Schönwald (Bojków)

[hanys_hans]

www.wgliwicach.pl/readarticle.php?article_id=121&y=2007&m=7
Dzielnica jest położona w południowej części miasta i dzieli się na: Bojków,
Bojków Dolny i Bojków Górny.
Bojków – położony w odległości około 4 km od centrum Gliwic – włączony został
w granice administracyjne miasta w 1975 roku. Jest to chyba najmniej znana i
najbardziej specyficzna dzielnica Gliwic. Do 1946 roku miejscowość nazywała
się Schőnwald (Szywałd), czyli „piękny las” i została założona przez cystersów
z Rud Wielkich. Potwierdza to dokument z 1263 roku: zezwolenie księcia
Władysława Opolczyka dla opata Piotra z klasztoru cystersów w Rudach na
lokowanie wsi na obszarach leśnych Boycou (Bojkowo) w granicach dóbr stanieckich.



Od czasu założenia miejscowość zamieszkiwali koloniści z Frankonii,
sprowadzeni przez cystersów w ramach aktywnej akcji kolonizacyjnej tych
terenów. Mieszkańcy Schőnwaldu zachowywali całkowitą odrębność i językową, i
obyczajową od sąsiednich osad, kontynuowali przywiezione z Frankonii tradycje,
nosili odmienne stroje, mówili własnym dialektem. Zamknięcie się w obrębie
własnej społeczności skutkowało też zawieraniem małżeństw wśród bliskich
krewnych, np. dokumenty z 1893 roku wskazują, że co trzecie małżeństwo w
szywałdzkiej parafii zostało zawarte za zezwoleniem ordynariusza wrocławskiego
bądź biskupa. Powszechnie więc – prócz nazwisk – używano przydomków, ponieważ
znaczna liczba rodzin, choć daleko ze sobą spokrewniona, nosiła te same
nazwiska. Specyfikę stanowił też fakt, że na początku XX wieku Schőnwald był
jedyną miejscowością o charakterze wiejskim z okolic Gliwic, w której
posługiwano się wyłącznie językiem niemieckim.

Po wojnie na terenie Bojkowa osiedlano Polaków z kresów wschodnich. Obecnie
Bojków liczy ponad 2000 mieszkańców. Na terenie dzielnicy zachowało się kilka
zabytkowych obiektów sakralnych. Warto zobaczyć neogotycki kościół pw.
Narodzenia Najświętszej Marii Panny z 1904 roku. Wzniesiony został w miejscu
dawnej świątyni, ufundowanej przez księcia opolskiego Władysława. Do roku 1810
miejscowość wraz z kościołem należała do klasztoru ojców cystersów w Rudach,
którzy prowadzili w Bojkowie duszpasterstwo. W 1732 roku staraniem prałata
Strachwitza powiększono kościół, natomiast w latach 1755-57 opat Augustyn
wybudował nową, murowaną wieżę w miejsce starej, drewnianej dzwonnicy.
Naprzeciw kościoła znajduje się późnobarokowa plebania z 1740 roku –
pierwotnie był to budynek klasztorny. W Bojkowie można też zobaczyć dwie
zabytkowe kaplice z przełomu XVIII i XIX wieku, a także kilka mniejszych
kapliczek. Bardzo charakterystyczna jest kaplica z figurą św. Jana Nepomucena,
którego kult był niegdyś bardzo rozpowszechniony na Śląsku. Rozglądając się za
jesiennymi krzewami i kwiatami w przydomowych ogródkach nie wolno pominąć
drewnianej chaty z 1870 roku, w której obecni właściciele gromadzą stare,
zapomniane wiejskie sprzęty.

Transport
Przez dzielnicę przebiega autostrada A4 i znajduje się węzeł Bojków, łączący
autostradę z drogą krajową 78 .

Edukacja

Szkoły podstawowe:
- Szkoła Podstawowa Numer 8 im. Marii Dąbrowskiej

Kościoły i kaplice

Kościoły rzymskokatolickie:
- Kościół Narodzenia NMP

Kaplice:
- Kaplica św. Jana Nepomucena
- Kaplica Matki Boskiej Częstochowskiej

Ważniejsze miejsca
- Dzielnicowy Dom Kultury
- Restauracja Patria
- Stara Chata
- Pomnik ku czci żołnierzy Armii Czerwonej, poległych w czasie wyzwalania
Bojkowa spod okupacji hitlerowskiej

źródło: wikipedia

[hanys_hans]

"Pomnik ku czci żołnierzy Armii Czerwonej, poległych w czasie wyzwalania Bojkowa
spod okupacji hitlerowskiej"

Niywiedziouech rze niymcy sami siebie okupowali...

Mono sam idzie o przejyncie okupacji S´loonska...

[bratjakuba]

Wreszcie pojawioł sie tu wontek o najciekawszej i kontrowersyjnej
dzielnicy(obecnie)Gliwic.
Z powodu swojej odrymbności w zakresie mowy,prziwionzania do tradycji,i tych
wspomnianych,wsobnych małżyństw,Szywołdzianie od zawsze byli narażyni na szykany
i prześmiywki.
Kronżom całe serie wesołych bojek o Szywołdzianach.
Co dziwne,najbardzi szykanowani byli Szywołdzianie przez gliwickich
rajcow,kierzi starali sie ich(Szywołdzian)pozbawić wielu nabytych
prziwilejow.Ratowali sie przed tym w rożny sposób.Odwoływali sie do rudzkiego
opata.Jak to nie starczyło to do Arcybiskupa Wrocławskiego.Był nawet taki
okres,że Szywołdzianie
byli najbogatszom gminom i kupowali wszystkie dobra ziemskie
w okolicy.Podobno chcieli nawet kupić Gliwice aby wreszcie mieć
świynty spokoj od Glywiczan.Ale jak głosi ludowy przekaz;Nie dogodali
sie.
Nie wiadomo czy skuli niezrozumiałej godki Szywołdzian,czy z powodu
zawyżonej przez Glywiczan ceny.
No,a jak by sie dogodali to teraz Glywice by były dzielnicom Szywołdu.

[szlezjeroszfajner]

Na szczescie teraz te ziemie naleza do Polski i do Polakow.
Dawni mieszkancy moga przyjechac tylko turystycznie i beda traktowani
jako gorole.

[ballest]

Najlepsze jest to, ze duzo rodowitych szywodzian maja nazwiska
polsko brzmiace, czyli podobnie jak polskou szlachta, kerou se z
niemieckich siedlerow wywodzi.
Co do tematu, to Schönwald ,jest jeden z tematow co byl na Gliwicach
najwiyncy preferowany, nie yno skuli tego, ze sa tu forumowicze,
kere se z Schönwaldu wywodzom.

[hanys_hans]

schlesien.nwgw.de/img/sch1-440px.jpg

[hanys_hans]

ballest napisał:

> Najlepsze jest to, ze duzo rodowitych szywodzian maja nazwiska
> polsko brzmiace, czyli podobnie jak polskou szlachta, kerou se z
> niemieckich siedlerow wywodzi.
> Co do tematu, to Schönwald ,jest jeden z tematow co byl na Gliwicach
> najwiyncy preferowany, nie yno skuli tego, ze sa tu forumowicze,
> kere se z Schönwaldu wywodzom.

nazwiska miyszkan´coow Schönwaldu (Bojków) : Franke, Schwabe, Peretzke, Swonke,
Wietschorke, Woitke, Schütze, Jelitke, Greitzke, Ciupke, Kotitschke, Bielke,
Zurke, Holetzke, Kampe, Walke, Kafanke, Fitzke, Miske, Kniske, Konietschke,
Polifke, Harde, Haiske, Blaschke, Niesporke, Maschke, Scharke, Schnalke,
Cimander, Gillner, Goldman, Renner, Düring, Meinwald, Buckmann, Puschner,
Gemander, Stangner, Kaschek.

[bratjakuba]

Niekiere z tych nazwisk muszom być Spitznahme(przezwiska)bo słychać w nich
polski rdzyń a zostały dostosowane do tych obiegowych w Szywołdzie.
Wiadomo też,że Szywołdzianie znali godka ślonsko jakom sie posługiwali
miyszkańcy okolicznych wsi.Umieli też w razie potrzeby porozumiec sie w tej
godce choć robiyli to niechyntnie.
Ciekawi mie,możno ktoś to wiy jak to sie stało,że miesionc abo 3 tydnie przed
wkroczyniym Rusow Szywołdzianie w panice opuściyli swoja wieś.Niekierzi
opowiadajom,że pozostowiali jodło na stołach.
W tym czasie okoliczni miyszkańcy zdonżyli "wyszabrowac" Szywołd.
Wyprawiali sie tu,zwłaszcza młodzi aż od Żor i Rybnika.

[ballest]

Bracie Jakuba, te nazwiska dostali Szywodzianie od Cystersow w Rudach a te byly
POLOKAMI !

[hanys_hans]

ballest napisał:

> Bracie Jakuba, te nazwiska dostali Szywodzianie od Cystersow w Rudach a te byly
> POLOKAMI !

niy byuo na zicher inkszego wyjcio, pszi inzuchcie na kooncu ostauo by sie ino
jedno nazwisko...

[hanys_hans]

bratjakuba napisał:

> Ciekawi mie,możno ktoś to wiy jak to sie stało,że miesionc abo 3 tydnie przed
> wkroczyniym Rusow Szywołdzianie w panice opuściyli swoja wieś.Niekierzi
> opowiadajom,że pozostowiali jodło na stołach.
> W tym czasie okoliczni miyszkańcy zdonżyli "wyszabrowac" Szywołd.
> Wyprawiali sie tu,zwłaszcza młodzi aż od Żor i Rybnika.

W jedny ksioonszce je napisane:

"Schönwald(poln. Bojków), Kr. Tost-Gleiwitz, 5 km. südlich von Gleiwitz, 1269
als deutsches Dorf gegründet, Bewahrung einer altertümlichen deutschen Mundart
und der berühmten alten Frauentrachten wie der einst weltbekannten Schönwälder
Stickereien. Eine große Zahl der Einwohner kam beim Verlasen des Dorfes im
Januar 1945 bei der Sprengung einer Brücke ums Leben"

........Wielko liczba miyszkancoow podczas opuszczanio swoji miejscowos´ci
w styczniu 1945 zginyua pszez wysadzynie mostu pszes kery pszeuaziyli

[bratjakuba]

Tyn Twoj ostatni post Hanys nie tłumaczy czamu opuściyli wieś ale
świadczy o tym,że robiyli to w panice.Bo jak inakszy wytłumaczyć,
że wiynkszość zginyła na moście?Musieli sie tam znojść tłumnie.
Pozostało by jeszcze do wyjaśniynia co ich tak wystraszyło?

[ak_2107]

Schönwald - Dorf bei Gleiwitz, erlangte unrühmliche Bekanntheit als
medizinisches Lehrbeispiel für ein Dorf, in dem viel Schwachsinn
durch Inzucht herrschte.....

Hmmm....

Hanys cytuje tekst w ktorym jest mowa o osadnikach z Frankonii -
i frankonskim dialekcie czy zwyczajach mieszkancow Schönwald.
Tymczasem inne zrodla (z roku 1864) podaja , iz lokatorem byl
Heinrich z Misni i z tamtych stron pochodzili rowniez osadnicy....???


Mieszkancy Schönwaldu musieli sie dosc szybko "wykupic" albo
probowac wykupic od wlasciela wsi - klasztoru. (W zamian za
okreslona kwote mieszkancy wsi mogli zostac przez wlasciciela
zwolnieni z obowiazku wypelniania na jego rzecz okreslonych poslug).
Procesowali sie o te "Roboten" chyba przez ponad sto lat.
Ciekawa jest ta historia.

Jesli to, o czym pisze bratjakuba nie jest jedna z "legend" - tzn.
wczesniejsza ewakuacja Schönwaldu - to mozna tylko to w ten sposob
wytlumaczyc, ze ruszyli zaraz jak Rosjanie przekroczyli granice
"starego Reichu" - 19 stycznia. Nie czekajac na Räumungsbefehele,
ktore na terenie Slaska wydawano za piec dwunasta. Albo wcale.
(z opowiadan znajomego spod Krzepic , ktory w charakterze
przewodnika dotarl w styczniu 1945 z jedna z rosyjskich czolowek
pancernych nad Odre wynika, ze te jeszcze cieple garnki w kuchniach
opuszczanych w poplochu domostw byly raczej regula.)

[hanys_hans]

Neben über hundert von sowjetischen Soldaten ermordeten katholischen Pfarrern
sind es die einzigen heute bekannten Opfer von Polen.

Der bekannteste unter ihnen war der ehemalige DNVP-Reichstagsabgeordnete und
CVer, Pfarrer Edgar Wolf. In der 1950 erschienenen Broschüre "Vom Sterben
schlesischer Priester" heißt es: "Pfarrer Wolf (...) war im Januar 1945 in
Schönwald (bei Gleiwitz) mit drei Klosterschwestern und seiner eigenen Schwester
zurückgeblieben. Während der Russenzeit war er zeitweilig zum Ortsvorsteher
bestimmt worden. Nach der Übernahme der Verwaltung durch die Polen wurde er mit
einer großen Anzahl von Männern, Frauen und Mädchen am 5. Juli von der
polnischen Miliz verhaftet und am folgenden Tag unter Mißhandlungen in das
Gleiwitzer Gerichtsgefängnis gebracht. Einige Tage später wurde er dort laufend
verhört und dabei schwer geprügelt. (...) Danach kamen alle in das polnische
Konzentrationslager nach Schwientochlowitz. Die meisten erkrankten dort wegen
mangelnder Ernährung an Hungertyphus. Infolge vollkommener Entkräftung,
Hungertyphus und schwerer Mißhandlungen ist Pfarrer Wolf Mitte August dort
verstorben."

[ak_2107]

hanys_hans napisał:

> Neben über hundert von sowjetischen Soldaten ermordeten
katholischen Pfarrern
> sind es die einzigen heute bekannten Opfer von Polen.
>
> Der bekannteste unter ihnen war der ehemalige DNVP-
Reichstagsabgeordnete und
> CVer, Pfarrer Edgar Wolf. In der 1950 erschienenen Broschüre "Vom
Sterben
> schlesischer Priester" heißt es: "Pfarrer Wolf ......

Pare lat przed tymi wydarzeniami w identyczny sposob zginal
proboszcz z Knurowa. Gdzies miedzy Knurowem i Schönwaldem.
Ciekawe czy obaj duchowni sie znali.
Wspolnych znajomych - jak widac - mieli.

[sloneczko1]

te szywołdziany co sie pobudowali w inkszych wsiach abo pożyniyli to
zostali sam,abo dopiyro ich potomkowie wyjechali na zachod

[szwager_z_laband]

to jo wom tysz powia ze byli take co i od tych i od tych dostali po
krojcu


niyjedyn Slonzok we 45ym ino lagry zmiyniou

[szwager_z_laband]

nojstaryszy zroduowy zapis = szkryfniynte "Boycow"

[sloneczko1]

las Boycow(czytocie Bojkow,a może mo sie tysz czytać Bojcow?)
zajmowoł wiynkszo powierzchnia nisz ta wieś szywołdzionow

[szwager_z_laband]

najprzod boua osada co sie mianowaua Boycow i od tego tysz miano
tego lasa, potym boua na niyj lokowano juz ta ze osadnikami ze
Niymiec i stond te miano Szywaud(wersja sam podouech spolszczono:)

[hanys_hans]

szwager_z_laband napisał:

> najprzod boua osada co sie mianowaua Boycow i od tego tysz miano
> tego lasa, potym boua na niyj lokowano juz ta ze osadnikami ze
> Niymiec i stond te miano Szywaud(wersja sam podouech spolszczono:)

Nojpiyrw byu las a potyn osada a niy na opak...

[szwager_z_laband]

a czymu tak uwazosz?

[ballest]

www.schymik.net/schoenwald_topographie.htm

[szwager_z_laband]

ja, znom to, mom ta ksionzka tysz we swojyj biblotyczce:)

je tam ale trocha niyscisuych okreslyn, abo niykere buyndne wnioski
wyciongli. Np pochodzynie tych osadnkow je frankonske, cociosz
prziszli ze okolic Misni we odnich wyndrowce. Dalyj - Idzie o to ze
tyn las musiou sie tak mianowac od miana tyj wczesniejszyj wsi
Boykow, a dopiyro jak przi zakuodaniu osadnikow niymieckich od niego
psziszuo te miano "Szywaud"

[ballest]

To jest intresujace:
forum.genealogy.net/forum/index.php?page=Thread&threadID=17486

[bratjakuba]

Czy ktoś wiy czamu u Mormonow som wszystke ksiyngi kościelne ze Ślonska
i nie yno?

[szwager_z_laband]

to ci pomoge to zrozumiec:

" Historia rodziny
Historia rodziny Członkowie Kościoła Jezusa Chrystusa Świętych w
Dniach Ostatnich, znani także jako "Mormoni", aktywnie pracują nad
zbieraniem danych na temat historii swoich rodzin. Wielu
przeprowadza poszukiwania, by odnaleźć dane swoich przodków. Kościół
naucza o powinności wiernych, by umożliwić przyjęcie niezbędnych
obrzędów, takich jak np. chrzest zmarłym przodkom, którzy odeszli
nie znając ewangelii Jezusa Chrystusa. W tym celu poddają się oni
obrzędom w zastępstwie zmarłych osób w świątyniach Kościoła (I List
do Koryntian 15:29).


Kościół dysponuje największymi na świecie zbiorami danych
genealogicznych: Biblioteką Historii Rodziny (Family History
Library) w Salt Lake City, Utah. Jest ona otwarta dla wszystkich i
można tam znaleźć miliony tomów aktów urodzenia, ślubu, zgonu i
innych archiwaliów. Za żadne usługi nie pobiera się opłat.


Kościół posiada również filie Biblioteki Historii Rodziny na całym
świecie. Są to Centra Historii Rodziny, otwarte dla wszystkich,
którzy interesują się genealogią. Informacje na temat przodków oraz
materiałów dotyczących historii rodziny można znaleźć na kościelnej
stronie dotyczącej historii rodziny: www.familysearch.org."


tysz zech kedys miou tyn problym co Ty tera;)

[ballest]

bratjakuba napisał:

> Czy ktoś wiy czamu u Mormonow som wszystke ksiyngi kościelne ze Ślonska
> i nie yno?

Janie, gynau to uech se tysz chciou dowiedziec, ale Laband to juz wytuplikowou!

[bratjakuba]

ballest napisał:
>
> Janie, gynau to uech se tysz chciou dowiedziec, ale Laband to juz wytuplikowou!

A jak byś to pedzioł krotko własnymi słowami czamu te dane gromadzom.
Jo se nie dowiyrzom swojymu rozumiyniu tych rzeczy.

Co do imiynia Jan to Twoje rozumowanie je błyndne.Idzie o starotestamentowego
Jakuba.
Ksiynga Rodzaju.
Ezaw mieszkał w Seirze i stał się ojcem Edomitów, natomiast Jakub udał się do
Kanaanu.

[szwager_z_laband]

gromadzom te dane ze wzglyndow religijnych - tak Ci to wuasnymi
suowami powia, a dokuadnie wyklarowouech to tym cytatym wyzyj:)

[hanys_hans]

szwager_z_laband napisał:

> a czymu tak uwazosz?

"100 große Huben des Waldes Boycou übernahm, um sie mit guten Leuten zu besetzen."

[hanys_hans]

Schönwald
(Bojków, Kr. Tost-Gleiwitz/Gleiwitz)

1263 beauftragte der Abt des Zisterzienserkl. => (Groß)Rauden den Mrocko v.
Pogarell, der sich auch anderwärts als Großlokationsunternehmer betätigte, mit
der Besiedlung eines 100 Hifen großen Waldes bei "Boycou". Mrocko wieder
betraute 1269 einen Schulzen Heinrich mit der Anlegung eines Dorfes von 50
fränk. Hufen dieses Waldes. So entstand Schönwald s. Gleiwitz, ein vollkommen
reines Waldhufendorf von regelmäßig-rechteckigem Umriss. Seine Gemarkung von
2349 ha entspricht genau 100 fränk. Hufen; der Siedl.-Auftrag muss also
nachträglich erweitert worden sein. - Schönwald gehörte damals zu einer größeren
deutschen Siedlungsgruppe um Gleiwitz. Noch 1532 waren nach den Bauernnamen
Schönwald, Richtersdorf, Trynek, und Ostroppa deutsch, Koslow hatte eine
deutsche Minderheit. Auch für das benachbarte Deutsch Zernitz belegt der Name
ursprüngliches Deutschtum. Schönwald hat als einziges Dorf dieser Gruppe die
sprachliche Polonisierung abgewehrt und blieb jahrhundertelang als isolierte
deutsche Sprachinsel mit altertümlicher schlesischer Mundart bestehen. Im 19.
Jh. wurden die Schönwälder in der Gleiwitzer Industrie tätig, das Dorf gewann
durch Teilung der Hausstellen und seine Bauweise ein städtisches Gepräge und
wuchs erheblich an Einwohnerzahl (1905: 3618). Dabei bewahrte es aber das alte
Volksgut, vor allem in der Frauentracht.

[aus "Handbuch der historischen Stätten, Schlesien", Alfred Kröner Verlag,
Stuttgart 1977(1)]

[szwager_z_laband]

ja Hanys, ale ty godosz o mianie kero bouo jako druge
czyli "Szywaud" - te je od lasa = to je klar. Las sie mianowou ale
od osady Boycow, a ta boua naprzod = inaczyj godajonc las sie tak
mianowou skuli miana osady - Boycow

[hanys_hans]

szwager_z_laband napisał:

> ja Hanys, ale ty godosz o mianie kero bouo jako druge
> czyli "Szywaud" - te je od lasa = to je klar. Las sie mianowou ale
> od osady Boycow, a ta boua naprzod = inaczyj godajonc las sie tak
> mianowou skuli miana osady - Boycow

[szwager_z_laband]

problym polego na tym ze zle to niykere interpretujom - kuknij
zresztom konsek nizyj coch ci na to odszkryfnou:)

[hanys_hans]

szwager_z_laband napisał:

> a czymu tak uwazosz?

Zakładanie wsi na obszarze leśnym, na tzw. "surowym korzeniu", wymagało
oczywiście usunięcia drzew i zarośli przez wyrąb

[szwager_z_laband]

Hanys, Bojkow je znany ze nadania przez palatyna opolskego Moroczki
100 uanow lasu pod osadnictwo na prawie niymieckim dlo cystersow ze
Rud. Niykere interpretujom to jako zauozynie wsi na tzw surowym
korzyniu – Tako opinia ale idzie uznac za buyndno, bo w dyplomie
Mroczki wyraznie stoi, ze cystersy dostali tyn konsek ziymi „de
silva/ in Boycow“.
Inaczyj by tam musiauo stoc „centum magnum manos de silva Boycow“.
Zresztom potwierdzo to nastympny dyplom Mroczki z roku 1269, we
kerym je godka o nadaniu cystersom 50uanow ziymi „de silva Boycowo“.
Znaczy ze momy tu do czyniynia ze przisioukym lesnym, ze kerego
zrobiyli wies lokowano na prawie niymieckim. Idzie uznac ze tyn
przisiouek mo rodowod czinstowieczny, ino ze zakuodali go niy mnichy
ino ksionze abo rycerz. Podobnie bouo tysz np ze chwauyncicami,
stodouami i Zwonowicami. Rozwoj Boycow zawdziynczou jednak tym
osadnikom bo niydugo przijon miano Szywaud(wersja je oczywiscie
szkryfninto piyrwotnie inyczyj

[szwager_z_laband]

i do przipomniynia ino:)

forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=94&w=9952198&a=9962814

[hanys_hans]

Das Kloster Rauden hatte, wie vorbemerkt, durch die Stiftungsurkunde vom 21.
Oktober 1258 vom Herzoge Wladislaus zu Oppeln außer mehreren Dörfern den großen
Wald Boyczow geschenkt erhalten. Der erste Abt von Rauden, Peter I (1258-1274)
wandte sich an den Palatin Mrocco zu Oppeln mit der Bitte, daß dieser 100 große
Huben dieses Waldes zu deutschem Rechte aussetze, d.h. ihre Einwohner wurden von
den Lasten des polnischen Rechts und von der Gerichtsbarkeit der Kastellanen
befreit und ihnen deutsches Recht gewährt - unter der Bedingung, daß sie von der
Zeit, mit welcher die Kolonisten nach Beendigung der Freijahre Zehnten und Zins
zahlen würden, nur der Zehnt dem Abt, der Zins aber dem Mrocco entrichtet
werden, nach seinem Tode aber ebenfalls dem Stifte zufallen solle. - Mrocco
übernahm die Vermittlung der Anlage und gab durch die Aussetzungsurkunde vom 6.
März 1269 von dem walde 50 Huben einem gewissen Heinrich, welcher die
Meißnischen Auswanderer - wie viele es waren war nicht zu ermitteln - an sich
zog und mit ihnen, er als ihr Scholz oder Richter, ein Dorf gründeten, welches
nach dem Walde, in dem es Lage, Schönwald genannt wurde. Die Schönwalder haben
bis heut, obgleich früher und auch jetzt noch ringsum polnisch gesprochen wurde
und wird, die deutsche Sprache und Meißener Mundart bewahrt, die aber durch die
Isoliertheit ihrer Bekenner einen eigentümlichen Akzent angenommen hat. Auch
ihre heimatlichen Sitten, Gebräuche und Kleidertrachten haben sie zum großen
Teil heut noch.

[hanys_hans]

Das Schönwäldische hat all die besonderen Merkmale, die der großen Gruppe
der schlesischen Mundarten gemeinsam sind. Es läßt sich nicht mit einer
bestimmten Einzelmundart zusammenstellen, sondern hat manche Eigentüinlichkeiten
mit den Mundarten des schlesischen Gebirges, der Lausitz oder Nordböhmens,
andere mit denen Österreichschlesiens oder der Grafschaft Glatz, wieder andere
mit denen der schlesischen Niederung gemeinsam. Wichtig ist auch die große
Verwandtschaft des Schönwäldischen mit der Mundart des Kuhländchens im
nördlichen Mähren und mit der der Zips, so daß es geradezu die Verbindung mit
diesen am weitesten gewanderten schlesischen Siedlern herstellt.
Seit der Gründung Schönwalds hat sich die Sprache seiner Bewohner in ihrer
Abgeschlossenheit weiter entwickelt; trotzdem fällt dem Kundigen ihr
schlesischer Charakter sofort auf. Im Laufe der Zeit ist freilich manch
polnisches Wort eingedrungen. Polnische Händler, Feldarbeiter und Einwanderer
schleppten manches fremde Wort ein. Besonders für die Beziehungen des
Familienlebens, für Erzeugnisse des Feld- und Gartenbaus, für Geräte und
Nahrungsmittel, als Tier-, Kose- und Schimpfnamen finden sich polnische Wörter.
Umgekehrt hat man in Schönwald noch für mehrere Orte der Umgegend die alten
deutschen Namen festgehalten, während heute sogar die amtliche Schreibung längst
die fremde Form aufgenommen hat. So heißt Knurow, das im 15. und 16. Jahrhundert
Knauersdorf hieß, noch heute schönw. knausdrof; Ostroppa, das 1534 Stroppendorf
genannt wird, heißt schtrepedrof, Zabrze, das 1300 Sadbre sive Cunczindorf
heißt, trägt in Schönwald den Namen konsdrof. Auch Richtersdorf hat noch den
älteren Namen Vogtsdorf, schönw. futsdrof.
Der Wortschatz des Schönwäldischen hat ein ausgesprochen ostmitteldeutsches
Gepräge, und es gibt darin kaum ein deutsches Wort, das sich nicht in anderen
schlesischen Mundarten wiederfände. Was für die Herkunft der Schlesier im
allgemeinen gilt, das gilt auch für die Schönwälder. In der Hauptsache waren es
Osthüringer, vermischt mit Ostfranken, die den Hauptkern der deutschen Siedler
bildeten. Aus der Mischung ihrer Sprache erwuchs das Schlesische als eine
selbständige Mundart; und weil mit ihr das Schönwäldische so eng zusammengehört,
so ist es äußerst wahrscheinlich, daß die Besiedler unseres Dorfes nicht
unmittelbar ans dem Stammlande kamen, sondern schon eine Zeitlang im schlesichen
Kolonisationsgebiete ansässig waren, ehe sie sich eine neue Heimat im
oberschlesischen Walde suchten.

[szwager_z_laband]

Hanys, te osadniki to bouo piyrsze pokolynie po ludziach kere ze
Frankonni wylezli do misni, a tam w godzinie biydy wykrzystane
zostalki do osadnictwa we Slonsku. To tak ino jako ciekawostka.
Inkszo ciekawostka to bydzie to ze przejynli oni i mocka wyrazow do
swojego dialektu i od okolicznych suowian, i we ich suowniku
znondziesz i wyrazy kere bouy spolne do np okolic Katowic, ale to
niy zmiynio faktu ze zachowali jako podstawa godka protoplastow.
Wszyske cytaty kere sam doues som mi znane, i moga ino padac ze w
zodnym wypadku niy zaprzeczajom istniynia przedtym tam juz osady, i
to osady od keryj tamtejszy las wzion swoje miano. Diopiyro z
momyntym zauozynia tam osadnikow niymieckich z czasym miano te
zmiyiono a zmiyniyli je gynau te osadniki kere prziszli ze niymiec.
Czyli poddsumowujon, szysko cos padou je ok, ale las wzion nazwa od
wczesniejszyj osady kero tam boua. Co do zakuodania na tzw surowym
korzyniu, to odnosi sie te okreslynie jak wiysz to pewnego rodzaju
zasadzania osady i absolutnie niy musi wykluczac istniynie tam tzw
przisiouka lesnego, wryncz przeciwnie, idzie przijonc ze w tamtych
czasach wiyncyj takich aktow osadnictwa odbywauo sie przi
wykorzystywaniu wczesniejszych osad, kere niy miauy nojmiynszych
szans we momyncie jak ksionze czi inkszy wuasciciel chciou
wprowadzac gospodarka kero mu dowaua wiyncyj korzysci. Couke
osadnictwo opiyrauo sie na woli ksiyncia , reszta to juz bouy
detale. Nazod ale do Bojkowa - podouech ci uacinke sformuowania ze
tego tekstu we orginale, a te som niyzaprzeczalne - wszysko inksze
to ino proby odniego interpretacji. Abo? W tym synsie zes sie sam
jeszcze niy wypowiedziou w naszyj wymianie zdan:)

ps

odnich gospodarstwa wyglondauy tak ze najprzod bou hof, za nim pole
a za polym kozdy miau konsek lasa kery z czasym bou karczowany i
powiynkszauo sie przez to pole. A som akt osadnictwa na tzw surowym
korzyniu niy zaprzeczo wykorzystywnia w tym akcie starych form kere
na tym terynie bouy przedtym, wryncz przeciwnie, badacze i niymiecke
i polske potwierdzajom niyroz wykorzystywanie takich w aktach
osadnictwa na prawie niymieckim a w tym i we przipadkach na tzw
surowym korzyniu(ajnfach np przisiouek lesny abo wies bouy czynsciom
ziymi przipisywanyj nowozakuodanyj wsi. Abo?

[hanys_hans]

szwager_z_laband napisał:

> Nazod ale do Bojkowa - podouech ci uacinke sformuowania ze
> tego tekstu we orginale, a te som niyzaprzeczalne - wszysko inksze
> to ino proby odniego interpretacji. Abo? W tym synsie zes sie sam
> jeszcze niy wypowiedziou w naszyj wymianie zdan:)

Stego wyniko rze Wald Boycou niy byu nazwoom tego lasu ino nazwoom pszisioouka
kery tam istniou jusz od stuleci pszed zmianoom nazwy na Schönwald. Der
bewirtschaftete Wald heißt Forst. Skwuli tego Wald Boycou mog byc´ ino nazwoom
miejscowosci z takim lasym jak tam teroski tysz ros´nie...

A mono tam tysz rzodnego lasa nigdy niy byuo a Wald Boycou to byuo ino imie i
nazwisko zauorzyciela tego pszisioouka i mianowaua sie tak na dugo pszed
osadnikami ze Frankonii...

[szwager_z_laband]

Pyrsk Hanys!

Co do wuasciciela tego przisiuoka to som take teorie faktycznie kere
twierdzom ze te miano moge byc od niego(np rycerza), ale na to niyma
zodnych dowodow, a som ino przipuszczynia oparte na wiedzy o
inkszych osadach. Zicher ale je ze miano tyj osady Bojkow bouo
przed tym "szywaudzkim" ze tak powia:)
Kuknij zresztom u Hugo Weczerki we "Handbuch der historischen
Stätten - Schlesien", on tysz godo o lesie przi Bojkowie - cytuja to
bo to zawiyro mocka dalj idoncych informacji i wedug mie je
wuasciwom iterpretacjom orginalnego tekstu:

"Schönwald(Bjkow, kr. Tost-Gleiwitz). 1263 beauftragte der Abt des
Zisterzinserkl. (Groß)Rauden den Mrocko v. Pogarell, der sich auch
anderswärts als Großlokationsunternehmer betätigte, mit der
Besiedlung eines 100 Hufen großen Waldes bei Boycou. Mrocko wieder
betraute 1269 einen Schulzen Heinrich mit der Anlegung eines Dorfes
von 50 fränk. Hufen dieses Waldes ..."

Jeszcze roz zeby kozdy zrozumiou o co idzie!

Interpretacja o zakuodaniu wsi na tzw surowym korzyniu je raczyj
buyndno chociosz niykoniecznie niymozliwo, bo przeca 100 hufow
dostou klsztor z Rudow "de silva/in Boycow", a nastympny juz
dokumynt z 1269 roku godo o nadaniu cystersom 50hufow(uanow)
ziymi "de silva Boycowo". To swiadczy o istniyniu przisiouku lesnego
na kerego bazie powstauo wies Szywaud
Czi wuascicielym tego przisiouku najprzod bou rycerz zi ksionze niy
wiymy, ale podobnie bouo jak juz spominouech np ze Chwauyncicami,
Stodouamii Zwonowicami we kasztelani raciborskyj.

Niystety je czynsc historykow i polskich i niymieckich, kere staro
sie ze zroduow wybiyrac ino to co im pasuje a ino niykere poradzom
bezstronnie oddac sie analisie historycznyj dokumyntow i takj probie
ich interpretacji. Jo historykym niyma, ale powiydzmy ze probuja sam
zrozumiec cos ze tyj geszichty i dziesiontki lot juz toczoncyj sie
sfady o miano tyj wsi;)

mysla tak bo przeca taki a niy inkszy bou ukuad gospodarstw tyj wsi!

[hanys_hans]

www.sbc.org.pl/Content/116419/Bytom2.pdf

[1fatum]

hanys_hans napisał:

> www.sbc.org.pl/Content/116419/Bytom2.pdf
>


Link się nie otwierał.

Poniżej poprawny adres:

Tekst linka

[hanys_hans]

[hanys_hans]

[ballest]

Bou uech tam !!!!

[hanys_hans]

"Der Wald Boycowo, von dem ein großer Teil 1263 dem Kloster übergeben und in dem 1269 Schönwald ausgesetzt wurde, muß sehr ausgedehnt gewesen sein. Er reichte bis zur Klodnitz, und sein Name lebt vielleicht noch in dem des Dorfes Boitschow, westlich von Gleiwitz, fort."

sbc.org.pl/Content/209503/ii140425.pdf

[hanys_hans]

www.trachtenverband.de/news-reader/items/praedikat-tracht-des-jahres-geht-nach-polen.html

[ballest]

"Schönwälder Tracht



getragen vom Deutschen Freundschaftskreis (DFK) Zbroslawitz (deutsch Dramatal), in Oberschlesien, Republik Polen.



Die Schönwälder Tracht ist eine deutsche schlesische Tracht, die von etwa 70 Bürgerinnen und Bürgern in Polen getragen wird. Die Trachtenträger pflegen in Polen die deutsche Sprache, die die Muttersprache ihrer Eltern und Vorfahren ist, sie erhalten deutsches Liedgut, Tänze und Sitten und sie geben diese Traditionen an die in Polen geborene junge Generation weiter."

Bardzo dobrze, Brawo Zbroslawice, - w Bojkowie juz nie ma Niemcow , tam yno Gorole mieszkajiom