Pisarska rzetelnosc - ogolnie

[staua]

Ogolnie - tzn. nie chodzi mi o watek taki, jak ponizszy o "Salonie" :-), tylko o fikcje.
Mam na mysli rzetelnosc w przygotowywaniu tla, zwiekszanie wiarygodnosci powiesci poprzez
podawanie podstaw, ktore sa prawda, a nie oczywista bzdura wyssana z palca i liczeniem na
ignorancje czytelnikow. Przyklady, ktore mi sie nasuwaja, to: Dan Brown - "Anioly i Demony" - cala
historyjka o antymaterii i tym, ze Robert Langdon, profesor Harvardu, nie wiedzial, co to CERN;
Barbara Wilson, kryminaly o Cassandrze Reilly - np. w kryminale, ktorego akcja toczy sie w
Transylwanii, obok stereotypow (nienawisc Rumunow do Wegrow, przmyusowe osadnictwo Rumunow
w Transylwanii, ktora wg autorki byla calkowicie wegierska) bzdura piramidalna zbudowana na
ziarnku prawdy (jak zawsze): fakt: Ceausescu zakazal aborcji; wniosek autorki: wszyscy Rumuni w
czasach Ceausescu mieli co najmniej piatke dzieci (znam glownie osoby urodzone w trakcie
dyktatury - druga polowa lat 60. i lata 70.; maja najwyzej jedna siostre lub brata); trzecim
przykladem ( z forum) sa archeologiczne i antropologiczne wywody Elizabeth Hand w ksiazce
"Przebudzenie Ksiezyca" (na tym akurat sie nie znam, wiec nie zauwazylam sama, ale podobno dla
osob z wiedza na ten temat bledy sa oczywiste).
I teraz pytania: zauwazacie takie rzeczy? Zastanawia Was, ilu przeklaman nie zauwazacie ze wzgledu
na brak znajomosci tematu? I wreszcie - jak gleboko autor musi znac "tlo" na ktorym opiera swa
powiesc? Czy naprawde powinien liczyc na to, ze ludzie, do ktorych adresuje swa ksiazke ("czytelnik
modelowy") wiedza mniej od niego?

[braineater]

"Literatura musi zakładać istnienie publiczności, która jest wykształcona,
bardziej wykształcona niż pisarz. Czy taka publiczność istnieje, czy nie, to
nieistotne. Pisarz zwraca się do czytelnika, który wie na dany temat więcej niż
on; wyobraża sobie więc siebie samego w roli wiedzącego więcej niż naprawdę
wie, by móc zwrócić się do kogoś, kto wie jeszcze więcej." Italo Calvino "Dla
kogo piszemy, czyli hipotetyczna półka na książki", cytowany za Dobrawką
Ugresić.
I to jest sytuacja optymalna, wręcz utopijna i jako taka w przyrodzie
praktycznie nie wystepująca, gdyż rynek wydawniczy, jak każdy przemysł,
zmuszony jest usredniać swoje założenia a w związku z tym, czytelnika uznaje
sie arbitralnie za idiotę, któremu mozna wcisnąc wszystko, byle atrakcyjnie
opakowane. Z ostanich przykładów chociażby panowie Cohelo i Brown dowodami
żywymi na to, że wystarczy powierzchowny recycling kulturowego śmiecia, by
napisac książczyny sprzedawane w milionach egzemplarzy. Ot, po prostu wystarczy
wziąść trochę mitologii, socjologii i religioznawstwa, podlać to
pseudomistycznym sosem i już mamy hiciaka na miarę Veronik Valkirii czy Gór
Piatych i dziesiątych, bybleby tylko nie zająknąc sie przy tym o Steinerze,
Levim- Straussie czy Durkheimie, bo zostaniemy posądzeni o elitaryzm i
zamykanie się w koscianej wieży i podawać to wszytsko jako prawdy objawione
tylko autorowi, który łaskawi udostepni je maluczkim, za niewielką opłatą. I
jest to cykl na który czytelnicy dają się nabierac w regularnych odstepach
czasu - patrz linia prosta pomiedzy Hessem, Castanedą i Cohello.
Inna forma tego recyclingu stosowana jest nader skutecznie przez megagwiazdusię
Browna Dana, przy którym normalny człowiek ma wrażenie jakby czytał powieść
napisaną przez wyszukiwarkę internetową - powiedzmy Google. Cały research do
tych textów zapewne polegał na przeczytaniu co wiekszych stron www poswięconych
Paryżowi, Luwrowi i CERN, jak równiez na uzupełnieniu braków w wiedzy za pomocą
przewodnika Pascala, typu zobacz cały Paryż w weekend. Czasami pomaga też
posiłkowanie sie literaturą fachową, ale najlepiej o skandalicznym posmaku, by
móc tworzyc później tak frapujące opisy jak wnetrza Biblioteki Watykańskiej w
którymś z Brownowych arcydzieł (niedoprecyzuje którym, bo wszystkie trzy zlały
mi sie w jeden metatekstualny strumień bełkotu, jak to zwykle bywa, gdy
człowiek w zbyt szybkim czasie próbuje sprawdzić zbyt wiele stron www)
Ale by nie popaśc w bezsilne biadanie, to są na szczęscie autorzy, którym
jeszce jestem w stanie wierzyć, że do swojego pisania posłużyli się
gargantuicznych rozmiarów biblioteką - Eco chociażby czy z polskich Piotr
Wojciechowski, pisarze u których widać szacunek wobec czytelnika a nie
rozpatrywanie odbiorcy jako marketingowego targetu.
Pozdrowienia:)

[pieranka]

podoba mi się twoja sygnaturka.

[staua]

Dzieki za ten post. No wlasnie - Eco to chyba dobry przyklad pisarza rzetelnego pod tym wzgledem. A
mysle, ze jest rzetelny (pomimo, ze nie sprawdzilam wszystkich faktow) bo czytalam jego prace
niebeletrystyczne, z ktorych wnioskuje, ze zasady tam przedstawione stosuje on w praktyce.
Ale celem niektorych (wielu, bardzo wielu) autorow sa - nazwijmy umownie i ogolnie - "glupi"
czytelnicy. Wyglada na to, ze calkiem wygodnie stworzyc sobie taka nisze, poprobowac z jedna ksiazka,
jak sie przyjmie, to mozna hasac na calego... Inna grupa sa czytelnicy, ktorzy nie zwracaja zupelnie
uwagi na takie sprawy, bo interesuje ich akcja (moze sa to tez wielbiciele filmow akcji), tylko i jedynie
jak najbardziej dynamiczna akcja, takich Eco znuzy po kilkunastu stronach, a Brown wciagnie.
Coelho jest chyba adresowany glownie do licealistow (albo nawet gimnazjalistow). Jak chce rad
zyciowych, to lepiej przeczytam Chopre :-)
pozdrawiam, i jak Pieranka uwazam, ze Twoja nowa sygnaturka jest super!

[lipa55]

no, ale ilu jest Eco albo chociazby Stevenów Saylorów - profesorów z talentem
pisarskim?
większość to tylko sprawni rzemieślnicy, którzy tłuką popularne powieści ;-)

[staua]

No tak, ale od rzemieslnika tez wymaga sie przygotowania... Wyobrazam sobie, ze dla pisarza
przygotowanie to nie tylko techniczny warsztat, ale tez troche wiedzy o tym, co pisze.

[ash3]

Idealnym przykładem takiej "rzemieslniczej" prozy (powieśc sensacyjna) jest
ksiązka Winslowa "Kalifornia - ogień i zycie". Zadanie, jakie sobie autor
postawił realizuje znakomicie (piszę w czasie teraźniejszym, bo doczytałam
mniej więcej do połowy na razie:-)) - temat moze niewyszukany, ale tak
naprawdę kto z nas ma o tym blade pojęcie? Boahterem jest specjalista od wyceny
zniszczeń wywołanych przez pożary, były policjant. Prowadzi włsne śledztwo,
poniewaz uwaza, że policja zbyt pospiesznie (zaniedbując oczywiste dla speca od
pożarnictwa) zlekcewazyła ślady, jakie zostawił ogromny pożar posiadlosci, w
które znaleziono zwloki kobiety. Najbardziej fascynująca dla mnie jest nie sama
intryga, ale opisy - w tym liczne retrospekcje z nauki zawodu - śladów i
rodzajów ognia, pożarów, sposobów podpaleń itp. Z okładki ksiązki mozemy się
dowiedziec, że autor zajmował sie zawodowo własnie ubezpieczeniami od pożarów -
oczywiście, widac i docenia się tę ogromną wiedzę, jaka prezentuje jako
pisarz...
Byc moze Winslow nie będzie potrafił o niczym innym pisac - ale o pożarach
pisze naprawdę ciekawie!

[braineater]

Kurcze - przecież nikt nie mówi, że rzemieślnik nie jest odpowiedzialny za swój
wytwór - ja na przykład wolałbym kupic łożko zrobione przez kogos kto się zna
na swoim fachu, niz w trakcie upojnych igraszek znaleźć się z noga badziewnego
łoża zaimplementowaną analnie. Także w masowej produkcji literackiej, nalezy
brac pod uwagę, że czytelnik skończył edukację na poziomie ciut wyższym niż
znajomość elementarza i może mu się nie spodobać, że ktoś go traktuje jako
bezmózgiego bęcwała - patrz moje odczucia wobec Chmielewskiej. Rzemiosło po
prostu musi być rzetelne, takie w którym czytelnik będzie się w stanie
rozkochać i polubić jego wady, wynikające z gatunkowego schematyzmu - powieści
Montalbana na przykład są doskonałym przykładem dobrego literackiego rzemiosła,
gdzie pomiedzy wartka akcją i niezłymi dialogami autorowi udaje sie przemycić
sporo interesujących i, co najważniejsze sprawdzalnych wiadomości na tematy
chociażby kulinarne.
Pozdrowienia:)

do s. i b.

[lipa55]

chyba się źle wyraziłam (o tej porze nadchodzi spadek formy umysłowej)
rzemieślnik w znaczeniu sprawnie władający piórem, wymyślający zgrabne intrygi,
barwne postacie, porywające sceny erotyczne
a na sprawdzenie, czy naprawdę istnieje skrzyżowanie Marszałkowskiej i Gagarina
albo co noszono na głowach za Ludwika V nie starczy mu już czasu (albo ochoty)
albo wychodzi z założenia, ze społeczeństwo i tak kupi, a tym mikronem
społeczeństwa, które znajdzie jakieś błedy, nie nalezy się przejmować

[yanga]

Oczywiście, że sprawdzenie realiów należy do obowiązków pisarza. Niektórzy -
zwłaszcza ci bogatsi - zlecają to specjalistom zwanym "rechercherami". Tak
robiła m.in. Agatha Christie, jak wiadomo z różnym skutkiem - polonica
wyjątkowo jej się nie udawały, np. "typowe" polskie imiona i nazwiska. Po
pisarzu jednak książka trafia do redaktora, który powinien to wszystko
zweryfikować, przynajmniej dawniej tak bywało. Teraz normy dla redaktorów są
tak wyśrubowane, że w tym pośpiechu wiele błędów im umyka. Istnieją jednak
pewne granice - np. jeśli autor (dobry, nagradzany) nie tylko przypisuje wiersz
Broniewskiego Majakowskiemu, ale na autorstwie Majakowskiego buduje całą
fabułę, a redaktor tego nie sprawdza, to... to co wtedy? Cała - naprawdę dobra
książka traci wiarygodność. W przekładach błędy często wyłapuje tłumacz, daje
odpowiedni przypis albo sam koryguje, ale w opisanym przypadku autor był polski.

[staua]

Tak
> robiła m.in. Agatha Christie, jak wiadomo z różnym skutkiem - polonica
> wyjątkowo jej się nie udawały, np. "typowe" polskie imiona i nazwiska.
Na przyglad major Boris Glydr, Polak - co to za nazwisko?????
Redakcja, masz racje, Yanga, to wazna kwestia, czeste kiedys byly przypisy redaktorskie przy
pomylkach lub niescislosciach autora, takze dobry tlumacz czesto sie tu przydaje, coraz to rzadsze...
Ale mysle, ze solidnosc autora jest i tak najwazniejsza. Mozna przeciez pisac ksiazki osadzone w
dobrze sobie znanych realiach, albo tak abstrakcyjne, ze uniknie sie niezgodnych z prawda stwierdzen.
Jesli ktos podejmuje sie pisac na konkretny temat, powinien miec wiadomosci z tego zakresu (a
przynajmniej sprawdzic te, ktorych uzywa).

[broch]

Nie ma znaczenia czy jest to przekrecona rzeczywistosc czy kompletna fikcja.
Obowiazkiem czytelnika jest rozpoznanie wartosci dziela.

Nazwiska? Hrabia Scurvy?
Shame on you Mr Witkiewicz!
Oj, joj absolutnie nie wymagam od literatury zgodnosci z faktami ktore przez
literature moga byc modyfikowane w dowolny sposob.

braieaterze: czym rozni sie idiota co wlasnie Levi-Straussa przeczytal i nic nie
rozumiejac cytuje zaslyszane opinie i interpretacje od wierzacego w slowa pana
Browna? Niektorzy w okreslonej (naiwnej) fazie rozwoju emocjonalnego potrzebuja
Hessego, niektorzy zostaja na tym etapie na zawsze.

Jesli czytelnicy daja sie nabrac to stawia ich to w sytuacji tych milosnikow
abstrakcyjnego malarstwa co sie zachwycali, nie wiedzac iz malpa obrazy
malowala. Malpa nic nie winna, to "milosnik" idiota.

W literaturze nie istnieje pojecie rzetelnosci (i dobrze). Zadaniem fikcji jest
przyciagniecie czytelnika sprawienie iz "uwierzy" w historie i bedzie chcial wiecej.

[staua]

Broch, mowisz o innym poziomie literatury. Ja rozumiem, ze np. "V" Pynchona nie musi miec wiele
wspolnego z faktami i tym, co sie naprawde podczas wojny zdarzylo, ale to, co zdarzylo sie naprawde,
jest tam podane tak, jak bylo. I rozumiem, ze Danielewski (teraz czytam, stad przyklad), Pavic, czy
nawet Lovecraft wymyslaja sobie nieistniejace zrodla, ktore cytuja, ale to jest wpisane w te kategorie,
typ fikcji. Czy jak ktos decyduje sie w ogole na przeczytanie Browna, to znaczy, ze ma zaakceptowac
wszystko, co ten autor napisal, bo nalezy to uznac za fantazje literacka? Czy moze przeczytac, a potem
krytycznie spojrzec na tekst i stwierdzic, czy jest dobry, czy nie i dlaczego, i taka nierzetelnosc moze
byc jednym z czynnikow na "nie"? Jakby to ujac... Nierzetelnosc to cos innego niz celowe
manipulowanie rzeczywistoscia, gdy zna sie fakty na wyrywki (mam nadzieje, ze wiesz, o co mi chodzi).
Witkacy dal to nazwisko hrabiemu w jakims celu (patrz watek o nazwiskach), przesmiewczym,
nastawiajac jakos czytelnika do postaci. Major Glydr u Christie chyba nie byl zamierzony, nie odnajduje
zadnego skojarzenia (ale moze mozna, tylko ja nie odnajduje?), wydaje mi sie, ze mial tylko tak
"polsko" brzmiec...
Zgadzam sie co do Hessego, a nawet Coelho, czy "Pamietnika narkomanki", "My dzieci z Dworca ZOO "
itd. To niektorym potrzebne w pewnej fazie, niezle jednak uswiadomic sobie jej zakonczenie :-) To juz
inny temat jednak.

[broch]

mam nadzieje ze Danielewski sie podoba?

Major "Glydr" mial oddac egzotycznosc bohatera z Polski, kraju zasypanego
sniegiem w ktorym niedzwiedze chadzaja po ulicach miast:). Rownie dobrze mogl
sie nazywac Ivanovic. Tak samo egzotycznie i obco choc to nie jest polskie nazwisko.

Jak chce poczytac na "serio" to biore Nature (hmm.. cold fusion anyone?).
Mysle ze to jak ktos (od)czyta Browna zalezy od edukacji czytajacego.
Jesli ktos wierzy w slwo Browna, to nic nie pomoze.

Dla mnie literatura nie jest zrodlem wiedzy o o faktach, nawet jesli o nich mowi.

Brown to w sumie taka ksiazeczka z serii Harlequin: rzecz mogla sie wydarzyc,
ale jest tak naiwna, tak przekreca rzeczywistosc tak bardzo czyni rzeczy
niemozliwe mozliwymi iz trudna uwierzyc w to co napisane.

Czekaj, chyba strasznie przekrecam ale chodzilo tresc:
w powiesci ktora bardzo dawno czytalem glowny bohater pyta sie sluzacej co sadzi
o ksiazce. Kiedy sluzaca odpowiada iz ksiazka jes bardzo dobra, bohater chce
wiedziec dlaczego. Bo jest taka praaaawdziwa. Pada odpowiedz.
Nawet jesli daleka od fikcyjnej ale mozliwej prawdy ktora moze byc zrealizowana.
Sluzaca potrzebuje wlasnie takiego "prawdziwego" swiata z serii Harlequin'a.
Harlequin mimo iz mozliwy jest faktycznie nieprawdopodobny. Ale wlasnie tego
chyba najbardziej potrzeba. Taniej, latwo przyswajalnej informacji nawet jesli
ta rzeczywistosc pod pozorami prawdy zawiera stek falszywych przeslanek.
I to jest miejsce Browna, Coehlo itp. To sa pisarze ktorzy zaspokajaja potrzeby
(pseudo)naukowe na okreslonym poziomie.

Nie wierze w "rzetelnosc" informacji w literaturze, poniewaz zadaniem literatury
nie jest dostarczanie informacji rzetelnej.
Rozumiem Twoje zaniepokojenie, ale mysle iz ludzie lubia byc manipulowani.
Dlatego lit. wyzej wspominana cieszy sie taka popularnoscia.
Z reszta wspominany przez Ciebie (pozytywnie) Eco napisal ksiazke o
sredniowieczu ktora jest rowniez manipulacja tyle iz na wyzszym poziomie, nieco
bardziej wyszukana. Przeciez jednak Wloch niezle fakty poprzekrecal, swojego
czasu byla na ten temat dyskusja wyszlo na to iz Eco faktycznie rowniez jest
"niebezpieczny". Wiecej o ile odmawiasz Brownowi rzetelnosci o tyle przyznajesz
ja Eco to faktycznie mozesz podac reke czytelnikom Kodu (nie mysle o jakosci
piora). Eco absolutnie rzetelny nie byl. Sporo czytelnikow uwierzylo iz Imie
rozy oprocz fikcji niesie spora doze wiadomosci. Wielu krytykow historykow
uznalo Eco za "niebezpiecznego" wlasnie dlatego iz stworzyl tak przekonywujaca
fikcje oparta o "historyczne dane". Ja (kompletny amator w dziedzinie historii)
polecam Manteuffla, Runcimana, Norwicha itp
Czesc literatury (np Pynchon) mozna z gory uznac za fikcje i czytanie jest
bezpieczne :), poniewaz "wiesz" ze to jest fikcja.
Czesc jednak pod pozorami prawdziwej informacji niesie wylacznie fikcje. Jesli
wiec ktos uznaje "rzetelnosc" Eco choc odrzuca rzetelnosc Browna to faktycznie
popelnia taki sam blad jak milosnik "Kodu da Vinci".

Literatura ma dostarczyc rozrywki ale nie powinna byc zrodlem wiedzy o
rzeczywistosci. Nie wydaje mi sie aby w literaturze mozna bylo mowic o
rzetelnosci. Czy rzeczywistosc w serialu o niewolnicy Izaurze moze byc podstawa
do nauki o niewolnictwie w Am. Pd.? A jednak ludzie wierzyli w te historie.

"Czy jak ktos decyduje sie w ogole na przeczytanie Browna, to znaczy, ze ma
zaakceptowac wszystko, co ten autor napisal, bo nalezy to uznac za fantazje
literacka?"

Dlaczego? przeczytac nie znaczy zaakceptowac. Jesli stawiam Eco wyzej niz
Browna, to na pewno nie dlatego iz Wloch jest bardziej rzetelnym w dziedzinie
faktow pisarzem. Nierzeczywistosc ksizki nie powinna decydowac o akceptacji.
Kiedys obejrzalem taki film pt "Air Force One" w ktorym podstarzaly Harrison
Ford leje swietnie wyszkolonych komandosow rosyjskich. Obejdzalem ale nie
"zaakceptowalem" dla mnie histora byla tak absurdalna ze nie moglem powstrzymac
sie od smiechu i zlosliwych komentarzy... czym obrazilem niektorych obywateli U.S.A.
Przeciez to tez byla fantazja ale tak kretynska ze trudno akceptowac taka
historie nawet jesli to fantazja. To jest roznica miedzy dobra literatura a
literatura zla.
Fantazja czy nie, niesie ze soba elementy "prawdopodobienstwa" nawet jesli
kompletnie nieprawdopodobnego ktore akceptujesz. Zla literatura nie jest w
stanie przekonac Cie do swojej prawdy.

Pewnie nie pamietasz ale w Polsce (i na swiecie) swego czasu panowal szal na
Danikena....
"Rydwany Bogow" jednak nie powinny byc zrodlem informacji o historii ludzkosci i
zwiazku z kosmosem.

Rzetelnosc (dla mnie) w literaturze dotyczy wylacznie warsztatu.

[staua]

Masz racje, Twoje - bardzo rozsadne -argumenty przemawiaja do mnie. Myslalam o tym watku w
drodze do domu i tak wymyslilam, ze:
-po pierwsze - jesli jestesmy wlasnie takim "czytelnikiem modelowym", czyli odpowiadamy dokladnie
wizerunkowi osoby w glowie autora, gdy tworzyl swoje dzielo, to nie zwrocimy uwagi na
niedoskonalosci merytoryczne, bo beda one nieistotne, gdyz cala reszta bedzie nam odpowiadala; gdy
jestesmy czytelnikiem o nizszym (powiedzmy) poziomie, to nie zauwazymy ich,a doskonalosc
warsztatowa autora zwali nas z nog, wiec tez OK, a jesli o wyzszym, to tez nasz problem, bo przeciez
powinnismy miec swiadomosc wlasnego wyboru.
-po drugie, co wywnioskowalam po pierwszym - nawet nie czytajac ksiazek (jakiegokolwiek kalibru) w
celach dydaktycznych, czy aby poczuc, ze sa takie "prawdziwe" - jak ta sluzaca - mozna zauwazac
bledy i niescislosci (zaleznie od poziomu naszej wiedzy na dany temat) i moga nas one razic lub nie (to
juz jest chyba bardziej swiadomy wybor, albo moze z kolei zalezny od jakiegos literackiego obycia).
Mnie raza, choc nie przecze, u Browna razilo mnie nawet bardziej generalne traktowanie czytelnika jako
idioty (ten szyfr, nad ktorym profesor i specjalistka od szyfrow glowia sie przez jakis czas, a od razu
widac, ze jest napisany od tylu; a moze to ma wlasnie czytelnika dowartosciowac? Nie jestem calkiem
pewna, co ma na celu ten manewr).
-po trzecie, tez przywolujac sluzaca - trzeba zakladac, ze sa osoby czytajace nawet fikcje, szukajac
czegos "prawdziwego" chocby najbardziej nieprawdopodobnego (to sa te same chyba osoby, ktore
placza na filmach w stylu "You've got mail"), i trzeba zalozyc wobec tego, ze jakas fikcja jest do nich
wlasnie adresowana... Z drugiej strony, musze przyznac, ze czytam takze pewne ksiazki w celu
zapoznania sie z czyms dla mnie obcym, a wydaje mi sie, ze nie mam duzo lepszych i bardziej
obiektywnych zrodel (tak czytalam np. "One Man's Bible" Xingjiana Gao)
Podsumowujac (banalnie): najlepiej byc na tyle doswiadczonym czytelnikiem, zeby umiec wybrac to, co
nam sie spodoba? I to wylacznie wina czytelnika, bo autor kieruje sie prawami rynku? Troche smutne,
choc moze prawdziwe...

aha!

[staua]

Danielewski sie podoba, bardzo :-) Napisze wiecej na forum, jak skoncze...

brochu okrutny!

[braineater]

Masz sporo racji w tym co piszesz, szczególnie jeśli chodzi o porównywanie Eco
i Browna, jesli chodzi o rzetelność. Nie jestem mediwistą, średniowiecze znam o
tyle o ile i nie wpadłbym na to, by tropić prawdziwośc faktów w "Imieniu Róży"
a nawet jakbym wpadł, to by mi sie pewnie nie chciało:) Chodziło mi jednak o
coś troszeczkę innego, niż zwykła sprawdzalnośc/niesprawdzalnośc źródeł, dat i
postaci, (przy czym, jesli chodzi o źródła do "I.R.", cytaty i wypisy z tekstów
średniowiecznych, Eco, będę się przy tym upierał, jest sprawdzalny, bo z tych
samych textów i opierając się na tych samych czasem cytatach, korzystał
pisząc "Sztukę i Piekno w Średniowieczu", więc może jestem naiwny ale w
weryfikacje źródeł w tekście naukowym jeszce wierzę:)- problem jest jednak
inny: Eco od początku wprowadza swojego czytelnika w tekst, uświadamiając mu,
że ma do czynienia z grą, z igraszką umysłu erudyty, który ku uciesze swojej i
kolegów semiotyków, powrzucał teksty przynależace do przeróznych porządków
znakowych, kultur i historii i spiął je za pomocą zgrabnej i wciagającej
fabuły. Jeśli ktoś chce w 'I.R." szukac syntezy na temat średniowiecza, to
faktycznie nie jest to może najlepsze źródło, ale jeśli ktoś, znający jako tako
historię tego okresu, chce przeczytać sympatyczną opowieść umieszczoną w
wiarygodnych (co nie znaczy, że prawdziwych) realiach tego okresu, to zawsze
mół trafić gorzej - patrz "Krzyżowcy" Zofii Kossak - Szczuckiej:)
Natomiast strategia Browna i Cohelo jest skrajnie odmienna, jest strategią
demagogiczną i dyktatorską, bowiem zmusza czytelnika do wierzenia, że opisywane
przez nich fakty, postacie czy teorie naukowe, stanowią wiedzę tajemną,
dostępną jedynie nielicznym wybrańcom i w związku z tym powinny byc traktowane
jako najcenniejszy skarb, który autor - postać przecież o tyle mądrzejsza,
lepiej wykształcona od swojego czytelnika łaskawie zgodzi sie przekazać.
Przykładem niech będzie chociazby opowieść o Santim z Browna, która w tonie
sensacyjnych odkryć podaje wiadomości o jego życiu i twórczości, które znaleźć
można w każdym profesjonalnym przewodniku po Rzymie i ksiązkach tyczących czy
to artystów czy historii miasta. Jest to wiedza do której każdy może dotrzeć
bez zbytniego wysiłku - ale dla Browna nie i w związku z tym dla jego
czytelników również nie - i w ten sposób wiadomości z podstawowego kursu
historii sztuki, lub dobrze zrobionego programu BBC stają się sensacyjnym
odkryciem i przyczynkiem do erudycyjnej chwały autora. A czytelnik, urzeczony
tą niebywała skarbnicą wiedzy, krynicą mądrości wszelakiej, zapewne nawet nie
pomyśli, by sięgnąc po jakieś bardziej profesjonalne opracowania tematu i
przyjdzie mu zejśc z tego świata z wiedzą o Rafaelu wyjętą z powieści Browna -
co robi krzywdę zarówno odbiorcy jak i samemu Rafaelowi.
A odpowiadając na pytanie czym się rózni idota czytający Straussa bez
zrozumiena natomiast potrafiący go cytować w każdych okolicznościach od
czytelnika CoheloBrownów, jest oczywista - niczym, z uwzględnieniem faktu, że
ten pierwszy najczęsciej ma tytuł profesorski:)
Pozdrowienia:)

[broch]

Aha, czyli jednak rzecz nie w rzetelnosci opisu ale rzetelnosci/jakosci powiesci.:)
"Jeśli ktoś chce w 'I.R." szukac syntezy na temat średniowiecza, to faktycznie
nie jest to może najlepsze źródło, ale jeśli ktoś, znający jako tako historię
tego okresu, chce przeczytać sympatyczną opowieść umieszczoną w wiarygodnych
(co nie znaczy, że prawdziwych) realiach tego okresu"
To znaczy iz wymagane jest rowniez od czytelnika okreslone wyksztalcenie.

Staua napisala iz "..bo autor kieruje sie prawami rynku?.."

Jesli powiesc jest wydana, to w najlepszej wierze iz zdobedzie czytelnika/rynek.
Lubie Salvadora Dali choc to przeciez czysta komercja (polecam wycieczke do
muzeum Dali w St. Petersburg, FL). Dowodem na jakosc sztuki nie musi byc smierc
artysty z glodu.

Problem chyba w "zerowaniu". Tzn artysta "zeruje" na niskich instynktach oraz
braku wiedzy oraz snobizmie oraz... itp odbiorcy.
To jest dla mnie "repulsive" u panow B. oraz C.

Howgh!

[braineater]

> To znaczy iz wymagane jest rowniez od czytelnika okreslone wyksztalcenie.
Si - o tym pisał już bodaj Ingarden, zakładając istnienie określonej
kompetencji czytelniczej.
>(polecam wycieczke do muzeum Dali w St. Petersburg, FL) - byłem w Figueras -
wystarczy:) też go lubię i bynajmniej nie próbuję sobie zracjonalizowac tego
faktu:)
> Problem chyba w "zerowaniu". Tzn artysta "zeruje" na niskich instynktach oraz
> braku wiedzy oraz snobizmie oraz... itp odbiorcy.
Howgh!:)
Pozdrowienia:)

Nie mogłem sie powstrzymać:)

[braineater]

Gość: iza 22.02.2005 21:05 + odpowiedz


w niedziele w empiku 3/4 kupujacych ksiazki kupowalo wlasnie te...chyba jednak
warto:-)
iza

Jeszce jakies pytania na temat czy kogokolwiek obchodzi rzetelność pisarska?:)
POzdrowienia:)

[ydorius]

Nabokov, który żadną wyrocznią nie, ale jednak pisarz, twierdził, że literatura
to nie rzeczywistość a właśnie literatura. Niby banał, a cieszy :-)
Owszem, miło jest przemycać do dzieła rzeczywiste odniesienia, albo nawet
wymieszać to tak, by nie było wiadomo gdzie zmyślenie a gdzie rzeczywiste
źródła. Tak postępował mój ulubiony Borges i chwała mu za to.

No, ale odczytywanie Borgesa jakby był to zapis rzeczywistości to trochę jakby
uczyć się anatomii od Picassa.
Są dzieła, w których rzetelność schodzi na plan dalszy. W przypisach do "1985"
Burgessa tłumacz (Robert Stiller) pisze:
"arabskie wyrazy i zwroty: Burgess wtrąca je w najdziwaczniej poprzekręcanych
formach, nie mając widać pojęcia o tym języku i mieszając w nim rozmaite
dialekty, transkrypcje, błędy itd. W tłumaczeniu poprawiono je w miarę
możliwości, doprowadzając do najprostszej (np. bez zwarcia krtaniowego i znaków
długości przy samogłoskach) transkrypcji polskiej, po konsultacji z Kamilą
Messaoudi, rodowitą Arabką, która też niejedno ledwie odgadywała".

Ale Burgess nie pretenduje do miana znawcy języka arabskiego, posługuje się tym
narzędziem dość nieporadnie, czego nie czuć w tłumaczeniu z dwu powodów: jakości
tłumaczenia oraz faktu, że nie arabski wraz ze swoją nieogadnioną leksyką był
celem napisania książki :-)

Inna sprawa, gdy książka pretenduje do bycia popularnonaukową, tragedia, gdy
naprawdę się za taką uważa. Myślę sobie, że gdy wplata istniejące postaci w
fikcję literacką w niezbyt korzystnym świetle stawiając owe postaci, to również
jest źle. Autor ksiażki, podobnie jak każdy inny człowiek winien mieć na
względzie, by nikomu nie wyrządzać krzywdy. W tym kontekscie rzetelność autora
jest niezbędna. W przypadku wspomnainego gdzieś powyżej Lovecrafta na przykład -
marginalna.

I jeszcze na marginesie, skoro już o Burgessie była mowa. Jest szansa
uszczęsliwić Roberta Stillera. Ktoś chętny? :-):
"maszaki: może ktoś wie co to znaczy? Bo ani ja, ani też nikt z egzotycznych
filologów i znajomych, których o to męczyłem. Miejmy nadzieję, że sam autor
wiedział, choć i to nie takie znów pewne. Jedna tylko Renate Mwaipyana wyraziła
przypuszczenie, że to ma być >>masztaki<<: antyrządowy oskarżyciel, rzecznik,
czy wręcz donosiciel ze związków zawodowych".

m,
.y.

----------------------------------
What is home without Pinezka's Potted Meat?
Incomplete.
violentowy świat braci y

[staua]

. Myślę sobie, że gdy wplata istniejące postaci w
> fikcję literacką w niezbyt korzystnym świetle stawiając owe postaci, to również
> jest źle. Autor ksiażki, podobnie jak każdy inny człowiek winien mieć na
> względzie, by nikomu nie wyrządzać krzywdy. W tym kontekscie rzetelność autora
> jest niezbędna. W przypadku wspomnainego gdzieś powyżej Lovecrafta na przykład
> -
> marginalna.
Dodam do tego, ze wplatanie osob rzeczywistych, a nawet bazowanie na nich (bez szkalowania,
naturalnie) nie przeszkadza mi zupelnie, o ile nie jest nieudolnym pretendowaniem do bycia zrodlem
wiedzy i opinii. Przyklad: dosc podobala mi sie, tez niezbyt wielkiego kalibru, ksiazka autorstwa Jody
Shields (nie mylic z Carol Shields, duzo lepsza) "The Fig Eater" , oparta na historii Freuda i jego
pacjentki Dory, a dotyczaca okolicznosci smierci tejze Dory. Nie zgrzytalo mi tam. Moze to wiec jednak
naprawde takze kwestia umiejetnosci warsztatowych.

[hajota]

ydorius napisał:


>
> I jeszcze na marginesie, skoro już o Burgessie była mowa. Jest szansa
> uszczęsliwić Roberta Stillera. Ktoś chętny? :-):
> "maszaki: może ktoś wie co to znaczy? Bo ani ja, ani też nikt z egzotycznych
> filologów i znajomych, których o to męczyłem.

Podejmę próbę uszczęśliwienia Stillera. Może to być arabskie słowo "maszakil" -
problemy, kłopoty - z którego wypadła ostatnia litera. Skoro inne słowa są
poprzekręcane, jak piszesz (książki nie znam), to może i to też? Ale podkreślam,
że to tylko domysł.