users1
03.06.04, 00:14
Witam!
Wątek ten otworzyłem na specjalną prośbę naszego nowego przyjaciela Mzudr’a.
Podobnie jak w wątku "Wielącza" poniższy tekst pochodzi z Leksykonu
Historycznego... autorstwa Józefa Niedźwiedzia cyt:
"Udrycze wieś położona na południowo – wschodnim skraju gminy Stary Zamość,
nad rzeką Feres, w obrębie Działów Grabowieckich. Na początku XVw.
Miejscowość należała do Wincentego z Udrycz herbu Nałęcz, a w 1452r.została
nadana Niemirzy, synowi Wincentego z Udrycz. W 1472r. wieś liczyła 4 i 1/2
łana użytków. W 2 połowie XVIw. miejscowość była w posiadaniu Aleksandra
Udryckiego . Według rejestru poborowego z 1531r. było tu dwa łany użytków i
młyn o jednym kole. W 1578r.wieś razem z Dębowcemnależała do Mikołaja
Udryckiego który miał łącznie 4,5 łana ziemi, 2 zagrodników bez ziemi, 1
rzemieślnika, 1 komornika z bydłem oraz 5 wyrobników, natomiast Albert
Udrycki miał 4,25 łana użytków, 1 zagrodnika bez ziemi, szewca i 6
komorników. Mikołaj Udrycki był kanonikiem krakowskimi warszawskim,
uczestnikiem wyprawy króla Stefana Batorego na Gdańsk. Źródła wymieniają
również Jakuba Udryskiego, który był sekretarzem króla Zygmunta Augusta i
Stanisława Udryckiego "męża rycerskiego", który zmarł w 1642r. Jan Zamoyski
czynił starania celem wykupienia Udrycz i włączenia ich do Ordynacji. Dlatego
też w roku 1596 toczył proces z Mikołajem Udryckim, który nieopatrznie
poręczył dług Barbarze i Krzysztofowi Dłuskim na sumę 7.297 zł. Kiedy Ci nie
wywiązali się z długu Zamoyski wytoczył Udryckiemu proces, żądając zapłaty
tej sumy, bądź oddania w zamian wsi. Mimo że sąd przyznał rację ordynatowi
nie doszło do zajęcia wsi wskutek oporu Mikołaja, a po jego śmierci w 1603r.
jego synów Stanisława i Mikołaja. Stanisław był jednym z bardziej znanych
właścicieli z rodu Udryckich. Został on sufraganem łuckim, zmarł ok. 1621r.
Po śmierci Mikołaja ok. 1656r nastąpiły targi na tle majątkowym. Wyrokiem
Trybunału Lubelskiego orzeczono, ze dobra należy podzielić na trzy części.
Pierwsza część należała do syna Mikołaja – Stanisława jeszcze przed
podziałem, druga należała do Stanisława w spadku po ojcu Mikołaju, a trzecia
do żony Mikołaja, na której zapisane były sumy dla Gumowskich, Akademii
Zamojskiej i franciszkanów. Tę część w 1659r. otrzymali Feliks i Mikołaj
Udryccy, którzy procesowali się z Wawrzyńcem Gomowskim o zapis 70 zł na
Udryczach. Zapisane sumy po ogłoszeniu wyroku Trybunału Lubelskiego
zobowiązał się spłacić Mikołaj, syn Mikołaja wraz z bratem Feliksem. Jeszcze
przed wyrokiem Trybunału w 1656r. Akademia Zamojska zawarła kontrakt z
Wawrzyńcem Gumowskim na wynajęcie folwarku w jego części wsi. W 1657r.
folwark w Udryczach był spalony. Zapewne nastąpiło to w roku 1656, kiedy
wojska szwedzkie dokonały grabieży wsi. W 1696r. i na początku XVIIIw. Wieś
należała do Mikołaja Udryskiego, a następnie jego syna Stanisława. Pośmierci
tego ostatniego w roku 1719 nastąpił podział majątku pomiędzy Karola
Udryckiego, Ostrowskiego, Józefa i Tomasza Naleskich i Kobrana. W 1724r. w
zapisach spadkowych wymieniona jest "curia antiqua" czyli stary dwór. Wynika
z tego , że musiał on istnieć w Udryczach co najmniej od XVIIw. Notowany był
jeszcze w 1753r. kiedy sporządzono spis poddanych Karola Udryckiego po jego
śmierci w tym roku. Na karolu Udryckim wygasła męska linia Udryskich, a
majątek na krótko trafił w ręce Zamoyskich. Przed 1761r. wieś od Zamoyskich
nabył Antoni Stanisław Deboli, który zapisał na dobrach 2 tys złp na rzecz
kolegiaty zamojskiej. W 1780r. dobra odziedziczył syn Tomasz żonaty z
Antoniną Wisłocką. Od Debolich wieś trafiła we władanie Wisłockich, o czym
pisze E. Kuropatkicki w 1786r. tak : "Udrycze wieś z pałacykiem niegdyś domu
Debolich teraz Wisłockich". Na uwagę zasługuje wzmianka o pałacyku, który
powstał zapewne w miejsce dworu. Parterowy pałac zorientowany na kierunku
wschód – zachód zbudowano z cegły. Posiadał elewacje krótsze 3 -osiowe i
dłuższe 11-osiowe. W 1854r. obok pałacyku istniała kaplica prywatna, która w
XVIIw. zborem ariańskim. Była to budowla o małej sklepionej części
nadziemnej i wielokomorowej części podziemnej. Ogród posiadał aleje biegnące
w różnych kierunkach, wysadzane drzewami owocowymi. W ogrodzie tym znajdowały
się także dwie sadzawki oraz "kanał" bez ryb porośnięty dziką "drzewiną",
lipami, topolami, świerkami i brzeziną. Ponadto w ogrodzie istniała kwatera
szparagów, szkółka szczypów i kwatera winogron. W sumie ogród liczył ok. 28
mórg powierzchni. Pod koniec XVIIIw. Wieś dostała się w ręce Józefy
Szdłowskiej, która wniosła ją w wianie Onufremu Kickiemu. Po śmierci tego
ostatniego w 1823r. majątek odziedziczyły dzieci: Teresa, Ludwik Józefa za
Bikszpinkiem. Wkrótce jednak całość dóbr objęła Teresa Kicka. Jej brat Ludwik
był adiutantem księcia Józefa Poniatowskiego, często goszczącego w Udryczach.
Ponoć Teresa zakochana w nim ślubowała mu dozgonną miłość i rzeczywiście nie
wyszła za mąż. Zabroniła także płacić zaborcy podatków ze swego majątku,
dlatego władze carskie przejęły za długi Udrycze i zlicytowały je. W 1842r.
dobra te za długi dzierżawił Ludwik Błaszczyński, od którego prawa nabył
Kajetan Mrozewicz. W 1872r. Udrycze kupił na licytacji za 45.500 rubli
Bolesław Klepaczyński, ale jeszcze w tym samym roku sprzedał je Ignacemu i
Marii z Lipczyńskich Zawadzkim. W 1915r. właścicielem wsi został Zygmunt
Zawadzki, który przebudował pałacyk wzniesiony jeszcze przez Onufrego
Kickiego. Zmieniono szatę zewnętrzną i nadano jej kształt eklektyczny.
Po I wojnie światowej Zawadzcy rozparcelowali majątek pomiędzy miejscowych
włościan, oddając im za bezcen cały ośrodek dworski wraz z pałacykiem na
szkołę powszechną. Wówczas też przerobiono wnętrze pałacyku przystosowując go
dla potrzeb szkoły. Spis z 1827r. notował wieś w powiecie zamojskim i parafii
Sitaniec. Liczyła wówczas 99 domów i 567 mieszkańców. Pod koniec XIXw. było
tu 8 domówdworskich i 92 włościańskich oraz 933 mieszkańców w tym 880
katolików, 48 prawosławnych i 5 Żydów. Włościanie posiadali 1520 mórg ziemi,
natomiast do dworu należało 1025 mórg, w tym 566 mórg ziemi ornej, 89 mórg
ląk, 370 mórg lasu i nieużytków. Było tutaj gospodarstwo rybne, młyn wodny i
wiatrak. Według spisu z 1921r. wieś liczyła 203 domy i 1274 mieszkańców, w
tym 1 Ukrainiec i 30 Żydów, kolonia Udrycze miała 13 domów i 103 mieszkańców,
w tym 1 Ukrainiec, natomiast folwark Udrycze liczył 5 domów i 108
mieszkańców, wyłącznie Polaków. Ponadto w folwarku Różki Udryckie notowano 2
domy i 38 mieszkańców – Polaków. W 1929r. Michał Bernard posiadał folwark
Różki Udryckie o powierzchni 168 ha, natomiast do Tadeusza Zawadzkiego
należało 299 ha ziemi w Udryczach. Istniała we wsi cegielnia S Śliwińskiego i
Spółki oraz dwa wiatraki: M. Armura i I. Brońskiego. W 1928r. wybudowano we
wsi szkołę. Na przełomie listopada i grudnia 1942r. wieś została przez
hitlerowców wysiedlona i osadzono tutaj kolonistów niemieckich z Jugosławii
i Rumunii, którzy w następnych miesiącach byli atakowani przez polskich
partyzantów. 4 stycznia 1943r. Niemcy w odwecie za wysadzenie mostu
kolejowego w Ruskich Piaskach rozstrzelali 4 mieszkańców wsi. W 1947r.
Udrycze liczyły 1690 ha ziemi i 1257 mieszkańców, a kolonia Udrycze 261 ha
ziemi i 134 mieszkańców. W 1957r. dawny zbór ariański zaczęto użytkować jako
kaplicę rzymskokatolicką. W 1977r. erygowano tu parafię, a w połowie lat 80-
tych wybudowano nowy, murowany kościół. Jednocześnie założono cmentarz
grzebalny o powierzchni 1 ha."
Oto prośba spełniona.
Pozdrawiam i zapraszam na forum nie tylko jako czytelnika, ale również
piszącego.
W.2
