Podłoże średniowiecznego antysemityzmu znajduje się już w Nowym
Testamencie, w szczególności w Ewangelii Jana, gdzie Żydom
przypisywane jest wszystko, co złe. Nowa sekta, która odrywała się
właśnie od swych judaistycznych korzeni, chętnie korzystała z takiej
frazeologii i musiała dyskredytować owe korzenie, aby się
usankcjonować.Już w pismach pierwszych ojców Kościoła widać ten
wpływ aż nazbyt wyraźnie. Jakże znane były kazania św. Jana
Chryzostoma przeciwko Żydom, gdzie określenie synagogi jako domu
publicznego, teatru, jaskini zbójców, legowiska dzikich zwierząt,
należały do części szerokiego repertuaru epitetów katolickiego
świętego. Kiedy w Niemczech podpalano i burzono synagogi w noc
kryształową, można było wybiec myślami w przeszłość i zdać sobie
sprawę z faktu, że pierwszymi burzycielami synagog byli gorliwcy
chrześcijańscy – biskupi, święci i ich trzody. Pierwszy przypadek
podpalenia synagogi miał miejsce bodaj w roku 388. Nakaz wydał
biskup Kalinikonu (nad Eufratem). Kiedy cesarz Teodozjusz domagał
się ukarania podpalaczy, św. Ambroży, biskup Mediolanu, stanął w ich
obronie i złożył oświadczenie następującej treści: „Oświadczam, że
to ja podpaliłem synagogę, że ja wydałem i takie polecenie, iżby nie
było już miejsca, w którym nie czci się Chrystusa” (Epistulae 40).
W roku 538 trzeci synod w Orleanie zabronił Żydom wychodzenia na
ulice w drugiej połowie Wielkiego Tygodnia. W 581 r. synod w Mâcon
przypomniał wcześniejsze zakazy oraz zażądał, aby Żydzi kłaniali się
księżom katolickim oraz wstawali na ich widok.
W poradniku dla nowicjuszy cysterskich ojciec Cezariusz z
Heisterbach pisze o „odorze”, jaki się ma rzekomo unosić nad Żydem.
Smrodu tego można się pozbyć jedynie przez chrzest. Benedyktyn
Robert z Criklade obarczył Żydów odpowiedzialnością za brak dowodów
na historyczność Jezusa u starożytnego historyka Józefa Flawiusza.
Miał to być spisek żydowski w celu ukrycia świadectw
kompromitujących wiarę żydowską.Wiele się Żydzi wycierpieli w czasie
krucjat, kiedy to w religijnym zapale podczas wypraw na Saracenów
przy okazji urządzano rzezie Żydom. Około 1141 r. w Europie zaczęła
krążyć legenda o chrześcijańskim chłopcu – Świętym Niewiniątku –
zamordowanym rytualnie przez judejczyków. Dzięki temu zdołała się
rozpowszechnić pogłoska o tym, że Żydzi corocznie w Wielki Piątek
mają zwyczaj krzyżowania chrześcijańskiego chłopca.W liście
papieskim do Alfonsa VIII z 1205 r. papież upomniał króla Kastylii,
że mianując żydowskich urzędników, stawia „służkę przed damę”. W
tymże roku Innocenty III wezwał władców francuskich, by
pohamowali „nieumiarkowanie” Żydów, „by ze szkodą dla szacunku
należnego wierze katolickiej nie przyszło im do głowy podnosić
karków, przygniecionych jarzmem wiecznego poddaństwa”.W roku 1215
Sobór Laterański IV (Innocenty III) zakazał Żydom budowania synagog,
piastowania urzędów w państwach chrześcijańskich, wychodzenia na
ulice w dniach obchodzenia chrześcijańskich świąt, zatrudniania
chrześcijańskich niewolników, a także nakazał im noszenie
wyróżniającej się odzieży lub odznak („Żydzi i Saraceni obu płci
(...) winni nosić ubiór odróżniający ich od chrześcijan. W Wielkanoc
zabrania się im wychodzić do miejsc publicznych”
. Ze wzrostem
znaczenia misji religijnych zaczęto uważniej przyglądać się
żydowskim pismom religijnym. W efekcie tego zainteresowania papieże
odkryli w Talmudzie i komentarzach rabinicznych ustępy wrogie ich
wierze, co zaowocowało atakiem Grzegorza IX na Żydów w 1239 r.
Nakazano wówczas publiczne spalenie świętej księgi żydowskiej –
Talmudu – która została nadto umieszczona na indeksie ksiąg
zakazanych. W 1242 r. spalono kilka wozów żydowskich ksiąg. W roku
1267 na wniosek dominikanina Pawła Christiani z Burgos Klemens IV
wymógł na królu Katalonii i Aragonii, by powołał specjalną komisję,
która miałaby się zająć „skorygowaniem bluźnierstw” Talmudu.
Inkwizytorzy ścigali nie tylko Talmud, ale i inne księgi żydowskie.
W czołowym podręczniku inkwizytorskim Bernard Gui (1323–1324)
zalecał niszczenie dzieł Rasziego z Troyes, Majmonidesa i Dawida
Kimhiego z Narbonne.W 1240 r. doszło do publicznej „debaty” między
nawróconym na chrześcijaństwo żydem Mikołajem Doninem a rabinami.
Żydzi mogli jedynie odpierać zarzuty skierowane przeciwko ich
wierze. Podobna debata odbyła się w Geronie w 1263 roku. Po jej
zakończeniu przywódcy Żydów Paryża i Gerony – rabin Jehiel oraz
Nachmanides – musieli się salwować ucieczką do Palestyny, gdyż
władze zapewniały wprawdzie wolność wypowiedzi, ale nie gwarantowały
wolności po wypowiedzi.W roku 1242 korona aragońska zobowiązała
Żydów i muzułmanów do wysłuchiwania chrześcijańskich misjonarzy. W
roku 1263 mieli już obowiązek wpuszczania kaznodziejów do meczetów i
synagog. Takąż samą wolność, swoiste prawo wizytacji, przyznał
lombardzkim dominikanom papież Mikołaj III w 1278 r., dodając
jednocześnie, iż nawróceni Żydzi muszą pozostać chrześcijanami,
nawet jeśli do konwersji zmuszeni zostali w sposób bezprawny lub
krzywdzący.Nie powinno dziwić zatem, że w średniowieczu Żydzi
przedkładali islam nad chrześcijaństwo. Żydzi hiszpańscy wychwalali
Saladyna za to, że wyzwolił Jerozolimę w 1187 roku. Sami przy tym
pragnęli powrócić do Palestyny.Ludwik IX (1215–1270), francuski
władca ogłoszony świętym katolickim, który – według słów Jana z
Joinville – najchętniej przebiłby każdego Żyda mieczem, poprzestał
na zakazaniu im lichwy, „bluźnierstw i czarów”. W 1254 r. polecił
spalić ich księgi.Do Niemiec antysemityzm dotarł w XIII wieku. Około
1235 r. zaczęły krążyć pogłoski o mordach rytualnych. W kodeksie
praw zwanym „Zwierciadłem szwabskim” (1274–1275) obszernie pisze się
o niewolniczym statusie Żydów. Duchowieństwo poddańczy status Żydów
tłumaczyło na ogół karą za śmierć Jezusa (świeccy juryści z kolei
woleli uzasadniać to pokonaniem Żydów przez cesarza Tytusa, w wyniku
czego mieliby dostać się w wieczną niewolę). W 1298 r. w Röttingen
(Bawaria) oskarżono Żydów o zbezczeszczenie hostii. Stanowiło to
wytłumaczenie dla rzezi zorganizowanej przez katolickiego szlachcica
Rindfleischa, który wespół z innymi katolikami wybił wszystkich
Żydów zamieszkałych w Röttingen oraz zniszczył niemalże 140 innych
osad żydowskich. Tłumaczył, że był to rozkaz Pana Boga. Kiedy Niemcy
mieli już precedens i wiedzieli, z jaką „przewrotnością” Żydzi
odnoszą się do hostii, oskarżenia o profanację hostii powtarzało się
co jakiś czas. Z czasem zarzut zmodyfikowano i dowiedziono Żydom, iż
nakłuwali hostie gwoździami, aby krwawiły. W ten sposób Żydzi mieli
odtwarzać mękę Jezusa. W 1337 r. w Deggendorfie powtórzyło się to co
w Röttingen (główną inspiracją owego mordu była zapewne chęć
uwolnienia się od pożyczek, które zabójcy pozaciągali u żydowskich
lichwiarzy). W 1349 r. – „najgorszym dla niemieckich Żydów przed
dojściem Hitlera do władzy” – w Strasburgu spalono dwa tysiące
Żydów, zaś majątek rozdzielono między chrześcijan; wymordowano w
sumie całą żydowską ludność około 350 gmin (ofiary najczęściej
palono żywcem).Zaostrzenie antyżydowskiego kursu obrazują ustawy
awiniońskie z początku XIV w. W święta chrześcijańskie Żydów
zamykano. Nie mogli wychodzić na ulicę, kiedy noszono hostię. Nawet
kontakt fizyczny z Żydem był źródłem skażenia: „Żydom i ladacznicom
zabrania się tykać owoców i chleba wystawionego na sprzedaż; jeżeli
je tkną, winni kupić to, co tknęli”.Z kolei w angielskiej księdze
prawa, zwanej Fleta, w części dotyczącej zdrady, cudzołóstwa i
podpaleń znajdujemy następujące obostrzenia: „Odszczepieńcy,
czarownice i inni tego pokroju mają być topieni lub pale
