"V jak Vendetta" Alana Moore'a - klasyk komiksu...

[Gość: Jacek Malczewski]

Panie Orliński,

jeśli chodzi o cytaty, to postanowiliśmy zostawić trochę miejsca
dla Czytelnika - niech sam się bawi w wyszukiwanie odniesień,
łopatologia jest może dobra dla Pana. Podpowiadam: komplet
przypisów można bez większego trudu znaleźć w Sieci.
Zapewniam, że nie zgubiliśmy cytatów - jest ich znacznie więcej
niż się Panu wydaje (vide Pańskie wypociny pt. "brakujące
przypisy" czy coś w tym stylu), tylko nie biją po oczach.
A "ryzykowne" odpowiedniki? "Sympathy" jest o szatanie, a "Pani
Twardowska" niby o czym? O królikach? Poza tym romantyczna
ballada, której akcja usytuowana jest w XV w. raczej dobrze
pasuje do poetyki takiej postaci jak V.
Dla Pańskiej informacji: dzieło sztuki to nie artykuł naukowy,
model jego odbioru jest nieco inny... Życzyłbym Panu odrobinę
więcej wyobraźni...

Jacek Malczewski

[Gość: Wojtek]

Szanowny Panie Malczewski

Skoro pisze Pan, że komplet przypisów można znaleźć w sieci -
to dlaczego nie można ich było zamieścić przy tłumaczeniu? Inna
sprawa: to, że jakieś twa utwory mówią o tym samym wcale nie
znaczy, że mogą być stosowane zamiennie. Wyczuwam pewne różnice
pomiędzy miłosnymi balladami Scorpions'ów a Hymnem o miłości z
Biblii. A może jestem jakiś dziwny i to jest to samo? Wydaje mi
się, że gdyby Alan Moore chciał zamieścić w swoim utworze
fragment "Pani Twardowskiej" to by to zrobił. Proponowałbym nie
rzucać się (choćby tekstem typu "wypociny")na człowieka, który
(zgodnie z panującą w Polsce wolnością słowa) pisze co myśli o
pańskim dziele, tylko przemyśleć jego uwagi (i być może wydać
tom z dopiskiem - wydanie drugie, poprawione). Poddaję pod
rozwagę.

[Gość: kalfonzo]

aua, panie malczewski, ostro, internet jednak bardziej niz gazeta
pozwala dosypac papryczki do kotla!!!
mnie tam bardziej martwi, ze drodzy czytelnicy w drugim akapicie
dowiaduja sie o pochodzeniu V, ktore Moore zdradza nam zdaje sie
w polowie, i jest to jednak ostry zwrot narracji, ostry na tyle,
ze pan malczewski swoje papryczki, ktore jakakolwiek probe obrony
swojego stanowiska, jakkolwiek slusznego, czyni beznadziejna
niczym ziemniaki i to bez skwarek, moze schowac do swojego komputera.

Szanowni Panowie!

[Gość: katarsis]

I tu powstaje problem: czy tezę o niewspółmierności przekładu
można odnieść także do komiksów, a jeżeli tak to w jakim
zakresie?

Wydaje mi się, że wtrącanie do fabuły dość sztywno osadzonej w
realiach wielkiej metropolii, swojskiej kiełbasy wypacza nieco
sens tekstu. Poza tym z obecnością diabła w utworze 'Pani
Twardowska' nie przesadzałabym nadto - bo utwór to humoreska z
cyklu 'gdzie diabeł nie może- tam babę pośle'.

Oj, ależ Pan przynudza...

[Gość: Jacek Malczewski]

1. widział Pan choć 1 przypis w oryginale?
2. próbował Pan dosłownie tłumaczyć teksty piosenek?
3. wie Pan, co to jest postmodernizm?

krytyka też jest sztuką, jak się zdaje całkowicie Panu obcą...

Odczepcie się od Twardowskiej

[Gość: Jacek Malczewski]

W 2. tomie "Vendetty" również znajduje się 1 tego rodzaju
zamiana. Sądzę, że równie trafna albo nawet lepsza - sprawdżcie
sami. Poza tym, zamiast madrzyć się i wybrzydzać, proponuję
przetłumaczyć dosłownie początek "Sympathy" Stonesów - ciekawe,
czy wtedy wam to zabrzmi i czy ktoś będzie wiedział, o co
chodzi - polecam tłumaczenie Wojciecha Manna z "Manniaka
Czwartkowego" :)Szukałem odpowiedników u Goethego, Manna i
Bułhakowa - nic. Mickiewicz był najlepszy.
Przekład to nie bezmyślne kalkowanie (choć takich właśnie
tłumaczeń jest najwięcej), tylko ciężka, twórcza praca
(zwłaszcza w komiksach, gdzi trzeba mieścić się w dymkach...:)

A przypisy - widzieliście może choc 1 przypis w oryginalnym
wydaniu???

[Gość: XXX]

Panie Jacku,
Czy postmodernizm to modernizm w interpretacji wydawnictwa Post?
Ja rozumiem że zabawa cytatami i zrównanie w prawach z autorem,
ale czy tłumacz któremu jak widać erudycji nie starcza, powinien
sobie tak swobodnie poczynać, stawiając się na równi z kimś
takim jak Moore? I czy wreszcie to wypada, żeby naruszać święte
prawo recenzenta do własnej opinii i zaczynać taką pyskówkę - bo
w kontekście użytych przez Pana zwrotów inaczej nazwać tego nie
można? Nie jesteśmy w piaskownicy, mama nie strzeli w tyłek
Wojtusia, że napluł na kurteczkę... Więcej pokory młody
(strzelam, ale dziwnie jestem pewien,że nie spudłuję) człowieku.
Spadłeś z wysokiego konia i nie takie rzeczy się zdarzają, ale
takie zadufanie w sobie na pewno Ci nie pomoże w karierze
tłumacza.

Parę słów z piaskownicy

[Gość: Jacek Malczewski]

Szanowny Panie XXX,

jak widzę, z lubością próbuje Pan uszczypnąć mnie w tyłek.
Szkoda, że anonimowo. Fakt, nie lubię jak mi ktoś szcza do
wiaderka w piaskownicy - żadne dziecko tego nie lubi.
A poważnie mówiąc - Orliński ma święte prawo do krytykowania. Ja
też. Skoro więc bezpodstawnie zarzuca mi pominięcie cytatów, co
nie miało miejsca - proszę uważnie przeczytać komiks - muszę sie
bronić. Jesli zaś chodzi o biedną "Panią Twardowską": nie, nie
należy padać na kolana przed wielkimi twórcami i w efekcie
otrzymywać słaby, literalny przekład. Trzeba trochę pomyśleć i
zaryzykować, nawet jeśli efekt się wszystkim nie spodoba.
Zamiast wymądrzać się w sieci, proszę najpierw przeczytać komiks
i zorientować się o co w nim chodzi. Może wtedy zmieni Pan
zdanie. Proszę więc spuścić nieco z tonu i na razie pluć na
własną kurteczkę, ok?

Pozdrawiam,
Jacek Malczewski

[sir_fred]

Gość portalu: Jacek Malczewski napisał(a):

> Szanowny Panie XXX,
>
> jak widzę, z lubością próbuje Pan uszczypnąć mnie w tyłek.
> Szkoda, że anonimowo. Fakt, nie lubię jak mi ktoś szcza do
> wiaderka w piaskownicy - żadne dziecko tego nie lubi.
> A poważnie mówiąc - Orliński ma święte prawo do krytykowania. Ja
> też.

Och, chyba Pan za bardzo wierzy w wolność słowa :) Krytykowanie krytyka przez
nie krytyka to wykroczenie przeciw etykiecie. Przecież krytyk musi czasem
zaistnieć, pokazując ilu to rozumów nie zjadł. Na przykład przeczytał tekst w
oryginale. I nawiązania wychwycił. Oczywiście sam przełożyłby lepiej, ale
przecież mu za to nie płacą, więc jako profesjonalista wykonuje tylko swoją
robotę. Tłumacz który uzasadnia - a fe! Ewentualnie mógłby to być inny krytyk,
ustawiony na pozycji dobrego gliny. Tłumacz swoje już zrobił, teraz na owsiankę
pracują krytycy ...

I tak dziwnie sie składa, że za ten postmodernizm internetowi spece od kultury
wysokiej jeszcze na Pana a i dzieło Moore'a (fuj tam, zwykły komiks dla dzieci
co chamami chcą zostać :)) nie wsiedli. Przecież to zaraza i człowiek
zabierający głos w dziedzinie literatury powinien słowa postmodernizm używać z
niesmakiem albo przynajmniej znaczącym uśmieszkiem.

Co do problematyki przekładów jako tych żon albo wiernych albo pięknych,
napisano już wiele. Ja tam wierne lubię w prasie informacyjnej.

Postmodernizm!

[Gość: maska]

Czy nie uważacie że to bardzo zabawne połączenie: Malczewski,
Post i postmodernizm? POST + modernizm (z którym trudno nie
skojarzyć Jacka Malczewskiego) = POSTMODERNIZM!

[Gość: Jacek Malczewski]

Owszem, uważam że to bardzo zabawne :)))

WYDAWNICTWO POST - ODPOWIEDŹ

[Gość: Wydawnictwo Post]

W artykule „Zemsta kultury” (Gazeta Wyborcza z dnia 12
listopada 2003 r.), poświęconym polskiemu wydaniu komiksu „V jak
Vendetta”, jego autor Pan Wojciech Orliński napisał m.in., że
Wydawnictwo Post i tłumacz „beztrosko” zgubili część
erudycyjnych cytatów autora, zaś dla części znaleźli „ryzykowne
zamienniki”, podając jako przykład zastąpienie
fragmentu „Sympathy for the Devil” Rolling Stonesów cytatem
z „Pani Twardowskiej” Mickiewicza. Zarzucono nam również nie
zamieszczenie w książce przypisów wyszczególniających źródła
cytatów i rolę, jaką pełnią one w narracji książki.

Ponieważ Czytelnicy „Gazety” mogliby odnieść pewne mylne
wrażenie co do przekładu „V jak Vendetta” przedstawiamy poniżej
racje, które kierowały nami przy opracowywaniu polskiej wersji
komiksu.

Do tłumaczenia „Vendetty” przykładaliśmy wielką uwagę i zdając
sobie sprawę ze złożoności scenariuszy Moore’a, szczególnie
zależało nam na wyrazistości i zachowaniu charakteru odniesień,
które w książce się znajdują. Kierowaliśmy się w tej kwestii
zarówno dostępnymi nam analizami dzieła Moore’a, jak i
sugestiami fanów komiksu, którzy od momentu zapowiedzenia przez
nas wydania książki przesyłali nam swoje spostrzeżenia na jej
temat. Na podstawie zgromadzonych materiałów i ilości pracy
włożonej w ich redakcję możemy zapewnić, że nie zgubiono żadnego
z cytatów zawartych w oryginalnym tekście „V jak Vendetta” i o
żadnej niedbałości nie może tu być mowy.

W kwestii wierności polskiego przekładu. Komiks został
przetłumaczony przez Jacka Malczewskiego w sposób maksymalnie
zgodny z angielskim oryginałem. Dla zdecydowanej większości
cytatów i odniesień tłumaczowi udało się odnaleźć ich polskie
odpowiedniki, lub – w razie ich braku – takowe stworzyć. Na
zmianę cytatów zdecydowaliśmy się tylko w trzech przypadkach,
kiedy stwierdziliśmy, że dosłowne tłumaczenie brzmiałoby
nieudolnie lub niewiele sugerowało czytelnikowi:

1. Tytuł pierwszej księgi brzmiący w oryginale „Europe after the
reign” jest nie tylko nawiązaniem do tytułu obrazu Maxa
Ernsta „Europa po deszczach”, ale jest też – poprzez trudną do
przetłumaczenia na polski grę słów (zamianę angielskiego „rain”
na „reign”), zapowiedzią sytuacji politycznej, z jaką mamy do
czynienia w komiksie. Obraz Ernsta został namalowany w 1942 r.
jako protest przeciwko wojnie i ówczesnej polityce. Moore
używając „reign” wprowadził do katastroficznego w swoim
wydźwięku dzieła Ernsta sugestię powrotu porządku totalitarnego.
Pozostawienie tylko i wyłącznie tytułu obrazu nie oddawałoby
charakteru gry słownej zawartej w tytule. Zgodnie z sugestią
Jacka Malczewskiego zmieniliśmy rzeczony tytuł na „Nową,
wspaniałą Brytanię”, co w oczywisty sposób nawiązuje do słynnej
antyutopii Aldousa Huxleya – wymienionej zresztą przez Moore’a
jako źródło inspiracji (w artykule zamieszczonym w II tomie
komiksu).

2. Scena zabójstwa biskupa. Rzecz niby prosta – można oczywiście
było dochować wierności oryginałowi, tłumacząc angielskie „I’m a
man of wealth and taste” (Rolling Stones, „Sympathy for the
Devil”) na polskie „jestem człowiekiem bogactwa i smaku” i
zamieszczając przypis u dołu strony „że to Stonesi”. Problem
zaczyna się w momencie gdy zauważymy, że scena ta jest
kulminacją dłuższej sekwencji przedstawiającej diaboliczny pakt
pomiędzy „V” i Evey i jego konsekwencje. Sekwencja ta z kolei
poprzedzona jest przez Moore’a cytatem z „Fausta” Goethego i
ambiwalentny charakter relacji pomiędzy dwójką bohaterów
jest „wygrany” właśnie dzięki porównaniu jej do tej znanej z
dramatu Goethego. O ile Anglik czytający w oryginale ogólnie
znany tekst Stonesów od razu zrozumie jego nawiązanie do sceny
spotkania Mefistofelesa i Fausta, polski czytelnik po
przewertowaniu przypisów doszedłby tylko do wniosku, że to Mick
Jagger.
Problem tej sceny najlepiej wyraża fakt, że ani w przekładzie
francuskim, ani niemieckim nie przetłumaczono cytatu
angielskiego, zamieniając go na wytwory rodzimej kultury.
Natomiast wybrana przez Malczewskiego „Pani Twardowska”
Mickiewicza jest pastiszem interesującego nas w tym kontekście
tematu faustowskiego i w dodatku dokładnie nawiązuje do znanej
sceny u Goethego. Utwór ten jest raczej lekki i ma dowcipny
wydźwięk, podobnie zresztą jak zacytowane w tym
kontekście „Sympathy for the Devil”. Ponadto, cytat ze
wspomnianej ballady sygnalizuje centralny dla komiksu wątek
zemsty.

3. W tomie drugim „Vendetty” pojawił się analogiczny problem. W
pewnym momencie w oryginale „V” mówi do Evey: I’m waiting for
the man – cytując znany utwór z pierwszej płyty „The Velvet
Undergound”. Znów mamy do czynienia z dziełem ogólnie znanym w
oryginale, którego dosłowne przetłumaczenie na polski niewiele
powiedziałoby czytelnikowi. Malczewski zastąpił go
tekstem „Czekam na sygnał z centrali... centrala nas ocali.”
Chyba nie trzeba wyjaśniać, skąd pochodzi ten cytat. Napiszemy
tylko, że naszym zdaniem idealnie pasuje on do mrocznego i
dusznego klimatu „Vendetty”.

Kwestia przypisów. W trakcie pracy nad „Vendettą” rozważaliśmy
opatrzenie jej przypisami oraz dołączenie do książki tekstu
tłumacza, który przybliżyłby Czytelnikowi niektóre wątki
historyczne i kulturowe. Była to dla nas istotna sprawa i
zrezygnowaliśmy z niej świadomie. Komiks został opatrzony dwoma
wstępami autorów (w tomie I) i długim artykułem Alana Moore’a (w
tomie II), gdzie pisze on jasno i klarownie o swoich
inspiracjach i przybliża proces tworzenia dzieła. Ponieważ pewne
źródła inspiracji zostały już zasugerowane przez samego autora,
stwierdziliśmy, że dodanie przypisów do książki
byłoby „przedobrzeniem”. Koniec końców, odnajdywanie cytatów i
odniesień w komiksie jest jednym ze źródeł przyjemności, jakie
sprawia nam gra zawarta w „Vendetcie”. Nie widzieliśmy sensu w
pozbawianiu Czytelnika tej frajdy.
„V jak Vendetta” to komiks bardzo gęsty fabularnie. Odniesienia
w nim istnieją nie tylko w płaszczyźnie tekstualnej, ale i
graficznej (elementy scenografii, kompozycja kadrów). Komiks
Moore’a można czytać wiele razy i za każdym razem odnajdywać w
nim kolejne, niezauważone wcześniej znaczenia. Stworzenie
kompetentnych przypisów do komiksu wymagałoby dodania do książki
całkiem pokaźnego rozdziału, z kolei wybór pewnych przypisów
byłby sugerowaniem jakiegoś „kanonicznego” klucza do jego
odczytania, a tego chcieliśmy się ustrzec. Zrezygnowaliśmy z
przypisów również dlatego, że nie ma ich ani w oryginale, ani
też w znanych nam wydaniach zagranicznych: niemieckim i
francuskim. Wydania te nie zawierają też wspomnianych wyżej
artykułów Moore’a i Lloyda. Wnioskujemy z tego, że „Vendetta”
nie jest dziełem adresowanym do osoby nie obytej z przywoływanym
w niej kontekstem kulturowym, i że jednak Czytelnik ma prawo do
swojej interpretacji. Oczywiście, jeśli okaże się to w
niedługiej przyszłości problemem i sugestie będą iść jednak w
kierunku opatrzenia komiksu przypisami, ten wymóg spełnimy.

W każdym przekładzie komiksu, książki czy filmu, zasadniczym
problemem jest stopień dochowania wierności oryginałowi i zawsze
w tym kontekście pojawiają się kontrowersje. Zbyt duże odejście
od oryginalnego tekstu wypacza lub zniekształca ideę dzieła, z
kolei praktyka dowodzi, że bezkrytyczna czołobitność prowadzi do
tragicznych lub śmiesznych „kwiatków” w postaci

WYDAWNICTWO POST - CD. ODPOWIEDZI

[Gość: Wydawnictwo Post]

w postaci będącej parę lat temu obiektem żartów
nieszczęsnej „Fredzi Phi-phi”- zbyt dosłownego tłumaczenia
tytułu „Winnie-the-Pooh”, bardziej znanego u nas pod prostszą
nazwą „Kubuś Puchatek”. Jak widać, zawsze jest to kwestią
indywidualnego wyboru tłumacza, który tłumacząc tekst musi mieć
jednak jakąś zwartą koncepcję tego co robi. Dokonując
przekładu „Vendetty” Jacek Malczewski taką koncepcję bez
wątpienia miał. Dyskutowaliśmy z nim na ten temat wielokrotnie,
i mieliśmy okazję do dokładnego określenia szczegółów związanych
z polskim wydaniem. Ufamy, że spełnia ono oczekiwania polskiego
Czytelnika.

Z poważaniem

Andrzej i Marek Rabenda
Wydawnictwo Post
www.post.krakow.pl

[Gość: HyLo]

Dziękuję Panom za tę odpowiedź. Dlaczego? Po kolei.

Wilekim fanem komiksu nie jestem, wole wydawać forsę na książki, ale po
przeczytaniu jakichś 20 stron Vendetty w Empiku po prostu musiałem ja kupić. I
nie żałuję, bo to po prostu genialne. Czytam bez przerwy i polecam wszystkim
wokół.

Potem trafiłem na recenzję Orlińskiego i odpowiedź Malczewskiego. Skutek był
taki, że poczułem sie wkurzony, ze takie kutasy (przepraszam) na mnie
zarobiły. MOgłem po prostu ten komiks od kogos pożyczyć i tez byłoby dobrze.
Forma, w jakiej wasz tłumacz odpowiedział była poniżej wszelkiej krytyki. "Co
to, ktoś osmielił się mieć do mnie jakieś zarzuty? DO MNIE? No to musi być buc
i złamas. Zaraz mu dokopię". Po prostu zenujące, zagrywka w stylu
rozpieszczonego bachora. Nie dyskutuje tu teraz o racjach obu stron, tylko o
prezentowanej przez nich kulturze osobistej.

Wasz list po pierwsze, pokazał mi, ze nie wszyscy związani z wydaniem V są
kutasami ;-), więc te 60 zł to nie taka wielka strata, a po drugie zawiera
przyzwoitą argumentację na obronę np. nieumieszczania przypisów.

Na przyszłość pozwólcie Malczewskiemu tłumaczyć, ale jak najdzie go ochota
wypowiadać się publicznie, kneblować bez wahania! Dobrze to zrobi na PR firmy.

pozdr