Dobre życie, a nie dobra śmierć

[krebs06]

a ja solidaryzuję się zarówno z włoskim sądem jak i rodziną Eluany.
Pewność autora co do decydowania za innych jest porażająca.
Widziałem hospicja w Polsce, i taki komentarz w ustach medyka
zajmującego się tym tematem jest zwyczjnie niegodziwy, choć
rozumiem uwarunkowania ideologiczne, chciałbym wierzyć, że autor
byłby konsekwentny gdyby chodziło tu o jego córke.
Znam też sytuację w Holandii i w Niemczech i jestem pewny, że za
parę lat decyzja o zakończeniu własnego życia będzie wszędzie,
także w Polsce będzie dopuzczalna.

[koorchee]

Zycie bez logicznego kontaktu z otoczeniem to moim zdaniem nie jest
zycie. Mysle, ze nawet jesli Eluana, czy inne tak ciezko chore osoby
mogly w pewny sposob rozumiec co sie dzieje wokol, to nie chcialaby
dluzej pozostac w takim stanie, co moze byc rownoznaczne z checia
smierci. Oczywiscie sa to tylko moje domysly i proba wczucia sie w
sytuacje takich osob. Aczkolwiek nie potrafie zrozumiec dlaczego
wloski sad zdecydowal sie na tak okrutna forme zakonczenia zycia tej
dziewczyny. Nie bylo innych metod, srodkow na wykonanie tego
procesu? Skoro medycyna nie moze dac 100% pewnej odpowiedzi na
pytanie, czy aby na pewno czlowiek w takim stanie nic nie odczuwa,
nie mysli, to dlaczego sad godzi sie na smierc glodowa, ktora jest
jak juz wspomniano najgorsza forma opuszczenia tego swiata? Tego nie
potrafie zrozumiec.

Dobre życie, a nie dobra śmierć

[bucibubek]

Sądzę, że istota ze stwierdzoną śmiercią mózgową, która z zewnątrz
wygląda jak człowiek, nie jest człowiekiem, tak jak nie jest nim
nieboszczyk, nawet jeszcze ciepły. Wiedza ludzka - w odróżnieniu od
religijnej wiary - nie zna ani jednego przypadku zmartwychwstania.
Stanisław Remuszko
P.S. Uważam, że pan doktor bredzi, twierdząc, iż u kogoś, u kogo
stwierdzono (zgodnie ze standardami) śmierć mózgową, nastąpiło
wznowienie elektrycznej aktywności mózgu.

[ladne_sny]

u tej pani nie stwierdzono smierci mozgowej. ze zostala zaglodzona to
fakt bezsporny.

wiecej wspolczucia, mniej ideologii

[wolnomysliciel]

Az przykro czytac o podgladach na tak delikatna sprawe
przedstawiciela inteligencji, od ktorej spodziewamy sie jak
najbardziej obiektywnej oceny, a nie jednostronnego podejscia.

Przez artykul przewijaja sie zaledwie 2 fakty, ktore skladaja sie
na jednoznaczne potepienie smierci Eluany. Pierwszy, ze cierpiala
straszne meki, bo przez pare dni byla bez jedzenia i picia. Po
drugie, nie mozna bylo z pewnoscia stwierdzic ze jest nieswiadoma, a
kilkanascie lat w spiaczce sie nie liczy, bo tylko ja utrzymywano
przy zyciu a nie leczono.

Nie wiem skad ten lekarz wzial pomysl ze to jest najgorszy rodzaj
smierci i przezywa sie straszne meki("Prawdopodobnie, bo nikt z nas
tego nie wie, nie przeżył tego."). Aha, skoro nikt tego nie przezyl
to czego sie wypowiadasz. I czego to ma byc "prawdopodobne"?
Prawdopodobnym jest przy rzutach moneta, ze ilosc rewersow i awersow
bedzie podobna. Wiemy to nie tylko teoretycznie ale i praktycznie,
bo pokazuja to setki przykladow. To jak ona sie czula, co nas czeka
po smierci itd. mozna przypuszczac i wierzyc w rozne rzeczy ale bez
terminow scislych, ktore sugeruja wiedze.
I zanim wroce do glownego watku jeszcze mala dygresja. Bylem
ciekaw jak sie czuja ludzie glodujacy wiec zrobilem eksperyment i
nie jadlem nic przez 10 dni. I zadnego cierpienia nie bylo. Owszem,
przez pierwsze 3 dni bylem coraz bardziej glodny i bylo to
nieprzyjemne, ale z bolem zeba czy brzucha to nie ma porownania. W
5 dniu te lekkie nieprzyjemnosci zniknely i procz pustki w brzuchu
(brak sokow trawiennych) to czulem sie zupelnie normalnie. Raz nawet
zrobilem 4 tygodniowa glodowke, ale z litrem soku codziennie by nie
spowodowac zbyt wielkich zniszczen w organizmie. Efektem bylo ze
przez ostatni tydzien prawie mdlalem, gdy probowalem za szybko wstac
i bylem generalnie wycienczony, ale bolu jako takiego nie
doswiadczylem. Rozumiem ze tu mamy do czynienia z pelnym odstawem
(czyli bez wody tez), ale sadze, ze raczej efekt bylby podobny do
mojej proby (tylko w kilka dni a nie tygodni) niz niewyobrazalny
bol. Oczywiscie to tylko opinia, ale jest przynajmniej jakas do tego
podstawa, a nie "prawdopodobnie" bazowane na niczym.

Zreszta motyw bolu jest malo znaczacy dla naszego experta, kiedy
to ujawnia, ze nawet gdyby w pelni ulzyc prawdopodobnemu cierpieniu,
to i tak to nie ma znaczenia, bo to przeciez morderstwo. Nie ma tu
znaczenia, ze ona lezala jak warzywko przez kilkanascie lat, bo
przeciez jej nie leczono tylko zywiono. A dlaczego jej nie leczono?
Przeciez gdyby leczono i sie nie udalo to wtedy mozna, a tak to
morderstwo. Byc moze nie leczono, bo nie ma lekarstwa/zabiegu na
spiaczke. Taki czlowiek albo sie obudzi albo nie. To dlaczego sie
niektorych ludzi odczepia od aparatury? Przeciez z cala pewnoscia
nie mozna stwierdzic ze sie go nie uratuje - przeciez medycyna
popelnia bledy. A jesli juz wyczerpano wszystkie mozliwe sposoby
leczenia, jaka mamy gwarancje, ze za jakis czas nowe lekarstwo czy
zabieg sie nie pojawi, ktory moglby go ocalic, gdybysmy go nie
odlaczyli od aparatury? Tak mozna mnozyc, gdyz pewnosci nigdy nie
mamy i miec nie bedziemy. Dlatego nie mozna obstawiac przy slepych
formulkach.

Dlaczego ten lekarz tak sie przejmuje potencjalnym cierpieniem
Eluany, a nie zwraca uwagi na realne cierpienie ludzi z
nieuleczalnymi chorobami, ktorzy blagaja o przerwanie ich meczarni?
Jesli taka osoba jest w pelni swiadoma, jezeli nie ma podejrzenia ze
rodzina/otoczenie naciska, tylko wyplywa to szczerze z niemoznosci
wytrzymania bolu, to dlaczego nie zlitowac sie nad nim?

Wiele ludzi 'chroni' zycie takich ludzi bo, w mojej opinii, tak
jest najlatwiej. Nie trzeba zastanawiac sie nad poszczegolna
sytuacja, dociekac prawdy i podejmowac trudne decyzje - mozna
zawsze, z calkowita pewnoscia mowic NIE. Eutanacji. Nie. Aborcji .
Nie. In vitro. Nie. Zadnych wyjatkow. Dlaczego? Bo nie mozna
zabijac. Koniec kropka.

Nie uwazam, ze na pewno powinno sie odlaczyc Eluane od aparatury.
Ale jestem przekonany ze jednoznacze osady w jedna czy druga strone
nie sa dobre, gdyz to nie jest czarno biale tylko pomiedzy. I
kierowac nami powinno dobro czlowieka a nie regulki. Nie sadze, by
ojciec teraz sie czul swietnie po tym wszystkim. Sadze ze zrobil to
co uwazal najlepsze dla swojej corki, bo ja kochal, ale mimo
wszystko smutno mu z powodu calej tej sytuacji. nawet jak zdaje
sobie sprawe ze zrobil slusznie, to nie znaczy ze bedzie sie czul z
tym komfortowo.

I na milosc boska, prosze nie dawac chorych porownan. Odlaczenie
aparatury do morderstwa, lekarzy ktorzy decyduja sie o przerwaniu
leczenia/podtrzymywania zycia do nazistow, oczywistych przypadkach
swiadomego okrucienstwa wobec ludzi/zwierzat do czegos, o czym nie
wiemy jak ktos czul.

Choc akurat w tym ostatnim wypadku lekarz mial racje. Jak juz sie
decydujemy na odlaczenie to na calosc, krotka pilka, a nie
przeciaganie przez kilka dni. Jak nic nie czuje to bez roznicy, a
jak ma cierpiec to skrocmy to do minimum.

Dobre życie, a nie dobra śmierć

[maruda.r]

"Przeraża mnie, że my, społeczeństwa cywilizowane, godzimy się na to, że sąd
skazuje na śmierć kogoś i dokonanie tego w sposób tak okrutny."

************************************

A mnie przeraża, że lekarz, podobno człek inteligentny, może tak przeginać w
interpretacji faktów.

Czy i ja mam pobawić się w nadinterpretację i przyjąć, iż to lekarz jest
odpowiedzialny za śmierć każdej osoby, która zeszła w trakcie operacji - jest
zabójcą?

Sąd nikogo nie skazał na śmierć. Te decyzję podjęła rodzina Eluany. Sąd
rozważył i przychylił się do jej argumentacji. W imię człowieczeństwa właśnie.
Może ten sposób był okrutny, ale to podobni bohaterowi wywiadu uniemożliwili
zastosowanie innego bez konsekwencji prawnych dla opiekunów.

nie zgadzam sie z kolega

[chrust]

Jesli Eluana dostalaby niewydolnsoci nerek i wymagalaby dializy, to
czy zdecydowalby Pan sie dializowac, czy stwierdzil, ze bylaby
to "terapia uporczywa"? Czy jesli wystapilby u niej nowotwor piersi
z przerzutami, to podjalby sie Pan leczenia chemioterapia? Czy jesli
dostalaby posocznicy, to podalby jej Pan Xigris, wiedzac ze zabiera
Pan ten lek komus innemu?

Moim zdaniem czesto w sytuacji czekamy na jakas terminalna chorobe,
ktora zakonczylaby zycie takiego nieszczesnika, a kiedy taka choroba
przychodzi, oddychamy z ulga ze to nie my musimy decydowac o losie
pacjenta, lecz "sila wyzsza" zadecydowala za nas. Odstawienie
zywienia jest taka sama interwencja jak niepodejmowanie dializy w
powyzszym przypadku. Nie znamy calosci sytuacji, ale gdybym byl na
miejscu lekarzy Eluany to prawdopodobnie tez bym odstawil zywienie i
pozwolil tej kobiecie odejsc.

nie dobra śmierć

[japolak]

Nie jestem lekarzem. Mój ojciec miał 3 zawały, potem okazało się, iż
ma tętniaka aorty. Zgodził sie na operację, choć pożegnał się z całą
rodziną, zbyt nie licząc by do nas wrócił. Operacja udana, lecz
potem nie odzyskał przytomności, pojawiły sie komplikacje. W dzień
siedziała przy nim moja mama i brat, nocami ja. Rodzina i
pielęgniarki odwracały ciało, by masować i smarować potworne
odleżyny. Ja też. Z gnijących palców nóg był taki smród, iż nikt
poza mną nie odważył się ich opatrywać.
Lekarze powiedzieli mi, iż stan zdrowia się poprawia i będą ojca
budzić ze śpiączki farmakologicznej i bym jechał do mojej żony i
naszego niemowlęcia. Nawet jesli z litości dla ojca i mnie okłamali -
wybaczyłem i w przeciwieństwie do niektórych znanych nawet osób nie
procesowałem się. Choć po 3 dniach dostałem telegram, iż tata umarł.
Zdążyłem przyjechać, by osobiście umyć i ubrać ciało. Parę słów dla
mnie prawdziwych nad grobem powiedziałem...
No i noszę w portfelu kartkę, iż nie chcę uporczywej terapii gdy
byłbym w stanie wegetatywnym. Ale organy do przeszczepów pobrać
można.
Kościół katolicki jest w niezręcznej sytuacji - jednym z dowodów
świętości Karola Wojtyły, coraz bardziej schorowanego i cierpiacego,
choć do końca przytomnego, była jego prośba o zaprzestanie
uporczywej terapii. Jako jeden z najważniejszych ludzi na świecie
przez najlepszych lekarzy miesiącami mogłby jeszcze przy życiu
utrzymywany. Bez urazy za porównanie - pamiętam jeszcze Breżniewa,
który "włączany" był na czas niektórych spotkań. Początkowo
próbowano tłumaczyć bełkot chorego człowieka, potem i z tego
zrezygnowano.
Ta dziewczyna kilkanaście lat była nieprzytomna - jedynym objawem że
ciało działa, było to, że była w stanie oddychać. Rodzina żadnego
współczesnego jej zdjęcia nie opublikowała, choć media i publiczność
są takie, iż miliony dolarów mogłaby zarobić, miliony widzów
przyciągnąć na spektakl pod tytułem "umieranie". Z nagrodami za sms
kto lepiej zgadnie dzień śmierci...
W Polsce jakiś schorowany potwornie i biedny człowiek chyba rok temu
poprosił o eutanazję. Nie wiem, czy "obrońcy życia" sfinansowali mu
dalsze leki i kawałek chleba. Po śmierci Włoszki rodzina polskiego
chłopaka, też latami nieprzytomnego, ze zdiagnolizowaną śmiercią
mózgową o podobną zgodę poprosiła.
Jak chrześcijanie mogą takiego życia bronić - jednocześnie domagając
się wznowienia kary śmierci, wysyłając kapelanów
usprawiedliwiających "naszych żołnierzyków" którzy celowo lub przez
prypadek zabili dzieci, kobiety i mężczyzn z jakiejś irackiej wioski.
Na tym tle bez emocji przyjmuję apel GW o zbiórkę na ratowanie przed
rzeźnią jakiejś klaczy ze złamaną nogą...

Dobre życie, a nie dobra śmierć

[madissa]

Moja Babcia umierała całymi miesiącami w niewyobrażalnych męczarniach. Na
raka. Przez ostatnie miesiące brała coraz większe dawki morfiny, a mimo to
cierpiała. Leżała w łóżku, w domu,nieprzytomna, albo przytomna, ale skupiona
wyłącznie na bólu. A jednak, w chwilach świadomości powtarzała: "Ja jeszcze
nie chcę umierać". Pamiętam koszmarną bezradność - naszą, rodziny w obliczu
tego cierpienia. Gdyby kiedyś kogoś z mojej rodziny spotkało coś podobnego i
ten ktoś powiedział: "ja chcę już umrzeć" nie zawahałabym się....

Ale, Panie Doktorze, wcześniej, moja Babcia całymi latami - powtarzam CAŁYMI
LATAMI (tak to pamiętam z dzieciństwa) cierpiała na straszne bóle brzucha. I
chodziła od lekarza do lekarza. Z jednego. badania na drugie. Żaden nic nie
znalazł. Aż było za późno. A zatem - może skup się Pan na prawidłowym leczenie
- to wystarczy.

Skrócenie męki czasem jest naszym, ludzkim obowiązkiem. Nie ma to nic
wspólnego z eugeniką - każdy człowiek, nawet najbardziej poszkodowany przez
los ma prawo do GODNEGO życia, na sponsorowanie którego my, społeczeństwo
powinniśmy się zgodzić. Oczywiście nie jest godnym życie polegające na
patrzeniu się przez 20 lat w sufit, bo pieniędzy starcza wyłącznie na pampersy
i sondę do karmienia dla takiego człowieka. Ale czy złożyć się na umożliwienie
lepszego standardu życia takiemu człowiekowi, czy na lekarstwa nowej generacji
dla innego, chorego na nerki, bo dla obydwu nie wystarczy? Nie wiem, nie
potrafię odpowiedzieć na to pytanie (a to jest właśnie realne pytanie, na
które Pan Doktor powinien przynajmniej spróbować odpowiedzieć zamiast snuć
teoretyczne rozważania o etyce).

A'propos - czemu ta niemalże zdrowa w Pana opinii kobieta - Eluana, umarła
zaledwie po dwóch czy trzech dniach od odstawienia pożywienia?

Dobre życie, a nie dobra śmierć

[lubicz]

Dziękuję Panu Doktorowi za tekst i za przedstawione w nim poglądy. Ocalił Pan we
mnie wiarę w lekarzy, w ich powołanie. Niestety, dawno już w szkołach odeszło
się od kształcenia humanistycznego ludzi i mamy tego efekty. Ludzie zabierają
głos w dyskusjach nie wiedząc o czym dyskutują, nie potrafiąc zdefiniować
podstawowych pojęć którymi się posługują. Trudno więc od nich oczekiwać
faktycznej, a nie powierzchownej czy wręcz oszukańczej empatii. Nie zrozumieją,
że cywilizacja w której równocześnie nie można w sposób humanitarny pozbawić
życia wielokrotnego, zwyrodniałego mordercy, a można osobę chorą (eutanazja,)pod
oszukańczym pozorem walki o jej dobro, jest skazana na zagładę. Dzisiaj rachunek
ekonomiczny zastąpił nam sumienie. Dobrze, że są lekarze którzy tej powszechnej
presji jeszcze się nie poddali. [e-mail]

[kapitan.kirk]

krebs06 napisał:

> Pewność autora co do decydowania za innych jest porażająca.

A gdzie Ty to wyczytałeś? Autor wszak kilkakrotnie i mocno
podkreśla, że właśnie NIE MA pewności.

> Znam też sytuację w Holandii i w Niemczech i jestem pewny, że za
> parę lat decyzja o zakończeniu własnego życia będzie wszędzie,
> także w Polsce będzie dopuzczalna.

Ależ artykuł nie jest przecież o decyzji zakończenia WŁASNEGO życia
ale o decyzji zakończenia CUDZEGO życia, podjętej przez inne osoby -
i w tym właśnie cały problem! Doświadczenia holenderskie nie są
poza tym bynajmniej jednoznaczne - tu dość wstrząsający artykuł z
tygodnika, którego nie sposób raczej nazwać klerykalnym:
www.przeglad-tygodnik.pl/index.php?site=artykul&id=7869

Pzdr

Dobre życie, a nie dobra śmierć

[m949]

To przerażające co uważa dr Józef Bojko! Sąd i rodzina podjęli właściwą
decyzję.Wykazali się wielką odwagą popartą myśleniem i rozumem. Gdybym była w
podobnej sytuacji, życzyłabym sobie takiej decyzji o wiele wcześniej!!
Niestety, dzięki ideologom - fanatycznym dobrodziejom i podporządkowanym im
politykom ( niestety jest ich większość)moje życzenia, to marzenia. Panu
doktorowi życzę sukcesów w pracy, zaangażowania i odwagi w eliminowaniu
rzeczywistej patologii w naszej służbie zdrowia. Czy Pan Dr ją dostrzega??,
może wypowiadał się w tym temacie?? Maria

Dobre życie, a nie dobra śmierć

[artpiut]

a czy ktoś moze powiedzieć jak sie zabezpieczyc przed taką uporczywą
terapią (np żeby po stw. śmierci wegetatywnej odłączyli mnie od
aparatury wspomagajacej)chodzi mi o coś skutecznego prawnie, żeby
jakiś domorosły filozof sie nie mógł długo pastwic nade mną

Dobre życie, a nie dobra śmierć

[tadek-1]

Za zycia Bojkow nigdy niema, natomiast zaraz po smierci zlatuja sie cale chmary.

[jola.wisniewska]

Skad wiesz, co Bojko robil przed smiercia Eluany, jak dzialal.

Dobre życie, a nie dobra śmierć

[alexaonly]

panu doktorowi i innym proponuję eksperyment - sprobować kilka
miesięcy poleżec w ekskrementach i z odleżynami.....

[ladne_sny]

a ta pani tak lezala, bo nie przypominam sobie? nie pisz bzdur.

Dobre życie, a nie dobra śmierć

[anders76]

"A śmierć z głodu i pragnienia to prawdopodobnie jeden z najgorszych rodzajów
śmierci. Prawdopodobnie, bo nikt z nas tego nie wie, nie przeżył tego."
Pan dr byl uorzejmy jednak czegos tam nie doczytac w trakcie swojego szkolenia i
nie zostalo to wykryte na egzaminie specjalizacyjnym a szkoda. Ten rodzaj
smierci jest dokladnie znany i opisany, mi.innymi przez ludzi, ktorzy zostali od
smierci glodowej uratowani. Po kiku dniach ustepuje uczucie glodu i pojawia sie
narastajaca apatia, sennosc, zobojetnienie.
Poza tym chcialbym przypomniec, ze nie ma powszechnie uznanej definicji zarowno
zycia jak i smierci. Na dzisiaj przyjmuje sie funkcje mozgu jako wyznacznik. Od
dawna stosuje sie wstrzymanie postepowania podtrzymujacego zycie w wypadku
utraty nadziei na polepszenie stanu pacjenta. I to wlasnie mialo miejsce.
Czasami zatrzymuje sie aparature oddechowa, czasami stymulacje lekami, tym razem
wstrzymano sztuczne odzywianie.
Postepy w sztucznym podtrzymywaniu ludzkiego zycia sa olbrzymie, na dobra
sprawe, chorymi ktorzy nie rokuja poprawy a jeszcze nie umarli mozna praktycznie
zapelnic mase szpitali. Istnieje autentyczna potrzeba etycznej dyskusji i
decyzji o dalszym podtrzymywaniu resztkowych funkcji zyciowych, ale nie jest to
juz kwestia czysto medyczna a bardziej spoleczna. Nie jestem pewnie, czy lekarze
sa do takich decyzji powolani, tym razem zadecydowal sad i dobrze, ze decyzja
zapadla poza medycyna. Rola lekarzy zakonczyla sie w momencie deklaracji, ze
poprawy stanu pacjentki nie bedzie.

[jola.wisniewska]

A ja mysle, ze doktor mowi o sprawie ze swojego doswiadczenia z
pacjentami, i takiego glosu nie nalezy lekcewazyc, deprecjonowac. On
wcale nie gra pewniaka, przeciez mowi o zrozumieniu dla ojca Eluany.
I mowi bardzo wazna rzecz: jesl nie jestesmy pewni, co przezywa
osoba w stanie wegetatywnym, to dzialajmy na rzecz tego, zeby zyla i
byla pod dobra opieka.

Taki Janusz Switaj na przyklad nie moze zyc bez respiratora (Eluana
mogla), ma tylko to szczescie, ze moze sie kontaktowac ze swiatem.
Ale ich sytuacja jest podobna, a Switaja nawet gorsza. Odlaczycie mu
respirator - nie zyje w pare minut. Eluana bez wody i zywnosci mogla
przezyc te pare dni. Switaj prosil o eutanazje, dostal wspaniala
pomoc od wielu ludzi.

A wiec moze tu jest sedno sprawy: zeby taki chory i jego rodzina nie
czuli sie osamotnieni w swoich dylematach, zeby ktos zwyczajnie przy
tym chorym posiedzial wyreczajac rodzine. Chociaz... ojcu Eluany
zakonnice proponowaly stala pomoc przy corce. Nie skorzystal z niej -
trudno mi to zrozumiec.

Dobre życie, a nie dobra śmierć

[albrecht1]

"W przypadkach ciężkich rozpoznanie i ostateczną decyzję o zaprzestaniu
terapii jesteśmy w stanie podjąć w sposób wiarygodny, kiedy już od jakiegoś
czasu trwa ciągłe leczenie"

Wzruszające panie doktorze, choć nieprawdziwe. Bliską mi osobę odłączono od
respiratora po... 48 godzinach od rozpoczęcia tzw. uporczywej terapii i to bez
zgody rodziny. Co ciekawe, ordynator oddziału jeszcze za życia ratowanego
stwierdził- Ten człowiek nie ma prawa już żyć.-
Zatem proszę sobie tę "wiarygodność" zachować dla siebie.

Łagodna kara śmierci?

[pj.pj]

Nie wiem, co pan doktor wie na temat metod wykonywania kary śmierci, ale
porażenia prądem elektrycznym nie uznałabym za łagodne. Szkoda, że pani
dziennikarce nie przyszło to do głowy.

Nawiasem mówiąc wobec zwierząt, o których tu było sporo, stosuje się w
cywilizowanych krajach właśnie tę wyjątkowo okrutną metodę (prąd elektryczny),
podczas gdy tradycyjne u ludów pasterskich (i dlatego koszerne) wykrwawienie
jest jedynym znanym rzeczywiście łagodnym sposobem zadawania śmierci -
pozbawiony tlenu mózg po prostu powoli zapada w sen. Nie przypadkiem był to
ulubiony sposób popełniania samobójstwa przez Rzymian (poza sytuacjami
wojennymi), którzy byli bardzo praktycznym narodem.