Chronik der Schule zu Tost

[hanys_hans]

Kronika szkoły w Toszku jest ciekawym dokumentem . Główny problemem
wiążącym się z jej wykorzystaniem był jej język - niemiecki, ręczny gotyk. Po
kilku latach starań, dzięki pomocy kilku życzliwych osób udało się dokonać
przekładu na maszynopis w języku niemieckim, końcowego przekładu na język
polski dokonał Pan Leopold Polczyk z Toszka, któremu składam w tym miejscu
najszczersze wyrazy podziękowania. Dzięki niemu dzieje oświaty toszeckiej
mogły ujrzeć światło dzienne i być udostępnione wszystkim, którym burzliwe
dzieje Toszka leżą na sercu.
sp1gtoszek.republika.pl/Kronika1.htm

Kronika ta jest także unikalną skarbnicą wiedzy o oświacie okolic Toszka na
tle przemian historycznych jakie w ostatnich stuleciach przechodził Śląsk.
Lektura tego tekstu z pewnością pozwoli czytelnikowi na wyrobienie właściwego
stosunku do kultury naszego regionu- nigdy w pełni nie był on ani polski, ani
czeski, ani niemiecki- był i jest po prostu śląski. Przez długie dziesiątki
lat (1806- do początków lat 30 XX wieku) tak bardzo różna językowo, a często i
etnicznie społeczność potrafiła zgodnie współżyć dla dobra ogólnego. Kres tej
koegzystencji położył dopiero rozwój nazizmu.

[hanys_hans]

sp1gtoszek.republika.pl/Kronika1.htm

Bardzo łatwo można zauważyć ten specyficzny propagandowy ton kronikarza
szkoły z lat 30 i 40; uwielbienie wielkiego wodza narodu, pochwała niemieckiego
oręża, otwarty atak na mniejszość żydowską. Wszystko to wplecione w wychowanie
młodego pokolenia. Idee te szczepione na gruncie oświaty musiały doprowadzić do
kataklizmu II wojny światowej.
Poziom agresji wypowiedzi jest tu zdecydowanie bardziej głęboki nawet w
porównaniu z opisem okresu powstań śląskich; były one przecież dla
niemieckojęzycznej społeczności równie wielkim wstrząsem.

W dalszej części prezentowana jest kontynuacja zapisów jednak już w
języku polskim, jako że obejmowały one lat powojenne, a więc dzieje Śląska jako
ziem odzyskanych. Kronikę w tym kształcie prowadzono do końca lat 60. Potem
nastąpiła przerwa trwająca około 10 lat. Druga z kronik Szkoły Podstawowej Nr 1
w Toszku została rozpoczęta w 1975 roku i jest prowadzona do dziś.

W styczniu 2000 roku podjęto próbę kontynuowania zapisów kroniki w formie
elektronicznej na bazie przeglądarki internetowej. Twórcą tych ostatnich zapisów
jest ostatni w historii szkoły dyrektor- mgr Mariusz Podbrożny.
Jest to także jeden z ostatnich etapów istnienia naszej szkoły (spadkobiercy
historycznego całej toszeckiej oświaty). Zgodnie z uchwałą Rady Miejskiej Toszka
w dniu 31 sierpnia 2002 roku Szkoła Podstawowa Nr 1 zakończy swą działalność i
..... mam nadzieję że w całości przekaże swe dokonania i tradycję nowo
powstałemu w jej budynku Gimnazjum.

[hanys_hans]

sp1gtoszek.republika.pl/1806.htm

1806-1903





Kronika



Szkoły

w

Toszku





zaczęta

w roku 1883

Bittner
Rektor



Kronika szkoły w Toszku
Powiat Toszek Gliwice

1.

Czasu, od którego szkoła w Toszku istniała, nie można dokładnie podać. O
samym mieście zaś, znane są następujące daty potwierdzone dokumentami:

Miasto zwane jest w starych dokumentach Tossez lub Tossek, też Thosech.
Miejscowość istniała już w roku 1222 a od roku 1355 znana jest jako miasto.
Miasto na przemian było własnością książąt opolskich i oleśnickich. Leży ono na
wzgórzu i swymi masywnymi budynkami, pokrytymi płaskimi dachami, robi z daleka
imponujące wrażenie. Panuje ono, wskutek wysokiego położenia, we wszystkich
kierunkach, na milę nad okolicą. Pochodzenie jego nazwy nie jest znane. Herb
miasta składa się z połowy orła, klucza i gwiazdy po lewej na stronie klucza;
sercokształtna powierzchnia jest jasno szara a orzeł czarny, dziób jego i nogi
są żółte, klucz żelazno-szary

2.

z żółtymi pierścieniami, gwiazda jest złota. Pieczęć ma na obwodzie
napis Sigilum civitatis Tostensis. Ferdinand, król Czech dał miastu w roku 1536
prawa miejskie a cesarz rzymski i król Czech Rudolf II, w roku 1479 - ulepszone
prawo miejskie w języku czeskim. Toszek jest miastem powiatowym; królewskie
starostwo znajduje się wprawdzie w Gliwicach, ale w nazwie powiatu jest też jego
nazwa. Do Toszka należą też dwa majątki: mianowicie Bogucice z 646 morgami lasu
i Łączek z 118 morgami. Mieszkańcy obu miejscowości, kiedyś poddani miasta,
uwolnili się w 1858r ze swoich zobowiązań. Miasto Toszek otoczone było wysokim i
grubym murem, wałami i rowami. Mury zostały zniesione a wały w większej części
zamieniono a ogrody. Dnia 18. sierpnia 1677r miasto spłonęło całkowicie.

3.

Po pożarze mieszkańcy bardzo zubożeli. Długo nie mogli się pozbierać i
dlatego musieli wciąż walczyć z długami. Powoli miasto się odbudowało, jednak
powstały tylko drewniane domy podobne do chat.

Co miasto spotkało podczas 30-letniej wojny nie wiemy; w 1714r panował
wielki głód, tak że zginęło wielu ludzi. Głód spowodowany był nieurodzajem i
ludzie zmuszeni byli jeść trawę i łupiny prosa. Przez to miejscowość cierpiała
też na brak pieniędzy. W czasie siedmioletniej wojny miasto tak zubożało, że nie
mogło nawet zapłacić podatków. Właściciel miasta Franz Carl hr. v. Kottulinsky
musiał je wyłożyć. Po zakończeniu wojny zaskarżył on te podatki i trzeba je było
zwrócić (17.134 talarów i 58 krajcarów). Wraz z nowymi rządami Fryderyka W.
zaczęło się nowe życie. Kwitło rolnictwo, handel i miasto przyszło do siebie i
wzrósł dobrobyt.

4.

Od tego czasu słyszano, chociaż tylko jako wzmianka, o jednym
nauczycielu w Toszku. Ledwo miasto nieco ochłonęło, wybuchła wojna 1806r. Stan
miasta wzgl. jego mieszkańców stał się, wskutek częstych przemarszów i
zakwaterowań wojska, coraz bardziej nieznośny. Po bitwie pod Jeną, wróciło kilku
zaciągniętych mieszkańców do domu, musieli jednak, na rozkaz dowódcy Koźla,
wrócić do tego miasta. W kwietniu 1807r, wrócili oni jednak na czele kilku setek
żołnierzy - Bawarczyków - do miasta. Bawarczycy, którzy przed miastem
utrzymywali duże ogniska biwakowe, rekwirowali z miasta co tylko było możliwe. Z
tego powodu mieszkańcy miasta doznali wielkiej biedy. Później zaskarżono
powstałe szkody przeciw tym zdrajcom. W latach 1813 do 1815, urządzono tu
magazyn etapowy; były tu znowu obce jednostki wojskowe, wśród nich również
Kozacy, Baszkiry i Kałmuki maszerujące drogą etapową do Francji. Miasto

5

musiało wiele dostarczyć dla magazynu etapowego; często zabierano
mieszkańcom bydło z chlewa, bowiem brakowało również mięsa. Odszkodowanie ze
strony Rosji było jednak tylko częściowe. Miasto nie przyszło jeszcze porządnie
do siebie, kiedy 20. maja 1833 wybuchł wielki pożar, który zamienił miasto w
kupę gruzów. Ogień wybuchł o 2. w nocy kiedy mieszkańcy głęboko spali, w jednym
domu na rynku. Mieszkańcy z biedą uratowali swe życie, bowiem potężny wiatr
zamienił pożar w wielkie morze ognia. Spłonął ratusz, 122 domy mieszkalne, 96
domów gospodarczych i 15 stodół. 200 rodzin, w ciągu 4 godz. utraciło wszystko.
Pogorzelców przyjęły sąsiednie gminy; wielu znalazło przytułek w stajniach
końskich starego zamku. Od razu przystąpiono do odbudowy miasta i po wielu
trudach i ofiarach powstało nowe masywne miasto z regularnymi ulicami i regularnie

6.

domami. Pogorzelcy otrzymali dla odbudowy budynków od ubezpieczani
87.085 talarów, od króla Fryderyka Wilhelma III 3000 talarów w podarunku a
ponadto datki współczujących ludzi stanowiły znaczące sumy. Te środki umożliwiły
mieszkańcom odbudowę miasta w dzisiejszym położeniu i uroku.

Niedaleko od miasta, a raczej całkiem przyległa do miasta, od
północno-zachodniej strony, leży stara ruina zamku. Zamek należał na przemian do
książąt Opola i Olesna i służył im jako rezydencja. Zamek ten istniał już na
początku 13. wieku, bowiem wg dokumentu księcia Kazimierza I. z Raciborza i
Cieszyna, z roku 1222, byli tu Jakub, a 1247 niejaki Książę Dobiesław,
burgrabiami. W 1327r. przekazał Władysław z Koźla i Bytomia, starszy syn
Kazimierza II, tę ziemię, wraz z zamkami Toszek i Koźle, królowi Czech Janowi,
jako lenno. W roku 1593 Rudolf II, Król Czech etc., sprzedał zamek wraz z
posiadłością Toszek-

7

Pyskowice; wtedy należało do niej wiele okolicznych wiosek. Radcy Izby
Dworskiej Jerzemu v. Redern, pana na Strzelcach Opolskich, z prawem swobodnej
rozbudowy i umocnienia zamku, jednak z zastrzeżeniem, że w przypadku wojny i
innej potrzebie udzieli swobodnego wejścia do toszeckiego zamku, rządzącym
królom i księciom śląskim opolsko-raciborskim. Posiadłość toszecko-pyskowicka
była później własnością różnych rodzin szlacheckich, mianowicie hr. v. Collona,
v. Kottulinsky, v. Possadowsky, barona v. Eichendorffa, hr. v. Gaschin. Od tego
ostatniego posiadłość tę nabył na własność, w 1841 Królewski Radca Handlowy
Abraham Guradze za cenę 600.000 talarów. W 1728r piorun uderzył w jedną z wież
zamku, niszcząc ją zupełnie; Dnia 29. marca 1811r. zamek spłonął całkowicie.
Pożar trwał 4 tygodnie bez możliwości jego opanowania. Od tego czasu zamek jest
ruiną, bowiem ówczesny właściciel

8

ani myślał o jego odbudowie. I tak powoli zamek podupadał; później
właściciel zerwał wewnętrzne mury i jedną wieżę i z uzyskanego materiału powstał
obecny nowy zamek, drugi zamek w Paczynie Wielkiej, dwupiętrowy budynek sądu
oraz ratusz, tak że pozostały tylko zewnętrzne mury z obecnymi trzema wieżami.

Wspomniana ruina zamku stoi na skalistym pagórku. Zamek posiadał dawniej
cztery wieże, był dobrze umocniony grubymi murami, rowami itd., tak że jego
właściciele, byli w czasach podjazdowych wojen 15 wieku, dostatecznie
zabezpieczeni przed napadami wrogów. Ruina zamku na stromym skalistym wzgórzu,
stanowi od strony zachodniej, do którego dołącza się od strony południowej
winnica, romantyczny widok, a resztki pozwalają ocenić dawną wspaniałość małej
twierdzy. Zamek posiadał dawniej dwa podziemne chodniki. Jeden prowadził na
wschód, do leżącej 1/2 mili od Toszka, miejscowości Kotliszowice, do prastarego
budynku zamkowego, a drugi

9.

prowadził w kierunku północno-zachodnim do leżącego 1/4 mili od miasta,
dziewiczego lasu Grabina., do którego dzisiaj przylega folwark o tej samej
nazwie. Oba chodniki służyły do wypadów celem zaatakowania, z tyłu oblegających
zamek. W takim położeniu zamek mógł znajdować się częściej, bowiem na ścianie
frontowej, od strony miasta, wmurowano jako pamiątkę, dwie kamienne kule, które
mogły b

[hanys_hans]

W takim położeniu zamek mógł znajdować się częściej, bowiem na ścianie
frontowej, od strony miasta, wmurowano jako pamiątkę, dwie kamienne kule, które
mogły być miotane na zamek. Według podania miała się znajdować w zamku złota
kaczka z 11 złotymi jajkami, a ta ogólnie znana opowiastka z dawnych lat, jest
tym dziwniejsza, że poprzedni właściciel hr. Leopold v. Gaschin, w akcie kupna
zawartym z Królewskim Radcą Handlowym Guradze, zastrzegł sobie złotą kaczkę i
tych 11. złotych jajek, dla siebie i swoich następców 1. stopnia. Wielokrotnie
szukano tego skarbu, jednak jak dotychczas zawsze bez skutku. Prawdopodobnie
legenda wzięła swój początek kiedy przed ok. 20 laty, w czasie renowacji
tutejszej gorzelni, przy zrywaniu starego muru, odnaleziono wielką ilość starych
srebrnych monet.

10

Już w ubiegłym wieku istniała tu szkoła. Ówczesny nauczyciel nazywał się Joseph
Pasok, który przeprowadził się stąd do Ujazdu. W roku 1806r. potwierdził on już
swojemu następcy, co mu się jako rektorowi i organiście w Toszku należało. Jego
następca nazywał się Carl Menthel *). On był 2. nauczycielem w tutejszej szkole
parafialnej i równocześnie urzędnikiem kościelnym. Jako 1. nauczyciel, (dawniej
zwany naczelnym), przysłany został przez rząd królewski Johann Heidrich. Od tego
czasu było w toszeckiej szkole dwóch nauczycieli. Jan Heidrich był w Seminarium
w Głogówku od 1818 - 1821r. definitywnie dostał posadę w toszeckiej szkole w
1825r, z rocznymi poborami 200 talarów, 28 talarów mieszkaniowego, 12 1 miar
/Scheffel/ zboża, 9 miar /Klafter/ drewna i 6 talarów na opalanie szkoły. Z
dokumentów wynika, że budynek szkolny istnieje od 1820. W 1836r powołano do
Toszka nauczyciela Franciszka Bittnera, po tym jak poprzedni 2. nauczyciel Carl
Menthel, poszedł na emeryturę. Pobory tego pierwszego wynosiły 159 talarów, 12
talarów mieszkaniowego, 12 1 miar drewna, 12,4 miary ziarna.

___________________________

*) Jak jasno wynika z ksiąg kościelnych, nauczyciel Menthel Carl a Jakub. D.
4.7.1936 h. Schega.





11

Ponadto pracowali w tutejszej szkole, w latach trzydziestych i czterdziestych, o
ile mi wiadomo, nauczyciele Henryk Werner jako 4. nauczyciel, Franciszek
Morawiec jako 2. i Wilhelm Heidrich jako zastępca pierwszego nauczyciela, ten
ostatni, na krótki czas, wszyscy w krótszym lub dłuższym czasie opuścili Toszek.
W roku 1833 otrzymał tu ostateczną posadę nauczyciel Carl Thiel; jego pobory
wyniosły wtedy 99 talarów 28 groszy i 4 fenigi, 4 wielkie miary zboża i 9 miar
drewna. On zmarł tu w 1852r.

Następny nauczyciel, który tu od 1847r, nazywał się Jan Pokorny, kształcił się w
latach 1837 - 1740, w Seminarium w Głogówku. Jego pobory wynosiły 150 talarów.
Teraz pracuje on w Żorach. GŚ.

12.

Następnym nauczycielem był Jan Sobek, 1844 - 1847 w Seminarium w Głogówku, od
kwietnia 1849 w tutejszej szkole. Pobory jego wynosiły 150 talarów.

W 1852r Pokorny opuścił miasto i zaangażowano 2 nauczycieli, ponieważ niższa
klasa liczyła 146 dzieci. Byli to: Jan Duczek i Antoni Ullmann. Pierwszy
kształcił się w Seminarium w Głogówku (1840/48) i jego roczne pobory wynosiły
120 talarów.

Dnia 19 kwietnia 1852r zmarł nauczyciel Thiel. Jego pobory wynosiły 99 talarów
21 groszy 7 fenigów, 12,4 miar ziarna i 9 miar drewna. Jego następcą został Jan
Bartel z Sośnicowic, kształcił się w Seminarium w Głogówku (1845/47). W roku
1856 Sarnów wybudował szkołę, do której powołany został tutejszy nauczyciel Jan
Dufek. Nauczyciel Jan Bartel powołany został do Paczyny Wielkiej. Teraz powołano
do tutejszej szkoły, wykształconego w Seminarium w Pyskowicach, nauczyciela Jana
Heidricha II. Jego uposażenie wynosiło rocznie 120 talarów

13.

Na miejsce nauczyciela Heidricha, który odszedł, przyszedł nauczyciel Jan Baron,
po Seminarium w Głogówku. (1852/55), z uposażeniem 120 talarów. Z uwagi na to,
że jak dotąd w niższej klasie zawsze było 200 - 230 dzieci, zaangażowano w
listopadzie 1959r znowu szóstego nauczyciela w osobie Valentina Tschammer do
klas przygotowawczych, z uposażeniem 150 talarów.. On kształcił się w Seminarium
w Głogówku w latach 1851 - 54.

W roku 1861, radca szkolny Polanski, przeprowadził rewizję. W 1862r odszedł
nauczyciel Antoni Ullmann do Gliwic i na jego miejsce przyszedł nauczyciel
Walentin Tobias z uposażeniem 150 talarów.

Teraz oddzieliły się szkoły w Pisarzowicach. Kotliszowicach i Wilkowicach.
Odtąd, do związku szkół należały Toszek, Folwark Toszek, Boguszyce i Oracze. W
roku 1864, działali w szkole: Heidrich, Bittner, Sobek, Badura i Piecha, ten
ostatni od 15. maja 1863r, jego pobory wynosiły 150 Talarów rocznie.



14.

W latach 1864 i 1865, tutejszą szkołę opuścili Jan Sobek i Philipp Piecha,
doszli Fryderyk Willim i Othmar Zimmermann; pierwszy do klasy średniej
chłopięcej a drugi do klasy niższej. Na miejsce nauczyciela Bartuschka przeszedł
Zimmermann. Pobory poszczególnych miejsc były następujące:

1. miejsce przynosiło 270 talarów dochodu, 30 w naturaliach, do
ogrzewania klasy 9 miar drewna i 6 talarów na węgiel.

2. miejsce dawało 190 talarów, 40 talarów mieszkaniowego i naturalia
wartości 40 talarów.

3. miejsce dawało 180 talarów

4. miejsce dawało 170 talarów

5. miejsce dawało 150 talarów

Zimmermann był w Toszku do czerwca 1868r; następnie opuścił miasto i na jego
miejsce przyszedł Jan Mrozik, z dochodem 170 talarów.

W roku 1868 doszedł jeszcze nauczyciel Robert Lokay, z dochodem 170 talarów.
Teraz znowu było sześciu nauczycieli w naszej szkole.

Dnia 1. lutego 1869r opuścił naszą szkołę nauczyciel Fryderyk Willim i powołano
na jego miejsce nauczyciela Felicjana Bittnera. Jego pobory wynosiły170 talarów.



15.

W roku 1872 przeszedł nauczyciel Robert Lokay do Kotliszowic, na jego miejsce
przyszedł nauczyciel Jan Rotkegel. Dnia 1. stycznia tego roku, przeszedł na
emeryturę 1. nauczyciel Jan Heidrich (kierownik szkoły). Na jego miejsce
przeszedł nauczyciel najniższej klasy Felicjan Bittner a jego miejsce zajął
Robert Wilczek. Krótki czas działał tu także nauczyciel Franzkowski. Nauczyciel
Heidrich otrzymał emeryturę 230 talarów.

W roku 1872 zmarł nauczyciel Jan Baron a w roku następnym Jan Rotkegel. Teraz
przyszli do szkoły: Ludwik Stoschek i Franciszek Pigulla. Nieco później odszedł
też nauczyciel Robert Wilczek i powołany został Robert Thiel. Następny wakat
zapełnił tu nauczyciel Carl Pietruschka.

W roku 1875 pracowali w tutejszej szkole następujący nauczyciele:

1. Franciszek Bittner, Jego roczne pobory wynosiły 1200 marek i 150 marek na
pokrycie kosztów mieszkania i opału.



16.

2. Felicjan Bittner. Roczne dochody 750 M i 90 M. na mieszkanie; 121 miar
ziarna i 27 miar drewna opałowego.

3. Franciszek Pigulla. Roczne dochody 750 M, 60 M na mieszkanie, 11 2/3 miar
drewna pod siekierę

4. Robert Thiel. Roczne dochody 750 M, 90 M na mieszkanie i 11 2/3 miar
drewna pod siekierę.

5. Ludwik Stoschek. Roczne dochody 750 M, 60 M mieszkaniowego i 45 M opałowego.

6. Carl Pietruschka. Roczne dochody 750 M. 60 M mieszkaniowego i 45 M opałowego.

Dnia 1. września 1875r przekształcono naszą szkołę w szkołę symultaniczną.

Nauczyciel Thiel opuścił 1. kwietnia naszą szkołę. Dnia 1. września przyszedł do
ewangelickiej szkoły, pracujący dotychczas w prywatnej szkole ewangelickiej,
nauczyciel Erhard Gaebler. Wkrótce potem, w roku 1876, opuścił naszą szkołę,
nauczyciel Carl Pietruschka a na jego miejsce powołany został nauczyciel
Franciszek Tescher.



17.

W roku 1877 pobory nauczycieli kształtowały się następująco:

1. miejsce przynosiło 1350 M dochodu i 150 M na mieszkanie i opał.

2. miejsce dawało 1200 M dochodu i 150 M na mieszkanie i opał.

3. miejsce dawało 1050 M dochodu i 150 M na mieszkanie i opał

4. miejsce dawało 1000 M dochodu i 150 M na mie

[hanys_hans]

4. miejsce dawało 1000 M dochodu i 150 M na mieszkanie i opał

5. miejsce dawało 750 M dochody i 150 M na mieszkanie i opał

6. miejsce dawało taki sam dochód jak piąte.

W 1879r opuścił naszą szkołę nauczyciel Tescher aby udać się do Lipin. Na jego
miejsce przyszedł nauczyciel Gurkel.

W roku 1879 święcił pierwszy nauczyciel Franciszek Bittner swoje 50-lecie pracy
nauczycielskiej. Niedługo potem przeszedł on w stan spoczynku z emeryturą 1000 M.



18.

Dnia 1. kwietnia 1881r rozpoczął tu pracę nauczyciel Emanuel Wittor. Na miejsce
nauczyciela Gückel, który opuścił tutejszą szkołę, przyszedł od 1. kwietnia
1882r, nauczyciel Balthasar Greulich.

Dnia 1. lipca 1883r nauczyciel Greulich przeszedł do Opola a na jego miejsce
przyszedł od 1. września tego roku, nauczyciel Jerzy Stiebeinen, który kształcił
się w seminarium w Głuchołazach.

Dnia 1. maja 1884r przeszedł nauczyciel Ludwik Stoschek do Kotulina i w
zastępstwie miejsce to prowadził przez dwa miesiące, urlopowany w tym czasie,
nauczyciel Sohmann. Jednak na to miejsce został zaangażowany od 1. lipca tego
roku, nauczyciel Albert Langer.

Od 1. stycznia 1885r urlopowany został na jeden rok, nauczyciel Franciszek
Pigulla, na zastępstwo w Łabędach. Jego zastąpił nauczyciel Richard Fröhlich.

W roku 1835 powiatowym inspektorem szkolnym był proboszcz Kania z Poniszowic,
który ten urząd piastował do października 1844r a następnie z powodu choroby z niego



19.

zrezygnował. Jego następcą na tym urzędzie został proboszcz Wlodarsky z
Pyskowic, który ten urząd piastował do października 1846. Następnym na tym
urzędzie był proboszcz z Chechła, Kosellek, piastujący ten urząd do 1. stycznia
1870. W roku 1850, przeprowadził tu rewizję królewsko-rządowy i szkolny radca
pan Bogedein.

W roku 1861odwiedził tutejszą szkołę królewski radca rządowy i szkolny, pan
Polomsky. Od 1. stycznia 1870 przejął powiatowe inspekcje szkolne proboszcz
Spira z Paczyny Wielkiej, które spełniał do 1. stycznia 1873r. W 1872r (18.
kwietnia) odwiedził naszą szkołę królewski radca rządowy i szkolny pan Schylla.
Inspekcje szkoły przejął teraz nauczyciel gimnazjalny Marx z Gliwic. Od 1.
stycznia 1875r podzielono powiat Gliwice, tak że północno-wschodnią część
powiatu przejął dotychczasowy nauczyciel gimnazjalny pan Cygan jako powiatowy
inspektor szkolny. Od 1.



20.

lipca 1876r przejął znowu cały powiat, powiatowy inspektor szkolny pan Marx z
Gliwic. Rewizorem szkolnym był od 1850 jednak proboszcz miasta pan Bannerth. Ten
piastował ten urząd do roku 1873. Następnie urząd ten piastował krótki czas
tutejszy burmistrz Riedel, który wnet po swym przyjeździe do Toszka zmarł.
Następnie urząd ten przejął na ok. rok, adwokat Warsitz. Potem jak on oddał ten
urząd, z powodu opuszczenia miasta, przejął naszą szkołę ówczesny powiatowy
inspektor szkolny, pan Cygan z Pyskowic. Potem jak ten został przeniesiony do
Katowic, przejął lokalną inspekcję szkoły, tutejszy burmistrz Hirschberg, w
którego to rękach szkoła się jeszcze znajduje.



21.

Dnia 2. marca 1885r rewidował szkołę simultaniczną królewski radca rządowy i
szkolny Pan Schylla z Opola. Dnia 3. listopada 1885r znowu odwiedził naszą
szkołę królewski radca rządowy i szkolny pan Schylla z Opola i rewidował lekcje
religii w niektórych klasach.

Dnia 1. października złożył swój urząd dotychczasowy powiatowy radca szkolny pan
Marx. Ponieważ w tym czasie nie mianowano jeszcze inspektora szkolnego dla
naszego powiatu, to dla załatwianie bieżących spraw, urząd ten przejął aktualny
starosta pan v. Moltke.

Dnia 2. stycznia 1886r uroczyście obchodzono jubileusz 25 lat panowania jego
cesarskiej mości, najmiłościwie nam panującego cesarza Wilhelma II (25 lat
panowania jako król Prus). Otwarta uroczystość, kształtowana przez poszczególne
związki w dniu 3. stycznia, m.i. świątecznym obiadem, iluminacjami, flagowaniem
domów itp., była imponująca.

Dnia 4. stycznia 1886r, królewskim zarządzeniem, po uprzednim uchwaleniem przez
oba miejskie urzędy Toszka, postanowiono szkołę w Toszku,



22.

która od 1. września 1875 była symultaniczną , przekształcić od 1 kwietnia
1886r, w dwie wyznaniowe, mianowicie w ewangelicką z jednym nauczycielem i
katolicką z 5 nauczycielami a 1. nauczycielowi Bittnerowi, polecono opracowanie
odpowiedniego planu reorganizację odnośnie rozdziału dzieci szkolnych do
poszczególnych klas i oddziałów oraz przedstawienie projektu podziału klas dla
poszczególnych nauczycieli.

Dnia 5. i 6. kwietnia 1886r odbyły się po raz ostatni zwykłe egzaminy w szkole
symultanicznej. 8. kwietnia odbyło się faktyczne rozwiązania szkoły, tak że
ewangelicki nauczyciel Gäbler przejął jednoklasową ewangelicka szkołę a
pozostałych pięciu: Bittner, Wiktor, Fröhlich, Langer i Stiebeleinen, pozostali
w trójklasowej katolickiej szkole. W szkole katolickiej zachowano od 11.lutego
1886, za zezwoleniem królewskiego rządu w Opolu, mianowicie tak, że obie niższe



23.

klasy pobierają po części naukę dopołudniową po części kombinowaną.

Od 1. kwietnia 1886r przejął w zastępstwie, inspektoriat szkolny powiatu
Gliwice, obecny powiatowy inspektor szkolny z Zabrza, pan Dr Hahn. Od 1.
czerwca. 1886r mianowany został dla powiatu Gliwice, komisarycznym powiatowym
inspektorem szkolnym, dotychczasowy nauczyciel królewskiego gimnazjum, pan
Lohing z Gliwic.

Dnia 7. czerwca 1886r. przeprowadził powiatowy inspektor szkolny pan Lohing,
rewizję w tutejszej szkole. Od 1. października 1886r. podzielono znowu powiat
Toszek-Gliwice, na dwa szkolne okręgi inspekcyjne. Powiatowym inspektorem
szkolnym dla północno-zachodniego okręgu, mianowany został nauczyciel szkoły
zawodowej pan Dr Wesendonck z Saarbrücken, z siedzibą w Pyskowicach. Dla
południowo-wschodniego okręgu pozostawiono poprzedniego komisarycznego
powiatowego inspektora szkolnego, pana Schinka, z siedzibą w Gliwicach.



24.

Dnia 16. października przeprowadził pierwszą inspekcję w naszej szkole,
powiatowy inspektor szkolny, pan Wesendonck. 26. listopada 1886r. odbyła się w
Pyskowicach, konferencja generalna pod przewodnictwem pana Wesendoncka. Dnia 3.
grudnia, przeprowadzono zaległe rewizje w kilku klasach, ponieważ 16.
października ich nie ukończono. 1. października 1886r przyszedł na miejsce
nauczyciela Stiebeinena, który przeszedł do Gliwic, nauczyciel Diethrich.

Dnia 22. marca 1887r. obchodzono Urodziny cesarza (90-te) w szczególnie
uroczysty sposób. Dzieci zebrały się po zakończeniu nabożeństwa i późniejszym
pochodzie, w hotelu Kornbluma, gdzie do dzieci przemawiali, pan lokalny
inspektor szkolny i burmistrz Hirschberg. Następnie odbyły się deklamacje
poszczególnych klas a następnie śpiewano patriotyczne pieśni. Następnie
poczęstowano dzieci kiełbaskami i jajami.



25.

Zwyczajne egzaminy wielkanocne wzgl. końcowe, przeprowadzono 5. kwietnia 1887r.
17. maja. 1887r. nauczyciel Witter otrzymał 3-miesięczny urlop dla umocnienia
swego zdrowia; pozostali przejęli w tym czasie zastępstwo w jego klasie. Na ten
czas przypadły ferie żniwne, które z uwagi na zastępstwo, rozszerzone zostały na
4 tygodnie. One odbyły się od 17. lipca do 15 sierpnia. Dnia 27. sierpnia wrócił
do pracy nauczyciel Witter i nauka odbywała się zwykłem trybem.

Dnia 6. września szkoła miała swój coroczny spacer do tutejszego lasku
miejskiego. Ferie jesienne były od 16. do 23. października . Dnia 19. listopada
1887r. odbyła się konferencja generalna po odbytym nabożeństwie w toszeckim
kościele katolickim.

Dnia 19. marca 1888r odbył się coroczny egzamin hospicyjny. Również teraz, jak
corocznie, ubrano 8 ubogich i godnych dzieci od stóp do głów.



26.

Dnia 22. marca 1888r. odbyła się również w naszej szkole, tak jak we wszystkich
szkołach monarchii, uroczystość ku czci pamięci naszego najłaskawszego zmarłego
cesarza i pana Wilhelma I. 26. i 27 marca 1888r. odbyły się w naszej szkole
e

[hanys_hans]

26.

Dnia 22. marca 1888r. odbyła się również w naszej szkole, tak jak we wszystkich
szkołach monarchii, uroczystość ku czci pamięci naszego najłaskawszego zmarłego
cesarza i pana Wilhelma I. 26. i 27 marca 1888r. odbyły się w naszej szkole
egzaminy wielkanocne wzgl. końcowe. Po zakończonych egzaminach, opuścili szkołę
ci uczniowie i uczennice, którzy ukończyli 14 rok życia lub ukończą go do
października tego roku i wykażą się duchową i moralną dojrzałością, po uprzednim
pouczeniu przez nauczyciela. Do publicznego życia przekazano 18 chłopców i 19
dziewcząt.

14. i 15. czerwca t.r. rewizję przeprowadził powiatowy inspektor szkolny, pan dr
Wesendonck. 15. czerwca zmarł nasz najdostojniejszy cesarz Fryderyk III., po
panowaniu tylko 1/4 roku



27.

(99 dni), na raka krtani. Teraz rządy prowadził jego syn Wilhelm II. 30 czerwca
odbyły się uroczystości ku czci pamięci Fryderyka III.

Tegoroczne ferie żniwne odbyły się w naszej szkole od 15. lipca do 6 sierpnia.
21. sierpnia odbył się spacer dzieci katolickiej szkoły, do lasku miejskiego.
Dzieci ugoszczono tam bułkami kiełbaskami i jajami. W tym spacerze uczestniczyli
także rodzice, tutejsze katolickie duchowieństwo oraz królewski radca powiatowy
i szkolny. Konferencję generalną przeprowadzono 3. listopada 1888r. w
Pyskowicach. Jej tematem była uprawa drzew owocowych w szkole powszechnej.

Dnia 26 stycznia 1889r. obchodzone w szkole, urodziny jego cesarskiej mości
obecnego cesarza Niemiec i króla Prus (ur. dnia 27. marca 1859r.),
przemówieniem, odśpiewaniem pieśni itd. 26. dla tego, bo 17. była niedziela.
Dnia 19. marca odbyły się coroczne egzaminy w wyższej klasie chłopięcej i na ich
podstawie ubrano całkowicie 8 chłopców. 15. i 16. kwietnia 1889r odbyły się
publiczne egzaminy wielkanocne, po których szkołę opuścili ci uczniowie i uczennice,



28.

którzy ukończyli 14 rok życia lub ukończą go do października tego roku i
wykazali się duchową i moralną dojrzałością,. Szkołę opuściło 24 chłopców i 18
dziewcząt (ogółem 42 dzieci). Po Wielkiej Nocy odbyło się przyjęcie dzieci
sześciolatków. Przyjęto 22 chłopców o 27 dziewcząt. W maju panował wielki upał i
wiele było strasznych burz. Temperatury 30 i więcej stopni nie były żadną
rzadkością. Upał trwał również w czerwcu, tak że zboże koszono w roku 1889 już w
ostatnim tygodniu czerwcu a, zamiast jak zwykle w połowie lipca. Burze i grad
spowodowały wszędzie wielkie szkody. Pierwsze kosztowały wiele istnień ludzkich
ok. 100 na Śląsku, a drugie zniszczyły wiele ziemiopłodów. Również oberwania
chmur wyrządziły wiele szkód.



29.

W dniach 1, 2, i 4. czerwca przebywał w naszym mieście przewielebny
sufragan Dr Gleick i udzielał św. Sakrament Bierzmowania również wielu dzieciom
szkolnym. W ostatnim tygodniu czerwca odwiedził obecny minister kultury pan v.
Gossler szkoły górnośląskie w Gliwicach, Bytomiu, Lublińcu, Kluczborku i powiatu
tarnogórskiego. Według doniesień gazet, ten wysoki urzędnik był bardzo ciepło
witany. Pisano m. i. “znalazłem mistrzowskich, a nawet wzorowych nauczycieli;
górnośląskie szkoły zrobiły na mnie bardzo korzystne wrażenie”. Ferie żniwne
były w tym czasie od 15. lipca do 5. sierpnia. 20. sierpnia odbył się coroczny
spacer szkoły. Przy bardzo pięknej pogodzie, maszerowały dzieci, odświętnie
ubrane, przy dźwiękach muzyki, do miejskiego lasku. Tam ugoszczono ich kiełbasą
i bułkami. Dzieci bawiły się i pląsały. Niestety wieczorem powstała wielka burza
i spadł wielki deszcz, który zmniejszył radość, szczególnie wymarsz, który
zwykle odbywał się z wielką liczbą lampionów i kolorowych pochodni.



30.

Dnia 2. września świętowano w szkole święto Sedanu, przemówieniami ze strony
nauczycieli, śpiewaniem patriotycznych pieśni i deklamacjami. Poprzedniego dnia
świętowali związki miejskie iluminacjami, przemówieniem przed ratuszem,
caprztykiem itp.. Pierwszego kwietnia urlopowany został nauczyciel Richard
Frölich, aby uczestniczyć w kursie w szkole dla głuchoniemych w Berlinie. Urlop
udzielono na dwa lata. Zastępcą jego został nauczyciel Henryk Zimeck z Sierot.

Dnia 21. sierpnia 1889r odbył się spacer dzieci do lasku miejskiego. Była piękna
pogoda do godz. 6 wieczorem. Po tym powstała utrzymująca się burza, tak że
wszyscy musieli uciec. Konferencja generalna odbyła się 26. października 1889r w
Toszku, pod przewodnictwem powiatowego inspektora szkolnego pana dr Wesendoncka.
W czasie Bożego Narodzenia panowała “nowa” choroba zwana “influencją”, “grypą”,
której ofiarą padło tu jak i w innych miejscach - ona panowała w całej Europie -
wiele osób z wyższych i średnich stanów (Cesarzowa Augusta, książę v. Aosta, i
wiele innych).



31.

Dnia 14. lutego 1890r przeprowadził powiatowy inspektor szkolny, w tutejszej
szkole rewizję główną. Dała ona korzystny wynik. Dnia 1. kwietnia 1890r opuścił
nasz obwód powiatowy inspektor szkolny pan Wesendonck, aby jako 1. zwyczajny
nauczyciel przejść do gimnazjum w Kreuznach nad Renem. Zastąpił go powiatowy
inspektor szkolny pan Schink z Gliwic. Dnia 2. kwietnia 1890r odbyły się
egzaminy wielkanocne, a następnego dnia zwolnienie uczniów i uczennic ze szkoły,
którzy do 1. października 1890r ukończą 14. rok życia i 8 lat uczęszczały z
powodzeniem do tej szkoły. Szkołę opuściło 14 chłopców i 18 dziewczyn. Z tych
pierwszych, poszło 3 do wyższej szkoły, z tych ostatnich poszła 1 dziewczyna do
szkoły dziewczęcej. Wiosna rozpoczęła się tego roku bardzo wcześnie. Już w
środku kwietnia kwitły czereśnie i grusze. Przyjmowanie 6-ciolatków obyło się
10. kwietnia. Przyjęto 21 chłopców i 34 dziewczęta. 1. Czerwca tego roku przejął
powiatowe inspekcje szkolne tutejszego obwodu, dotychczasowy nauczyciel
gimnazjalny pan dr Starker. Dnia 14. lipca t.r. zaczęły się ferie żniwne, które
trwały do 3. sierpnia. Oziminy były bogate w słomę ale ubogie w ziarno. Zboże
jare dawało zadawalający plon. W sierpniu było dużo burz. 26. sierpnia tego roku
odbył się spacer szkoły. Ponieważ rano



32.

padało, celem nie był lasek miejski a ogród strzelecki. Całe popołudnie padał
deszcz, tak że uciecha, w prawdziwym tego słowa znaczeniu, odpłynęła. Dzieci
otrzymały kiełbaski i jaja. Jednak prawdziwej uciechy nie było. O godz. 7.
wieczorem maszerowano do domu. Ferie jesienne trwały od 4. do 20. października
1890r.

25. listopada jego cesarska mość Wilhelm II, przebywał w sąsiedniej mieście w
Strzelcach Opolskich na polowaniu. Dnia 27. listopada nasze miasto miało to
szczęście, że jego cesarska mość przejeżdżała o godz. 3 minut 20 przez nasz
dworzec, w drodze na polowanie do Cieszyna. 29. cesarski pociąg wracał przez
nasz dworzec. Dnia 4. lutego 1891r aktualny powiatowy inspektor



33.

szkolny pan dr Starke, przeprowadził egzamin główny w katolickiej szkole. Żaden
z zaproszonych nie przybył. Wynik egzaminu był całkiem zadawalający.

Z początkiem roku przeszedł dotychczasowy radca szkolny naszego obwodu, tajny
radca pan Schylla, na emeryturę. Obecnym radcą szkolnym naszego obwodu, jest pan
radca rządowy i szkolny, Montag. W czerwcu odwiedzili kilka szkół pyskowickiego
obwodu inspekcji szkolnej, nadradca rządowy pan Grundmann i radca szkolny pan
Montag. Tutejszą szkołę ci panowie nie rewidowali.

Od 12. lipca do 3 sierpnia były letnie ferie. Żyto wszędzie nie obrodziło,
ponieważ zboże wyległo. Zboże jare obiecuje dobry plon. Tegoroczne lato jest
bardzo mokre, codziennie pada i występują burze, tak że bardzo trudno zwieźć
zboże. Zgodnie z rozporządzeniem królewskiego rządu i za zezwoleniem księcia
metropolity Jerzego kard. Koppa. można również bez uprzedniego



34.

zezwolenia pracować w niedzielę. We wszystkich kościołach diecezji odbywają się
suplikacje na rozporządzenie metropolity. Pod koniec lipca miały miejsca
oberwania chmur, tak że wszystko, szczególnie w dolinach rzek Opawa - Nysa,
znalazło się pod wodą. Ziemniaki gniły wszędzie z

[hanys_hans]

Ziemniaki gniły wszędzie z powodu złej pogody. Widoki na zimę są smutne. Kwintal
żyta kosztuje już 24 marki. Od 15. do 19. października były w tutejszej szkole
ferie jesienne. We wrześniu i do 19 października była dobra piękna pogoda.

Od 1. kwietnia 1891r urlopowano nauczyciela Witterera aby wstąpić do
konserwatorium muzycznego w Berlinie. Jego zastępcą jest nauczyciel Alfons
Jäckel. 9 lipca 1891r odbył się spacer szkolny do miejskiego lasku. Ferie żniwne
trwały od 10. lipca do 3. września. Ferie jesienne były od 4. do 19 października.



35.

Dnia 28. października święcił swój jubileusz pięćdziesięciolecia kapłaństwa, pan
kanonik, arcykapłan, książęcy komisarz pan Carl Bannerth. Miasto świętowało to
wydarzenie; kościelne święto było dopiero 4. listopada.

Dnia 22. marca powiatowy inspektor szkolny dr Starker, przeprowadził główny
egzamin w tutejszej szkole, który dał całkiem zadawalający wynik. Dnia 1.
kwietnia 1892r, wrócił nauczyciel Wittor ze swego urlopu, wykorzystanego w celu
odbycia kursu w berlińskim konserwatorium i przejął znowu swoje stanowisko. Jego
zastępca, dr Jaekel przeniesiony został do Gliwic. 24. maja tego roku odbyła się
rewizja naszej szkoły przez powiatowego inspektora szkolnego dr Starkera. 1.
kwietnia tego roku przejął pan radca rządowy i szkolny Plagge tutejszy obwód.
Ferie żniwne odbyły się od 11.lipca do 1. sierpnia 1892r.

Dnia 2. sierpnia 1892r rewidował radca rządowy i szkolny, pan Plagge, w
towarzystwie pana radcy rządowego i szkolnego dr Starkera, naszą szkołę, tak
samo dnia 3. sierpnia.



36.

11. sierpnia 1892r odbył się spacer szkolny do lasku miejskiego. Cały sierpień
panował tu tropikalny upał. Termometr wykazywał w kilku dniach temperaturę do
37°R. Z tego powodu odpadła nauka przedpołudniowa. W środku sierpnia wybuchła
cholera w Hamburgu. Ona panuje jeszcze teraz - koniec września. Jak dotąd zmarło
już ok. 7000 osób. U nas przedsięwzięto wszędzie środki, aby zapobiec tej
strasznej chorobie. W La... powiat strzelecki zmarł też jeden człowiek na tę
chorobę. Obecnie choroba ta występuje w Krakowie.

Od 2. do 16 października były ferie jesienne. 29. października 1892r odbyła się
w Pyskowicach Generalna Konferencja Nauczycieli. Dnia 22. i 24 marca 1893r
przeprowadził królewski powiatowy inspektor szkolny pan dr Starker, główną
rewizję, która wypadła zadawalająco. Liczba dzieci wynosi teraz 350. Spacer
szkolny do lasku miejskiego odbył się 13.



37.

lipca br. 15. lipca rozpoczęły się ferie żniwne, które trwały do 7. sierpnia.
Ferie jesienne trwały od 1. do 15. października.

Dnia 10. października 1893r, przeniesiony został dotychczasowy powiatowy
inspektor szkolny, pan dr Starker, do miasta Frankenstein. Zastępstwo przejął
pan rządowy inspektor szkolny Schink z Gliwic. Dnia 16 stycznia 1894r.
dotychczasowy nauczyciel w Realprogimnazjum w Raciborzu pan dr Faulde, został
mianowany powiatowym inspektorem szkolnym okręgu pyskowickiego. Dnia 27.
stycznia 1894r obchodziła szkoła urodziny jego cesarskiej mości Wilhelma II. Od
godz. 8. do 9. było święto szkolne, o godz. 9 - nabożeństwo w kościele,
następnie pochód wraz ze związkami na rynek, gdzie miało miejsce przemówienie
okolicznościowe. Reszta dnia była wolna od zajęć szkolnych.



38.

Dnia 8. lutego 1894r. urlopowany został do odwołania komisaryczny powiatowy
inspektor szkolny z powodu choroby. Zastępstwo przejął znowu królewski powiatowy
inspektor szkolny w Gliwicach, pan Schink. Pan dr Faulde przejął znowu jego
poprzednie stanowisko i administracja pozostała dalej w rękach pana powiatowego
inspektora szkolnego Schinka w Gliwicach.

Egzamin wielkanocny przeprowadził we wszystkich klasach, dnia 18 marca 1894r.
lokalny inspektor szkolny pan burmistrz Hirschberg. W wyższych klasach
chłopięcych odbyły się równocześnie egzaminy hospicjalny i znowu 8 chłopców
zostało ubranych od stóp do głów. Dnia 1. kwietnia 1894r. rozpoczął się nowy rok
szkolny a mianowicie z bardzo ograniczoną liczbą dzieci. Przez pewien czas
brakowało z 330 dzieci - 186, którzy leżeli chorzy na odrę. Dnia 26.czerwca



39.

1894r. odbył się spacer szkolny dzieci. Ponieważ padał deszcz maszerowano do
ogrodu towarzystwa strzeleckiego, gdzie rozdzielano dzieciom kiełbaski, bułki i
piwo. Tu dzieci bawiły się tak dobrze jak to tylko było możliwe. Zamiast tego
nieszczęśliwego spaceru miał się odbyć nowy spacer po feriach.

1. lipca 1894r. przejął kierownictwo powiatowych inspekcji szkolnych,
dotychczasowy nauczyciel Seminarium z Saarlonis, pan Stein. Ferie żniwne
rozpoczęły się 14. lipca i trwały do 4. sierpnia. Dnia 10. sierpnia 1894r.
rewidował obecny powiatowy inspektor szkolny pan Stein, po raz pierwszy naszą
szkołę. Dnia 14. sierpnia powtórzono deszczowy spacer z dnia 26. czerwca. Ten o
mało co znowu by wypadł, bowiem wcześniej rano mocno padało. Ok. południa niebo
się wypogodziło, tak że można było pójść do lasku. Wieczorem o 7. godz. wracano
znowu z deszczem. Ferie jesienne trwały od 1. do 15. października.



40.

Konferencja generalna odbyła się 24. października w Pyskowicach. 6.i 7. grudnia
1894r. przeprowadził królewski powiatowy inspektor szkolny pan Stein z Pyskowic,
główny egzamin w naszej szkole, który w całej szkole wypadł zadawalająco.

Ponieważ urodziny cesarza w roku 1895 wypadły w niedzielę, dlatego obchodzono go
uroczyście w szkole już w sobotę dnia 26.1. 1895r. Wszystkie związki miasta
święciły ten dzień w niedzielę uroczystym pochodem do kościoła, obiadem,
zebraniem na rynku, przemówieniem okolicznościowym przed ratuszem i iluminacjami
domów wieczorem. W uroczystym pochodzie brali udział też dzieci ze starszych
klas. Na Wielkanoc opuściło szkołę 19 chłopców i 16 dziewcząt, razem 35 dzieci.
Nowo przyjętych zostało 29 chłopców i 26 dziewcząt, razem 55 dzieci, tak że nowy rok



41.

szkolny rozpoczął się z 346 dziećmi. Od 23 maja aż po zakończenie ferii,
urlopowany został nauczyciel Dietrich dla podreperowania swego zdrowia.
Pozostali nauczyciele przejęli zastępstwo klasy, która miała półdniową naukę.
Ferie rozporządzenie o dniach wolnych od nauki z powody upału, często trzeba
było zastosować zarówno w sierpniu jak i przede wszystkim w 1. tygodniu
września. Dzisiaj, tj. 9 września termometr wskazywał o 10. rano +25°C. Ferie
jesienne trwały od 22. września do 7. października. Dnia 2. stycznia 1896r
rozpoczęła się nauka po świętach Bożego Narodzenia. Dnia 9 stycznia 1896r. odbył
się egzamin główny. Rewizję przeprowadził powiatowy inspektor szkolny pan Stein
w obecności lokalnego inspektora szkolnego, burmistrza pana Hirschberga i
nauczycieli szkoły. Wynik jej był ogólnie zadawalający.



42.

Znowu trzeba zastąpić trzy klasy, ponieważ nauczyciel pan Dietrich, od świąt
Bożego Narodzenia jest obłożnie chory, pan Langer ma urlop chorobowy do
Wielkanocy. Ponieważ królewski rząd nie posiada dyspozycyjnych zastępców, to
zastępstwo w obu niższych klasach przejął, zamieszkały w Toszku, emerytowany
nauczyciel Kania, podczas gdy w średniej klasie dziewczęcej, przejęli zastępstwo
pozostali 3 nauczyciele.

Dnia 18. stycznia 1896r. święciła szkoła w odpowiedni sposób, 25. lecie
istnienia nowego niemieckiego państwa a 27. stycznia urodziny cesarza. 1. marca
zmarł nauczyciel Dietrich; Zastępstwo klasy utrzymał emerytowany nauczyciel Kania.



43.

Promocja dzieci odbyła się 31. marca, tak samo zwolnienie. Szkołę opuściło 18
chłopców i 14 dziewcząt. Przyjęto 29 chłopców i 27 dziewcząt. Szkoła ma teraz
368 dzieci, mianowicie 180 chłopców i 188 dziewcząt. Dnia 15. kwietnia 1896r,
nauczyciel Wittor przeszedł do Białej Opolskiej /Züls/ jako nauczyciel
seminaryjny i tak znów trzeba było przejąć zastępstwo w jednej klasie. Dnia 1.
maja 1896r. przyszedł na miejsce zmarłego nauczyciela Dietricha, nauczyciel
Józef Langer. Tak, że teraz tylko jeszcze klasa niższa nauczana jest przez
emerytowanego nauczyciela. Dnia 1. lipca 1896r obsadzono również t

[hanys_hans]

. Dnia 1. lipca 1896r obsadzono również te klasę. Nauczyciel Langer Augustyn,
który dopiero co opuścił Seminarium w Głubczycach, otrzymał tę klasę. Teraz
obsada jest jak dawniej. Pięciu nauczycieli naucza w 6 klasach. Roczniki IV. i
III. mają naukę półdniową.



44.

Dnia 18. września odbył się spacer szkolny, który zwykle miał miejsce przed
feriami, z powodu panującej wtedy odry. Teraz uczestniczyła również szkoła
ewangelicka. Dzieci bawiły się mimo nie bardzo dobrej pogody. W tej wycieczce
uczestniczył również królewski powiatowy inspektor szkolny.

Ferie żniwne trwały od 19. lipca do 10. sierpnia. Pogoda na żniwa jest w tym
roku bardzo zła. Ferie jesienne trwały od 1. i kończyły się 15. października.
Dnia 26 stycznia 1897r przeprowadził powiatowy inspektor szkolny pan Stein, w
obecności lokalnego inspektora szkolnego, burmistrza Hirschberga w Pyskowicach
rewizję główną. Rewizja wypadła na ogół bardzo dobrze.



45.

Dnia 27. stycznia świętowano urodziny cesarza. Uroczystość szkolna odbyła się w
poszczególnych klasach od godz. 8. do 9.; następnie odbyła się nabożeństwo
kościelne a po nim przemaszerowały związki miasta, również dzieci szkolne, na
rynek, gdzie świętowano ten dzień odśpiewaniem pieśni świątecznej, przemówieniem
okolicznościowym itp. Po południu odbyły się w kilku lokalach proszone obiady, a
wieczorem miasto było bogato iluminowane. Dnia 21. marca miał miejsce duży
pochód z pochodniami ze strony mieszczaństwa. Następnie zebrali się mieszkańcy
na komersie, w którym uczestniczyło ponad 100 osób. 22. marca z muzyką zabrano
dzieci o godz. 3 po południu ze szkoły, do pochodu. O godz. 4. po południu
dzieci dawały przedstawienie; tak samo wieczo-



46.

rem, kiedy to odbył się koncert. Przedstawienia znalazły wszędzie uznanie.
Przedtem dzieci odbyły pochód z lampionami przez miasto. Dzieci ugoszczono po
południu kiełbaskami, bułkami i jajami.

31. marca było zakończenie szkoły. Dzieci które spełniły obowiązek szkolny,
zostały w tym dniu zwolnione. 18 chłopców i 11 dziewcząt przekazano rodzicom i
światu. Przyjęto 30 chłopców i 26 dziewcząt. Od 18. lipca do 9 sierpnia były
ferie żniwne. Ferie jesienne trwały od 3. do 18. października. Ponieważ tu
panowała dość mocna płonica, przerwano naukę od 24. do 31. października.



47.

Główna konferencja odbyła się 30. października o godz. 10 minut 30 w
Pyskowicach. Błonica panuje do dziś (24 listopada 1897r). Wciąż brakują jeszcze
dzieci w szkole. Dnia 14. grudnia 1897r. przeprowadził powiatowy inspektor
szkolny pan Stein główną rewizję. 23. grudnia zamknięto szkołę i otwarto ją
znowu dnia 3. stycznia 1898r. Dnia 17. stycznia 1898r zmarł, po 14-dniowej
chorobie, nauczyciel religii w naszej szkole kanonik pan Bannerth w wieku prawie
80 lat, człowiek, nadzwyczaj niezmordowany i czynny, który do ostatka spełniał
sumiennie swój urząd jako ksiądz i nauczyciel religii. Ten ostatni urząd
spełniał on osobiście do 14. dni przed swoją śmiercią, kiedy to nogi już nie
chciały jego nosić. Wszyscy parafianie, konfesje żegnali go ze smutkiem. Od



48.

smutkiem. Od 1849r. był on kapłanem w naszym mieście. Dnia 19. stycznia 1898r.
wniesiono zwłoki do kościoła a 20. stycznia, gdy uroczystości w kościele się
zakończyły, kondukt pogrzebowy liczący tysiące osób, przy dźwiękach kapeli
piechoty (Keith) z Gliwic, przeszedł przez miasto na cmentarz, gdzie pochowano
zmarłego w prostym grobie.

Dnia 27 stycznia 1898r. świętowano urodziny cesarza w zwykły sposób. 19. marca
przeprowadzono egzamin w wyższych klasach chłopięcych przez tutejszego
administratora parafii, w zwykły sposób. 8 godnych chłopców otrzymało pełne
ubranie. 31. marca tego roku odbyły się



49.

zwolnienia i promocja uczniów tutejszej szkoły. 21. chłopców i 24 dziewczęta
opuściły szkołę. 1. kwietnia przyjęto dzieci podlegające obowiązkowi szkolnemu
(ukończone 6 lat do dnia 1 kwietnia), Przyjęto 30 chłopców i 28 dziewcząt.
Szkoła liczy obecnie 190 chłopców i 198 dziewcząt.

1. maja 1898r. przeniesiono dotychczasowego powiatowego inspektora szkolnego
pana Steina z Pyskowic do Borchun, w tym samym charakterze. Zastępstwo przejął
królewski powiatowy inspektor szkolny pan dr Hahn w Strzelcach Opolskich. Ferie
żniwne trwały od 16. lipca do 8



50.

sierpnia. Dnia 27. lipca, wprowadzono uroczyście, nowo mianowanego proboszcza w
Toszku, dotychczasowego wikariusza w Bytomiu pana Franciszka Rothera, w swój
urząd. Odebrano go procesją, następnie odbyło się nabożeństwo kościelne.
Następnego dnia miało miejsce uroczyste nabożeństwo.

Ferie jesienne trwały od 2. do 17.października. 1. października przejął
stanowisko powiatowej inspekcji szkolnej, dotychczasowy nauczyciel w gimnazjum w
Bytomiu, pan Menschig. Konferencja generalna odbyła się 19. października 1898r.
w Pyskowicach pod przewodnictwem powiatowego inspektora szkolnego pana
Menschiga. Obecny był także pan radca szkolny Dr Wende i paru inspektorów
szkolnych sąsiednich powiatów. Od 1. października do 10. grudnia powołany został
nauczyciel August Langer na 10-tygodniowe ćwiczenie do Koźla. Naukę prowadzili
pozostali (4) nauczyciele w złączonych klasach (IV i V). 6 września tego roku



51.

powiatowy inspektor szkolny pan Menschig odwiedził po raz pierwszy naszą szkołę.
Dnia 12. grudnia 1898r przejął August Langer znów swoją klasę. 23. grudnia
rozpoczęły się ferie bożonarodzeniowe. Nauka rozpoczęła się znowu 2. stycznia
1899r. 27. stycznia uczczono urodziny cesarza w godz. od 8 do 9-tej. O godz. 9.
uczestniczyli dzieci w uroczystym nabożeństwie a po nim udali się wraz z
związkami w pochodzie przed ratusz, gdzie uczestniczyli w ogólnych
uroczystościach. Resztę dnia dzieci miały wolne.

Dnia 18 lutego odwiedzili naszą szkołę pan nadradca rządowy Jürgensen i
powiatowy inspektor szkolny pan Menschig. Szczegółową rewizją objęto I i II



52.

klasę chłopięcą. Rewizję główną przeprowadził pan powiatowy inspektor szkolny
Menschig w dniach 3. wzgl. 9. marca. Zwolnienia ze szkoły odbyły się 29. marca.
Szkołę opuściło 17. chłopców i 22 dziewcząt. Dnia 5. kwietnia przyjęto do szkoły
37 chłopców i 24 dziewczęta.

Ponieważ liczba dzieci znacznie wzrosła, przyjęto 1. lipca nową siłę w osobie
nauczycielki Elizabeth Casper. Ta objęła II klasę dziewczęcą w wynajętym lokalu.
Nauczycielkę wprowadził pan powiatowy inspektor szkolny Menschig, w dniu 7.
września o godz. 8, w obecności dzieci i delegacji szkoły. Ferie żniwne trwały
od 15. lipca do 7. września.



53.

Katolicka szkoła ma odtąd 6 sił nauczycielskich. Pobory ustalono jak następuje:

- 1100 Marek zarobek podstawowy

- 170 Marek dodatek stażowy

- 250 Marek dodatek mieszkaniowy

dla nauczycielek: - 880 Marek zarobek podstawowy

- 140 Marek dodatek stażowy

- 180 Marek dodatek mieszkaniowy

Kierownicy szkoły otrzymują:

- 1400 Marek zarobek podstawowy

- 300 Marek dodatek mieszkaniowy

Od 10 sierpnia do 6 września 1899r urlopowano powiatowego inspektora szkolnego
pana Menschiga i zastępował go powiatowy inspektor szkolny pan Mikulla. z
Bytomia. Dnia 22. września odbył się coroczny spacer szkolny, również
ewangelickiej, przy dużym udziale rodziców, przy sprzyjającej pogodzie, do
miejskiego lasku. Ferie jesienne trwały od 1. do 15. października. Dnia 15.
października wezwano Augusta Langra na sześciotygodniowe ćwiczenie. Zastępstwo
przejęli pozostali nauczyciele.



54.

21. października odbyła się w Pyskowicach konferencja generalna. Dnia 23.
grudnia zamknięto szkołę w tym wieku. Ostatnią godzinę lekcyjną poświęcono na
przedstawieniu dzieciom, jak ten wiek się zaczął, co w dalszych latach w
ojczyźnie się wydarzyło. Dzieci wezwano do podziękowania Bogu. Początek nowego
wieku był w mieście bardzo uroczysty. O godz. 12-tej w nocy odprawiono w
kościele katolickim uroczyste nabożeństwo; jedną godzinę dzwoniły dzwony.

Naukę rozpoczęto 2. stycznia 1900r. Dnia 27. stycznia świętowano urodzin

[hanys_hans]

Naukę rozpoczęto 2. stycznia 1900r. Dnia 27. stycznia świętowano urodziny
cesarza w szkole od godz. 8 do 9. Dzieci wystroiły klasy, szczególnie obraz
cesarza. Uroczystość rozpoczęto modlitwą, następnie dzieci dawały przedstawienia
i śpiewały patriotyczne pieśni. Następnie dzieci udały się na nabożeństwo a
następnie do domu, ponieważ z powodu śmierci matki naszego cesarza, wszelkie



55.

publiczne uroczystości, a więc i uroczysty przemarsz do ratusza, z muzyką itp.,
odpadły.

Vide 8/III 00. /-/ Menschig

Rewizja główna szkoły odbyła się 8. i 9. marca 1900r. Zwolnienie dzieci ze
szkoły odbyło się 31. marca. Zwolniono 21 chłopców i 23 dziewcząt. 2. kwietnia
odbyło się przyjęcie dzieci do I. klasy. Przyjęto 28 chłopców i 25 dziewcząt.
Dnia 5. maja zwrócono dzieciom uwagę na osiągnięcie pełnoletności następcy tronu
- 6. maja 1900, 18 lat. Ferie żniwne trwały od 15. lipca do 6. sierpnia 1900r.
Od 11. sierpnia do 1.września 1900r pan powiatowy inspektor szkolny Menschig
miał urlop. Jego zastępował pan powiatowy inspektor szkolny Mikulla z Bytomia. W
tym roku nie było spaceru szkolnego, ponieważ nie było zezwolenia policji na
zbiórkę pieniędzy. Ferie jesienne (?) trwały od 30. sierpnia do 14. września 1900r.



56.

Konferencję generalną okręgowego inspektoratu szkolnego odbyła się 24.
października 1900r w Pyskowicach. Dnia 1. grudnia przeniesiono powiatowego
inspektora szkolnego pana Menschiga z Pyskowic do Bytomia. Zastępstwo tego
okręgu przyjął na ten czas, powiatowy inspektor szkolny, radca szkolny, pan dr
Hahn. z Strzelec Opolskich. Dnia 1. stycznia 1901r. przejął ten szkolny okręg
inspekcyjny dotychczasowy nauczyciel głuchoniemych, pan dr E. Rzesnitzek z
Wrocławia.

Dnia 18. stycznia 1901r uroczyście świętowano również w szkole 200 lecie
istnienia Królestwa Prus. Odbyło się to w godz. od 8 do 9 rano. Na tę
uroczystość zjawili się przewielebni księża katoliccy a z magistratu pan
burmistrz Hencinski. Od godz. 9 dzieci miały wolne. Uroczystości odbyły się w
poszczególnych klasach . Po modlitwie i przemówieniu danego



57.

nauczyciela klasowego odbyły się różne przedstawienia - wśród nich “Cnoty Prus”,
sztuka teatralna na 200 rocznicę istnienia Prus, przedstawiona przez 5 chłopców,
oraz - “Heinzelmännchen” /Skrzaty/ Inscenizacja na 18. stycznia 1901r.,
przedstawiona przez 11 chłopców. Odśpiewano także patriotyczne pieśni. Urodziny
cesarza obchodzono dnia 26. stycznia (sobota), w ostatniej godzinie lekcyjnej od
11 - 12, przemówieniami i przedstawieniami. Dzieci otrzymały przy tym po książce
“Prusy pod koroną królewską”. Książeczkę tę otrzymały dzieci z pierwszych klas
chłopięcych i dziewczęcych. W niedzielę po tym dzieci brały udział w
nabożeństwie od godz. 10 do 12. a następnie w ogólnym pochodzie, zorganizowanym
przez związki miasta po nabożeństwie, do ratusza.

Dnia 30. marca 1901r odbyło się zwolnienie dzieci ze szkoły. Szkołę opuściło 16
chłopców i 33 dziewczęta. Dwóch chłopców opuściło szkołę aby wstąpić do
gimnazjum. Dnia 1.



58.

kwietnia odbyło się przyjęcie pierwszoklasistów. Przyjęto 28 chłopców i 31
dziewcząt. Ferie żniwne trwały od 14. lipca do 5 września. Spacer szkolny
tutejszej szkoły katolickiej do lasku miejskiego odbył się dnia 2. lipca. Tu
ugoszczono dzieci piwem i potrawami. Od 17. do 24. września miasto było
przepełnione przez wojsko. W pobliżu miasta Toszka odbyły się manewry korpusu.
Dzieci zostały zwolnione ze szkoły aby mogły zobaczyć te gry wojenne.

Dnia 6. września 1901r. odwiedził radca rządowy i szkolny Pfennig w towarzystwie
pana powiatowego inspektora szkolnego dr Rzesnitzka i pana burmistrza
Hencinskiego tutejszą katolicką szkołę. Główna konferencja obwodu odbyła się 30.
października 1901r. w Pyskowicach.



59.

Przedstawiono próby nauczania, przedstawienia z lekcji robót ręcznych. Ferie
jesienne trwały od 1. do 14 października 1901r. Ferie bożonarodzeniowe - od 23.
grudnia do 2. stycznia 1902r. Od połowy listopada 1901r. do połowy stycznia
1902r panowała odra wśród dzieci szkolnych, która miała ogólnie dobrotliwy
przebieg; najwięcej choroba ta dotknęła niższe klasy. W tym czasie nie chodziło
do szkoły 25 % dzieci; również ostry kaszel panował wśród wszystkich dzieci w
lutym. 27. stycznia 1902r. świętowano jak zwykle urodziny cesarza. Udekorowano
klasy, szczególnie obrazy cesarza. Uroczystość szkolna odbyła się w godz. 8 -9
rano: przemówieniem nauczyciela po uprzedniej modlitwie, ; deklamacja wierszy
itd. również patriotyczne pieśni. O godz. 9 szkoła poszła do kościoła. po godz.
10 pochód wraz z związkami miejskimi, przy dźwiękach



60.

muzyki, przed ratuszem. potem dzieci miały wolne. Dnia 14. i 15. marca 1902r,
powiatowy inspektor szkolny pan Rzesnitzek przeprowadził rewizję szkoły. Szkołę
opuściło 24 chłopców i 19. dziewcząt; dwóch chłopców poszło do gimnazjum.
Przyjęto 28 chłopców i 19 dziewcząt. IV mieszana klasa miała 90 dzieci; dlatego
lekcje odbywały się popołudnia i popołudniu.

Dnia 1. kwietnia 1902r. opuściła naszą szkołę tutejsza nauczycielka Elsa Casper;
ona wstąpiła do klasztoru. Jej II klasę dziewczęcą. prowadzona będzie, dopóki
nie pojawi się nowa nauczycielka, przez pozostałych 5 nauczycieli. Dnia 1.
kwietnia 1902r. przejął tutejszy powiatowy obwód inspekcyjny dotychczasowy
rektor pan Schwingel z Gliwic; Pan Rzesnitzek natomiast poszedł do Rybnika na



61.

takie same stanowisko. 25. kwietnia odwiedził powiatowy inspektor szkolny pan
Schwingel po raz pierwszy naszą szkołę. 1. sierpnia przejęła II klasę dziewczęcą
nauczycielka panna Magda Galle z Naumburga nad Saalą. Ferie żniwne trwały od 14.
lipca do 10. sierpnia 1902r. Spacer szkolny tutejszej szkoły katolickiej odbył
się 26. sierpnia do pańskiego ogrodu bażantowego. Dzieci bawiły się różnymi
grami aż do ciemności. Potem maszerowali przy dźwiękach muzyki do domu. Następny
dzień (13. środa) był wolny od nauki. Ferie jesienne trwały od 29. września do
5. października

1902r. Konferencję generalną pod przewodnictwem powiatowego inspektora szkolnego
odbyła się dnia 29. października 1902r w Pyskowicach. Prelekcja na zebraniu “Jak
dalece i jak szkoła i nauczyciele mogą współdziałać przy zwalczaniu
współczesnych socjalnych nieprawidłowości ?”. Od połowy listopada panowało tu
dotkliwe zimno - do 16°R. Pod koniec listopada miały już tutejsze

sklepy zapasy lodu na przychodzący rok, zapewnione. Dnia 13. listopada 1902r.
odwiedził naszą szkołę Radca rządowy i szkolny pan Pfennig i rewidował II. klasę
dziewczęcą. Ferie bożonarodzeniowe trwały do 3. stycznia 1903r. Dnia 27.
stycznia 1903r obchodzono urodziny



62.

cesarza. Klasy, a szczególnie obrazy cesarza udekorowano gałązkami świerku.
Uroczystość szkolna trwała od godz. 8 - 9, potem nabożeństwo w kościele a
następnie dzieci i związki miejski zebrały się na rynku aby uczestniczyć w
uroczystościach publicznych.

Dnia 19. i 20. lutego 1903r. odbyła się rewizja szkoły dokonana przez
królewskiego powiatowego inspektora szkolnego pana Schwingla. 31. marca odbyło
się zwolnienie ze szkoły 14-latków. Szkołę opuściło 23 chłopców i 19. dziewcząt,
jeden chłopiec poszedł do gimnazjum w Gliwicach., razem szkołę opuściło 43
dzieci. Przyjęcie pierwszoklasistów odbyło się 1. kwietnia. tego roku. Przyjęto
26 chłopców i 25 dziewcząt. IV klasa liczy teraz razem z pozostałymi



63.

dziećmi, 53 chłopców i 48 dziewcząt, razem 101 dzieci. Lekcje w tej klasie są
dzielone. Do III klasy promowano 25 chłopców i 31. dziewcząt Klasa ta ma teraz,
wraz z pozostałymi, 68 dzieci. Z III klasy mieszanej promowano do II klasy
chłopięcej wzgl. do II klasy dziewczęcej: 25 chłopców i 20 dziewcząt. II klasa
chłopięca ma teraz 68 chłopców. II klasa dziewczęca - 54 dziewcząt. II klas
chłopięca przekazała I klasie 23 chłopców; II klasa dziewczęca przekazała I
klasie 20 dziewcząt. I klasa chłopięca ma teraz 52 chłopców; a I klasa

[hanys_hans]

63.

dziećmi, 53 chłopców i 48 dziewcząt, razem 101 dzieci. Lekcje w tej klasie są
dzielone. Do III klasy promowano 25 chłopców i 31. dziewcząt Klasa ta ma teraz,
wraz z pozostałymi, 68 dzieci. Z III klasy mieszanej promowano do II klasy
chłopięcej wzgl. do II klasy dziewczęcej: 25 chłopców i 20 dziewcząt. II klasa
chłopięca ma teraz 68 chłopców. II klasa dziewczęca - 54 dziewcząt. II klas
chłopięca przekazała I klasie 23 chłopców; II klasa dziewczęca przekazała I
klasie 20 dziewcząt. I klasa chłopięca ma teraz 52 chłopców; a I klasa
dziewczęca - 54 dziewcząt. Razem cała szkoła ma na dzień 15. kwietnia 1903r. 206
chłopców i 191 dziewcząt, razem 397 dzieci, nauczanych przez 6 sił
nauczycielskich: 5 nauczycieli i 1 nauczycielkę.

Ferie Wielkanocne trwały od 8. do 15. kwietnia 1903r. Po świętach
zieleniły się już pola, ludzie pracowali już na polach i wykonywali prace
wiosenne. Dnia 18. kwietnia 1903r trzeba było przerwać prace. Straszna śnieżyca
sprawiła, że wszystko ubrało się w stare szaty zimowe. Taka pogoda trwała do 21.
kwietnia. Olbrzymie ilości śniegu pokrywały metrowymi warstwami, ziemię.



64

Wszystkie połączenia, cały ruch został przerwany, z biedą ludzie mogli pójdź w
niedzielę do kościoła (19.). Z wielkim trudem można było pochować dwóch
zmarłych, jednak 1 dzień później. Wiatr wyrządził nieobliczalne szkody w lasach,
na drogach, w ogrodach. Dachy zawaliły się, drzewa wykorzenione, słupy
przewrócone; pociągi utknęły na trasie, tak że podróżni potrzebowali na
przebycie trasy, która zwykle zajmowała 3 godz. trwała 20 - 30 godzin.
Najstraszniej wyglądały lasy, Straty spowodowane wiatrem i śniegiem, sięgały
setek tysięcy marek; lata pracy będzie wymagało usunięcie szkód z wywozem drzewa
z lasu. Obliczone straty w tutejszym lesie



65.

miejskim (ok. 200 ha) sięgają 20.000 marek. Są też ofiary w ludziach; wg
doniesień prasy zginęły na Śląsku 52 osoby.

Dnia 7. lipca odwiedził naszą szkołę lekarz powiatowy pan radca sanitarny Hoppe
i rewidował dokładnie cały budynek, pokoje klasowe i na koniec dzieci szkolne
pod względem ich zdrowotności. Dnia 12. lipca 1903r. zaczynały się ferie letnie.
Dnia 10. lipca 1903r. miały miejsce w całym Śląsku - również u nas - bardzo duże
opady z wichurami, gradem i burzami. Wiele spustoszeń spowodowała powódź w
dolinach. Wielki wiadukt kolejowy (1300m długi, 18m wysoki - koszt wiele
milionów marek, na trasie Racławice Śl. - Głubczyce, zawalił się. Nikt nie
przypomina sobie takiej powodzi. Z Kłodzka donoszą o spływie zwalisk, zwłok
zwierzęcych i ludzkich. Zboża, siano poszły z wodą. Z Barda, Lądka, Nysy
dochodzą podobne wieści hiobowe. Deszcze nie przestają padać, wszędzie meldują o
oberwaniach chmur. Z zewsząd



66.

przychodzą wieści o ulewach wylewach rzek, zawalenie się domów, itp.

12. lipca. O szkodach wodnych donoszą z Brzegu, Oławy, Namysłowa, Nowej Rudy,
Prudnika. Całe wsie należało ewakuować. Pola w pobliżu wód zniszczone są na
lata. Najgroźniej było w Głuchołazach i w pobliskich wioskach, tak samo w
Mostowicach. W Wiszni, połączona zwykle z Mostowicami - zawaliło się naraz 11
domów; przy tym utopiło się kilku ludzi. Wielką pomoc udzieliło wojsko,
szczególnie saperzy.

13, lipca. Nawałnica trwa. Szkody w powiecie nyskim sięgają już milion marek.
Przy Nowym Świętowie kompania saperów uratowała 50 ludzi przed utopieniem ; przy
tym zginął jeden saper. Wielki wiadukt kolejowy na trasie Nysa Strzelniki został
zerwany. 25 domów w Mostowicach 19 w Wiszni zostało częściowo zawalone,
częściowo zabrała je woda. W Jarnołtówku spłynął kościół i cmentarz.. Wiele
zwłok, trumien części zwłok ubrań pływało po wsi.



67.

14. lipca. Woda podmyła domy; zanim domownicy się spostrzegli pojawiła się pod
podłogą w pokojach. Ludzie uciekali na strychy, w trwodze czekali godzinami a
nawet dniami; żywność dowożono im łódkami. W Głubczycach wodą płynęli pnie
drzew, dachy gontowe, dorożki, w jednej takiej mężczyzna wołał o pomoc, krowy,
konie, świnie, stoły łóżka, kolebki skrzynie, również trup kobiety z dzieckiem.
Takie wieści docierają też ze wszystkich miejscowości leżące nad rzekami.

U nas wichura wyrządziła duże szkody w lasach i na szosach. Woda wyrządziła duże
szkody w miejscowościach blisko miasta; Grad zniszczył dużą część ziemiopłodów.
Wichura zrywała dachy. Przy szkole wykorzenione zostało 8 prastarych brzóz. I
tak, lato było bogate w ulewy, wichury i burze. Szkody na Śląsku sięgają 20 mil.
marek.



68

Ferie jesienne zaczęły się tu 27. września i kończyły się 3. października. Dnia
1. października 1903r opuściła nauczycielka panna Galle swoją posadę z powodu
zamążpójścia. Patron szkoły postanowił obsadzić to miejsce przez nauczyciela.
Tak też się stało i do kolegium nauczycielskiego wstąpił dnia 15. października
dotychczasowy nauczyciel w Bytomiu karbu, Kozubek. On przejął trzecią mieszaną
klasę a drugą klasę dziewczęcą uczy odtąd nauczyciel Józef Langer. 31.
października odbyła się w Pyskowicach, tegoroczne konferencja generalna
powiatowego szkolnego okręgu inspekcyjnego. Ferie bożonarodzeniowe trwały od 23
grudnia do 4. stycznia 1904r. Dnia 28. grudnia odwiedził naszą szkołę królewski
inspektor budowlany ze Strzelec Opolskich, aby dokładnie zapoznać się z jej
stanem budowlanym.

[hanys_hans]

Urodziny cesarza

1904

Również w tym roku - tak samo jak w latach poprzednich - obchodzono bardzo
uroczyście, w dniu 27. stycznia, urodziny cesarza. Uroczystość szkolna składała
się z przemówienia nauczycieli, przedstawień i patriotycznych pieśni dzieci.
Udekorowano klasy, szczególnie obraz cesarza. Uroczystość trwała od godz. 8 - 9
rano, po czym dzieci udały się na uroczyste nabożeństwo. Po jego zakończeniu
dzieci, wraz z stowarzyszeniami miejskimi, udali się na rynek, gdzie odbyło się
przemówienie i odśpiewano hymn państwowy. Następnie dzieci miały wolne.

[hanys_hans]

Wieczór rodzicielski

Dnia 31. stycznia szkoła zorganizowała tzw. Wieczór rodzicielski. Ten odbył się
w hotelu “Zur Burg” /zamkowy/. Na przemian odbyły się przedstawienia nauczycieli
i dzieci. Wieczór ten trwał od godz. 5. do. 9.

Szkoła dokształcająca

21. lutego królewski radca rządowy i szkolny pan prof. Kleinstuber,
przeprowadził rewizję w tutejszej szkole dokształcającej.

Rewizja

Dnia 29. lutego i 1. marca 1904r przeprowadził królewski powiatowy inspektor
szkolny pan Schwingel, rewizję główną szkoły. 30. marca zwolniono 14 - latków ze
szkoły. Szkołę opuściło 18 chłopców i 22 dziewcząt.

[hanys_hans]

Przyjęcia do szkoły

Poprzedniego dnia odbyło się przyjęcie do szkoły tych dzieci, którzy do 1.
października tego roku ukończą 6-ty rok życia. Przyjęto 39 chłopców i 26 dziewcząt.


70
Promocje

IV. mieszana klasa liczy teraz 71 dzieci, którzy pobierają pełną naukę. Do III.
klasy przeszło 52 chłopców i 42 dziewcząt. Klasa ta (mieszana) liczy teraz 103
dzieci, tak że nauka odbywa się do- i popołudniu. Chłopcy i dziewczęta tej klasy
mają po 16 godzin lekcji tygodniowo. Z trzeciej mieszanej klasy przeszło do II.
chłopięcej klasy wzgl. do II. dziewczęcej klasy 28 chłopców i 33 dziewcząt. II.
klasa chłopięca liczy teraz 71 chłopców a II. klasa dziewczęca - 64 dziewcząt. Z
II. klasy chłopięcej przeszło 23 chłopców a z II. klasy dziewczęcej - 22
dziewcząt do I. klasy chłopięcej wzgl. dziewczęcej. I. klasa chłopięca liczy
teraz 59 a I klasa dziewczęca - 57 dzieci.

[hanys_hans]

Liczba dzieci szkolnych

Cała szkoła liczy na dzień 15. maja 1904r, 229 chłopców i 196 dziewcząt, razem
425 dzieci w stosunku do 397 dzieci w roku poprzednim, a więc o 28 dzieci więcej.

Ferie

Ferie letnie trwały od 17 lipca do 15. sierpnia.

Tego lata panowała straszna susza. Wszystko dojrzewało przedwcześnie; zboża,
owoce itd. Rośliny pastewne, szczególnie trawa na łąkach, uschły; Przez pewien
czas kosztował cetnar siana, zamiast 2,50 marki - 6, 8 a nawet 10 marek. W
niektórych regionach brakowało wody, tak że trzeba było odwołać wyznaczone manewry.






71
Odwiedziny jego Eminen. Sufragana dr Marxa.

Rewizja w religii


Przed feriami odwiedził miasto przewielebny pan sufragan dr Marx, celem
udzielenia Sakramenty Bierzmowania. Bierzmowanie odbyło się 5. lipca. Po
bierzmowaniu egzaminowano dzieci z religii. Wynik egzaminowania - dobry. Miasto
pięknie udekorowano. O godz. 4 po południu, dla uhonorowania dostojnego gościa,
odbył się wielki pochód z pochodniami z udziałem wszystkich stowarzyszeń miasta

[hanys_hans]

Spacer szkolny

Po feriach, dnia 30. sierpnia, szkoła odbyła swój spacer do bażanciarni. Pogoda
sprzyjała, tak że cieszyli się duży i mali.

Manewry wojskowe

13. i 14. września odbyły się tu manewry wojskowe. Szkoła wybrała się też 13. na
te manewry. Bitwa miała miejsce między wioskami Giegowice i Błażejowice; wszyscy
mogli ją obserwować; wieczorem wszyscy wyruszyli aby obserwować ruch na biwaku w
pobliżu miasta. 14. kontynuowano manewry w pobliżu miasta.

Konferencja

Konferencje dla okręgu Toszek odbyły się 12. i 19. września tego roku w Toszku.
Do okręgu należą szkoły: Toszek katolicka, Toszek ewangelicka, Pisarzowice,
Ligota toszecka, Dąbrówka i Sarnów.


72

[hanys_hans]

Ferie jesienne

Ferie jesienne trwały od 2. do 16. października

Konferencja generalna

Ta odbyła się 15. listopada 1904r. w Pyskowicach o godz. 10:30, w auli
seminarium. Temat referatu: Współdziałanie szkoły przy wykonywaniu ustawy z dnia
30.III.03r., dotyczącej dzieci: Praca w zakładach przemysłowych.

Rewizja

20. i 21.grudnia 1904r., powiatowy inspektor szkolny pan Schwingel przeprowadził
rewizję główną tutejszej szkoły.

Ferie bożonarodz.

Ferie te trwały od 23. grudnia do 3. stycznia 1905r