ruiny nad potokiem w Jamnej

[darino]

Nad Jaminką zaraz na początku Jamnej Dolnej znajdują się takie na
wpół zasypane podziemia. Czy to ruiny zamku, czy też monastyru
leżącego "w Trójcy" ?

Dwór obronny w Trójcy

[tawnyroberts]

Zapewne masz na myśli ruiny nad potokiem Jamninka, znajdujące się w
Trójcy, po lewej stronie drogi w kierunku Jamnej Dolnej. Są to
pozostałości dworu obronnego z XVI-XVII w.

O ruinach wspomina Kryciński w swoim przewodniku:

"Na południowym krańcu wsi, przy drodze do Jamnej, znajdował się
kiedyś dwór obronny z XVI-XVII w. Do dziś zachował się tam
podwyższony majdan w kształcie kwadratu, z zarysami półokrągłych
bastei w narożach i sklepionymi piwnicami."

Notatka dość skąpa, przede wszystkim brakuje informacji kiedy i w
jakich okolicznościach dwór popadł w ruinę. A więc jest temat do
rozwinięcia...

Jamninka czy Jaminka ?

[darino]

Oto jest pytanie !

Jamninka !!!!!!!

[piotrzr]

W bardzo ciekawym opracowaniu "Architektura rezydencjalna i obronna województwa
rzeszowskiego...." materiały z sesji naukowej łąńcut 9-10 maja 1970 r. " :)
znajduje się rozdział autorstwa Barbary Tondos i Jerzego Tura pt "Materiały z
ewidencji zabytków architektury dworskiej XVI i XVII wieku w woj. rzeszowskim.
I tam czytam :
Jamna Dolna - reszty dworu renesansowego. Według legendy miejscowej dwór
zbudował szlachcic, Brzeziński w XIV wieku. Trudnił się rozbojem, a w zachowanej
do dziś piwnicy więził niewierne kochanki. W rzeczywistości wiadomo, że Jamna
była własnością Korniaktów; zapewne oni zbudowali dwór i fortyfikacje. później
należała do Drohojowskich.W drugiej ćwierci XVIIw. Mikołaj Ossoliński (co podano
za znaną księgą łozińskiego "PiL" :) - w lochu tego odosobnionego dworu osadził
swoją żonę Katarzynę ze Starołęskich.Na prawym brzegu Jamninki, na wysokiej
szkarpie, od północy i wschodu odcięte fosą, znajdują się resztki dworu pośród
czworobocznej fortyfikacji bastejowej. Dwór na rzucie prostokąta wznosił się w
północno-zachodnim narożu, wzdłuż zachodniej szkarpy. Obecnie zachowane są
fundamenty i w ich północnej partii obszerna, prostokątna piwnica kamienna.
Zbudowana z niewielką domieszką cegły, zwykłej palcówki o wymiarach (...) oraz
zendrówki, pierwotnie wewnątrz otynkowana. Wejście od północy w formie szyi.
Wnętrze przekryte kolebkowo.Sklepienie podparte w środoku późniejszym słupem
kamiennym. W ścianie południowej nad oknem luneta. Drugie okno od północy.
Poszury okien długie i strome, otwory okienne zrujnowane.

Koniec cytatu. Sama książka to opisująca to już też zabytek - wydana Łańcut 1972 :)

Pozdrawiam :)

Trójca czy Jamna Dolna?

[tawnyroberts]

Jeśli chodzi o nazwę potoku to na pewno Jamninka. W starszych
źródłach występują też nazwy Jamnica, Jamnicza, Jamna. Z nazwą
Jaminka do tej pory się nie zetknąłem, no może poza Wikipedią.

Większy problem będzie z przypisaniem ruin dworu do miejscowości.
Niektórzy piszą, że w Trójcy, inni, że w Jamnej Dolnej. Próbowałem
znaleźć jakąś mapkę gminy Ustrzyki Dolne z podziałem
administracyjnym, ale mi się nie udało. Kryciński wspomina o dworze
w opisie Trójcy, podobnie Jaga Turczyńska, znana bardziej jako
Dymek, na portalu Ornatowski. Z kolei w opracowaniu cytowanym przez
Piotra i na Wikipedii dwór lokowany jest w Jamnej Dolnej.

Co ciekawe "Stasinek" przypisuje zachowaną murowaną kapliczkę,
leżącą jeszcze bardziej na północ w kierunku dawnego centrum Trójcy
(w widłach Jamninki i Wiaru), do... Jamnej Dolnej!

Właściciele klucza rybotyckiego

[tawnyroberts]

Trójca i Jamna Dolna przez prawie cały okres swojego istnienia
należały do klucza rybotyckiego i wraz z nim zmieniały właścicieli.

W 1367 r. Kazimierz Wielki nadał słabo wówczas zaludnione dorzecze
górnego Wiaru Stefanowi Węgrzynowi herbu Sas. Pierwsi właściciele,
którzy za siedzibę obrali sobie istniejącą już wtedy wieś Rybotycze,
przyjęli nazwisko Rybotyccy. Przez cały XV w. prowadzili oni w
swoich dobrach intensywną akcję osadniczą, zakładając kilkanaście
nowych wsi. Także wtedy Rybotycze uzyskały prawa miejskie, nadane
przez króla Kazimierza Jagiellończyka. Na początku XVI w. klucz
rybotycki przeszedł za długi w ręce Stanisława i Rafała
Kormanickich. Sto lat później dobra rybotyckie kupił Jan Tomasz
Drohojowski, referendarz koronny i starosta przemyski. W 1617 r.
jego syn Marcin Mikołaj Drohojowski sprzedał klucz rybotycki
Mikołajowi Wolskiemu z Podhajec, marszałkowi wielkiemu koronnemu.
Następnie, drogą małżeństwa w 1638 r., właścicielem dóbr został
wspominany już łotr Mikołaj Ossoliński, starosta piotrkowski,
nowotarski, skalski i knyszyński. Po jego zamordowaniu w 1663 r.
klucz odziedziczył syn Jerzy. Pod koniec XVII w. włości przeszły w
ręce Sobieskich. W XVIII w. należały kolejno do Lubomirskich,
Radziwiłłów i Brześciańskich, a następnie w XIX w. do Tyszkowskich.
Paweł Tyszkowski zapisał część dóbr Polskiej Akademii Umiejętności,
która przejęła je w 1920 r. i pozostawała ich właścicielem do 1939 r.

Budowę dworu obronnego w Jamnej Dolnej/Trójcy przypisuje się
Korniaktom w XVI w. Z powyższego opisu, sporządzonego na podstawie
przewodnika Krycińskiego, wynika, że przez cały XVI w. właścicielami
klucza rybotyckiego, a wraz z nim Trójcy i Jamnej Dolnej, byli
Kormaniccy. W związku z tym mam pytanie: czy Korniaktowie to inaczej
Kormaniccy? A może Kryciński coś pominął? W XIX w. dwór już nie
istniał.

ród chyba od Konstantego pochodzi ...

[darino]

pl.wikipedia.org/wiki/Konstanty_Korniakt

[tawnyroberts]

Pewnie tak, ale wychodzi mi na to, że Korniaktowie i Kormaniccy to
dwie różne rodziny. Protoplastą rodu Kormanickich herbu Junosza był
Franciszek Grochowski, podkomorzy przemyski, pierwszy właściciel
klucza kormanickiego, do którego, oprócz Kormanic, należały także
Kupiatycze i Witoszyńce oraz, nieco później, Darowice i Młodowice.
Dalej nie wiadomo, dlaczego budowę dworu w Jamnej/Trójcy przypisuje
się Korniaktom...

[dymek25]

Od Jerzego syna Mikołaja Ossolińskiego miasteczko Rybotycze wraz z kluczem nabył sędzia przemyski Stanisław SICIŃSKI. Swja karierę zaczynał w roku 1651 będąc pisarzem grodzkim, w latach 1661-1670 podsędkiem, a w latach 1670-1681 sędzią przemyskim.Kolejnym włascicielem dóbr był jego syn Mikołaj [na razie nie wiem jak długo].
W rekach Elzbiety Sicińskiej z Fredrów, wdowy po Mateuszu Sicińskim było też wójtostwo w Wolicy koło Krościenka.
W następnych wiekach ród ten, jak wiele im podobnych ubozał, ale cieszył sie autorytetem.Ich potomek Leonard Siciński, powstaniec styczniowy dzierżawił z końcem XIX w. Stobiernę pod Rzeszowem. Zmarł na skutek otwarcia się rany płuc [pamiatki po Powstaniu]po upadku z konia.

[tawnyroberts]

Dzięki za tą erratę. Większość źródeł wymienia Sicińskich jako
właścicieli klucza rybotyckiego, najwyraźniej Krycińskiemu to
umknęło. Rozumiem, że Mikołaj Siciński pod koniec XVII w. sprzedał
dobra Sobieskim. Czy tak?

A co z Korniaktami, jako właścicielami klucza i budowniczymi dworu
obronnego w Trójcy/Jamnej? Masz jakieś informacje na ten temat?

I jeszcze sprawa lokalizacji ruin dworu. Trójca to czy Jamna Dolna?

[dymek25]

Łoziński pisze, że Diabeł więził żonę w Jamnej D., inne źródla piszą o zamku w Trójcy. Może były dwa. Nie zajmowałam się aż tak dokładnie zagadnieniem, bo interesuje mnie głownie genealogia rodów. Sicińskimi
[babcia z domu Sicińska]dopiero się zaczęłam zajmować, na razie bez sledzenia spraw majątkowych, chyba że trafiam na nie przy okazji. Jak
coś znajdę dam znać.Zamierzam spędzać wiecej czasu w Bibliotece Narodowej, to może coś znajdę, tym bardziej, ze historie rodów zazębiają się bardziej niż przypuszczałam. A tu Mazowsze i Litwa czeka...

Opis Zamczyska na portalu zamki.res.pl

[tawnyroberts]

Znalazłem coś naprawdę extra o ruinach w Trójcy/Jamnej na portalu
zamki.res.pl. Jest tam opis pozostałości dworu, plan, historia,
dojazd i sporo zdjęć. Polecam!!!

zamki.res.pl/jamna.htm

Opis dworu pozwolę sobie zacytować.

"Bezludna okolica bieszczadzkiej wsi Jamna Dolna, to jedno z tych
miejsc, gdzie diabeł mówi dobranoc, choć w pobliżu znajduje się
ośrodek wczasowy, dawniej dla komunistycznej elity (odprysk słynnego
Arłamowa), obecnie dla chorych dzieci. A jednak na tym pustkowiu
stał niegdyś dwór obronny oraz cerkiew. Warto wiedzieć, że niektóre
źródła lokują dwór na terenie sąsiedniej wsi Trójca.

Relikty fortalicjum znajdują się na niewielkim wzniesieniu zwanym
Zamczysko, na prawym brzegu rzeki Jamninki. Tuż obok wpada ona do
Wiaru i wydaje się, że bardziej naturalne byłoby usytuowanie dworu w
widłach obu rzek. Jednak skarpa dostatecznie broniła obiektu od
północy i zachodu, a fosa od wschodu i południa. Dziś można
zobaczyć, że część skarpy osunęła się do rzeki.

To co przetrwało na Zamczysku do XXI wieku nie wzbudza
zainteresowania, bowiem z dala na powierzchni ziemi nie widać nic
szczególnego. Dwa pagórki z potężnymi drzewami: lipą szerokolistną i
dębem szypułkowym, wyznaczają dwie basteje/bastiony ziemne. Łączy je
zarośnięta fosa, przy której na końcu znajduje się coś co trudno mi
zinterpretować. Wg J. Pióreckiego jest to pozostałość baszty. Sęk w
tym, że obecnie jest to duży lej z gruzem kamiennym, naprzeciwko
ziemnej bastei po drugiej stronie fosy. Badacz ten widział jednak
obiekt kilkadziesiąt lat wcześniej na pewno w innej postaci -
musiały być tam większe kawałki muru. Obecnie jest tylko wspomniany
lej o średnicy ok. 8 m, jakby po wybuchu. Być może była to jakaś
forma baszty bramnej. Idąc w lewo ku drodze natrafimy na
najciekawszy element Zamczyska. Jest to częściowo już zasypana
piwnica o wymiarach 6,5x9 m, wybudowana z kamienia z domieszką cegły
palcówki i zendrówki. Piwnica posiada trzy dziury, przez które można
się do niej dostać, a w środku znajduje się kamienny słup oraz
sklepienie kolebkowe. Wejście prowadziło od północy i miało formę
szyi. Położenie piwnicy wskazuje, że budynek mieszkalny zbudowano
wzdłuż zachodniej skarpy. Obok J. Piórecki widział jeszcze ślady po
drugiej baszcie, ale ja już ich nie dostrzegłem.

Niestety część Zamczyska została zniwelowana po wojnie podczas
budowy drogi do Arłamowa."

Rzecz o Mikołaju Ossolińskim

[tawnyroberts]

I jeszcze ciekawostka o Mikołaju Ossolińskim (również z portalu
zamki.res.pl), znanym na całą okolicę mordercy, okrutniku i
rozpustniku, który w podziemiach zamku w Jamnej więził i dręczył
swoje ofiary.

"Z opisywanym dworem wiąże się legenda o szlachcicu Brzezińskim,
który więził tu swoje kochanki. Powstała ona na kanwie autentycznych
wydarzeń. W połowie XVII wieku znany na cała okolicę morderca,
okrutnik i rozpustnik Mikołaj Ossoliński herbu Topór więził tu swoją
drugą żonę Katarzynę Starołęską. Głośno było także o jego haremie,
który utrzymywał w swoich dobrach rybotyckich. Ślub z Katarzyną
wziął z czystego wyrachowania. Posag w wysokosci 80 tys. zł. był jak
na owe czasy bardzo duży i tak zepsuty człowiek nie mógł nim
pogardzić. Żonę traktował jak niewolnicę: trzymał ją pod kluczem,
bił, kazał wywozić z miejsca na miejsce i znęcać się nad nią, nie
dopuszczał do praktyk religijnych. Zyskał za to wyroki banicji i
infamii, którymi się nie przejmował, bo za inne przestępstwa miał
ich już kilka. Dopiero po 14 latach gehenny Katarzyna dostała okazję
wyswobodzenia i zemsty. Gdy Ossoliński był zmuszony wyjechać z żoną
do Lublina na zjazd trybunalski, udało jej się porozumieć z
krewnymi. Ustalono plan zabicia tyrana. Złapany w potrzask na próżno
błagał o litość i próbował wykupić się szkatułą z 50 tys. zł.,
został rozsiekany na kawałki. Ossolińska nie długo jednak cieszyła
się wolnością, bo wkrótce pasierb Jerzy doprowadził do uznania ją za
mężobójczynię i skazania na śmierć. Wyrok złagodzono na dożywotni
pobyt w klasztorze w Zamościu.

Poza tym wiadomo, że do lochów w Jamnej, Mikołaj Ossoliński pojmał
także dominikanina ks. Wulfanowicza, który zbierał czynsze dla
klasztoru. Ponoć służba złożona z niewiernych mocno go torturowała.
Podobnie stało się z następnym wysłanym zakonnikiem. Awanturnika
pohamował dopiero wyrok śmierci i nakaz natychmiastowego wykonania
przez starostę. Zmusiło to Ossolińskiego do pojednania się z
dominikanami i wypłaty sporej sumy 15 tys. zł. odszkodowania."


Cytowane streszczenie powstało na podstawie książki Władysława
Łozińskiego "Prawem i Lewem", wspominanej już przez Piotra. W
oryginale brzmiało to tak (za opisem wsi Trójca na portalu
Ornatowski.pl, znowu niezmordowana Dymek):

s. 218

"Ks. Wulfanowicza z zakonu dominikanów, który udał się był do Jamnej
po czynsze należące się klasztorowi, Ossoliński pojmał i oddał na
pastwę swego zwykłego otoczenia, które składało się z Żydów i popów
schizmatyckich, a ci bili go i torturami dręczyli, następnie
wrzucili mnicha do lochu, a kiedy dominikanie wysłali do Jamnej na
zwiady braciszka, osadzili i tego w lochach i mimo dekretu
trybunalskiego obu mnichów dalej więził. Gwałt ten nie uszedł
przecież bezkarnie, trybunał skazał Ossolińskiego na wywołanie i
karę śmierci przez miecz, a starosta otrzymał surowe polecenie, aby
wyrok ten wykonał. Ossoliński musiał okupić gardło i godząc się z
dominikanami, obowiązał się wypłacić im 15 000 zł., sumę na owe
czasy olbrzymią, a nie mogąc zapłacić jej od razu, dał bogaty bardzo
zastaw, złożony z drogich klejnotów i przepysznej kosztownej broni,
między którą figurują takie arcydzieła zabytku i sztuki, jak szabla
w szczerozłotej oprawie, sadzonej diamentami, siodło plecione złotem
ciągnionym i osypane perłami i drogimi kamieniami, przy którym złote
strzemiona sadzone rubinami, trzy czołdary (tj. kapy na konie) z
ciągnionego złota i srebra itd.

Ponadto miał Ossoliński deprekować publicznie w kościele po kazaniu,
z czego go jednak dominikanie zwolnili, odsiedzieć pół roku w wieży
i wydać wspólników zbrodni."

s. 221-222

[Drugą żoną Ossolińskiego była od 1649 roku Konstancja Starołęska z
Mazowsza, która wniosła mu w posagu 80 000 zł. Sumę przewyższającą
wielokrotnie posagi współczesne.]
"Los tej drugiej żony Ossolińskiego był jeszcze nieszczęśliwszy niż
pierwszej, bo Korniaktówna miała bliską opiekę brata, który, jak
widzieliśmy, czynnie występował w jej obronie, podczas, gdy
Starołęska, przeniesiona z dalekiego Mazowsza w podkarpackie strony
przemyskiej ziemi, znalazła się bez żadnej opieki, bez żadnej
bliskiej, życzliwej duszy. We dworze rybotyckim rządziły nałożnice,
z których dwie, Anna Grotówna i Marianna Górska, były metresami en
titre, otoczenie Ossolińskiego składało się przeważnie z Żydów i
popów schizmatyckich; główną figurą był Żyd, Łazor Moszkowicz,
wiernik, faktor i prawa ręka pana domu, służba werbowała się z
karpackich opryszków. Rozpoczęła się prawdziwa martyrologia
Ossolińskiej. Traktowana przez męża z dziką brutalnością, znieważana
w obelżywy sposób, lekceważona i upokarzana przez całe otoczenie,
trzymana pod kluczem i strażą, w odludnej i zapadłej wiosce
górskiej, Jamnej, gdzie ją mąż więzić kazał, nie dopuszczana do
praktyk religijnych, bita nawet rózgami i kopana nogami, przewożona
podłóg kaprysu męża pod eskortą z miejsca na miejsce, a wszędzie
traktowana jak nikczemna niewolnica - nie dziw, że Ossolińska,
kobieta z charakterem, jak to z danych wskazówek wypływa,
przejmowała się coraz bardziej uczuciem krzywdy, żalu, buntu, dążyła
coraz bardziej do wyzwolenia i pomsty.(...)

Stosunki tak się ułożyły, że Ossoliński zamiast więzić zonę w
Rybotyczach lub Jamnej pod strażą popów i Żydów, zniewolony był
wozić ją z sobą po terminach trybunalskich w własnych sprawach,
mając bowiem na sobie "niezliczoną" ilość wyroków infamii i banicji
(..) nie mógł sam się bronić w procesach, ale wysuwał naprzód żonę,
która z tytułu swego posagu ubezpieczonego zwyczajem owych czasów w
podwójnej wysokości na dobrach małżonka (...) broniąc praw swoich,
broniła zarazem i męża. Otóż jedna z takich podróży do Lublina, w
1663 r., dała Ossolińskiej sposobność porozumienia się z krewnymi i
z kilku pozyskanymi sługami (...) i ułożyć plan zamordowania
znienawidzonego tyrana. Dwaj krewni Ossolińskiej: Padniewski i
Rybczewski, wtajemniczeni w spisek, wzięli udział w jego wykonaniu i
dostarczyli potrzebnej siły zbrojnej. (...) Ossolińska w Lublinie
odetchnęła po ciężkich chwilach, spędzonych w odludnej Jamnej,
znalazła tu znajomych i krewnych, bo zjazd na kadencję trybunalską
obejmował cały obszar Polski, a mąż będąc niejako pod kontrolą,
musiał zmienić wobec niej swoje postępowanie. (...) Ale właśnie to
musiało się nie podobać tyranowi, bo nagle postanowił wyjechać z
Lublina i przenieść się do pobliskiego Czerniejowa. Wtedy to
Ossolińska miała zawołać: "Bierze mnie ten tyran z sobą, ale pewnie
albo ja, albo on zginie." i dała znać Padniewskiemu i Babczyńskiemu
o terminie wyjazdu. Skoro Ossoliński wyjechał z żoną, puścili się za
nim obaj z kilku przybranymi towarzyszami, dopędzili karetę koło
Konopnicy i z okrzykiem otoczyli ją i zatrzymali. Ossolińska
wyskoczyła z karety, a wtedy napastnicy wśród strzałów bandoletowych
rzucili się na Ossolińskiego. Napadnięty błagał o miłosierdzie, a
chcąc okupić życie wydał im klucz do skrzyni, (...) w której
znajdowało się 50 000 zł. W gotówce, srebrne kandelabry, guzy
diamentowe i rząd szczerozłoty. Błagania były daremne; padł trupem
pod szablami, niemal na sztuki zrąbany."

prośba do Darka

[piotrzr]

Może by tak Darku nanieść położenie tych ruin na wycinek mapy tamtych terenów -
którą kiedyś podesłałem Ci w formie xera???
No i "wrzucić" jego skan na fotoforum??
W przewodniku rowerowym R. Kosterkowicza i K.Plamowskiego "Bieszczady i Pogórze
Przemyskie" jest oznaczona trasa rowerową doliną Jamnych od Trójcy po Arłamów i
do Rybotycz(wycieczka nr 18) ale niestety bez opisu tak charakterystycznego
punktu na trasie.

[darino]

Hej ! Postaram się to zrobić do końca tego tygodnia. Jeśli nie, to
na początku następnego. Pozdrowienia !

Położenie Zamczyska na przedwojennej WIG-ówce

[tawnyroberts]

Położenie ruin dworu obronnego w Jamnej Dolnej/Trójcy na mapie z
1938 r. (na ruiny wskazuje niebieska plamka):

fotoforum.gazeta.pl/3,0,1138252,2,1.html

[piotrzr]

Padam na kolana z zachwytu.
Piekne i czytelne połozenie u stop zbocza, opodal wideł potokow -
warto będzie odwiedzić to miejsce !!!!!