umorzenie sprawy zbrodni w Terce

[piotrzr]

Przypominam :
S 7/00/Zk - śledztwo podjęte z zawieszenia w dniu 9 listopada 2000 roku w
sprawie zamordowania w dniu 9 lipca 1946 roku we wsi Terka dawnego powiatu
sanockiego 33 osób narodowości ukraińskiej przez żołnierzy Wojsk Ochrony
Pogranicza – tj. o przestępstwo z art. 148 § 2 pkt 2,3 i 4 kk i art. 2 ust. 1
ustawy z dnia 18 grudnia 1998 roku o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji
Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. Nr 155 poz. 1016 z
późn. zm.)
Od podjęcia postępowania przesłuchano dotąd 128 świadków.
W śledztwie przeprowadzono kwerendę i poszukiwano dokumentów w:
- Wojskowym Instytucie Historycznym Akademii Obrony Narodowej w Warszawie,
- Archiwum Straży Granicznej w Kętrzynie,
- Archiwum Ukraińskim w Warszawie,
- Archiwum Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie,
- Archiwum Państwowym w Rzeszowie,
- Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie i Rzeszowie,
a także korzystano z międzynarodowej pomocy prawnej poprzez przesłuchanie
świadka mieszkającego w Kanadzie przez Konsulat RP w Toronto.
W śledztwie ujawniono, że prawdopodobnie przestępstwa dokonali żołnierze 8
Oddziału 36 Komendantury Wojsk Ochrony Pogranicza, który w tym czasie liczył
282 osoby. Tylko w nielicznych przypadkach znane są pełne dane osobowe tych
żołnierzy, co pozwoliło na ustalenie, czy wymienieni żyją, a następnie ich
przesłuchanie. W zdecydowanej większości zachowały się tylko dane dotyczące
imienia i nazwiska oraz imienia ojca żołnierza tej jednostki, co rozszerza
krąg osób przesłuchiwanych. Czynności procesowe w śledztwie przeprowadzane są
na terenie całego kraju, co skutkuje konieczności wykonywania ich w ramach
pomocy prawnej. Zaplanowane czynności to, dalsze przesłuchiwanie osób, które
służyły w 8 Oddziale 36 Komendantury WOP.
Termin zakończenia śledztwa trudny do przewidzenia.
W śledztwie prowadzono korespondencję ze Związkiem Ukraińców w Polsce
otrzymując odpowiedzi na kierowane do tego Związku pisma.

Wczoraj TV3 podało o umorzeniu śledztwa w sprawie wymordowanie ukraińskich
kobiet i dzieci w tej bieszczadzkiej wiosce :(

[darino]

tvp.pl/400,20060529349065.strona
"Wcześniej, podczas wojskowego przesłuchania, zmarło 12 osób". Nizłe mieli
metody przesłuchań, pewnie uczyli się u praktyków od zachodniego sąsiada.

[piotrzr]

Metody działania podobne jak w Pawłokomie.
Przerażająća historia - która wymaga upamiętnienie i dokładnego wyjaśnienia.
Umorzenie sprawy przez opanowany przez PIS instytutcję wcale mnie nie dziwi.
A "w kolejce" czeka jeszcze kilkanaście spraw.
Czytając np Siwickiego - to spraw nadających się na śledztwa IPN jest o wiele
więcej od tych wszczętych i po kolei umarzanych :(

ofiary zbrodni w Terce

[piotrzr]

Przepisuję za Mikołajem Siwickim Dzieje konfliktów Polsko ukraińskich :

„W nocy z 4 na 5 lipca 146 roku nasza Bojówka Służby Bezpieczeństwa (UPA)
aresztowała 4 konfidentów we wsi Terka. Piątego który zaczął uciekać,
zastrzelono. Wśród aresztowanych był jeden Polak, dwa renegaci /ojciec i syn/ i
jeden Ukrainiec.(…)Aresztowanych konfidentów BSB przesłuchała. Trzech przyznało
się do winy i powiedziało wszystko o czym donosili do WOP, MO i WP. Jednego
zwolniono (Ukraińca) gdyż okazał się niewinny, dwóch (Łoszycia Mychajło – lat
49 i Hankiewicz Jan – lat 55) powieszono we wsi w nocy 7.07.1946. Powieszono
przy nich informację, że są ukarani za wspólpracę z WOP.MO i UBP jako agenci
bolszewizmu, wrogowie narodu polskiego i ukraińskiego.* lipca znów przybyli
żołnierze WOP z Wołkowyi i przyprowadzili aresztowanych. Było jeszcze 26 osób.
(…)Tymczasem banda polskiego czerwonego wojska zaprowadziła aresztowanych do
chaty na końcu wsi.Pozostało 21 osób : 14 kobiet i 7 dzieci. Wopiści zapędzili
wszystkich do chałupy, posadzili na ziemi, po czym strzelali do nich z automatu
i rzucali granatami. Potem podpalili chatę i spalili wszystkich, chociaż
niektórzy jeszcze żyli.
14 letniemu Wasylowi Soniakowi udało się wyrwać z płonącej chaty i pod osłoną
dymu ukryć w krzakach.

Wszytkie ofiary ofiary zbrodni w Terce /spaleni w chacie jaki zabici na terenie
wsi/ : Maria Gisejka-60 lat, wdowa, Kataryna Ustasz – 60 lat, żona
Michała,Maria Karnas 40 lat, matka, Kataryna karnas – 21 lat córka, Pazia
Roamncio – 42 lata matka, Maria Romancio 16 lat córka, ołena Poływka – 50 lat
wdowa, Tońka Bajda 35 lat, matka, Maria bajda – 6 lat, córka, Wołodymir Bajda 4
lata, syn, Anna Hnatyszyn 35 lat, matka, Rozalia Hnatyszyn – 9 lat córka, Ilja
Hnatyszyn 3 lata, syn, Kataryna Cokan 60 lat, wdowa, Rózia Diak 22 lata matka,
Anastazja Diak 7 miesięcy córka, Maria Diak – 37 lat matka, Natalia Diak 11 lat
córka, Maria Sanczak – 80 lat matka, Kataryna Libera – 32 lata, Mychajło
Lipkiewycz – 78 lat brat Bajdy, Maria bajda 70 lat jego siostra, Anna Diak 100
lat, wdowa, Wasyl bajda 90 lat wdowiec, M.Romancio 72 lata, a.Romancio 65 lat
żona, NN- głuchoniemy 27 lat, Matwyj Diak 60 lat, Mykoła Chomy -55 lat,
Mychajło Ustasz – 79 lat, Stefan Burmycz lat 20, Hryć Romancio – lat 23.

60 rocznica zbrodni w Terce

[darino]

"W 60. rocznicę tragicznych wydarzeń w Terce wracają pytania o odpowiedzialność
za mord, karę. Zadają je przedstawiciele społeczności ukraińskiej.

Dziś o godzinie 11 w miejscowości Terka, w gminie Solina zostanie odprawiona
msza święta i modlitwa za ofiary z lipca 1946 r. Odprawią je księżą obrządku
grecko- i rzymskokatolickiego. W uroczystościach wezmą również udział
członkowie rodzin pomordowanych mieszkańców wsi. W dniach 8-9 lipca 1946 r. w
Terce zabito kilkadziesiąt osób narodowości ukraińskiej. - Jak wskazują
dotychczasowe ustalenia, zabójstwa Ukraińców, mieszkańców wsi, dopuścili się
prawdopodobnie żołnierze WOP z Wołkowyi. Jednak do dziś, pomimo kilku lat
śledztwa, IPN nikomu nie przedstawił zarzutów, a sprawcy zabójstwa dzieci,
kobiet i starców pozostają anonimowi i być może nadal korzystają z uprawnień
kombatanckich - informuje Mirosław Kubicz, sekretarz Związku Ukraińców w Polsce.

W związku z rocznicą przedstawiciele ZUwP zwrócili się do MSWiA, IPN i wojewody
podkarpackiego o podjęcie działań, które spowodują zakończenie śledztwa i
ukaranie winnych. Do załatwienia jest również problem uporządkowania miejsca
zbrodni oraz wszczęcia poszukiwań szczątków niepochowanych ofiar oraz
ustanowienia nowego upamiętnienia. - Trzeba uratować dzwonnicę, która jest
jedynym materialnym śladem obecności Ukraińców w Terce - wyjaśnia
przedstawiciel Związku Ukraińców w Polsce. O to samo występują także byli
Ukraińcy z Terki, mieszkający dziś w Polsce w województwie zachodniopomorskim,
na Ukrainie, w Kanadzie i USA. Chcą również uporządkować symboliczną mogiłę,
która powstała z inicjatywy rodziny ofiar w latach 80."
miasta.gazeta.pl/rzeszow/1,34962,3469938.html

[piotrzr]

Dzisiejszy Dziennik Nowiny wrócił do sprawy Terki - pisałem o niej w kilkanaście
postów temu:

Tego dnia do śmierci nie zapomnę, osmalone trupy sąsiadów śnią mi się po nocach
- opowiada Jarosław Wajda. 9 lipca 1946 r. w bieszczadzkiej Terce był świadkiem
mordowania Ukraińców przez Wojska Ochrony Pogranicza. W niedzielę mija 60 lat od
tamtych wydarzeń.

Jarosław Wajda patrzył na masakrę ukraińskiej ludności oczami 10-latka. W
drewnianej chałupie spłonęli jego matka, brat i siostra. Oprócz nich WOP
wymordował jeszcze 19 osób - mężczyzn, kobiety i dzieci. Według części polskich
źródeł - za współpracę z UPA. Według źródeł ukraińskich - za to, że byli
Ukraińcami i nie chcieli się wynieść na Wschód.
Oko za oko
6 lipca 1946 r. UPA uprowadziła do lasu trzech Polaków z Terki. Na wieść o tym
kpt. Zuber, dowódca stacjonującego w pobliskiej Wołkowyi 8 Oddziału 36 Komendy
Wojsk Ochrony Pogranicza, wziął 30. ukraińskich zakładników. Ogłosił, że jeśli w
ciągu doby banderowcy uwolnią Polaków, pozwoli zakładnikom wrócić do domów.

- Stało się inaczej - pisze Franciszek Gankiewicz we wspomnieniach "Przeżyłem
kawał historii”. - Zamiast oddać żywych, tylko dwóch z nich przyprowadzono nocą
do Terki i powieszono na jabłoni. Byli to Jan Gankiewicz i Michał Łoszyn. Przed
powieszeniem rozbito im głowy kolbami.

Co stało się z synem Łoszyna Jerzym, nie wiadomo. Również o losie wziętych przez
WOP Ukraińców Gankiewicz milczy. Czy autor celowo pominął tę kwestię, czy też
zrobiła to peerelowska cenzura wycinając niewygodne fragmenty tekstu?

Z ustaleń Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Rzeszowie
wynika, że 7 i 8 lipca 1946 r. wojsko w odwecie rozstrzelało lub spaliło żywcem
co najmniej 12 Ukraińców (obywateli polskich narodowości ukraińskiej - przyp.
KP). Dzień później życie straciły kolejne 23 osoby.
Pożegnanie z rodziną
W 2003 r. Jarosław Wajda udzielił wywiadu, w którym przypomina tragiczne
wydarzenia. Do jego domu w Toronto w Kanadzie pojechał historyk Piotr Tyma,
ówczesny sekretarz Związku Ukraińców w Polsce, dziś jego prezes.

Wajda wspomina: - 7 lipca we wsi była obława. Żołnierze pognali schwytanych do
odległej o 5 km Wołkowyi. Wśród nich znalazłem się i ja, a także moje siostry,
bracia oraz mama. Dwa dni kilkadziesiąt osób koczowało na placu w pobliżu
kościoła pod strażą wojska.

O aresztowaniu Wajdów dowiedział się Franciszek Bogacki, Polak z Terki i wujek
Jarosława. - Wybłagał u żołnierzy, by wypuścili mnie i rodzinę. Jemu zawdzięczam
życie. Pewnie wszyscy byśmy się uratowali, ale mama z moją młodszą siostrą i
bratem już z drogi wróciła do Wołkowyi prosić wojskowych, by oddali naszą krowę.
Już ich nigdy nie zobaczyłem.
10-letni Jarosław przedarł się z najstarszym bratem do Terki. Stamtąd pod opieką
ojca uciekli do lasu. 9 lipca młody Wajda widział z zarośli jak płonie chałupa w
górnym końcu wsi. Wtedy jeszcze nie rozumiał, co się stało...
Ginęli od ognia i kul
Naoczny świadek mordu, nieżyjący już Jarosław Kopczak z Zawoza, wspomina w
liście do przyjaciela: - Żołnierze zagnali cywilów do chałupy (według Grzegorza
Motyki, autora książki "Tak było w Bieszczadach”, dom należał do Michała
Drozda), zaryglowali drzwi i wrzucili granaty. Po chwili wszystko zaczęło
płonąć... Wciąż słyszę rozdzierający krzyk kobiet i dzieci.

Kopczak był jednym z tych, którzy na polecenie WOP wrzucili potem osiem ciał do
piwnicy na kartofle i przysypali popiołem. - Więcej się tam nie zmieściło,
dlatego pozostałych zabitych załadowaliśmy z Włodzimierzem Jurochem na furmanki
i zawieźliśmy na cmentarz pod cerkwią.

Z masakry zdołał się uratować kilkunastoletni Wasyl Soniak. - Wsunął się we
wnękę pod piecem, a gdy żołnierze nieco się oddalili, wyskoczył przez okno z
płonącej chałupy i zdołał uciec do lasu - tak owe zdarzenie zapamiętała
mieszkanka Terki.

Jarosław Wajda przedstawia podobną wersję. Twierdzi, że o ocaleniu Soniaka
głośno było też w innych wsiach, m.in. w Hulskiem i Tworylnem. Wysiedlona rok
później pod Stargard Szczeciński matka chłopca szukała go nawet przez Czerwony
Krzyż, ale bez skutku. Istnieją podejrzenia, że przyłączył się do UPA i zginął w
czasie próby przedostania się z oddziałem do Zachodniej Europy. Inne doniesienia
mówią o tym, że przedarł się do Francji, ale nigdy nie skontaktował się z
rodziną. Dlaczego, pozostaje tajemnicą.
Boże, co oni zrobili!
Po egzekucji zakładników wopiści odjechali do Wołkowyi zabierając ze sobą
Polaków. Na odchodnym zastrzelili jeszcze dwie osoby, m.in. Michała Ostasza. -
Stał w oknie swojej chaty i ukradkiem spoglądał, co się dzieje - wspomina
Jarosław Kopczak. - Któryś z wojskowych puścił serię z karabinu.

Następnego dnia młody Wajda przekradł się do spalonego domu. - Była ze mną
ciotka, chodziliśmy po zgliszczach, a ona wznosiła ręce do nieba i wołała: Boże,
Boże, co oni zrobili! Ciotka zaglądała też do innych domów, ja nie miałem
odwagi. W jednym znalazła zastrzelonego Michała Lipkiewicza, mój dziadek Dymitr
leżał zabity za kuźnią.

Wiele lat po tragedii w Terce Jarosław Wajda dowiedział się, że z płonącej
chałupy Michała Drozda zdołał uciec jeszcze jeden człowiek. - Nazywał się
Niebora, miał zaledwie kilkanaście lat. Żołnierze zaczęli do niego strzelać,
ranili go w twarz. Kula roztrzaskała mu usta, stracił przytomność. Wopiści
uznali go za martwego, bo się nie ruszał. Wyjechał potem na Pomorze i tam zmarł
w wieku 45 lat.

W pacyfikacji Terki nie brali udziału miejscowi Polacy. Niektórzy próbowali
ochronić Ukraińców przed niechybną śmiercią, ale wojsko było nieubłagane.

- WOP zemścił się na cywilach za zbrodnie UPA - twierdzi jedna z dawnych
mieszkanek wsi. - Banderowcy często napadali na polskie rodziny, grabili i
zabijali. Z ich rąk też ginęły kobiety i dzieci. Tu aż do akcji "Wisła” nikt nie
mógł czuć się bezpieczny.

15 lipca, niespełna tydzień po akcji WOP, UPA wzięła odwet. Sotnie z kurenia
Rena i sotnia Łastwiki z kurenia Bajdy zaatakowały garnizon WOP w Wołkowyi.
Zginęło dwóch żołnierzy, czterech odniosło rany. Upowcy nie darowali też cywilom
mordując 13 mężczyzn. Jeszcze w tym samym roku Ludowe Wojsko Polskie wysiedliło
część Ukraińców w głąb ZSRR, resztę wywieziono w 1947 r. na północny-zachód Polski.
W poszukiwaniu winnych i ofiar
W 1998 r. rodziny ofiar wystąpiły do polskich władz z wnioskiem o wszczęcie
śledztwa mającego ustalić i osądzić winnych masakry ukraińskich cywilów. Wniosek
poparł Związek Ukraińców w Polsce.

Oddziałowa Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu przy IPN w
Rzeszowie przesłuchała świadków. Prokuratorzy natrafili na ślad tylko kilku
podejrzanych - wopistów i milicjantów. 25 października 2005 r. śledztwo
umorzono, mimo że tragedia w Terce od początku traktowana była jako zbrodnia
przeciwko ludzkości.

- Jeden ze sprawców zmarł, dwóm innych podejrzanym nie zdołaliśmy udowodnić winy
- informuje Celina Przybyło, prokurator rzeszowskiej Komisji. - Na postanowienie
o umorzeniu śledztwa wpłynęło jak dotąd jedno zażalenie. Przekazane zostało wraz
z aktami sprawy do Sądu Okręgowego w Krośnie.

***

Na cmentarzu w Terce jest zbiorowy grób Ukraińców zabitych 9 lipca 1946 r. Leżą
w nim jednak szczątki tylko części ofiar. Jarosław Kopczak twierdzi, że ośmiu
ciał wrzuconych do piwnicy na kartofle nigdy nie odkopano.

- Ciągle nie daje mi to spokoju - mówi Jarosław Wajda. - Domagam się od polskich
władz, by ich kości przeniesiono do cmentarnej mogiły.

O ekshumację zwracał się w 2003 r. do wojewody podkarpackiego Piotr Tyma z ZuWP.
- Urzędnicy odpisali, że nie ma dowodów, jakoby ofiary nie zostały pochowane na
cmentarzu. Skoro tak, to chcemy przynajmniej zbudować nowy pomnik upamiętniający
wszystkie ofiary tragedii. Napisy powinny być po polsku i ukraińsku. Obecny
nagrobek (wybudowany w 1984 r. z datków rodzin pomordowanych -przyp. KP) to zbyt
mało, a wyryta na nim treść

List OUP w sprawie zbrodni w Terce.

[arges]

www.oup.ukraina.com.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=61&Itemid=67