Alkohole

[nutopia]

Bałtycka - (Bałtyk) biała wódka 38° o szlachetnym smaku nafty. Znawcy
doszukiwali się również posmaku proszku IXI. Chętnie pita z „Ptysiem” w
formie drinka. Na etykiecie żaglowiec na rozszalałym morzu. Podczas biesiad
potwierdzało się znane hasło, że Bałtyk to nasze okno na świat.

[nutopia]

bimber - (księżycówa, samogon, krzakówa) początkowo produkowany w mniejszych
aglomeracjach i na wsiach, wraz z pogarszającą się sytuacja rynkową, zawitała
do wielkich miast, stając się nieodzownym hobby wielu mieszkańców
socjalistycznych blokowisk. Szalenie prosta procedura otrzymywania produktu
wyjściowego, czyli zacieru (zwanego tez zajzajerem) miała bezpośredni wpływ na
popularyzację tego typu przetwórstwa domowego, przyczyniając się jednocześnie
do utrwalenia daty historycznego triumfu oręża polskiego pod Grunwaldem w 1410
r. 1kg cukru, 4 litry wody, 10 dkg drodzy. Po 2 tygodniach leżakowania można
było przystąpić do właściwej destylacji. Był to proces wymagający już większego
doświadczenia, pewnej wiedzy z zakresu chemii i oczywiście odpowiedniej
aparatury. Mniej cierpliwi wytwórcy nie doczekiwali tego momentu, wypijając
wcześniej gotowy zacier, który nabrał już właściwych parametrów. Posiadacze
aparatury rozpoczynali teraz prawdziwe żniwa. W skład aparatury wchodziła
najczęściej: bańka od mleka w której gotowało się zacier, chłodnica samochodowa
(lub wężownica własnej produkcji), system przewodów łączący wszystko w całość,
alkoholomierz służący do nadzorowania jakości produkcji. Proces destylacji był
długi i żmudny. Należało uważać by "zacier nie zarzucił i nie poszedł górą" .
Po zakończonej destylacji trzeba było w dyskretny sposób pozbyć się odpadów
poprodukcyjnych tak by nie zwabiły do lokalu dzielnicowego lub spragnionego
sąsiada. Sprawa dość trudna bo gotowany zacier wydzielał straszliwy fetor.
Gotowy bimber można było uszlachetnić dodając palony na chlebie
cukier /koniak/, lub żółtka z cukrem/adwokat/. - podziękowania dla Piotra,
który zwrócił moją uwagę na brak tej pozycji w Leksykonie.

Jazz – było coś takiego, z saksofonem na etykiecie. Omijane z daleka szybko,
znikło z rynku.

Koszerna – po rozpowszechnieniu plotki, że to jedyna wódka bez karbidu i innych
substancji toksycznych, zyskała ogromna popularność. Czystość receptury
potwierdzał podpis głównego Rabina Polski zamieszczony na etykiecie. Na fali
tej popularności w niedługim czasie prawie wszystkie wódki były już koszerne i
opatrzone były podpisami wszelkich dostępnych Rabinów.

Piwo – towar wybitnie deficytowy. W latach 60-tych sprzedawany w „budkach z
piwem”, gdzie zawsze gromadzili się przedstawiciele klasy robotniczej,
najczęściej z branży budowlanej w stosownych strojach. Piwo sprzedawano w
kuflach z grubego, ciężkiego szkła. Piwo nie posiadało piany, temperaturę
przyjmowało od otoczenia. W połowie lat 70-tych budki zaczęły znikać wraz z
piwem. W Warszawie głównym browarem było oczywiście „królewskie”.
Charakterystyczne małe pękate butelki, etykieta ze sfinksem, kapsel bez
nadruku, najczęściej do kupienia w garmażerii, gdzie często przy drzwiach
wejściowych na grubym sznurku wisiał otwieracz do kapsli. Gdzieś w drugiej
połowie lat 70tych browar warszawski zmienił kształt szyjki w swoich butelkach
z falowanej na prostą. Od tamtej pory ulubionym zajęciem niektórych piwoszy
było polowanie na coraz rzadsze "piwo z miękką szyjką", jako jedyne prawdziwe i
słuszne. Piwo ze sfinksem, tak zwane Warszawskie, pochodziło z Browaru
Warszawskiego - dawniej Haberbusch i Schiele (gdzieś od połowy XIX wieku) - i
było butelkowane w 'miękkie szyjki'. To piwo było robione gdzieś pod koniec lat
50-tych i dotrwało do lat 70-tych. Królewskie powstało pod koniec istnienia
Sfinksa i miało kolumnę Zygmunta na czerwono-bialo-złotawej nalepce. Butelka
była podobna, niska i szeroka, ale miała już stożkową szyjkę. Wkrótce po
pojawieniu się Króla, Sfinks znikł z rynku. Miało to chyba związek z likwidacją
starej siedziby browaru na ulicy Prostej w Warszawie.


Wino „Wino” – nazywane patolem, bełtem, alpagą, siarą, kwasem, pepe i
oczywiście „patykiem pisane” ze względu na stylistykę etykiety. Sporządzone
według tajnej, pilnie strzeżonej formuły. Producent ujawniał jedynie zawartość
siarki. Jednak te skąpe informacje nie pozwoliły na odtworzenie podobnego
napoju nigdzie na świecie. Do dziś nie wyjaśniony jest fenomen popularności
tego owocowego napoju. Niektóre ze skutków ubocznych picia „siary” to: dziwne
zmiany dermatologiczne na twarzy, sinienie i utrzymująca się niewyraźna mowa.

wino Okęcie - najbardziej rasowe z polskich win. Spełniało wszelkie postulaty
konsumentów. Było tanie, ogólno dostępne i dobrze trzepało. Wywarzona zawartość
siarki i przyjemny "bukiet" gnijących jabłek. Konfekcjonowane w estetycznych
butelkach 0.75l.

Wódka Czysta – (z czerwona kartką) najtańsza wódka, w smukłych butelkach,
charakterystycznie kapslowana płaskim aluminiowym kapselkiem. Prostota formy,
na etykiecie po prostu napis WÓDKA CZYSTA. Napis wkomponowany był w kontur
kieliszka. Ta chytra dydaktyczna sztuczka miała zapewne na celu przekonanie
konsumentów do porzucenia „musztardówek” na rzecz bardziej eleganckich
kieliszków.

Wódka Stołowa – obok „czystej”, podstawowa wódka codziennego użytku. Etykieta z
czerwonym owalem symbolizującym stół, wewnątrz wpisana nazwa wódki. Wódkę
Stołową można śmiało nazwać pomostem do win stołowych używanych na zachód od
Odry.

Vistula – prawdopodobnie jakiś klon „Bałtyckiej”. Podobna w smaku i pozostałych
parametrach. Kupowana głównie przez konsumentów, którym wcześniej nie udało się
kupić Przemysławki ani nawet Wody Brzozowej.

Żytnia –(pieszczotliwie „żytko”) niewątpliwie najbardziej poszukiwana wódka. W
normalnej sprzedaży praktycznie nie do wytropienia. Dostępna w Pewexach w cenie
1$. Kiedy gospodarz wyciągał z barku „żytko” towarzyszył temu zawsze aplauz i
uznanie gości. W trudnym dla smakoszy okresie niedostatku, pojawiła się "żytnia
mazowiecka", która jednak nie miała wiele wspólnego z prawdziwą "żytnią" z
kłosem.

gry i zabawy

[nutopia]

Gry i zabawy


armatka - do metalowej obudowy od chińskiego wkładu, wsypywało się zeskrobaną z
zapałek siarkę. Następnie wylot rurki zatykało się kawałkiem twardej kredki
świecowej (miękkie się nie nadawały- topiły się). Teraz wystarczyło nakierować
armatkę na cel, koniec rurki z siarką mocno podgrzać i następowało odpalenie.
Piękny huk i rozkwaszona na ścianie kredka świadczyły o prawidłowo wykonanej
robocie.

bączki - alternatywne wykorzystanie wybuchowych właściwości mieszanki saletry
z cukrem; brało się kapsel (zamknięty maściak czyli opakowanie po maści
tygrysiej) drążyło dziurę, upychało mieszankę, podpalało i odchodziło na parę
metrów: płomień wydobywający się dziurą sprawiał, że bączek unosił się w
powietrze i wyczyniał dzikie harce; trzeba było uważać, żeby nie oberwać.

bęben - zabawa podwórkowa, oparta na popularnym dawniej "salonowcu". Wytypowana
ofiara była klepana w zad przez jednego z uczestników, poczym musiała zgadywać
kto jej tak przyłoił. W razie niepowodzenia, "bębnowi" wyznaczano zadanie do
wykonania. Najczęściej bieg do koła bloku, lub przysiady. Po kilku nie udanych
próbach zdemaskowania kata, "bęben" opuszczał zabawę pod pretekstem
konieczności obejrzenia jakiegoś fajnego filmu w TV .

bilard z grzybkiem - gra elitarna, dostępna jedynie w ośrodkach wczasowych czy
bogatszych klubokawiarniach. Czasami zawłaszczana do gabinetów, przez
rozmiłowanych w tej rozrywce, dyrektorów (widziałem niedawno jakiś polski film,
gdzie dwóch poważnych mężczyzn omawia plany produkcyjne przy bilardzie z
grzybkiem). Gra polegała na trafianiu bilą w odpowiednio punktowane otwory w
stole, ale tak by nie przewrócić stojącego na środku grzyba. Występowała też w
wersji dziecięcej, odpowiednio zminiaturyzowana.

bilardy - taka imitacja fliperów. Wystrzeliwało się z kanału stalową kulkę i
obserwowało się jej drogę licząc na to, że kulka zatrzyma się w jakimś wysoko
punktowanym miejscu. Cała tablica była powybijana gwoździami. Tworzyły one
kanałki i zatoczki w których właśnie zatrzymywała się kulka.

bitwa na splówki - splówka była bez wątpienia najistotniejszym elementem
wyposażenia szkolno - podwórkowego. Poza dywersyjnymi atakami w pojedynkę,
organizowano też zbiorowe bitwy na splówki. Proste zasady: wygrywa ten kto komu
więcej napluje. Najbardziej cenione były celne, snajperskie strzały z
plasteliny. Snajper musiał posiadać długą, najlepiej szklaną rurkę. Posiadacze
rurek z czeskich ołówków wykonywali szarże plując na oślep ryżem.

bolec - nie wiem do czego służyły , ale były kiedyś takie bolce /prawdopodobnie
kołki do wstrzeliwania/ - gwoździe bez łepków, zakończone gwintem, było ich
pełno, szczególnie na placach budów lub w skrzynce z narzędziami mego ojca,
zbierało się to żelastwo i ostrym końcem przykładało do asfaltu a od góry za
pomocą kamienia tłukło się, robiąc dziurę w asfalcie na głębokość około 0,5 cm,
do dziury zeskrobywało się siarkę z zapałek, w takiej ilości by zapełnić około
pół dziurki, potem delikatnie wkładało na to ponownie bolec ostrym końcem, z
asfaltu bolec musiał wystawać w pozycji pionowej, potem na bolec rzucało się
wcześniej użyty kamień, który przyciskał bolec do siarki, a ta wybuchała,
dając niewielki huk oraz iskry /derfic/

chłopek - gra "dziewczyńska" polegająca na skakaniu po narysowanym na
asfalcie "chłopku" i zaliczaniu kolejnych etapów. Dodatkowo trzeba było celnie
rzucać drobnym kamyczkiem w odpowiednie pola "chłopka". Charakterystyczny obrót
w podskoku na głowie biedaka był jedną z trudniejszych ewolucji. Ten ostatni
element wiele dziewcząt przeniosło z powodzeniem w dorosłe życie.

chodzenie na... - każdy na coś chodził. Ale nie myślę tu o chodzeniu na jakieś
zajęcia pozalekcyjne, które były zupełnie nie popularne. Chodziło się w
zależności od lokalizacji: na kulki od łożysk, na szklane rurki do plucia, na
skórki do procy, na kapsle pod garmażerkę, na cegły na budowę itd. Rozrywka
polegała na grupowym pozyskiwaniu rozmaitych, wydawało by się, bezużytecznych
przedmiotów, które służyły potem dalszej zabawie. Przykładem z życia niech
będzie relacja przysłana przez Magdę S. /obecnie z Teksasu - nie mylić z
popularnym dawniej określeniem dżinsu/: "Ciekawym przejawem modnego w latach 70-
tych zbieractwa było to, co ze swoimi kolegami robił mój mąż, tzn. szperanie w
okolicach zaplecza ZURTu (dla niewtajemniczonych - Zakład Usług Radiowo-
Telewizyjnych), by znaleźć zużyte części odbiorników telewizyjnych, lampy
radiowe itd. Rzucanie lampami o chodnik dawało niezłe efekty pirotechniczne."
Darku -szczerze zazdroszczę, rzucanie żarówkami wykręcanymi z windy, nie było
aż tak efektowne.

chodzenie po ogrodzeniu - z gatunku sportów ekstremalnych. Polegało na jak
najdłuższym chodzeniu w pozycji pionowej, po szkolnym ogrodzeniu. Ogrodzenie
służyło też do wykonywania efektownych "przerzutek" na drugą stronę i jako
naturalna bramka przy grze w piłkę.

chowanego - popularna zabawa podwórkowa, znana terz pod nazwą "w szukano".
Kryjący za pomocą specjalnej odliczanki, odmierzał czas na ukrycie się
pozostałych graczy. Treść wyliczanki: "Pałka, zapałka, dwa kije, kto się nie
schowa ten kryje" poczym następowało odliczanie do ustalonej wcześniej liczby.
Najczęściej było to 100. Następnie rozlegał się przeraźliwy
okrzyk "Szuuuuukaaam!!!" i kryjący ruszał ostrożnie na łowy. Należało wytropić
ukrytych kolegów, zanim zdążą dobiec do miejsca "zaklepywań". Triumfalny
okrzyk " Raz, dwa, trzy za siebie" nie pozostawiał złudzeń, ktoś nas
przechytrzył. Jeśli nie potrafiliśmy się pogodzić z porażką, nie pozostawało
nam nic innego jak kilkakrotnie krzyknąć "Pobite gary" i udać się do domu.

ciupy - jedna z gier podwórkowych oparta na rekwizytach znajdowanych na
podwórku. Do gry potrzebne były drobne kamyczki, które należało w odpowiedni
sposób podrzucać i łapać, zaliczając kolejne etapy trudności.

cymbergaj - za pomocą grzebienia i monet rozgrywało się mecze piłkarskie. Ławka
wytyczała rozmiary boiska. Należało tak uderzać grzebieniem w monetę-piłkarza,
żeby ta popchnęła monetę-piłkę w kierunku bramki.

dmuszki - gra hazardowa. Wspaniała gra na drobne monety. Do walki stawało dwóch
zawodników. Ustalało się stawkę gry tzn. jakimi monetami będzie się grało. Na
przemian dmuchało się w swoja monetę starając się nakryć nią monetę
przeciwnika. Jeśli się to udało, obie monety nasze. Typowy widok na
przerwach "śniadaniowych" to pogarbione nad parapetami grupki uczniów
porozumiewających się między sobą charakterystycznymi krótkimi dmuchnięciami "
Py, Py". "Dmuszki" zostały zabite przez galopującą inflację, a późniejsze
wprowadzenie do obiegu ciężkich nieużytecznych monet nie mogło poprawić
sytuacji.

dupa biskupa - beznadziejna gra ale jakie wdzięczne słowa tu padały - gra w 24
karty; po rozdaniu gracze wykładają karty awersem do góry i po wyłożeniu na
stół, kolejno po każdym graczu trzeba było cos zrobić. I tak 9 - powiedzieć
dupa biskupa, 10 - złapać się za ucho, walet - powiedzieć merci monsieur, dama -
powiedzieć merci madame, król - zasalutować, As - przykryć dłonią kupkę kart.
Jeśli ktoś się pomylił lub ostatni położył rękę na Asie, to zbierał leżąca
kupkę kart. Wygrywał ten, któremu skończyły się karty. /podziękowania dla
Marzeny/

dwa ognie - zwana również "zbijakiem", podstawowa konkurencja na koloniach i
lekcjach WF. Zasady proste: dwóch zawodników staje na przeciwko siebie,
pomiędzy nimi dowolna ilość graczy w charakterze zwierzyny do odstrzału.
Zbijający ciskają piłką w piszczących z rozkoszy graczy eliminując ich w ten
sposób z dalszej gry. Jeśli piłka została złapana przez niedoszłą ofiarę,
gracze zamieniali się rolami i była okazja do słodkiej zemsty. Słyszałem o
próbach gry w "zbijaka" piłką lekarską. /o grze przypomina Marzena A . /

gazda - (znana też jako getto) gra hazardowa polegająca na na trafieniu monetą

Kultura

[nutopia]

Kultura



Adam Słodowy - polski Mc Gyver. Prowadził fascynujący program "Zrób to sam",
będący częścią Teleranka. Bardzo charakterystyczna, krótka grzywka stała się
wzorcem dla upokarzającej fryzury dziecięcej "na Słodowego". Pan Słodowy
wytwarzał na prędce najróżniejsze cudeńka posługując się typowymi dla tego
okresu materiałami: szprychy rowerowe, szpulki do nici, blacha z konserw,
kawałki sklejki, zapałki czy pęcherz od piłki. Wszystko demonstrował za pomocą
specjalnej, drewnianej strzałki. Ważne było żeby były to przedmioty
niepotrzebne, gdyż każda prezentacja rozpoczynała się od słów: "Pokażę wam
dzisiaj jak przy pomocy kawałka niepotrzebnej sklejki i starych niepotrzebnych
gumek recepturek zbudować... ". Tu padały najróżniejsze propozycje. Kiedy
nadchodził moment końcowej prezentacji Pan Adam schylał się pod stół i ze
słowami "Ja żeby nie tracić czasu przygotowałem już sobie wcześniej...." i
wyciągał piękny, lśniący eksponat, który fantastycznie działał i za Chiny nie
dało się go zrobić samemu w domu.

Alternatywy 4 - kompendium wiedzy o życiu w PRL-owskich blokowiskach .
Rewelacyjny serial Stanisława Bareji, z "oskarową" obsadą, dzięki której możemy
z rozrzewnieniem oglądać przekrój społeczny typowego bloku mieszkalnego z
okresu "propagandy sukcesu". Wspaniała rola Romana Wilhelmiego, który wcielił
się w postać Stanisława Anioła - gospodarza bloku.

Czterej pancerni i pies - serial puszczany z taką częstotliwością, że można się
było nauczyć na pamięć listy dialogowej. Film opowiadał o załodze czołgu "RUDY"
która jeździła po kraju wożąc z sobą psa Szarika i w atmosferze znakomitej
zabawy niszczyła zaciekle wroga. Rudy był wysoce ekonomiczną jednostką i nie
wymagał zbyt częstego tankowania i pewnie dla tego służył załodze jako
taksówka. Dowódcą czołgu był Janek Kos, który zastąpił poległego Olgierda, a
załogę tworzyli Gustlik, Gregorij, Tomasz Czereśniak i wspomniany pies.
Pierwszoplanową postacią był oczywiście Janek, idol ówczesnej młodzieży, który
nie dość, że miał cela i fajową snajperkę to jeszcze umiał wystrzeliwać morsem
swoje nazwisko. Załoga działała przeważnie indywidualnie, błąkając się po całym
froncie i okolicach, z rzadka tylko spotykając się przypadkowo ze swoim
przełożonym - pułkownikiem vel Starym . O załodze "RUDUGO" głośno było na
całym froncie, a zwłaszcza wśród żołnierzy zaprzyjaźnionej Armii Radzieckiej.
Najbardziej zaprzyjaźniona była Marusia., ale i starszyna Czernousow czuł miętę
do Janka. Ostatecznie Janek poślubił Marusię, dla porządku wcześniej zdobywając
Berlin.

Ekran z bratkiem - program dla młodych widzów emitowany w każdy czwartek o
godz. 16:30. Czołówka programu to biały bratek goniący po ekranie białe okienko
by na koniec umiejscowić się w jego wnętrzu. Gospodarzem był Maciej Zimiński ,
pomysłodawca telerankowego " Klubu Niewidzialnej Ręki" , który pojawiał się na
ekranie na tle tytułowego bratka. Scenografia nawiązywała do Dziennika
Telewizyjnego. Specjalistą od wszelkich turniejów, zawodów i zabaw ruchowo-
sportowych, był Marek Grot. Nagrodą za cierpliwe wysłuchanie wszystkich porad i
pomysłów, był zagraniczny film emitowany na zakończenie. Były to odcinki Sir
Lancelota, Zorro czy Robin Hooda.

Kiermasz książki - zawsze w Maju , tuż po obchodach robotniczego święta, pod
Pałacem Kultury i Nauki, wyrastało rozległe miasteczko zbudowane z
prowizorycznych straganów i stoisk. To instalował się doroczny Kiermasz
Książki, największe święto kulturalne Warszawy. Niezliczone tłumy napierały na
stoiska tratując co wątlejszych miłośników książki, by zdobyć nie osiągalne w
księgarniach pozycje literackie. Zazwyczaj największe tłumy oblegały stoiska
Wydawnictwa Harcerskiego "Horyzonty" później Młodzieżowej Agencji
Wydawniczej , gdzie można było trafić najnowszą księgę "Tytusa" i dostać
autograf od samego Papcio Chmiela. Nie mniejszym powodzeniem cieszyło się
stoisko wydawnictwa "Sport i Turystyk" potentata na rynku PRL-owskich komiksów.
Przy odrobinie szczęścia można było tam nabyć najnowszy zeszyt "Kapitana
Żbika", Klossa czy Podziemnego frontu. Zawsze warto było dobić się do Krajowej
Agencji Wydawniczej i Wydawnictwa Radia i Telewizji.

Kapitan Kloss - dla przyjaciół Janek, dla innych Hanss, zdrobniale J-23. As
wywiadu, cwaniak jakich mało, czujny i nie uchwytny. Dzięki znajomości
olbrzymiej ilości haseł i odzewów zawsze wychodził cało z opresji. Nawet
zaskoczony w lesie przez partyzantów nie tracił zimnej krwi zawsze każąc się
prowadzić do Bartka. Niemcy w konfrontacji z Klossem byli tak głupi i
bezradni, że aż dziw jak się im udało nie pobłądzić w drodze do Polski i nie
potopić w Bałtyku. Nieporadni jak ślepe kocięta całą swą nadzieję w schwytaniu
J-23 upatrywali w Klosie. Jedynie Bruner coś podejrzewał, ale się nie wychylał
bo lubił chodzić z Klossem na imprezy. Ostatecznie Kloss wygrał nam całą wojnę,
choć do Berlina jeździł tylko po odznaczenia, a Bruner poszedł do łopaty w
amerykańskiej niewoli i wcale nie zazdrościł Klossowi.

kapitan Żbik - bohater serii komiksowej wydawnictwa Sport i Turystyka. Kapitan
Żbik był typowym milicjantem: piękny, odważny, wykształcony i uczciwy. Pomimo
skromnych środków wykrywalność miał 100 procentową. Dzięki wrodzonej niechęci
do wszelkich przejawów zła i nieuczciwości z całą bezwzględnością tropił
oszukańców i złodziei by wyeliminować ich ze zdrowej tkanki socjalistycznego
społeczeństwa. Komiksy szybko stały się przedmiotem kultu. Zebranie całej serii
było bardzo trudne, jednak istniał już wtedy wtórny rynek kolekcjonerski gdzie
można było drogą wymiany lub kupna pozyskać brakujący zeszyt. Pamiętam emocje
związane z czytaniem każdego nowego odcinka. Intrygujące tytuły i pięknie
kolorowe okładki rozbudzały wyobraźnię. Wystarczy wspomnieć takie tytuły
jak: "Spotkanie w Kukerite", "Czarna Nefretete", "Złoty Mauritius"
czy "Człowiek za burtą" by wrócił ten dreszcz emocji związany z
czytaniem "Żbików". Pierwszy zeszyt nosił nazwę "Ryzyko", jak zresztą dwa
następne, ostatni zeszyt z lilijką wyszedł pod nazwą "Smutny finał". W sumie
wydano 53 tytuły.

Kino "Oka" - wielgachne kino będące częścią Domu Kultury Radzieckiej przy ul.
Żabiej. Kino to wyróżniało się tym, że przez całe lata nie zmieniało repertuaru
i można tu było zobaczyć zawsze tylko dwa filmy: "Zabawa zwierząt" i "Parada
atrakcji". Nie były to jednak zwyczajne filmy, dzięki niezwykłym możliwościom
radzieckich inżynierów i filmowcu udało się wyprodukować dwa filmy
trójwymiarowe. Pomimo niezmienności repertuaru w gazetach z programem kin przez
całe lata uparcie podawane były te same godziny projekcji tych samych tytułów.
Z rzadka repertuar wzbogacany był filmem radzieckim w wersji oryginalnej na
który zapędzane były całe szkoły. Ja miałem szczęście zobaczyć piękny obraz z
Aułą Pugaczową w roli głównej pod oryginalnym tytułem "Żenszczyna katoraja
pajot"

Pan Cerowany - postać z telewizyjnego Dziecięcego Teatru Lalki wykonana z
pocerowanej rękawiczki. Bardzo zabidzony, ze smutnymi oczkami wykonanymi z
tanich guzików, Pan Cerowany odbierał resztki nadziei na lepsze jutro.
Towarzyszył mu niejaki Dzięcielinek, który był wykonany z dębowego żołędzia
(bardzo smutny choć z piskliwym głosem). Całość prowadził dyrektor Teatru z
bardzo smutnymi oczami i grobowym głosem. Było to bardzo smutne i pouczające.

Pan Samochodzik - ponadczasowa seria książkowa o przygodach pana Tomasza vel
Pana Samochodzik autorstwa Zbigniewa Nienackiego. Książki z których młodzież
czerpała nie tylko olbrzymią wiedzę historyczną ale przede wszystkim poznawała
piękno naszego kraju. Dzięki Nienackiemu zakochałem się w mazurach i ta miłość
towarzyszy mi przez całe życie. Pan Samochodzik poruszał się po Polsce
dziwacznym wehikułem-amfibią zbudowanym na bazie Ferrari 410 przez wujka
Gromiłę. Jako pracownik Ministerstwa Kultury i Sztuki poszu

Moda

[nutopia]

Moda



atramentki - bardzo eleganckie krótkie spodenki gimnastyczne. Obowiązkowe na
lekcjach WF popularnie nazywanej "gimną". Spodenki wykonane były z lichego
materiału w kolorze granatowym od którego wzięły obiegową nazwę. W wersji
dziewczęcej, nogawki zwieńczone były "gumą gaciową" która nadawała im ciekawy
kształt średniowiecznych pantalonów. W wersji ekskluzywnej materiał był
połyskliwy, podobny do tego jaki używano do wykonywania fartuchów sklepowych.
Całość uzupełniały białe podkolanówki i (w zależności od okresu) pionierki,
juniorki lub pepegi. Obserwując powracające trendy w modzie, można
przypuszczać, że w nie długim czasie tak właśnie będzie ubierał się
dzisiejszy "dresiarz".

ażurowa podkoszulka - noszona w upalne dni jako element ozdobny garderoby.
Najczęściej na ramiączka, z wielkimi dziurami, jakby zrobiona z siatki na ryby.
Na plażach często spotykało się osobników z wypalonym przez słońce,
charakterystycznym wzorem szachownicy na torsie. Koszulka szczególnie lubiana
przez wszelkiego rodzaju robotników, stosowana jako strój roboczy.

bananówa - bardzo charakterystyczna dla lat 70-tych sukienka do ziemi. Wykonana
z podłużnych kawałków materiału, wykończona na dole falbaną. Najczęściej bardzo
kolorowa, czasami z janes-u. Klasyczny wzór przewidywał łączenie dwu kolorów.
Do "bananówy" bardzo pasował kapelusz z olbrzymim rondem, najlepiej wykonany z
tego samego materiału co sukienka. "Bananówę" najczęściej wykonywało się
domowym sposobem, z resztek zdobycznego materiału, w oparciu o szablony
wycinane z "Burdy" .

beret - podstawowe nakrycie głowy stosowane przez klasę robotniczą. Występował
tylko w jednym, czarnym kolorze. Spod beretu wystawały dwie tasiemki, których
rola nie jest do końca jasna. Dla jednych był to element ozdobny, innym służył
wyłącznie do pozycjonowania beretu na głowie. Beret zwieńczony był antenką,
która zawsze budziła największe kontrowersje i stała się ostatecznie przyczyną
zniknięcia beretu z krajobrazu naszych ulic i budów. Wraz z zamianą beretu na
kask, runął w gruzach cały autorytet robotnika- fachowca. Robotnik pozbawiony
bereta, ażurowej podkoszulki na ramiączka i drelichowych spodni ściągniętych
sznurkiem, nie budził już zaufania.

buty z NRD - krajowy przemysł nie zapewniał odpowiedniej ilości butów dla
swoich obywateli, a importerzy nie troszczyli się o słabiej uposażonych
konsumentów. Jak wiadomo wprowadzenie kartek na buty nie rozwiązało
nabrzmiałego problemu. Jeśli ktoś odczuwał silną potrzebę posiadania nowych
butów, wybierał się na wycieczkę do NRD. Pantofle przywiezione z takiej
wycieczki co prawda nie spełniały podstawowych wymogów obowiązującej mody, ale
zaspokajały najbardziej podstawowe potrzeby. Jedynie skajowe kozaki dawały
poczucie szyku i elegancji.

ciuchy - w Rembertowie pod Warszawą rozpoczęła się wielka kariera handlu
używaną odzieżą. Na słynne "ciuchy" przyjeżdżała cała Warszawa i nie tylko.
Było tam wszystko, od skarpetek i krawatów, aż po amerykańskie suknie balowe.
Asortyment pochodził z tak zwanych "paczek" , czyli darów charytatywnych lub
prywatnego importu organizowanego przez przedsiębiorcze rodziny zamieszkałe za
granicą. Ubieranie się na "ciuchach" należało do szczytu elegancji i świadczyło
o zamożności. Ceny używanej odzieży często były znacznie wyższe od cen nowych
ubrań oferowanych przez państwowy przemysł lekki. Niestety w PDT nie było mowy
o swetrze z moheru czy sztybletach. Na "ciuchy" należało wybrać się jak na
polowanie, czyli skoro świt. Często przychodziło stoczyć heroiczną walkę z
konkurentem do upatrzonego ciucha.

ćwieki, agrafki, inne żelastwo - przedziwna moda na wbijanie we wszystkie
elementy odzieży metalowych ozdóbek. Najczęściej były to agrafki łatwe do
nabycia w każdej pasmanterii. Bardziej wymagający musieli starać się o ćwieki,
czyli metalowe "guzki". Im więcej się ich nabiło tym lepiej. Ideałem było by
całkowite zasłonięcie ćwiekami materiału. Najczęściej ofiara ćwiekowania padały
kurtki "moro" i inne jeanso-podobne. Następnie w szale twórczym zaczęto
przybijać do odzieży łańcuchy, blachy, sprzączki od pasków a nawet kłódki. Aż
żal było patrzeć jak ten i ów musiał na wątłych nóżkach, odzianych w
naćwiekowane "rurki" dźwigać ten cały majdan. W okresie stanu wojennego, nosiło
się wpięte w klapę oporniki. To jednak było coś więcej niż zwykła ozdoba.

czeszki - Białe buty z Czechosłowacji z płótna, podeszwa gumowa, boki łączone
grubą białą gumką a z boczku mały kolorowy kawałek materiału - biało-czerwono-
niebieski. Moje odwieczne marzenie, niestety, nie do zdobycia . /defric/

dzwony - to powracający dziś symbol mody lat 70-tych. Były to obcisłe do bólu
spodnie (kupowało się specjalnie za małe, następnie wciskało się je na mokro w
wannie i pozostawiało do wyschnięcia na ciele), z bardzo mocno rozszerzanymi od
kolan nogawkami w kształcie dzwonu. Spod nogawki pod żadnym pozorem nie mogły
wystawać buty (najczęściej "koturny"). Dopuszczalne było wszywanie w dolną
część nogawki, szerokich klinów. Dla podniesienia efektu, w tylniej kieszeni
spodni można było umieścić grzebień, im większy tym lepiej. "Dzwony" były
obowiązkowym elementem ubioru, całej naszej czołówki estradowej. Jednak
największy wkład w lansowanie tej mody miał Jerzy Połomski (wierny jej do
dziś) .

ekspedientka sklepowa - ta funkcja podlegała specjalnym rygorom mody branżowej.
Rozróżniamy kilka kanonów ubioru dla tej grupy pracowniczej. Ekspedientka z
mięsnego i garmażerni - biały fartuch z nieregularnie rozłożonymi wzorami z
krwawej posoki, przeplatanymi plamami tłuszczu wykonanymi za pomocą smalcu
ciętego z bloku. Gdzie niegdzie resztki salcesonu brunszwickiego, ewentualnie
kaszanki. Na głowie "tapir" wysokości 25 -70 cm uwieńczony schludnym diademem z
krochmalonej koronki. Wspomniana ozdoba do "tapira" obowiązywała w całym
segmencie spożywczym i przybierała różne formy. Masarz sklepowy - człowiek z
gigantycznym toporem, odziany w fartuch pokryty grubą warstwą krwawej posoki, z
licznymi prześwitującymi białymi miejscami, zdradzającymi oryginalny kolor
fartucha. Spodnie w podobnym odcieniu. Na głowie biała furażerka. Na nogach
chodaki lub czarne pantofle. Ekspedientka z warzywniaka - szary fartuch
zakładany na sweter, latem na gołe ciało. Zimą dodatkowo granatowy bezrękawnik
(kufajka) pikowany na watolinie. Na prawej dłoni wełniana rękawiczka bez
palców. Na nogach podkolanówki na żylaki i sznurowane tekstylne buty
ortopedyczne typu sandały. Włosy swobodnie rozrzucone, spocone. Ekspedientka ze
sklepu przemysłowego - błyszczący granatowy lub czarny fartuch z białym
kołnierzykiem, przepasany paskiem. Na głowie tapir lub treska spięta w kok.
Biała ozdoba typu "diadem" na głowie nie była obowiązkowa, choć chętnie
używana. Makijaż wyzywający, z dużą ilością tuszu do oczu.

farbowane podkoszulki w koła - to odpowiedź na monotonię i szarzyznę oferowaną
przez handel . Ten efektowny ubiór wykonywało się samemu w domu. Należało za
pomocą kilku gumek recepturek pozaciskać zwykłą białą podkoszulkę. Następnie
całość wkładało się do gara z farbką. Potem już tylko płukanie w occie dla
utrwalenia koloru i gotowe. Miejsca zaciśnięte gumkami nie przyjmowały farby,
tworząc jaśniejsze koła. Najlepszy efekt uzyskiwało się przez zaciśnięcie kilku
gumek, na zebranym w "ogon" froncie koszulki. W ten sposób uzyskiwaliśmy kilka
kół, jedno w drugim.

fartuszki szkolne (mundurki) - w czasach kiedy nauczyciele w szkołach mieli
władzę absolutną, a uczniowie odpowiadając na ich pytania przyjmowali
pozycje "baczność", istniał powszechny obowiązek noszenia fartuszków szkolnych.
Pojawienie się w szkole w ubraniu cywilnym, było równoznaczne z odesłaniem
ucznia do domu ze stosowną uwagą w dzienniczku. Początkowo fartuszki szyte były
z czarnego materiału typu "podszewka". W późniejszym okresie, wraz z
u

Napoje

[nutopia]

Coca-cola – to jest to. Wraz z pojawieniem się na rynku, całkowicie uzależniła
większość młodzieży szkolnej. Sprzedawana w klasycznych szklanych butelkach
0.25l. i szklanych z nakrętką o poj. 1l. (plastikowe opakowania do napojów
jeszcze nie występowały). Po wstrząśnięciu pita pod ciśnieniem (jak na Formule
I) z pod kciuka, lub przez wykonaną gwoździem dziurę w kapslu (gaśnica). Główny
rekwizyt filmowy w polskich filmach lat 70-tych.

Cytroneta – napój gazowany o smaku cytrynowym, znacznie lepszy od Ptysia. Na
etykiecie cytryna w przekroju. Sprzedawany w kapslowanych butelkach 0.33l.

Cytronada - Szczytem perwersji było wprowadzenie na rynek dziwacznego żółtego
płynu sprzedawanego w małych foliowych przezroczystych torebkach. Czasem
dodawano do torebki cieniutką słomkę, która zresztą rzadko się przydawała,
ponieważ podczas rozrywania torebki większość płynu i tak się rozlewała.
Spożywanie cytronady w sklepie było surowo zbaraniane przez personel. W
awangardowej wersji w woreczku pływał plasterek cytryny.

herbawit - napój gazowany podobny do serwowitu, żółty albo pomarańczowy,
słodki, mniej sfermentowany niż serwowit, w butelce po oranżadzie.

kawa zbożowa - w czasach przejściowych trudności na rynku kawy naturalnej, nasz
rodzimy przemysł zaoferował konsumentom całą gamę równie dobrych naturalnych
kaw zbożowych. Nie tylko była ona tańsza, nie tylko zdrowsza, ale i nie
nastręczała tylu problemów co naturalna kawa w ziarnkach. Nie trzeba było
specjalnych znajomości by ją kupić, nie trzeba było po nią stać w gigantycznych
kolejkach, nie trzeba było jej mielić w z trudem pożyczonym młynku do kawy. No
i ten wybór! Mieszanka zbożowo- naturalna "Santana",
zborzowa "Inka", "Turek", "Dobrzynka". Upierając się przy kawie naturalnej
skazani byliśmy na jedyną obowiązującą "extra selekt" w której to kawie
znajdowano nieraz kamienie lub była lekko stęchła, w najlepszym wypadku
ekspedientka przepaliła ją w swoim sklepowym młynku. Mimo to społeczeństwo nie
potrafiło docenić walorów kawy zbożowej, która zalegała sklepowe półki.

Koncentraty – bardzo popularne skoncentrowane napoje do rozcieńczania wodą.
Szczególnie popularny był koncentrat „coli”.

Mandarynka – oranżada produkowana przez „Społem”, nalepka z mandarynką na
białym tle, z lewej strony zielony szeroki pas. Napis na nalepce: „Napój
gazowany, słodzony z dodatkiem naturalnych soków cytrusowych. cena zł. 3.20 PN –
76/A – 79032” . Społem produkowało również tańszą wersję pod nazwą „Oranżada
Wyborowa”- w cenie 2.40 zł. Tu już nie pozostawiano złudzeń co do składu
napoju. „Napój gazowany słodzony z dodatkiem substancji smakowo-aromatycznych,
sztucznie barwiony” Duża czerwona litera „O”, z lewej strony etykiety, szeroki
niebieski pas.

Mazowszanka – to prawdziwy dinozaur, relikt przeszłości. Do dziś przetrwała w
niezmienionej formie z ta samą nalepką i w typowej dla siebie litrowej szklanej
butelce. W wersji 0.33l byłą rozdawana za darmo w zakładach pracy. Czasami
można było znaleźć w zakapslowanej butelce różne drobiazgi; gwóźdź, kamień czy
spinacz biurowy.

Mleko – to produkt szczególnie związany z dziejami PRL-u. Każdy obywatel miał
mieć niczym nie skrępowany dostęp do mleka. Spożycie mleka było jednym z
ważniejszych wskaźników wałkowanych przy wszystkich okazjach. W szkołach
darmowe mleko było rozdawane w czasie dużej przerwy, mleczarze roznosili je pod
drzwi mieszkań (charakterystyczny widok człowieka ciągnącego wózek na mleko o
godz. 5.00 rano), w zakładach pracy rozdawano je na stołówkach. Codziennie było
dostarczane do sklepów jeszcze przed ich otwarciem i stało w piętrzących się
skrzynkach na ulicy aż do przybycia personelu. Często ratowało życie
powracającym nad ranem zmęczonym rodakom. Mleko miało zbilansować braki białka
zwierzęcego i było ważnym elementem polityki. Jakość mleka natomiast, już
zupełnie nikogo nie interesowała i jeśli słyszało się głosy niezadowolenia , to
były to głosy malkontentów. Na szczęście typowa dla dzieci niechęć do napojów
mlecznych, pozwoliła przetrwać narodowi w miarę dobrej kondycji. Mleko
pozbawione wszelkich norm, sprzedawało się w nie "hermetycznych" butelkach
zamykanych za pomocą sreberka. Cała wiedze dotyczącą mleka czerpało się właśnie
z owego sreberka. Kolor świadczył o zawartości tłuszczu, ale tylko z grubsza (
srebrny – mleko chude, złoty – tłuste), a o dacie produkcji świadczyła
nieczytelna data wytłoczona w sreberku. Wraz z pojawiającymi się plotkami, że
personel sklepów sika do mleka, a w najlepszym razie dosypuje proszku IXI (
którego zresztą smak wyraźnie się w mleku wyczuwało), spadało spożycie mleka,
aż do pojawienia się mleka w folii. Co prawda takiego mleka nie dało się po
otwarciu postawić w lodówce ani w ogóle nigdzie, smaczne też nie było , ale
wreszcie sterylne. Podstawowa technika picia polegała na odgryzieniu rogu
torebki i przez powstały otwór, wyduszaniu mleka prosto do ust. Nie wypite
mleko należało przelać do garnuszka. Pusta torebka służyła potem długo jako
opakowanie na śniadanie do szkoły.

Mirinda – pojawiła się wraz z Coca-colą, była pyszna i bardzo mocno gazowana.

napój pomarańczowy - Magda S. wyłuskuje z zakamarków pamięci przepis na
wspaniały napój na wszystkie okazje.: "Rarytasem był własnoręcznie wykonany
napój pomarańczowy ze skorek zdobytych pomarańczy. Nie pamiętam dokładnego
przepisu, ale na pewno gotowało się świeże skorki z cukrem. Robiło się ten
napój na przyjęcia urodzinowe i imieninowe." Napój odpowiednio wzbogacony, mógł
na eleganckim przyjęciu udawać poncz lub inny egzotyczny trunek.

Napój z bani - na początku lat osiemdziesiątych pojawiły się napoje z "bani",
chłodzone, przeważnie pomarańczowe lub cytrynowe. Był to powiew nowoczesności i
wielkiego świata - upał, a tu schłodzony napój. Charakterystyczne było to, że z
upływem dnia napój był coraz "cieńszy" i tracił barwę. /Jedliński/

Oranżada –(Szampanka) przez długi czas jedyny napój gazowany . Etykieta
pomarańczowa lub żółta z kieliszkiem szampana tryskającym bąbelkami. Smak
rozpuszczonych landrynek, bardzo słodka. Sprzedawana w „oranżadówkach”, czyli
smukłych butelkach z ceramicznym korkiem na drucie. Często dla „szpanu”
otwierana z „karata”. Napój kultowy, do dziś posiadający wielu zwolenników, o
czym może świadczyć triumfalny powrót oranżady produkowanej przez
firmę „Helena”.

Oranżada w proszku – produkt zakupywany przez dziatwę szkolną przy każdej
wizycie w sklepie. Nie wielu jednak poznało smak tej oranżady w docelowej,
płynnej formie. Spożywana głównie na sucho za pomocą palca wskazującego.
Amatorów tego przysmaku można było rozpoznać po zabarwionych na pomarańczowo
palcach. Czasem żuta wraz z opakowaniem aż do wyssania zawartości. Pierwotnie
sprzedawana w cenie 0.50zł. w pergaminowych kopertkach z rysunkiem przekrojonej
pomarańczy. Potem pojawiła się w nowej wersji w dwóch smakach (pomarańczowa i
cytrynowa), w cenie 0.80zł. Produkowana przez Libelle. Była bardziej miałka,
mniej się pieniła i zdecydowanie miała gorsze notowania wśród koneserów.

płynny owoc - napój jabłkowy występujący w dwóch wariantach : sok klarowany i
nieklarowny. Jednym z głównych producentów Płynnego Owocu były Zakłady
Przetwórstwa Owocowo Warzywnego w Łowiczu


podpiwek Kujawski - fantastyczny napój, który wykonywało się samemu w domu ze
specjalnego ekstraktu kupowanego w spożywczaku. Podpiwek, zwany czasem kwasem
chlebowym powstawał przez fermentację zbożowego ekstraktu zalanego wodą.
Trzymało się go w butelkach po oranżadzie lub po Mazowszance (czasami w
specjalnych kociołkach z kranikiem). Miał niepowtarzalny smak podobny do
karmelowego piwa.

Polococta – brązowy nap

Papierosy

[nutopia]

476 - papieroski produkcji Wietnamskiej, o niecodziennym aromacie. Krążyły
pogłoski, że do papierosów dodawane są włosy Wietnamczyków, co miało tłumaczyć
ten dziwny odór. Nazywane popularnie " napalmami "

8 i pół - W początkowym okresie stanu wojennego weszły na rynek papierosy z
filtrem o nazwie "8 i pół" (białe opakowanie z granatowym napisem), które miały
podobne walory jak Sporty, a może nawet lepsze. Nie cieszyły się jednak taką
renomą jak Popularne wskutek rozpowszechnienia plotki, że są to papierosy dla
milicjantów, ponieważ nazwa określała edukacyjną karierę każdego z z nich
(podstawówka plus półroczny kurs milicyjny). /Radek R./

Arberie – papierosy Albańskie zalegające w kioskach nawet w najtrudniejszym dla
palaczy okresie. Duszące i bez odpowiedniej mocy. Nie dały się „ciągnąć”.
Palone z przymusu z wyraźnym wstrętem.

Carmeny – papierosy eleganckie, wyraźnie dłuższe od pozostałych, pakowane w
czerwony papier z białym napisem CARMEN, foliowane. Traktowane z pogardą przez
klasę robotniczą ze względu na cenę, niepotrzebny filtr (czasem obrywany) i ból
głowy, który wywoływały. W jednym z komiksów Kpt. Żbik demaskuje przestępcę
palącego papierosa – „Robotnik ... i Carmeny pali?!..” W latach 70-tych w
środowiskach podwórkowych krążyła plotka, że "Carmeny" są opiumowane.

Caro – bardzo lubiane papierosy. Początkowo w niebieskich potem w czerwonych
opakowaniach z centralnie umieszczoną durzą literą C. Dość trudne do upolowania
z uwagi na swoją popularność.

Drava - jugosłowiańskie - "ekstra Drava - sucha trawa"

DS – ( popularnie nazywane "sedesami") podobnie jak Alberie nie cieszyły się
uznaniem chociaż były już bardziej tolerowane, Na opakowaniu niebieska kotwica.
Za słabe , za wilgotne, za duszące, ciężkie do ciągnięcia.

Dukaty - były spłaszczone i pakowane w płaskie pudełka zawierające 10 sztuk, co
czyniło je łatwymi do schowania w kieszeni uczniowskiej.

Extra Mocne – (emersony, schabowe) papierosy dla prawdziwych twardzieli.
Występowały w wersji z filtrem i bez filtra( schabowy z kością i bez kości).
Mniej doświadczonego palacza ścinały z nóg często wywołując torsje. Bardzo
poszukiwana marka ze względu na swoje parametry: stosunek mocy do ceny.

Giewonty – papierosy początkowo bez filtra, potem również z filtrem.
Śmierdziały jeszcze przed zapaleniem. Nie cieszyły się uznaniem palaczy.
Opakowanie z szorstkiego papieru (zżółkłego jakby ze starości) z centralnie
umieszczoną śnieżynką. W wersji z filtrem opakowanie z czerwonym stylizowanym
zarysem gór. Jak w większości papierosów w tym czasie, zamiast sreberka papier.

Grunwaldy - małe płaskie kartonowe pudełeczko z białym wieczkiem ozdobionym
jakimś niebieskim motywem militarnym, wieczko odchylane do góry, pudełeczko jak
na order . Papierosy bez filtra dość krótkie, spłaszczone, ułożone jak
sardynki. Znaleziony pojedynczy cały egzemplarz pod talerzem gramofonu Bambino
dał się wypalić ze smakiem. /mfigurski/

Junak - (siekiera!), po 10 sztuk, paczka taka 1.50, opakowanie z burego
papieru z niebieskim niewyraźnym nadrukiem rozpadające się w kieszeni. Po
wszystkich się pluło drobinami tytoniu. W podobnym stylu utrzymane były
papieroski "Mazur". /mfigurski/

Kapitan - w niebieskich, twardych pudelkach (dostępne też były w miękkich
paczkach). Pojawiły się na rynku chyba około roku 1992. Na środku pudelka było
białe kółko a w nim czarny cień głowy faceta w czapce kapitana morskiego. To
były chyba pierwsze papierosy które miały konkurować z "zachodnimi fajkami".

Klubowe – dość popularna marka. Opakowanie z białego( a właściwie kremowego)
papieru fatalnej jakości z czerwonym napisem Klubowe. Swój renesans przeżywały
w okrasie stanu wojennego i papierosów na kartki. Czasami do kupienia luzem w
półmetrowych kawałkach. Klubowe dzieliło się jeszcze na podgatunki, te z
wytwórni w Augustowie i z fabryki w Radomiu. Augustowskie były o niebo lepsze i
smakowo i jakościowo co i tak nie warunkowało trafienia na paczkę zrobioną ze
zmiotek poprodukcyjnych.


łódzkie - papieroski pojawiły się w połowie lat 80-tych. Biało- czerwone,
papierowe opakowanie, utrzymane w skromnej a nawet surowej stylistyce.
Zaliczane do papierosów "lekkich". Bibułka użyta do produkcji "łódzkich"
przepuszczała powietrze bokiem i każda porcja nikotyny była mocno rozrzedzona
powietrzem otaczającym. Nie wiadomo czy efekt był zamierzony , ale możemy
uznać "łódzkie" za prekursora dzisiejszych light-ów. Miały jeszcze tą
właściwość, że były bardzo mocno "nabite" i przed rozpoczęciem palenia należało
zmiętolić nieco w palcach, usunąć kołki jeżeli było to możliwe i nadmiar
tytoniu wykruszyć./Jędrek65/ Proces ten zwany "wykruszaniem", poprzedzał
palenie większości polskich papierosów. Nie umiejętne "wykruszanie" mogło
doprowadzić do zniszczenia papierosa przez rozklejenie bibułki lub przebicie
jej przez ukryte w tytoniu kołki.

Marlboro – papierosy super elitarne, jedyne produkowane w Polsce na zachodniej
licencji, drogie i do kupienia tylko u szatniarza. Publiczne palenie Marlboro
ściągało wzrok zawistników. Dodatkowo można było spotęgować wrażenie przez
postukiwanie paczką w kawiarniany stolik. Paczka Marlboro wsunięta do kieszeni
kierownika sklepu czy innej instytucji, działała cuda.

Marsy - konkurowały ze "stołkami"

Mdkwari - marka gruzińska, niezwykła rzadkość, określane także jako "palone
odchody kanarków"

Mentolowe - kobiece "Sporty". Bez filtra, zielona miękka paczka, zaklejona
celofanem żeby mentol się nie ulatniał. Ciężkie , ostre, droższe od "Sportów".

Mewy - bardzo aromatyzowane papieroski, przypominające zapachem tytoń fajkowy.

Mocne - krótkie papierosy z filtrem w papierowym miękkim opakowaniu. Na białej
paczce widniała ogromna litera M która składała się z poprzecznych biało-
czarnych pąsów. Poniżej litery M były małe, czerwone literki "ocne" które
dopełniały nazwy. Nazwa była całkowicie usprawiedliwiona, ponieważ papierosy
posiadały zadawalającą moc i były wystarczająco gryzące. W latach 90-tych
święciły prawdziwy tryumf, zyskując rzesze zwolenników. Jedyne papierosy tak
podłego gatunku, które doczekały się reklamy prasowej.

Opal - pojawiły się z okazji manewrów wojsk Układu Warszawskiego Opal 87

partagasy - Kubańskie papierosy o nieprawdopodobnej mocy.

Popularne - (popularesy, killersy, gwoździe) następca Sportów o podobnych
walorach smakowych. Bez filtra z wszelkimi tego konsekwencjami. Te papierosy
stanowiły deputat tytoniowy w Wojsku Polskim dla żołnierzy służby zasadniczej.
Najczystszą, koneserską odmianą "popularnych", były t.z. "prawdziwki" czyli
augustowskie " popularne ". Podczas letnich wojaży, to pierwszy zakup na
dworcach kolejowych Ełku, Augustowa czy Olecka.

Radomskie – palone przez desperatów, okrutnie śmierdzące,
nafaszerowane „kołkami” i innym rupieciem. Potrafiły wypalić się bokiem do
samego filtra nie naruszając pozostałej części bibułki. Często podczas palenia
tworzyły efektowną miotełkę, czasami coś w nich strzelało wyrywając kawałki
tytoniu. Podobne atrakcje występowały i w innych gatunkach, jednak o wiele
rzadziej.

Silezje – granatowe opakowanie z wielką białą literą „S”.

Sporty – najbardziej popularne papierosy PRL-u (najtańsze, cena 3.50 zł).Bez
filtra. U palacza wyrabiały odruch ciągłego plucia spowodowany koniecznością
wypluwania przeróżnych drobiazgów pozostających w ustach . Wydzielały
charakterystyczny swąd kładzionego asfaltu. Wielu polskich emigrantów palących
na obczyźnie Sporty miało z tego powodu masę nieprzyjemności, jak zwolnienie z
pracy za używanie narkotyków czy kary za uruchamianie systemów
przeciwpożarowych. Sprzedawane także w paczkach po 10 szt.

starty - drugie wcielenie sportów. Papierosy utrzymane w podobnym reżimie
technol

Słodycze

[nutopia]

blok lubuski - smakołyk w kształcie cegły imitujący smak czekolady. Masa była
przemieszana z jakimiś odpadkami po produkcyjnymi, jakby resztkami wfli.

Bolek i Lolek – polska balonowa guma do żucia. Jak wiadomo polski przemysł
spożywczy jak dotąd nie potrafił wyprodukować gumy balonowej. Różne gumy
pojawiające się na rynku, najczęściej w kształcie irysków, były twarde, wręcz
kruche i do wzorca „Donald” było im daleko. Sytuację miał zmienić
właśnie „Bolek i Lolek”. Balony jednak wychodziły słabiutko, a smak był nijaki.

ciepłe lody – ciekawie rozwiązany problem braku chłodni w niektórych sklepach.
Ciepłe lody sprzeczne z logiką już w samej nazwie, produkowane były na bazie
prawdziwego wafelka od lodów. Był on wypełniony czymś w rodzaju stwardniałej
piany o dość sympatycznym smaku. Wszystko razem wraz z etykietka wytwórcy,
zapakowane było w celofan.

czarna perełka – były to małe brązowe groszki, uwięzione w sprytnym okrągłym
pudełeczku z cienkiego żółtego plastiku. Poprzez pokręcanie wieczkiem od
pudełka, zgrywało się otwory na bocznej ściance przez które potem poprzez
intensywne potrząsanie, wydobywało się groszki. Niestety groszki najczęściej
się sklejały w jedną bryłę i żeby je wydobyć i tak trzeba było otworzyć
pudełko. Smak groszków odgrywał rolę drugorzędną, a ważne raczej było zmaganie
się z materią.

czekolada czekolado podobna – to symbol PRL-owskiej rzeczywistości. Wyroby
czekolado podobne miały zastąpić braki w podaży prawdziwej czekolady, która
była eksportowana prawie na cały świat i cieszyła się tam największym uznaniem.
My tym czasem byliśmy skazani na przeróżne wynalazki w formie czekolado
podobnych bloków, czekolad, cukierków, polew. Żeby forma pasowała do treści,
stosowano często „etykiety zastępcze”. Z Węgier sprowadzano czekolado
podobne "Afrikany". W drugiej połowie lat 70-tych zasadniczo występowały 2
rodzaje polskiej czekolady: Amatorska - mleczna czekolada w fioletowym
opakowaniu z dużą literą A na opakowaniu oraz Wyborowa - gorzka (lubili ją
wyłącznie dorośli) w jasno zielonym opakowaniu.

Donald – (guma do żucia, balonówa) produkt dostępny wyłącznie u „prywaciarzy”
czyli wszelkiego rodzaju budkach warzywnych i bazarach, ewentualnie w Pewexach.
Pakowana w kolorowe błyszczące papierki z wizerunkiem Kaczora Donalda i co
najważniejsze dołączona była do niej historyjka obrazkowa z postaciami Disneya.
Historyjki zbierało się, i wymieniało między sobą , a charakterystyczny zapach
gumy długo przywoływał przyjemne wspomnienia. Często, gdy guma już traciła
smak, nie była wyrzucana tylko zasilana kolejną. Normy przewidywały jednoczesne
żucie do czterech gum. Alternatywnie żuło się gumy-kulki sprzedawane w długich
foliowanych opakowaniach (jakby na metry). Sprzedawca odcinał żądaną ilość gum.
Wszystkie gumy można było uszlachetniać przez jednoczesne rzucie grafitu
kolorowej kredki, co nadawało gumie piękny jaskrawy kolor.

draże indyjskie – znalazły się w tym spisie głównie ze względu na niezapomnianą
nazwę. Były to orzeszki oblane jakąś brązową substancją.

dropsy – protoplasta „mentosów”, chociaż pozbawiony jakiejkolwiek reklamy,
znany każdemu mieszkańcowi naszego kraju. Występowały w najróżniejszych smakach
i kolorach, miały jednak zawsze jedna wspólna cechę – bardzo trudno było usunąć
z nich opakowanie. Papierek w który były zawijane odklejał się często dopiero w
ustach.

herbatniki – sama nazwa jednoznacznie kojarzy mi się z trudnymi czasami. Co to
są herbatniki wyjaśniać nikomu nie trzeba. Dawniej jednak herbatniki to bywało
drugie śniadanie w szkole, wykwintny poczęstunek dla gości, suchy prowiant na
wycieczkę, nagroda w szkolnym konkursie. Niewątpliwą zaletą herbatników było
to, że zawsze można było je kupić.

iryski – małe kostki zawijane w papierki jak paczuszki, wykonane z masy
podobnej do „krówek” tylko twardsze. O ile nie leżały z byt długo gdzieś w
magazynach, to bardzo ładnie się żuły, i zyskiwały miano „mordoklejek”,
przestarzałe były kruche i nie miały już takiej wartości. Konkurowały z
nimi „toffi”.

kukułki – bardzo poszukiwane cukierki, w kształcie landrynki. Ale to jedyne
podobieństwo. Były brązowe z białymi paseczkami, nadziewane jakimś alkoholem.
Bardzo smaczne. Często wystawiane na stół jako stały element dekoracyjny.

lizaki – występowały w dwu wersjach: 1- okrągłe, płaskie , z kolorowym wzorkiem
w kształcie kwiatuszka w środku, na drewnianym patyku, zawijane w celofan. 2 –
w kształcie kogucika, z czerwonej masy, na drewnianym patyku, nie pakowane.
Później pojawiły się lizaki na plastikowych patyczkach. Były to owalne, jakby
rozpłaszczone dropsy na patyku, pakowane w zgrzewany celofan. No i
oczywiście „Kojaki” dziś znane jako „lili-pops”. Regionalnie występowały też
lizaki z żołnierzykiem. Lizak przypominający smoczka, zamiast patyczka
posiadał plastikową figurkę żołnierzyka lub Indianina.

lody „Bambino” - były to lody na patyku o smaku śmietankowym. Loda należało
spożyć w możliwie najkrótszym czasie najlepiej zachłannymi „gryzami” , w
przeciwnym razie lód spadał na ziemię, a my zostawaliśmy z samym patykiem. W
najlepszym razie mieliśmy rękę umazaną po łokieć. Udoskonalona wersja tego
loda, która miała być pozbawiona już opisanych wyżej defektów, nosiła
nazwę „Calipso”. Tu producent w ogóle zrezygnował z instalowania patyka,
obarczając tym zadaniem konsumenta. Jak przypomina znakomity badacz tematu i
specjalista od mrożonek Mateusz F. ,dołączony do paczki patyczek był płaski,
taliowany i doskonale przyjął się w gabinetach lekarskich jako przyrząd do
badania gardła i powiększonych migdałków. Nabywca loda mógł samodzielnie podjąć
decyzję, czy zje go patyczkiem-łyżeczką, czy też podejmie śmiałą próbę nabicia
loda na patyk. Decyzję należało podjąć w oparciu o panujące warunki
atmosferyczne i stopień zmrożenia loda. Praktyka wskazywała na korzystanie z
pierwszej metody, choć po kilku minutach trzymało się w garści roztopioną
breję, to jednak straty na lodzie były i tak mniejsze niż w przypadku
niefachowego nabicia na patyk. Wprowadzone na krótko lody "Śnieżki" oklejone z
obu stron wafelkami, nie rozwiązały nabrzmiałych problemów spożycia loda.
Dalszych doświadczeń na lodach nie prowadzono. (specjalne podziękowania za
udostępnienie swoich wieloletnich badań nad lodem w PRL, dla Mateusza F.)

lokomotywka - plastikowa, przeźroczysta lokomotywka wypchana różnokolorowymi
groszkami o smaku kwaskowym. Groszki zazwyczaj posklejane. Bardzo intensywny
barwnik skutecznie farbował dłonie i język.

miętówki - Kupowało się na kg, zrobione ze sprasowanego, białego, miętowego
proszku, zrobionego na kształt okrągłej, średniej wielkości tabletki. Pani
sklepowa, zwykle pakowała te miętówki do papierowej torebki, która od wewnątrz
po jakimś czasie była pokryta odsypującym się z cukierków białym proszkiem a
także łapka sięgająca po te miętówki również nabierała białego koloru. Miętówki
się zwykle ssało, szybko się rozpuszczały. /derfic/

misie – żelowe misie przywożone z NRD. Funkcjonowały też pod nazwą HARIBO.
Bardzo popularne i często uważane za smaczne. W jednostkach handlu
nieuspołecznionego (prywatne budy, zieleniaki), sprzedawane na sztuki.

mleko skondensowane w tubkach – nie przypadkiem znalazło się w dziale
słodyczy. Każdy doskonale wiedział, że inne użycie tego smakołyku, jak
bezpośrednie wtłoczenie do organizmu, było by czystą stratą. Stratą
niewybaczalną tym bardziej, że mleczko było praktycznie nie do zdobycia.
Występowało także w wersji czekoladowej.

obwarzanki – małe, twarde obręcze upieczone z mąki z wodą, nawlekane na
papierowe sznureczki. W sklepach

[zewsi]

Bolek i Lolek to była guma, która w trakcie żucia rozpadała się na grudki.
Ciepłe lody widziałem przedwczoraj w moim spożywczaku :-)
Draże Indyjskie - bardzo dobre. :-)
Lokomotywa była fajna. Wydaje mi się, że nie tylko lokomotywą była lokomotywa.
Ale mogę się mylić. :-)
A w tubkach mleko też widziałem przedczoraj. Miało w nakrętce taki trzpień,
którym się przebijało błonę tubki. :-)

Zabawki i gadżety

[nutopia]

Armatka na korek – coś w rodzaju drewnianej pompki której wylot zatykało się
dołączonym do zestawu korkiem. Energicznym ruchem wsuwało się tłoczek do
armatki co powodowało wystrzelenie korka połączone z hukiem. Starsi koledzy
uzyskiwali podobny efekt podczas otwierania wina. Dostępna na odpustach i pod
kościołami.

Automatyczny ołówek – przedmiot pochodzący z Czechosłowacji. Po wykręceniu
mechanizmu z obudowy, otrzymywało się niezbędną w szkole „splówkę”. Zaopatrzony
był w sprytną temperówkę ukryta w przycisku ołówka. Najbardziej popularny kolor
obudowy to brudno-żółty.

bajki - (kino domowe) to kupowane w rolkach przeźrocza z bajkami, do
wyświetlania za pomocą specjalnego rzutnika, zwanego często "projektorem".
Bajki sprzedawane były w kioskach "RUCH-u" w małych plastykowych pudełeczkach.
Na wieczku przyklejona etykietka z tytułem bajki. Do wyświetlania bajek służył
ciężki, ebonitowy rzutnik, który po rozgrzaniu żarówki zaczynał wydzielać
charakterystyczny swąd. Zbyt długie studiowanie jednego obrazka groziło
wypaleniem w nim dziury.

Bierki - gra zręcznościowa wymagająca saperskiej precyzji i wewnętrznej
dyscypliny. Po rozsypanie na stole plastikowych patyczków w różnych kształtach
i kolorach, należało je po kolei zbierać, aż do "skuchy". "Skucha" następowała
gdy w czasie podnoszenia bierki, któryś z patyczków poruszył się. Wygrywał ten
kto zbierał najwięcej punktów. Bierki składały się z harpunów, bosaków, wioseł,
zwykłych bierek i były odpowiednio punktowane.

Bosmanka – (sznurek zakończony kulką) wyplatało się ją ze sznurka do bielizny
na bazie kulki z łożyska, piłeczki kauczukowej lub innego regularnego
przedmiotu. Bosmanka nie miała konkretnego praktycznego zastosowania, była
raczej czymś w rodzaju talizmanu czy fetyszu. Niektórzy potrafili jednak za jej
pomocą, wyszarpnąć krzesło z pod siedzącego czy ułamać zeschłą gałąź z drzewa.
Przypuszczalnie na popularność bosmanki miał wpływ Jorguś Pyzdra.

Chińska gumka – gumka o narkotycznym zapachu. Nie było sposobu by oderwać się
od wąchania. Na większości gumek , prędzej czy później, pojawiały się ślady
zębów, pozostawione przez złamanych cudownym zapachem, właścicieli.

Chiński długopis – każdy go miał. Był ciemno bordowy, ze złotą skuwką, miał
lekko wygięty wkład, pisał cienko na fioletowo i częsty przerywał. Nie rozlewał
się jak inne długopisy.

chiński piórnik - W latach 70-tych piórnik chiński to była podstawa
szczególnie wśród dziewcząt. Plastikowe pudełeczka ze słodkim rysuneczkiem na
miękkim (podszytym gąbką) wieczku. Piórnik zamykało się za pomocą magnesu
(bardzo ważne bo magnesy wyjmowane z piórników miało bardzo wiele
interesujących zastosowań). Niebagatelną sprawą był również fakt, że w piórniku
znajdowało się lusterko. Oprócz chińskiej gumki pachnącej w piórniku należało
mieć również chiński ołówek z gumką na końcu. W latach 80-tych pojawiły się
polskie super tandetne podróbki chińskich piórników, gumek i ołówków /Ravik/

chińskie nalepki - omamiły większość dziewczyn pod koniec lat 70-tych.
Prawdziwy szał ( każdy z nas ich 500 miał). Były to takie wypukłe nalepki z
gąbką w środku. Czasem miały wypukłe oczka, które się ruszały.

długopis z widoczkiem - górna część długopisu wykonana była z przeźroczystej
rurki zalanej jakimś płynem. Wewnątrz rurki działy się przedziwne rzeczy. A to
nurkował kaczor Donald, padał srebrny śnieg lub przepływał jakiś statek.
Czasami spotykało się egzemplarze dla dorosłych. Odpowiednio manipulując
długopisem, można było pozbawić odzienia tkwiącą w szklanej rurce piękność. Z
czasem płyn w długopisie mętniał, a zatopione w nim figurki ulegały powolnemu
rozkładowi.

Flamastry – przynoszone do szkoły jak relikwie, w często metrowych opakowaniach
po 60 szt., pozyskiwane od rodziny powracającej z zagranicy (flamastry były w
takich wypadkach podstawowym prezentem), prawie nigdy nie używane (z obawy
przed wypisaniem), dokonywały żywota, wysychając w opakowaniu.

Gitara z żyletką – rodzaj temperówki do ostrzenia ołówków. Nie wielu znałem co
by potrafili naostrzyć tym ołówek. Za to stylistyka na 5. Ciekawe co by się
działo gdyby dziś wprowadzić do szkól takie gadżety?

Góralski piórnik – często spotykany drewniany pojemnik na przybory szkolne, z
wypalanymi góralskimi motywami. Właściciel takiego piórnika, nierzadko
używał „długopisu ciupagi”.

Haclówa – rodzaj broni zaczepnej, wykonywany w dwu wersjach; wersja ciężka –
rączka wygięta (w kształcie kamertonu) z grubego drutu, najlepiej izolowanego,
guma modelarska (kauczukowa) o przekroju kwadratowym. Pociski z wygiętych
szpilek lub drutu. Wersja lekka – wysnuwało się pojedynczą gumkę z gumy do
majtek i mocowało ją bezpośrednie do palców ( kciuk i wskazujący). Hacel
wykonywało się ze zrolowanego papieru. Można było w ten sposób rozsyłać po
klasie korespondencję lub w czasie klasówki błagać o pomoc „kujona”. W
ostateczności zawsze w kieszeni znalazła się jakaś wygięta szpilka.

Jajka na wodę – podstawowa oręż na lany poniedziałek, do czasu pojawienia
się „Ludwika”.

jo-jo na gumce - dość durna zabawka odpustowa, wykonana z trocin obleczonych w
kolorowy celofan. Najbardziej pociągające było sprawdzenie czy w trocinach nie
ma ukrytej jakiejś tajemnicy.

Kalejdoskop - prześliczna zabawka, rozwijająca zmysł estetyczny i wyobraźnię.
Była to rurka z twardego kartonu, jakby rodzaj lunety. Wewnątrz wyłożona
lusterkami, na końcu znajdowała się wydzielona cześć, wypełniona kawałkami
kolorowych szkiełek, koralików, kawałków plastiku. Obracanie kalejdoskopem
powodowało przemieszczanie szkiełek, a ich obraz, odbity w kilku lusterkach
tworzył symetryczne wzorki cudownej urody. Działanie hipnotyczne i
uzależniające. Notowano nawet kilku godzinne seanse bez przerw. Po uzyskaniu
szczególnie efektownego wzorku, należało zmusić rodziców by delikatnie, nie
naruszając struktury, podziwiali nasze dzieło. Rodzic miał obowiązek wykazać
oszołomienie wielkim plastycznym talentem dziecka. Oszołomienie powinno
potęgować się wraz z nowymi kompozycjami podsuwanymi do oceny, aż do
osiągnięcia stanu histerii.

Kalkomanie – ozdobne obrazki naklejane za pomocą wody np. na meblościanki,
glazurę, lustra, samochody itp. w celu upiększania wystroju wnętrz. Bardzo
delikatne, często się rwały przy naklejaniu. Przywożone głównie z NRD, gdzie
sprzedawane były na przykład z wizerunkami polskich aktorów.

Kapiszony – małe papierowe konfetti lub taśmy podobne do serpentyny, z
wklejonym maciupkim ładunkiem hukowym. Kapiszony były amunicją do specjalnych
blaszanych pistoletów. Miały nie najlepszą opinie z racji na mizerny huk, i
spory odsetek niewypałów. Stosowane również do strzelania ze śrub. W nakrętkę
spajającą dwie śruby wkładało się kilka kapiszonów lekko dokręcało i mocno
rzucało się o chodnik.

Kawałek cegły – Przedmiot po prostu niezbędny do zabaw na podwórku. Służył
zarówno do rysowania torów „Wyścigu Pokoju”, „klas”, „chłopków” jak i do
przygotowywania podwórkowej zupy. Do bardziej monumentalnych prac stosowało się
kawałki pustaków, do precyzyjnych – twardą czerwoną cegłę.

Kolejka PIKO – dla wielu, to wystarczający pretekst na postaranie się o syna,
który był najlepszym alibi dla zakupu tego cacka. Kolejka pochodziła z NRD, u
nas najczęściej sprzedawana w „Składnicach Harcerskich”. Zasilacze do kolejek
były dodatkowo wykorzystywane do zasilania lampek choinkowych (dawały możliwość
regulacji natężenia światła).

Korki – amunicja do korkowców. Sprzedawane w kwadratowych pudełeczkach
wyściełanych trocinami. Podwórko znalazło dla korków wiele ciekawych
zastosowań, z których najbardziej ryzykowne polegało na obraniu korka z

[nekroskop88]

naprawdę myślisz, że ktoś to przeczyta?:P

[nutopia]

nekroskop88 napisał:

> naprawdę myślisz, że ktoś to przeczyta?:P
>
>
naprawdę myślisz, że ktoś to przeczyta?;P

[lullu1]

nutopia napisała:

> nekroskop88 napisał:
>
> > naprawdę myślisz, że ktoś to przeczyta?:P
> >
> >
> naprawdę myślisz, że ktoś to przeczyta?;P

melduję posłusznie,że tak..:)

[zewsi]

Go, Dryla, go!

a fuj:-)

[mmagi]