Rodowód kamienicy z Kamionka (Chodakowska 22)

jarekzielinski Re: Rodowód kamienicy z Kamionka (Chodakowska 22) 26.06.06, 16:41

Data mówi sama za siebie. W 1914 powstało stosunkowo sporo budynków, zważywszy
na znaną liczbę ówcześnie zatwierdzonych ptojektów. Posesja nr hip. 1119-Praga
należała przed 1914 do Mikołaja Osińskiego, ale krótko przed wojną przeszła w
ręce nowego właściciela, kryjącego się pod inicjałami LD (nie LDT - ostatni
znak to chyba krzyż). Trzeba by zobaczyć w taryfie domów na 1915 lub 1918 rok,
których nie mam w domu, ale postaram się niedługo sprawdzić. Warto zwrócić
uwagę, że inskrypcja jest na oficynie, a nie na domu frontowym, znacznie mniej
ciekawej od niego samego. We wczesnych latach 20. posesję kupiły zakłady
amunicyjne "Pocisk" i zakładam, że dopiero wtedy powstał dom frontowy. Styl
kamienicy rzeczywiście jest oryginalny, ale właśnie w tych latach modny był
polski neorenesans, choć znam kilka podobnych już z lat 1910-14. Pzdr.

e-mka Rodowód kamienicy cd 26.06.06, 22:59

Bardzo dziękuję za Pana opinię i będę bardzo zobowiązana za dalsze tropy!
Kamienica z Chodakowskiej 22 nie daje mi spokoju. Primo – data powstania. W tej
chwili utwierdzam się w przekonaniu, że oficyna datuje się na rok 1914, a dom
frontowy na początek lat 20-tych XX wieku (stąd datowania Kasprzyckiego i
Majewskiego, zgodnie wskazujące na rok ok. 1920). Wielce prawdopodobne, że L.D.
to inicjały właściciela (Czy zna Pan inne podobne praktyki sygnowania kamienic
na Pradze? Będę bardzo wdzięczna za przykłady. Obecnie na Pradze Płd.
przypominam sobie jedynie Chodakowską 22). Secundo - praktyka budowania
kamienic. Przyznam, że moje dotychczasowe wyobrażenie kazało mi wierzyć, że
najpierw powstawała część „reprezentacyjna” kamienicy, a później ew.
dobudowywano oficyny i inne części „robocze”. Czy mógłby Pan rozwinąć ten
temat? I który rok zatem należy przyjmować za datę powstania kamienicy: na
przykładzie Chodakowskiej – 1914 (oficyna) czy 1920 (dom frontowy)?
Tertio – neorenesans. Wg mojej wiedzy laika ten styl w Polsce przeżywał rozkwit
w drugiej połowie XIX wieku, a jego monumentalizm lepiej pasował do gmachów
(raczej niż budynków) o funkcjach publicznych, reprezentacyjnych. Neorenesans
na Pradze Południe jest nierozerwalnie związany z nazwiskiem S. Szyllera,
autora dekoracji Mostu im. Poniatowskiego oraz projektu Zakładu Braci
Albertynów przy Grochowskiej 194/ 196. Ten ostatni już w chwili tworzenia był
de modé – lata 30-te XX wieku to niekwestionowana dominacja modernizmu vel
funkcjonalizmu. Również na Grochowie. Skąd zatem historyzująca kamienica na
Kamionku? Po co, budując z myślą o odsprzedaniu lub wynajmie kamienicy zakładom
Pocisk, tajemniczy L.D. realizowałby neoromantyczną wizję? Taniej byłoby
zrezygnować z neorenesansowego ozdobnictwa. Nowocześniej – podążyć za
modernistyczną formą. Jeśli L.D. pragnął splendoru – zdecydowałby się raczej na
funkcjonalną oszczędność detali, po myśli dynamicznego rozwoju
uprzemysłowionego Kamionka. Nowoczesne zakłady zbrojeniowe, optyczne – gdzie tu
miejsce dla historyzującego neorenesansu? Jest w rodowodzie kamienicy przy
Chodakowskiej 22 romantyczna tajemnica, estetyczna niewiadoma. Co Pan o tym
sądzi? Czy na Pradze istniały podobne precedensy architektoniczne?

jarekzielinski Re: Rodowód kamienicy cd 29.06.06, 01:02

Oj, dużo pytań, ale przynajmniej ciekawych. Tak więc:
- datowanie budynków na Pradze i w całej Wawie było częste, ale - inaczej niż
np. w Wilnie czy Lwowie - daty umieszczano nie na fasadzie, a na ścianach
szczytowych, które później często zabudowywano lub przynajmniej zatynkowywano.
Przykładów mam dużo, a z istniejących chociażby Ząbkowska 3, czy Sprzeczna 6.
Katolicy chętnie dodawali do daty i inicjałów krzyż, najczęściej na
postumencie. Znane są, ale już tylko z archiwaliów, krzyże prawosławne (np. ul.
Stalowa).
- Nie było żadnej reguły co do kolejności zabudowy posesji. Na peryferiach dość
często zaczynano od oficyn, bo były tanie i przynosiły szybki i pewny dochód.
Często było też tak: na przedzie stary dom drewniany, później z tyłu
kulkupiętrowe oficyny, na koniec (na miejscu drewniaka) nowa kamienica
frontowa. Oczywiście rónie powszechne, ale raczej w XVIII i XIX w., były
przypadki zaczęcia od kamienicy frontowej i późniejsza rozbudowa oficyn.
- W przypadku różnego datowania kilku części domu można je wyodrębnić jako
elementy oddzielne (np. dom frontowy i nie stykająca się z nim oficyna
poprzeczna), albo potraktować jako dwie fazy budowy tej samej kamienicy. Bo
kamienica to szersze pojęcie i tylko umownie oznacza dom frontowy; przecież
oficyny też funkcjonowały jako kamienica, czyli dawały dochód. Słuszniej więc
powiedzieć: kamienica składa się z domu frontowego i zespołu oficyn.
- Neorenesans występował w kilku fazach. Ten XIX-wieczny miał dwie: włoską i
eklektyczną (w sensie kosmopolitycznym), natomiast w odniesieniu do XX w.
mówimy o fazie zwanej stylem narodowym, albo dworkowym, który też był zresztą
eklektyczny, bo z elementami baroku czy klasycyzmu, ale tylko jednej
prowieniencji: polskiej. W takim właśnie stylu tworzył w XX w. Szyller.
I tu dochodzimy do konkluzji: prowincjusz, pan LD zapewne nie miał ambicji
tworzenia "narodowej" architektury, bo w 1914 był to styl dopiero wkraczający
na warszawskie "salony" i dlatego skłaniam się do tezy, że dom frontowy to
inwestycja późniejsza, stworzona dla nowo powstałej, wielkiej fabryki,
produkującej na potrzeby Wojska Polskiego. W tamtych czasach i ówczesnej
sytuacji politycznej skojarzenia narodowe były wielce pożądane, a styl narodowy
bardzo lansowany przez władze. Proszę zajrzeć do 11. tomu "Atlasu" - jest tam
zdjęcie hali produkcyjnej zakładów "Pocisk", oddanej do użytku ok. 1920 - nawet
tak utylitarna architektura ma wyraźne rysy stylu narodowego! Precedensów na
Pradze było więcej, vide Kawęczyńska 47 czy niedawno zburzony dom Bereżyńskich
na Kamionku właśnie, przy Grochowskiej 345 - rozczulająco naiwny, ale tak
dekoracyjny, że nazywano go "willą Marconiego". A domy mieszkalne kolejarzy na
Targowej? Przykłady można mnożyć, od Szmulowizny aż po daleki Grochów. Pzdr.
- e-mka Rodowód kamienicy 29.06.06, 12:18
  
  Pana wypowiedź nasunęła mi wiele skojarzeń i jeszcze więcej pytań. O tym
  napiszę trochę później. W konkluzji - możemy przyjąć, że budowa kamienicy przy
  Chodakowskiej 22 rozpoczęła się w 1914 roku (lub nawet wcześniej? w 1914 budowę
  oficyny musiano zakończyć), a zakończyła ok. 1920, zaś budowa przebiegała
  etapami. Pewnie nie da się dziś odtworzyć, jak dokładnie było : (
  - jarekzielinski Zła i dobra wiadomość 29.06.06, 21:45
    
    Zła jest taka, że brak w hipotece księgi 1119-Praga, pewnie została skasowana
    po przyłączeniu (?) posesji do nieruchomości fabryki "Pocisk" przy ul.
    Mińskiej. A teraz dobra: w taryfach z 1915 i 1918 mamy naszego milusińskiego.
    Ciekawie się nazywał, bardzo po prasku: LEON DOLEJ! A poważnie - zazwyczaj daty
    umieszczane na budynkach odnoszą się do zakończenia, a nie rozpoczęcia budowy,
    rzadko umieszcza się obie daty (np. Nowogrodzka 12). Z kolei taryfy "działają"
    trochę z opóźnieniem, tzn., trzeba odjąć roczek lub dwa, raczej dwa... I z tego
    wynika, że posesję pan Dolej mógł objąć i budowę zacząć w 1913, skoro taryfa z
    1914 (a więc odnosząca się do stanu 1912/13) jeszcze go nie wymienia. Tyle na
    razie da się wycisnąć ze źródeł. Pzdr.
    - e-mka Re: Zła i dobra wiadomość 29.06.06, 21:58
      
      Wspaniale! Mamy zatem naszego Pana LD!
    - e-mka O grochowskich kamienicach 29.06.06, 23:10
      
      Oglądam zdjęcie bramy ZA „Pocisk” w „Korzeniach miasta”, t. III, Kasprzyckiego
      i próbuję pojąć ówczesne nastroje i nadzieje, które przeniknęły do architektury
      Kamionka i okolic.
      Datowanie kamienic – wydaje mi się, że nie geografia (Lwów, Wilno vs.
      Warszawa), lecz raczej historia jest granicą, cezurą dla sposobu oznaczania
      nieruchomości. Wszystkie znane mi datowania na ścianach szczytowych są nie
      młodsze, niż 1914 (Chodakowska 22, Grochowska 304 – SJ 1912, itd.). Co więcej
      – powtarza się symbol krzyża na trójkątnym lub schodkowym cokole (nadal myślę o
      ścianach szczytowych):
      img244.imageshack.us/img244/260/obraz049large1nc.jpg
      img520.imageshack.us/img520/7753/pict1163large3dh.jpg
      img173.imageshack.us/img173/4568/pict1162large9kc.jpg
      img520.imageshack.us/img520/2279/pict1189large6bi.jpg
      img173.imageshack.us/img173/4095/pict1190large2bo.jpg
      Wszystkie powyższe zdjęcia pochodzą z Kamionka. Nawet jeśli kamienica nie była
      datowana – umieszczano na niej krzyż – deklarację wiary? Manifestację
      patriotyzmu wyrażoną nie wprost? A może – zgodnie z pradawnym obyczajem –
      znaczono tak domostwa, żeby ochronić je przed złem? W każdym razie – do 1914 na
      Kamionku budowano bogobojnie. Co Pan o tym myśli?
      W latach 30-tych na Grochowie datę budowy kamienicy powszechnie umieszczano na
      fasadzie – to tylko kilka przykładów:
      img121.imageshack.us/img121/9348/pict1042large1cg.jpg
      img505.imageshack.us/img505/8909/pict1043large9dr.jpg
      img259.imageshack.us/img259/4013/pict0017large0co.jpg
      img105.imageshack.us/img105/1272/pict1179large8oo.jpg
      Powszechnie występuje motyw Matki Boskiej – figurki lub płaskorzeźby na
      fasadzie. Pojawiają się inspiracje orientalne, świeckie – gwiazdki czy smok
      z Zamienieckiej. Architektura już nie musi demonstrować patriotyzmu. Modernizm
      (funkcjonalizm) uwalnia się od niego całkowicie. I jeszcze jeden ciekawy
      przykład z Grochowa – funkcjonalistyczna willa z Grenadierów 30 – Matka Boska
      uchwycona już w stylu moderny:
      forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=292&w=42453119
      Wracam na Chodakowską 22. Rok 1913, Leon Dolej buduje oficynę. Myśli o
      przyszłych zyskach, na ścianie szczytowej dumnie uwiecznia swoje inicjały,
      wyznanie wiary i przełomową datę – 1914. Los uśmiecha się do niego, nadciąga
      okres przemysłowej prosperity lat 20-tych. Kamionek przyciąga kolejne
      inwestycje. LD wystawia okazałą kamienicę – stać go na wynajęcie architekta
      i realizację historyzujących ambicji. Dzięki neorenesansowej manierze chce
      awansować społecznie i przejść do historii?
      Jakie to ludzkie : ) Współczesne przykłady zaprzęgania architektury do
      osiągania prestiżu można mnożyć (casus Kaleńskiej 8). Większość z nich jest
      śmieszna. Ale Chodakowska 22 jakoś mnie rozczula.
    - pomaranczarnia Re: Zła i dobra wiadomość 30.06.06, 22:15
      
      "Nasz milusiński" pan Doley (sic!) w 1913 roku wybudował przy Chodakowskiej
      niewielką fabryczkę metalową. Wkrótce po odzyskaniu niepodległości, wraz
      niejakim Lipskim, założył spółkę "Polkul", która z czasem przekształciła się w
      "Zakłady Metalowo-Amunicyjne "Obrona", będące zalążkiem przyszłego "Pocisku".
      (Jerzy Kasprzycki, "Warszawskie pożegnania", już prawie 30 lat temu :-)
      - e-mka Polkul - gdzie? 01.07.06, 21:59
        
        Cenne wiadomości - dziękuję pomaranczarnio! Czy wiadomo dokładnie, gdzie przy
        Chodakowskiej Leon Doley vel Dolej wystawił fabryczkę? ZA Pocisk, jak wiadomo,
        mieściły się przy Mińskiej...
        Czy inne źródła (np. książka "Grochów przedmurze W-wy" Polińskiego, którą
        niestety nie dysponuję) wspominają coś o pp. Doleju lub Lipskim i ich
        inicjatywach? I właściwie - Dolej czy Doley??
        
        pomaranczarnia Re: Polkul - gdzie? 03.07.06, 19:58
        
        Po lekturze ksiazki Bronisława Dziubka ("Zaczynałem u Lilpopa", Książka i Wiedza
        1969) mam poważne wątpliwości czy kariera Leona Doleya była aż tak błyskotliwa
        jak chce ją widziec Kasprzycki. Dziubek, wieloletni szef biura zakupów "Pocisku"
        przedstawiając genezę powstania Zakładów, prezentując inicjatorów, składy
        zmieniajacych się zarządów, a nawet kooperantów, ani słowem nie wspomina o
        Doleyu. Nazwisko to pojawia gdy mowa o nowych nabytkach Spólki dokonanych w
        latach 30. "Zakupiono także posesję przy Terespolskiej 22 z dawną fabryczką
        obuwia maszynowego - uwaga, uwaga - szewca Doleya, wraz z dużym domem
        mieszkalnym. Sąsiadowała ona z posesją narożną od ul. Mińskiej i Terspolskiej
        24" (jest to adres fabryki Kemnitza)
        Ani u Polinskiego, ani u Dziubka o "Polkulu" nie ma zadnej wzmianki.
        Pozdrawiam
        
        jarekzielinski Re: Polkul - gdzie? 04.07.06, 12:02
        
        Nowe dane, nowe pytania...
        A więc wiemy, że była tam mechaniczna wytwórnia obuwia prowadzona przez szewca
        Doleya. No, ale posesja należała do "Pocisku" już w latach 20., co wystarczy
        sprawdzić w księdze adresowej na rok 1930, a wykazującej stan z ok. 1928 lub
        nawet wcześniejszy. Kasprzycki w "Korzeniach" pisze, że posesję "Pocisk" nabył
        już ok. 1920 aby wystawić dom dla inżynierów fabryki. Moim zdaniem równoczesne
        istnienie eleganckiego domu frontowego i fabryczki jest raczej mało
        prawdopodobne, no bo niby gdzie ona miałaby się mieścić, skoro oficyny mają
        wyraźnie charakter mieszkalny?; natomiast koegzystencja fabryczki i tychże
        oficyn - owszem, jest realna, zakładając, że zabudowania przemysłowe zburzono
        przed wystawieniem kamienicy. Na początku lat 20., w warunkach wojny z
        bolszewikami, hiperinflacji, skrajnej biedy i zupełnej zapaści ruchu
        budowlanego, eleganckie budynki stawiały tylko instytucje państwowe oraz garść
        najbardziej zamożnych przedsiębiorców. To nie była inwestycja na kieszeń
        majstra szewskiego!
      - andrzej_b2 Re: Zła i dobra wiadomość 17.07.06, 19:39
        
        W rodzinie Dolejów zawód szewca był chyba tradycją rodzinną. Udało mi się bowiem
        znaleźć w Przewodniku Warszawskim na rok 1870 niejakiego Andrzeja Doleja,
        mistrza w tym pięknym zawodzie, zamieszkałego przy ul. Wielkiej 5. Prawdopodbnie
        ów Andrzej był jakimś krewnym Leona, możę ojcem?

haanny Re: Rodowód kamienicy z Kamionka (Chodakowska 22) 03.07.06, 10:24

jestem pod wielkim wrażeniem Państwa wiedzy na temat zabudowań mieszczących się
na Kamionku, w związku z tym mam nadzieję, że pomogą mi Państwo znaleźć mi
źródła lub odpowiedź na pytania:
1. poszukuję mapy Pragi Południe z okresu 1920-1939 (położenie ul.
Terespolskiej - czy teraz pokrywa się ul. Chodakowską?)
2. przy Terespolskiej znajdowała się (zniszczona w czasie pierwszych
bombardowań w 1939r) fabryka Gerlacha, czy ktoś wie gdzie odnajdę informacje
na temat dokładnej lokalizacji
pozdrawiam haanny

jarekzielinski Re: Rodowód kamienicy z Kamionka (Chodakowska 22) 04.07.06, 12:09

Obecna Terespolska odpowiada dawnej tylko na odcinku od Grochowskiej do
Groszowickiej, dawniej to Groszowicka właśnie oraz Chodakowska.
W 1939 na Terespolskiej (a właścciwie na odcinku obecnej Chodakowskiej) zostały
zbombardowane: Fabryka Samochodów Osobowych i Półciężarowych PZInż. (nr 34-36),
najnowocześniejsza część część fabryki "Pocisk" (nr 35-43) oraz Fabryka Maszyn
Elektrycznych (nr 48). Nic mi nie wiadomo o żadnym Gerlachu przy Terespolskiej!
Pzdr.
- haanny Re: Rodowód kamienicy z Kamionka (Chodakowska 22) 05.07.06, 08:18
  
  Dziekuję bardzo za odpowiedź,
  mam jeszcze jedno pytanie:
  czy istnieje możliwość ustalenia ile domów drewnianych stało na ulicy
  Terespolskiej (chodzi o duży stary dom)w latach 1925 - 1939? wiem, że dom
  przetrwał wojnę
  dotarłam do informacji, że po wojnie była robiona dokładna mapa zniszczeń i na
  niej były zaznaczone budynki wraz z oznaczeniem z oznaczeniem materiału
  budowlanego i przeznaczenia budynku - gdzie odnajdę taką mapę?
  pozdrawiam haanny
  - jarekzielinski Mapy i plany 09.07.06, 23:06
    
    Rzeczywiście, mapy z zaznaczonymi zniszczeniami tworzyło Biuro Odbudowy Stolicy
    na przedwojennych podkładach 1:2500. Można jednak sięgnąć bezpośrednio do tych
    podkładów z lat 1925-40, które ma Archiwum m.st. Wawy na Krzywym Kole. Z
    drugiej strony większość drewnianych domów w tej okolicy wystawiono przed
    końcem XIX w. i można je obejrzeć na barwnych planach Lindleya z 1897,
    opublikowanych właśnie jako dodatek do wystawy w tymże archiwum; cena książki -
    25 zł. Zarówno plany Lindleya jak i te z lat międzywojennych rzeczywiście
    wyróżniają zabudowę drewnianą, w pierwszym przypadku kolorem pomarańczowym, w
    drugim - "kopertowym" przekreśleniem rzutu. Uwaga! Pracownię zamykają na czas
    urlopu, bodaj od 24 lipca! Pzdr.
    - uno1985 Re: Mapy i plany 19.01.16, 00:30
      
      minęło prawie 10 lat od ostatniego wpisu, w tym czasie wg napisu na ścianie chodak skoczył 100 lat,
      historia toczy sie dalej, budynek nadal jest zabytkiem i jeszcze trochę postoi.
      
      tutaj można sobie poszaleć po mapie Lindleya, ( można zmienić przezroczystość nakładki, znaleźć adres.
      
      nałożyłem miniaturkę obrysu fundamentów i pasuje idealnie, wychodzi na to że jakiś budynek oparty na tych samych fundamentach stał w miejscu głównej oficyny kiedy robili plany przed 1900r to, a tam gdzie boczne oficyny, były już jakieś budy. Przypuszczam że kamienice zwyczajnie rozbudowano.
      
      pozdrawiam UnO
      
      warszawa.wikia.com/wiki/Kamienica_Leona_Doleya?file=Chodakowska_%2528nr_22%2529_2.JPG
      - uno1985 Re: Mapy i plany 19.01.16, 00:32
        
        stareplanymiast.pl/PM/WARSZAWA/1900/

Najnowsze z forum Warszawa

Zaloguj się