TANIEC DUCHÓW

tancezr TANIEC Słońca 15.05.03, 10:04

Taniec Słońca, taniec rytualny Indian Wielkich Równin amerykańskich, odprawiany
przez kilka dni i nocy podczas letniego przesilenia. Obrzęd zawiera wątki
inicjacji myśliwskich, wojennych i szamańskich. Podczas Tańca Słońca poddawano
mężczyzn próbom wytrzymałości na ból. Taniec posiada skomplikowaną treść
ideową, skojarzoną z wyobrażeniami kosmologicznymi. Został zakazany w 1881
przez rząd federalny, zakaz cofnięto w 1934.

maciej_florek TANIEC Słońca informacje 18.05.03, 16:49

Parę lat temu* autor miał szczęście być świadkiem przebiegu wielkiego Tańca
Słońca Siuksów w agencji Cętkowanego Ogona (Spotted Tail) nad Strumieniem Bobra
(Beaver Creek) w Nebrasce. W owym czasie w agencji przebywało około ośmiu
tysięcy Siuksów Brule, zaś czterdzieści mil dalej na zachód, niedaleko ujścia
rzeki Białej (White River), znajdował się inny rezerwat Siuksów, liczący ponad
sześć tysięcy ludzi. Zwykle każde plemię czy rezerwat przeprowadza własny
obrzęd, ale tym razem, z powodu bliskiego sąsiedztwa obu agencji, uznano, że
lepiej będzie w tym roku połączyć siły i odprawić jeden wspólny obrzęd, pełen
splendoru i okrucieństwa. Na miejsce obrzędu wyznaczono szeroką równinę,
rozpościerającą się w widłach potoku Chadron, w połowie drogi między agencjami.
Biały człowiek ma niewielką szansę uzyskania zgody na zobaczenie tego obrzędu w
całości. W osobach wodza Cętkowanego Ogona i Stojącego Łosia, głównego
wojownika, miałem jednak bliskich przyjaciół i ich obietnica, że będę mógł
obserwować obrzęd, powoli obejmowała coraz więcej jego szczegółów, aż w końcu
pozwolono mi uczestniczyć od początku do końca. Obrzęd miał się odbyć w
czerwcu, ale dzieci prerii zaczęły się schodzić na wiele dni przed rozpoczęciem
pierwszych ceremonii, nie tylko z tych dwóch najbardziej zainteresowanych
agencji, lecz również z odległych grup Siuksów, do których dotarła wiadomość o
randze tego wydarzenia. Wszędzie na Równinach roiło się od malowniczych karawan
zmierzających na płaski teren między dopływami Chadronu - konie ciągnęły tyczki
od tipi, na których pozawieszano kosze z wikliny, wypełnione garnkami i
szczeniakami, dziećmi i bębnami, skalpami, drewnem na rozpałkę i zwojami
suszonego mięsa bizonów. Staruchy poganiały konie, a dokoła paradowali młodzi
wojownicy na koniach. Gdy nadszedł dzień otwarcia, na miejscu było około
dwudziestu tysięcy Siuksów, mieszańców (squaw i menów) z dwóch wymienionych
agencji, choć bardziej prawdopodobna liczba uczestników wynosiła piętnaście
tysięcy. Lepiej było dać wiarę stwierdzeniom Indian, że to najwspanialszy
Taniec Słońca, jaki pamiętają najstarsi wojownicy, i gdy się o tym przekonałem,
poruszyłem niebo i ziemię, aby utrzymać dobre stosunki z Cętkowanym Ogonem i
Stojącym Łosiem.
Gdy wszyscy już się zebrali i szamani (Medicine men) wyznaczyli dzień
rozpoczęcia Tańca, wybrano słup. Była to piękna młoda sosna albo jodła o
wysokości 12-15 metrów i możliwie najprostszym pniu, jaki dało się znaleźć w
niezbyt dalekiej odległości. Wyboru dokonuje zawsze jakaś stara kobieta,
przeważnie najstarsza w obozie, o ile można to jakoś stwierdzić, która prowadzi
grupę panien ubranych w bardzo piękne suknie ze skóry jelenia, ozdobione
koralikami, zakładane tylko na wyjątkowe okazje. Panny mają za zadanie pozbawić
drzewo konarów, możliwie najwyżej, bez powalania go. Biada dziewczynie, która
utrzymuje, że jest dziewicą i przyłącza się do orszaku prowadzonego przez
staruszkę, jeśli jej czystość zakwestionuje jakiś szanowany wojownik czy
kobieta. Karę wymierza się jej szybko i niezawodnie, a jej poniżenie jest
bardziej okrutne niż interesujące.
Wybór drzewa jest jedynym szczególnym wydarzeniem w pierwszym dniu obrzędu. Po
ścięciu prawie wszystkich gałęzi, aż do wierzchołka, wycina się także drzewa i
zarośla wokół wybranego drzewa, po czym zostawia się je na drugi dzień. Na
długo przed wschodem słońca niecierpliwi uczestnicy zaczynają przygotowywać się
do kolejnego etapu próby. Mniej więcej na kwadrans przed wschodem słońca nad
spękanymi wzgórzami z białej gliny długi szereg półnagich wojowników we
wspaniałych pióropuszach i barwach wojennych, ze strzelbami, łukami i
włóczniami w ręce, stanął twarzą ku wschodowi i drzewu, które znajdowało się w
odległości ponad pięciuset metrów. Grupa wojowników liczy zwykle od
pięćdziesięciu do dwustu mężczyzn. Stojący obok mnie tłumacz szacował, że w
szeregu, który miałem przed sobą, znajdowało się około tysiąca ludzi. W
niedużej odległości, na wysokim wzgórzu, wznoszącym się nad tą barbarzyńską
scenerią, siedział stary wojownik, myślę, że szaman plemienia, którego
uroczystym obowiązkiem było ogłoszenie, za pomocą okrzyku słyszalnego przez
oczekujący tłum, dokładnego momentu, kiedy pierwszy promyk słońca ukaże się nad
wzgórzami na wschodzie.
W szeregu młodych wojowników i pośród wielkiego tłumu widzów, od których
poczerniały okoliczne zielone wzgórza, zaległa głęboka cisza. Nagle stary
wojownik, który cały czas klęczał na jednym kolanie, przysłaniając oczy ręką,
powstał i wolno, dostojnie wykonał szeroki ruch kocem nad głową. Kilku
wojowników, którzy jeszcze nie siedzieli na koniach, czym prędzej wskoczyło na
grzbiety swych wierzchowców. Falujący szereg wyrównał się, a wówczas starzec,
zebrawszy siły do wielkiego wysiłku, wydał okrzyk, który usłyszeć mogli nawet
ci stojący na obrzeżach. Poranne słońce wydało swym wojownikom na ziemi sygnał
do natarcia. Na okrzyk ze wzgórza odpowiedziało echem tysiące ludzi w dolinie,
podjęli go także widzowie na wzgórzach, gdy tymczasem wojownicy rzucili się w
kierunku samotnie stojącego pala - celu każdego uzbrojonego i półnagiego
dzikusa z ryczącego szeregu. W miarę zbliżania się do drzewa, wolniejsze konie
wycofywały się z wyścigu, a słabsze były spychane do tyłu. Jeźdźcy byli już
coraz bliżej i rozciągnięty szereg zbił się w jedno, aż zlał się w rozkołysaną
masę przepychających się koni i wrzeszczących, machających rękami jeźdźców. Gdy
jadący na czele wojownicy zbliżyli się na odległość około stu metrów od pala,
rozległ się przeraźliwy huk strzelb, a po chwili pędzący tłum stał się ścianą
ognia; huk wystrzałów brzmiał jak szybkie uderzenia w bęben odbijające się
echem od wzgórz. Każda strzelba, łuk i włócznia wycelowane były w pal, z
którego odpryskiwała kora i wióry jak spod piły tarczowej. Gdy wystrzelono
wszystkie naboje i strzały oraz rzucono wszystkie włócznie, jeźdźcy zgromadzili
się tłumnie wokół pala, wydając głośne okrzyki, jakie tylko podekscytowani
dzicy potrafią wydawać. Gdyby pal przewrócił się przypadkiem podczas tego
gwałtownego natarcia, wybrano by nowe drzewo i wyznaczono inny dzień. Choć
zdarza się to rzadko, obawiano się, że taka liczba napastników może przewrócić
pal. Tak się jednak nie stało, chociaż pal przypominał raczej poszarpany strach
na wróble; wióry i kora sterczały z każdej strony.
Gdyby ten ogromny, wzburzony tłum zdołał uniknąć wypadków podczas dzikiego
natarcia, doprowadzonego do ekstazy - strzelaniny ze strzelb, łuków i rzucania
włóczniami - byłby to cud. Ale cud się nie zdarzył. Jeden z wielkich wojowników
spadł z konia i dostał się pod kopyta innych w czasie natarcia; zmarł późnym
wieczorem. Inny wojownik został zastrzelony. Siniaki, stłuczenia, zwichnięcia i
rany, o których przy innej okazji długo by opowiadano, tutaj zostały
niezauważone i pominięte milczeniem.
Tego dnia drzewo zostało ścięte i przeniesione na środek wielkiej równiny w
widłach Chadronu, około jednej mili. Tutaj wykopano dół i wsadzono pal, z
którego obcięto już puszysty zielony czubek. Aby pal stał prosto, na czubku
przywiązywano do niego liny z niegarbowanej skóry. Miały one długość 20-25
metrów i drugi koniec przywiązywano do dwumetrowych palików, które wbijano w
ziemię wokół słupa, naprężając liny. Paliki wbijano dość blisko siebie po całym
obwodzie, tworząc rodzaj ogrodzenia. Wokół palików rozwieszano później skóry
jelenia i bizona, zwoje materiału, koce i plecionki z wikliny. Czasami kładzie
się także płótno, koce i lekkie jelenie skóry na liny podtrzymujące, aby
uchronić się przed palącymi promieniami słońca w południe. Komuś, kto
nadjeżdżał drogą przez kręte wzgórza, otaczające szeroką równinę w widłach
Chadronu, cała ta konstrukcja mogła przypominać namiot cyrkowy, którego
wierzchołek został bezlitośnie ścięty przez cyklon. Przez resztę dnia, po
zakończeniu ceremonii strz
- maciej_florek Re: TANIEC Słońca informacje CD1 18.05.03, 16:52
  
  Przez resztę dnia, po zakończeniu ceremonii strzelania, uwaga Indian skupiała
  się na wznoszeniu tej konstrukcji, pod którą za dzień - dwa będą odprawiane
  barbarzyńskie obrzędy, okrutne rytuały i samookaleczenia, które stawiały Taniec
  Słońca Siuksów na równi z o wiele lepiej znanym kultem Wisznu.
  Wcześnie rano trzeciego i czwartego dnia rozpoczynało się oddawanie czci
  słońcu, jeśli można to tak określić. Jak dotąd to ciało niebieskie dało tylko
  młodym wojownikom sygnał do ataku na drzewo. Teraz następowało odliczanie
  każdej minuty, prawie każdej sekundy tych barbarzyńskich czynności. Ci, którzy
  mieli poddać się torturom, a było ich około czterdziestu-pięćdziesięciu w Tańcu
  Słońca takich rozmiarów, byli według mojej oceny wojownikami w wieku 20-25 lat.
  Wszyscy należeli do najszlachetniejszych przedstawicieli tego wielkiego
  plemienia. Powiedziano mi, że ci wspaniali chłopcy poszczą przez kilka dni
  przed samotorturami. Jeden z informatorów powiedział, że zanim odbędzie się
  próba, wymaga się od nich siedmiodniowego powstrzymywania się od jedzenia i
  dwudniowego od picia. Chociaż ich stan nie wskazywał na taką wstrzemięźliwość,
  myślę, że okres postu rzeczywiście poprzedza te bardziej okrutne ceremonie.
  Dzień trzeci upłynął na tańcach, nie różniących się wiele od tych, które ogląda
  się na co dzień w dużych indiańskich wioskach. Tego dnia jednak rozpoczął się
  właściwy taniec. Na arenie znajdowało się 6-12 wojowników, ciągle pomalowanych
  w barwy wojenne i w pióropuszach. Stali w rzędzie zawsze twarzą do słońca, bez
  względu na to, jak mocno świeciło im w oczy; pięści zaciskali na piersiach jak
  biegacze na zawodach, podskakiwali w rytm monotonnego bicia w bęben i
  towarzyszących okrzyków ji-ji-ji-ji zgromadzonego tłumu. Czasami tancerze
  urozmaicali uroczystość swoim śpiewem i świstem kościanych gwizdków. Od czasu
  do czasu z drugiej strony areny włączał się chór młodych dziewcząt i ich
  soprany splatały się przyjemnie z chrapliwymi głosami mężczyzn. Taniec trwał
  dziesięć-piętnaście minut, po czym następowała równie długa przerwa na
  odpoczynek. I tak na przemian od wschodu do zachodu słońca.
  Równocześnie odbywało się także wiele innych ceremonii, ale na pierwszym
  miejscu były te, które się liczyły. Na arenę wprowadzono konie, a szamani,
  wymawiając zaklęcia, zanurzali dłonie w barwniku i smarowali nim boki zwierząt.
  Ponieważ były to prawdopodobnie najlepsze konie wojenne, obrzęd bez wątpienia
  był błogosławieństwem albo poświęceniem przed wojną. Czwartego dnia Tańca
  Słońca w dolinie rzeki Chadron rozpoczęły się samotortury. Powiedziano mi, że
  ci, którzy mieli się poddać tej straszliwej próbie, to ci sami wojownicy,
  którzy tańczyli wczoraj. Ci, którzy rozpoczynali taniec czwartego dnia, próbę
  przechodzili dnia piątego, zatem przez 4-5 dni tancerze, tańczący jednego dnia,
  następnego poddawali się torturom. Tancerze zajęli swe miejsca dokładnie o
  wschodzie słońca, ale tortury rozpoczęły się dopiero koło dziewiątej czy
  dziesiątej. Każdy z młodzieńców podchodził do szamana, który chwytał fałd skóry
  na piersiach, w połowie między sutkiem a obojczykiem, naciągał możliwie
  najmocniej, a następnie od spodu przebijał skórę wąskim, ale bardzo ostrym
  nożem. W tak zrobiony otwór wkładał szpikulec z kości, wielkości ołówka
  stolarskiego, po czym wyjmował nóż. Na oba końce zakładano pętlę w
  kształcie "ósemki" z garbowanej skóry, dobrej na ubrania. Do pętli doczepiano
  drugą linę, której drugi koniec przywiązany był do czubka pala stojącego
  pośrodku areny. Tak samo przekłuwano drugą pierś, wstawiano szpikulec,
  nakładano pętlę i doczepiano do liny. Celem każdego mężczyzny było uwolnienie
  się z tych pęt. Aby to uczynić, musiał spowodować, aby szpikulec z kości
  rozerwał skórę; straszne zadanie, które nawet u najbardziej zagorzałych może
  wymagać wielu godzin męczarni. Pierwsze próby uwolnienia się są bardzo proste i
  wydaje się, że ich zadanie polega na tym, aby mężczyzna przyzwyczaił się do
  bólu, który trzeba będzie znosić, zanim nastąpi zerwanie z rzemieni. W miarę
  jak zwiększa się wysiłek, wzmagają się okrzyki, wielkie krople potu spływaj ą
  po natłuszczonej, pomalowanej skórze, a na ciele widoczny jest każdy muskuł.
  Ciało tancerza kołysze się, gdy całym swym ciężarem rzuca się jak oszalały na
  linach, wstrząsany dreszczami. Towarzyszą temu przez cały czas uderzenia w
  bęben i dzikie, niesamowite, monotonne zawodzenie śpiewaków. Cudowna siła i
  rozciągliwość ludzkiej skóry jest najbardziej przekonywająco i strasznie
  ukazana w zmaganiach drżących ofiar. Widziałem zakrwawione części szpikulca
  rozciągnięte na taką długość, że mężczyzna z ledwością mógł je dotknąć na
  wyciągnięcie ręki.
  Zdaję sobie sprawę, że zbyt długie omawianie tego okrutnego widowiska nie
  należy do przyjemności. Zazwyczaj po dwóch - trzech godzinach ofiara uwalniała
  się z pęt, ale w wielu wypadkach trwało to znacznie dłużej. Czasami kilku
  mężczyzn huśta się szaleńczo na linach, idzie do pala, po czym ile sił w nogach
  biegnie w przeciwną stronę, usiłując rozpaczliwie wyrwać te przeklęte szpikulce
  z poranionego ciała. Niektórzy ambitniejsi młodzieńcy wbijali cztery paliki
  wokół słupa i przytwierdzali cztery szpikulce do piersi i ramion, po czym
  rzucali się do tyłu i do przodu na czterech linach, które przytrzymywały
  szpikulce do palików. Omdlenia zdarzały się nawet silnym Indianom, co w żaden
  sposób nie oznaczało hańby, potępienia czy utraty szacunku. Nieszczęśnika
  odcina się wówczas i układa na podłodze pobliskiego tipi, gdzie pozostaje pod
  opieką pielęgniarek. Widziałem jedną próbę uwolnienia się z podwójnych
  szpikulców z przodu i z tyłu, która zakończyła się właśnie w taki sposób. Nie
  wiem, czy mężczyźni, którym nie udało się uwolnić, kiedykolwiek jeszcze
  przystępują do tych okrutnych zawodów. Możliwe, że niektórzy niezmiernie
  ambitni wojownicy biorą w tym udział, żeby pokazać swe męstwo, ale rozumiem, że
  powinno się to zrobić jedynie raz w życiu. Nie jest to obowiązkowe i wzrasta
  liczba tych, którzy z rozsądku, świadomie powstrzymują się od tych
  barbarzyńskich praktyk. Gdy dzień dobiega końca i słoneczne bóstwo jest już na
  zachodzie, wojownicy, którzy zadawali sobie tortury, defilują jeden za drugim
  wokół areny, odziani w pięknie malowane peleryny ze skóry bizona, klękają i
  krzyżują ręce na zakrwawionych piersiach; chyląc głowę, zwracają się w stronę
  słońca i wstają dopiero, gdy ono całkowicie zajdzie.
  Opowiadano mi wiele strasznych odmian tego obrzędu, takich jak przywiązywanie
  siodła lub czaszki bizoniej do końca długiej liny ciągnącej się od szpikulca i
  bieganie po prerii i przez lasy; siodło czy czaszka podskakiwały za biegnącym,
  aż sam się uwolnił. Czasami zemdlałego tancerza podciągano z ziemi do góry, aż
  jego ciężar przeważył wytrzymałość rozciągniętej skóry. Moi informatorzy
  opowiadali, że nie ma dwóch takich samych obrzędów, ale cechą wspólną było
  zadawanie sobie tortur. Poświęcenie pala, większość tańców i śpiewów, wzmożone
  wysiłki ambitnych młodzieńców i inne ceremonie mogą niekiedy zostać całkowicie
  pominięte albo zastąpione innymi. Opisuję je tak, jak widziałem. Dodam, że ten
  Taniec Słońca, który opisałem, uznawany był przez Siuksów za największy i
  najwspanialszy, jaki kiedykolwiek zorganizowali, za największe samopoświęcenie
  największego tubylczego narodu w naszych granicach (Stanów Zjednoczonych). Rok
  później na Wzgórzach Pączka Róży (Rosebud Hills) w Montanie Siuksowie
  powstrzymali w bitwie największą armię, jaką kiedykolwiek wysłaliśmy przeciwko
  Indianom. Udało im się wycofać nad rzekę Małego Wielkorożca (Little Big Horn),
  parę mil dalej i tam tydzień później zmietli z powierzchni ziemi doborowe
  oddziały generała Custera, a majora Reno trzymali w okrążeniu przez dwa dni na
  wzgórzu. Nigdy nie przegrali bitwy zasługującej na nazwę w wojnie, która
  doprowadziła do ich ujarzmienia, i udowodnili całkowitą nieprzyd
  - maciej_florek Re: TANIEC Słońca informacje CD2 + zdjecia 18.05.03, 16:55
    
    i udowodnili całkowitą nieprzydatność zwycięstwa indiańskiej rasie, walczącej z
    cywilizacją.
    
    Fryderyk Schwatka
    
    Fryderyk Schwatka (1848-1892), badacz polarny, porucznik armii amerykańskiej,
    geograf, lekarz i prawnik. Jak utrzymują Wacław i Tadeusz Słabczyńscy (za W. H.
    Gilderem), pochodził z rodziny polskiej. Interesował się życiem Indian. Przez
    pewien czas mieszkał nawet wśród Siuksów, nauczył się ich języka i został
    członkiem plemienia. Przeprowadzał też badania wśród innych plemion indiańskich
    w środkowych i południowych stanach USA oraz w Meksyku.
    
    * Orginalny artykuł ukazał się w nowojorskim czasopiśmie "Century Magazine",
    tom 39, 1889-1890. Polski przekład pochodzi z Pisma Przyjaciół Indian "Tawacin"
    nr.3, jesień 1998 rok. Autorką tłumaczenia jest Maja Fenrych-Majewska.
    
    www.dakota.and.pl/ciekawe/taniecsl.jpg
    www.dakota.and.pl/ciekawe/taniecsl1.jpg
    www.dakota.and.pl/ciekawe/foto6.jpg
maciej_florek Re: TANIEC Słońca 18.05.03, 17:14

Wyrzeczenia, umartwianie się czy udręki wiążące się tak często z indiańskimi
tańcami są ofiarą składaną mocom, którym poświęcony jest taniec. W Ameryce
Północnej ofiara taka osiągnęła szczytowy wyraz w Tańcu Słońca. Rytuał związany
z tym tańcem był najważniejszym obrzędem przystosowanym do zmieniającej się
sytuacji ekonomicznej plemion Prerii i Równin, w którym – podobnie jak i w
wierzeniach Indian tego obszaru – odnajdujemy ślady kultów agrarnych.

Tahca Ushte (Lame Deer – Kulawy Jeleń), czarownik Dakotów, pisze w swej książce
pod tym samym tytułem, że Taniec Słońca jest najstarszą i najbardziej uroczystą
z wielkich ceremonii. Uważa on tę ofiarę za oddanie się pod opiekę Wakan Tanka.
Możliwe, że pierwotnie był to także rytuał płodności. Stanowi on tylko część
wielkich dorocznych obrzędów, których przedmiotem jest ustąpienie Wielkiego
Potopu, taniec bizona i ceremonia wtajemniczenia młodzieży, połączone w jedną
całość.

Głównym celem tej uniwersalnej i charakterystycznej dla Indian Prerii i Równin
uroczystości było duchowe i cielesne oczyszczenie przez torturowanie samego
siebie, a sama tortura pewnego rodzaju samogloryfikowaniem się jednostki, przez
co taniec wyrażał indywidualny stosunek Indian do sił najwyższych. Był to
taniec umierającego i na nowo ożywającego słońca, taniec umierającej i
odradzającej się siły męskiej, taniec dziękczynienia i ofiary składanej
gwiazdom.

Sama ceremonia i częstotliwość jej wykonywania były różne w różnych plemionach.
U jednych ludów Taniec Słońca wykonywano bardzo rzadko, u innych zaś gromadziła
całe plemię raz na rok. Stanowiła ona najważniejsze wydarzenie dla tysięcy osób
w czasie letniego przesilenia. Do tej ceremonii przygotowywano się przez cały
rok. Organizowano ją przed rozpoczęciem polowań na bizony, kiedy preria obficie
pokrywała się trawą i nie było kłopotów ze zdobyciem pożywienia.

Szczytowy rozwój Taniec Słońca przypadał na początek XIX w. i był związany z
rozkwitem kultury Wielkich Równin. Obrzędu dokonywało około dwudziestu plemion
Prerii. Wiadomo, że istniał on wśród plemion Arapaho, Cheyenne, Siksika, Cree,
Dakota, Assiniboin, Mandan, Crow, Ponca, Omaha, Shoshoni, Ute, nie spotykano go
jedynie u Paunisów i Wichite oraz u kilku południowych plemion z rodziny Sju.
Szczególnie dużą wagę do obrzędu Tańca Słońca przywiązywali Dakotowie,
Czejenowie i Arapahowie.

W celu odbycia ceremonii Tańca Słońca w określonym miejscu zbierało się całe
plemię, co dawało poczucie jedności, umożliwiało zawieranie znajomości wśród
młodzieży oraz wskazywało na siłę zjednoczonego w swym kole plemienia. W
zwykłych obozach, w codziennym życiu, Dakotowie ustawiali tipi w równoległych
szeregach, z wejściami do namiotu skierowanymi na wschód. Natomiast podczas
uroczystości Tańca Słońca obóz rozbijano w kształcie dużego kręgu, do którego
środka zwrócone były otwory wejściowe. Stanowiło to niejako odzwierciedlenie
organizacji plemiennej, gdzie wszyscy byli sobie równi, a także wzmacniało
poczucie wspólnoty. Każdy ród miał swoje wyznaczone miejsce dla rozbijania tipi.

Według powszechnego zwyczaju obóz założony na obrzędy Tańca Słońca nie był
nigdy atakowany nawet przez wrogie plemiona. Wszyscy czuli się wtedy całkowicie
bezpieczni. Wokół obozu nie rozstawiano straży, ani nie wysyłano zwiadowców.
Był to czas powszechnego zawieszenia broni.

O zgromadzeniu w celu odbycia Tańca Słońca w czerwcu 1876 r. tak mówił Siedzący
Byk w rozmowie z księdzem Genin: „Nie przybyliśmy tam, by walczyć. Zabraliśmy
ze sobą kobiety i dzieci. Chcielismy spotkania wszystkich plemion całego
regionu, żeby ustanawiać prawa, zawierać rozejmy, odwiedzać się nawzajem, by
umożliwić młodzieży poznanie się, co sprzyja zawieraniu małżeństw. Spotkaliśmy
się, tak jak czynili to od pokoleń nasi ojcowie”.

W centrum obozu wznoszono duże tipi. W nim to specjalnie wybrani wojownicy
przygotowywali sprzęty liturgiczne, ćwiczyli się w pieśniach, szamani
wyjaśniali im znaczenie zbliżającej się uroczystości. Pozostali członkowie
plemienia dzielili się na grupy, które zbierały drzewo dla wzniesienia
specjalnej konstrukcji. Wokół niej odbywały się ceremonie religijne.
Przygotowywano żywność na osiem-dziewięć dni. Niektóre potrawy miały również
znaczenie rytualne. Myśliwi zdobywali nową skórę bizonią.

Ceremonie dzieliły się na tajne – dla wtajemniczonych, i publiczne, w których
brało udział całe plemię.

Czterodniowe bezpośrednie przygotowania do obrzędów rozpoczynały się od
wybrania i ścięcia świętego drzewa, które miało być wkopane w samym środku
obozu. Pień tego drzewa był centralnym słupem dla okrągłego wspólnego domu
obrzędów, budowanego w samym środku koła obozu z pali osłoniętych ścianami z
wierzbowych gałęzi.

Wyboru i ścięcia świętego drzewa mogła dokonać tylko kobieta. Wierzono, że samo
ścinanie stanowiło tak wielką świętość, że była ona wprost niebezpieczna.
Dlatego zadanie to powierzano przeważnie brance z obcego plemienia, aby nie
narażać na niebezpieczeństwo własnych kobiet. Przyniesione do obozu wysokie
drzewo, które ustawiano w centrum konstrukcji, uczestnicy ceremonii witali
krzykiem, strzelali ze strzelb. Najwyższy kapłan rozpoczynał modlitwy.

Następnego dnia mężczyźni ścinali mniejsze pale na okrągły szkielet budowli, a
w trzecim dniu wszyscy zbierali wierzbowe gałęzie, z których pleciono ściany i
dach. Kiedy ukończono budowę drewnianej konstrukcji, w której głównym elementem
był słup, zawieszano na nim przedmioty o charakterze sakralnym. Towarzyszyły
temu tańce wojowników. Przez cały czas długich pląsów tancerze nie otrzymywali
napojów. W czwartym dniu rozpoczynały się właściwe uroczystości.

Po wcześniej odbytych postach i oczyszczeniach w saunie, próbie wytrzymałości
poddawani byli dobrowolnie zgłaszający się, młodzi mężczyźni, by w ten sposób
uzyskać prestiż i pozycję dojrzałych wojowników. Taniec ten był modlitwą,
podzięką za doznane dobrodziejstwa lub prośbą o nie. Wielu mężczyzn
uczestniczyło w obrzędach Tańca Słońca dla wypełnienia ślubowań złożonych w
zamian za pomoc otrzymaną od sił nadnaturalnych. Święty taniec zbliżał
człowieka do wszechobecnej natury, łączył go z nią w nierozerwalną całość.
Udział w obrzędzie Tańca Słońca mogli brać tylko mężczyźni. Jeśli kobieta
prosząc bóstwa o jakąś łaskę ślubowała odbycie tańca dziękczynnego, tańczył za
nią jej mąż lub brat.

Uroczystości towarzyszyły uczty, modlitwy i pieśni cierpienia, a sam Taniec
Słońca stanowił punkt kulminacyjny, podczas którego mężczyźni poddawani byli
próbom męstwa.

George Catlin (1796–1872), który obserwował uroczystość w 1834 r. w plemieniu
Mandan swój opis rozpoczyna słowami: „Oh! Horribile visu – et mirabile dictu!
Chwała Bogu, że to co widziałem już minęło, i że mogę o tym opowiedzieć
światu”. Widowisko to wywarło na niestrudzonym wędrowcu i przyjacielu Indian,
który przecież przywykł już do niejednego okropnego widoku, tak wstrząsające
wrażenie, że kazał sporządzić oficjalny protokół podpisany przez trzech
świadków potwierdzających, że jego zapiski odpowiadają prawdzie i że „nic nie
jest dodane ani przesadzone”. Niemniej wstrząśnięci byli owi świadkowie
oglądający ceremonie, Ernst von Hesse-Wartegg i inni.

Co jest aż tak strasznego w Tańcu Słońca? Otóż chodzi o sposób, w jaki
wypróbowuje się męstwo młodych, o sposób odbywania pohk-hong, czyli
dobrowolnych tortur.

Główna ceremonia rozpoczynała się specjalnym tańcem błagalnym, w trakcie
którego patrzono na słońce, a po zachodzie słońca – na święte przedmioty
zawieszone na centralnym słupie. Uczestnik obrzędu wchodził do domu obrzędów w
towarzystwie starca, który był jego przewodnikiem i nauczycielem podczas całej
ceremonii. Szaman przewodniczący obrzędom siedział w liściastej altance,
ustawionej przy zachodniej ścianie budowli. Za n
- maciej_florek Re: TANIEC Słońca CD1 18.05.03, 17:18
  
  Za nim wisiała drewniana kukła wyobrażająca potęgę Słońca.
  
  Zgodnie z relacją Catlina, w sakralnym tipi stary szaman plemienia, pełniący
  rolę mistrza ceremonii, wyjaśniał najpierw zebranym znaczenie Tańca Słońca,
  potem zapalał obrzędową fajkę w intencji zwycięstwa młodych wojowników nad
  bólem. Pod ścianami tipi leżeli młodzi ludzie, których specjalnie
  przygotowywano do tego rytuału przez posty i bezsenność. Wśród zebranych
  znajdowali się odziani w ozdobne stroje wodzowie i szamani, pełniący niejako
  rolę sędziów, oceniających zachowanie się młodych wojowników. Ci najbardziej
  odporni na ból w przyszłości mogli otrzymać dowództwo w różnych niebezpiecznych
  wyprawach wojennych. Uważano, że wytrzymałość na ból jest oznaką posiadania
  przez człowieka nadprzyrodzonych mocy, co niejako upoważnia do przewodzenia
  innym.
  
  Na polecenie przewodnika tancerz zdejmował ubranie, pozostawiając na sobie
  tylko przepaskę biodrową i mokasyny. Przewodnik malował jego ciało niebieską,
  czerwoną, żółtą i zieloną farbą. Ręce i nogi z reguły malowano na czerwono,
  natomiast niebieskie pasy przeciągnięte przez ramiona stanowiły znak niebios.
  Świeże wierzbowe gałązki przywiązywano do przegubów rąk i kostek u nóg. Potem
  wręczał mu świstawkę ze skrzydła orła.
  
  W pewnej chwili w środku tipi zajmowali miejsca dwaj wojownicy, w tym jeden z
  nożem do skalpowania, drugi miał w ręku przygotowane zaostrzone drewniane
  kołeczki. Podchodzącym do nich młodym ludziom przebijano skórę, przez którą
  przeprowadzano kołki. Nacięcia te wykonywano po obu stronach pleców i piersi
  wojownika. Czasami nacięcia wykonywano od nadgarstków aż po barki. Obficie
  brocząca z ran krew tworzyła „szkarłatny koc” ofiarowany Wielkiemu Duchowi (np.
  Wakan Tanka u Dakotów). Do tych przewleczonych przez skórę drewienek
  podwiązywano dwa rzemienie. Niekiedy rzemienie przepychano bezpośrednio pod
  skórą narzędziem przypominającym szydło – nie stosowano wtedy drewnianych
  kołeczków.
  
  Przy dźwiękach fletów, grzechotek i bębnów mężczyzna zaczynał rytmicznie
  tańczyć, to zbliżając się, to oddalając od słupa, do którego przywiązane były
  rzemienie. Tancerz ciągle zawodził modlitewne prośby, bez jedzenia i bez choćby
  kropli wody tańczył przez długie godziny, z reguły blisko dobę. Niekiedy na
  dany przez szamana znak podciągano rzemienie do góry, podrywając gwałtownie
  poddającego się próbie człowieka. Gdy jego ciało zawisło, do drewienek
  obserwatorzy przywiązywali i inne przedmioty (na przykład czaszki bizonów), co
  wzmagało ból, po czym tancerz znowu zostawał podniesiony do góry około dwóch
  metrów nad ziemię. Potem dochodziło do pomnożenia jego cierpień poprzez
  obracanie wiszącego ciała, by zmusić go do krzyku, który natychmiast
  przemieniał się w modlitwę do Ducha Słońca o opiekę w tej straszliwie próbie.
  Kiedy młodzieniec tracił przytomność (czyli stawał się „zupełnie nieżywy”
  lub „przechodził przez śmierć”), jego rytualni „oprawcy” odstępowali i na
  pewien czas zawieszali ciało nieruchomo nad ziemią. Na znak szamana opuszczano
  je na ziemię. Powracająca świadomość przynosiła wizje, będące osobistym
  przeżyciem Indianina. Torturowanie miało na celu uwolnienie się od wszystkich
  powpinanych w ciało przedmiotów. Torturowanemu nie wolno było pomagać. Przez
  cały czas pozostawał pod opieką sił nadprzyrodzonych, które same wyprowadzały
  go ze stanu omdlenia. Potem pomocnicy szamana uwalniali go od rzemieni. Po
  odzyskaniu przytomności tancerz Słońca musiał pełzać wzdłuż ścian pomieszczenia
  ku czaszce bizona, gdzie siedział inny szaman. Trzymał on w ręku toporek.
  Tancerz pragnął złożyć dodatkowy dar siłom nadprzyrodzonym: był nim mały palec
  lewej ręki, który mu odcinano.
  
  „Niewzruszony spokój, z jakim każdy z nich znosił tortury, przechodzi wszelkie
  pojęcie. Każdy zachowywał ten sam niezmienny wyraz twarzy. Gdy słyszałem, jak
  nóż krajał ich ciało, gdy czułem to niemal na sobie, oni spoglądali na mnie z
  łagodnym uśmiechem, a mnie mimo woli płynęły z oczu nie dające się powstrzymać
  łzy” – pisze Catlin.
  
  Przez takie próby przechodziło kilku młodych ludzi. Po krótkim odpoczynku
  zostawali wyprowadzeni na centralny plac, by na oczach całego plemienia
  dokończyć Taniec Słońca. Polegało to na uwolnieniu ciała od pozostałych
  powpinanych w nie przedmiotów. Każdemu z tancerzy pomagali dwaj młodzi
  wojownicy. Owijali oni nadgarstki tancerza rzemieniami i rozpoczynała się
  ceremonia tzw. „ostatniego wyścigu”. Na rozkaz szamana zaczynał się powolny
  marsz. Dopóty wleczono ofiary za sobą, dopóki wszystkie drewienka tkwiące w
  skórze nie rozerwały jej po zahaczeniu o jakąś przeszkodę terenową. Czasami
  pomagali w tym widzowie, którzy rzucali się na torturowanego tancerza. Często
  tancerz „umierał” wtedy po raz drugi. Gdy teraz odzyskiwał przytomność, mógł
  zawlec się do chaty, gdzie rodzina przywracała go do zdrowia. Blizny na ciele
  wojownika były przedmiotem dumy. Interesujące jest, że rany zadane młodemu
  wojownikowi w Tańcu Słońca szybko się zabliźniały dzięki lekom ziołowym
  stosowanym przez szamanów.
  
  Ze względu na samotortury i wizje, rząd federalny w 1881 r. wydał zakaz
  uprawiania Tańca Słońca. Większość kultów starali się likwidować misjonarze,
  którzy upatrywali w nich źródło jedności i siły jednostki utożsamiającej się ze
  swoim plemieniem i jego kulturą. Biuro do Spraw Indian upoważniło agentów do
  wzywania pomocy wojska w wypadku prób powracania do tego rytuału. Jednak mimo
  zakazu nie udało się wyprzeć Tańca Słońca – w tajemnicy był on nadal uprawiany
  w odosobnionych miejscach rezerwatów na całym obszarze Wielkich Równin, choć w
  nieco zmienionej formie. Brakowało już w tym okresie niektórych przedmiotów
  rytualnych, potrzebnych do prawidłowego odprawienia obrzędu. Skóry i głowy
  bizonie były rzadkie i bardzo drogie, czasem więc używano w ich zastępstwie
  kupionych od farmerów skór i głów bydła domowego. Wśród Indian Ute i Szoszonów
  pojawiła się też około 1890 roku nowa wersja tego tradycyjnego obrzędu.
  Uczestnicy przez kilka dni pościli, zadawali sobie rozmaite cierpienia, czasem
  nawet trwałe okaleczenia, w celu uzyskania siły nadprzyrodzonej. Elementy
  tradycyjnej obrzędowości zostały zatem połączone w nowy zespół kulturowy.
  
  Zakaz został zniesiony dopiero w 1934 r. i Taniec Słońca przeżywał w połowie
  XX wieku zadziwiający renesans. Obecnie tylko w bardzo rzadkich przypadkach
  biały mógłby uczestniczyć w tak świętym widowisku.
  
  BIBLIOGRAFIA
  
  1. Lips Ewa: „Księga Indian”; Wydawnictwo „Wiedza Powszechna”, Warszawa 1960 r.
  
  2. Nowicka Ewa, Rusinowa Izabella: „Wigwamy, rezerwaty, slumsy. Z dziejów
  Indian w Stanach Zjednoczonych”; Wydawnictwo „Książka i Wiedza”, Warszawa 1988
  r.
  
  3. Szklarscy Krystyna i Alfred: „Orle pióra”; Wydawnictwo „Śląsk”,
  Katowice 1974 r.
  
  4. Teplicki Zbigniew: „Wielcy Indianie Ameryki Północnej”; Wydawnictwo „Książka
  i Wiedza”, Warszawa 1994 r.
  
  5. Wieszyński Waldemar: „Encyklopedia kultury indiańskiej”, rękopis w
  opracowaniu.

maciej_florek TANIEC DUCHÓW GÓR info + zdjęcia 18.05.03, 18:59

Jest to jeden z bardziej spektakularnych obrzędów odprawianych podczas
tradycyjnych apackich ceremonii.
Więcej:
apacze.w.interia.pl/gans.html

mysticdance Taniec mistyczny 19.05.03, 20:22

Taniec to coś znacznie więcej - to życie i wirowanie ENERGII... Nie bez powodu
we wszystkich starych kulturach był uważany za święty bądź magiczny rytuał. W
czasie tańca jednoczysz się we wspólnym rytmie z całym wszechświatem...
Zapominasz o tym, że coś cię boli, że ktoś zrobił ci krzywdę... Wraz z
pulsowaniem muzyki twoje rytmiczne kroki gubią żal, gniew i wściekłość... Każda
komórka bierze udział w tanecznym misterium - jest pobudzana i masowana... Krew
szybciej krąży, zbiera i odprowadza trujące substancje z organizmu, a
doprowadza potrzebne pierwiastki do naszych tkanek. W ten sposób twoje ciało
otworzy się na dobroczynne, lecznicze energie, uwolni się od wszelkich więzów i
napięć umożliwiając Ci pozazmysłową percepcję. W sensie magicznym - taniec
przywołuje dobre duchy opiekuńcze człowieka, które odtąd stale go będą chronić.

MD

Najnowsze z forum Czas Wolny

Zaloguj się