To jest wątek pochwała zwierzątek

[madohora]

Lew – wielkie kocisko
O nim to wszystko!

[madohora]

Straszny ten tygrys
Już kraty przegryzł!

[madohora]

Żubr, krewniak bizona i tura
Może przekona się któraś
Żubry sprowadzono do Pszczyny
Ciekawe z jakiej przyczyny?

[madohora]

1809 – Wojny napoleońskie: wojska francuskie rozpoczęły oblężenie Gerony w Hiszpanii.

[madohora]

Gepard to jest dziw natury
I to nie są żadne bzdury
Chociaż jak duży kot wygląda
W genetyce do psów zagląda
Nie jednemu zrzednie mina
Czy to kolejny dowód Teorii Darwina?

[madohora]

Tak to już w naturze jest
Że taki JENOT to też pies

[madohora]

Jak chcesz zobaczyć łosie
To tylko w Kampinosie
Chociaż niedawno po Warszawie chodził
Czy on na zakupy do stolicy zachodził?

[madohora]

Okapi, to jest kopia żyrafy
Okapi nie wiem czy ktoś wierzy
Do rodziny żyraf należy
Niezły ubaw z okapi mieli
Bo najpierw ją gdzie indziej wzięli
Dopiero w sześćdziesiątych latach
Okazało się że to jest żyrafa

[madohora]

[madohora]

[madohora]

stal się tam nieodzownie potrzebnym do wzmocnienia i utrwalenia potęgi i siły wyznawców Proroka. Skoro europejski kupiec, po mozolnem szukaniu, przy będzie wreszcie do odnalezionego obozowiska koczujących Arabów i chęć nabycia koni oświadczy, otoczy go zaraz zgraja ciekawych i tysiącami pytań zarzuci. Niechże kupu jący wyrazi się z lekceważeniem o pokazanym mu koniu, albo w pojęciu Araba nietrafną zrobi uwagę o właściwoś ciach tej lub owej rasy, niech wreszcie nie dość zręcznie konia dosiędzie, a próbując go pod wierzchem, nie po oryentalnemu zatoczy, — to przepadł, bo ośmieszony ni czego już więcej od rozbawionych Arabów nie usłyszy, jak tylko chórem, na każde pytanie wykrzykiwane: „boosz sub fahel“, co po naszemu mniej więcej „furda panie do- brodzieju“ oznacza, — a wtedy, chociażby taki kupiec byl najzawołańszym koniarzem w Europie, w Arabii uczuje się bezradnym i niedołężnym, bo ośmieszenie jest rzeczą może więcej zabijającą hipologa w pustyni, niż, młodego czło wieka w salonie. Arabowie, przybyłemu po konie do obozowiska miesz kańcowi Zachodu nie zaofiarują nigdy do kupna tego, co mają u siebie dobrego, tylko zazwyczaj największą li chotę, przedstawią mu niezrównanie fantastycznie z bra wurą i zręcznie, aby rozbudzić u niego namiętności, zagrać na nerwach, zapalić do kupna, oślepić, otumanić i wymódz w ten sposób cenę wysoką. Wprawdzie koczowniczy Arab nie wypasa konia na sprzedaż odtłuszczonem mlekiem, go towanymi ziemniakami, polewką z makuchów i z mąki, ani arszenikiem, lub gipsem; nie dodaje mu też fantazyi i tem peramentu przez zapuszczenie pod ogon terpentyny, papryk120 STEFAN BOJANOWSKI lub pieprzu, ani wreszcie starych koni nie robi młodymi przez umiejętne szlifowanie zębów i kunsztowne wypalanie na nich odpowiednich rejestrów, — ale w sztuce przedsta wienia najgorszego konia za „Perłę Arabistanu“, jest Beduin mistrzem nad mistrzami i pod tym względem w kąt zapę dzi wszystkich żydków z Bałty, Jarmoliniec, Tarnopola lub Rzeszowa! Kupiec obałamucony pięknemi formami oryentalnego konia i zachwycony, powiedzmy lepiej, sugestyonowany mistrzowskim sposobem jego przedstawienia, zapomina się i przyprowadza niestety zbyt często fałszywą ,,Perlę Arabi- stanu“ do kraju, a ta nie poprawia hodowli, szkodzi opinii i paczy na Zachodzie pojęcie o dobrym koniu krwi wschod niej. — Dobrego konia musi kupiec sobie sam wyszukać w obozowisku między namiotami, bo mu go Beduin z włas nej inicyatywy nigdy nie przedstawi do kupna, ale wtedy rzeczywistą wartość upatrzonego ogiera, lub klaczy od razu rozpoznać należy, bo takie manipulacye, jak : długo przy patrywać się, z blizka oglądać, rewidować oczy i zęby, ma cać mięśnie i ścięgna, mierzyć wzrost laską, lub taśmą, mogą zabobonnego Araba tak rozgniewać i w takie podejrzenie wprawić, że wyzywając i klnąc na czem świat stoi, z ko niem w cwał jak wiatr uciecze. Pustynny Arab, który nie kupczy dobrymi i szlachetnymi końmi, tylko wybiórki sprze daje, nigdy się jednak nie obrazi, gdy mu się chęć kupna najlepszego nawet konia oświadczy. Owszem, — to mu na wet pochlebia i nie powie, że konia nie sprzeda, tylko za raz zapyta: wiele dasz? — Jeżeli wyszukany koń jest wła śnie takim, po jakiego się do Arabii przybyło, to wtedy należy ofiarować taką cenę, aby ona swą wysokością SYLWETKI KONI ORYENTALNYCH I ICH HODOWCÓW 121 duina w zdumienie wprawiła i równocześnie zachwiała go w jego postanowieniu nie sprzedawania konia. Arab zdzi wiony, powiedzmy wysoką ceną jakby odurzony, albo za raz z koniem w pustynie się schowa, aby go Giaur złotem do sprzedania drogiego mu stworzenia jak szatan nie sku sił, albo też niczem swego wzruszenia nie zdradzi, tylko z całym spokojem i daleko idącą bezczelnością zażąda je szcze więcej, co jest już poniekąd znakiem, że konia będzie można ostatecznie kupić, skoro się nie będzie z ceną za niego liczyło. I rozpoczyna się targ dalekiego Wschodu, — targ twardy, zacięty, namiętny, krzykliwy, piekielny, a nawet i smutny. Po obozowisku gruchnęła już wieść, że Arab konia Giaurowi sprzedaje. Tłum zaciekawionych Bedui- nów otacza sprzedającego i kupca, a lada okoliczność może przy targowaniu rzeczywiście dobrego konia targ popsuć, bo jedni prawdziwie oburzeni wyzywają sprzeda jącego, że konia cudzoziemcowi na złoto zamienia, inni zaś grożąc pięściami doskakują do kupca i wrzeszczą, żeby dawał więcej. Zgraja obdartych, brudnych i bosych pa- negirystów i heraldyków pustyni wychwala głośno cnoty, przytacza zdumiewające czyny i natarczywie zwraca uwagę na niezwykły instynkt, ambicyę i rozum targowanego ko nia, którego pochodzenie, klnąc się na niebo, księżyc i gwiazdy, doprowadza kwiecistą mową, zawsze — do jednej z pięciu klaczy Proroka! Robi się zgiełk, zamięszanie, ciżba i hałas straszliwy, bo i nadbiegłe z namiotów kobiety biorą gorączkowo krzykliwy udział w sprzedaży fenomenal nego konia, — a gromadka nagich, lub na wpół odzianych małych i większych dzieci poczyna płakać boleśnie i rzewnibo przeczuwa, że utraci serdecznego przyjaciela i ulubio nego towarzysza zabaw wesołych, a taki szczery płacz kon- wulsyjnie do ukochanego konia tulących się dzieci i rzę siste łzy spływające obficie z prześlicznych czarnych ocząt po brązowych twarzyczkach maleńkich Beduinów, — to poruszą w pustyni każde serce kulturnego mieszkańca Za chodu! I targowany koń, jeżeli jest rzeczywiście szlachetnym koniem arabskim, przeczuwając coś niezwykłego dla siebie, również nie zachowuje się obojętnie podczas tej sceny. Stoi przed namiotem zdziwiony, a całem tern zajściem podrażniony, grzebie nerwowo przedniemi nogami w piasku doły głębokie; — od czasu do czasu w stronę kupującego spojrzy nieufnie i metalicznym głosem raz po raz zarży głęboko; każdej ścięgno, szyja i każdy muskuł u niego wyprężone, każda żyłka t drga i krwią nabiega; zawzięcie i niecierpliwie gryzie i żuje żelazo brzęczącego wędzidła, a płaty wzburzonej piany rzuca w około; — szerokie, roz warte chrapy zioną ogniem i życiem, strzygące uszy, wy krojone jak listki' konwalii, pochylając się to wtył to na przód podchwytują słowa mowy nieznanej, a te wspaniałe, prześliczne, wypukłe, czarne, ogniste, a przy tern jednak tak łagodne oczy arabskiego konia — jakby ze zdziwie niem pytają: co to za ludzie nieznani, z jakich powo dów zakłócają nam nasz spokój domowy, po co oni wła ściwie z bogatych krain zamorskich do nas w daleką odludną i ubogą pustynię przybyli, czy może patrzeć na naszą nędzę i biedę, lub też spoglądać na wyniosłe szczyty Libanu? A może zachciało się tym dziwnym Giaurom niewiernym szlachetnych koni Arabistanu, dla których nRBWH 124 STEFAN BOJANOWSKI na burnus położy, sprawdza, czy nie jest fałszywy, albo wytarty i czy brzegów nie ma okrojonych; dobre przyj muje, wątpliwe odrzuca. Po tej weryfikacyi następuje obli czenie na burnusie rzędami ułożonych monet. Wprawdzie arytmetyka od Arabów wzięła swój początek, ale z biegiem lat umiejętność liczenia spadła między potomkami wyna lazców tej nauki tak nizko, że do przerachowania tysiąca sztuk pojedynczych monet potrzeba tam dzisiaj kilka godzin czasu i kilka osób. Ten liczy na palcach, ów markuje dziesiątki i setki w ten sposób, że układa rzędami mniejsze i większe ka myki na piasku, inny po przeliczeniu pewnej kwoty wiąże węzełki na sznurku, — a wszyscy, myląc się co chwila i przerywając sobie wzajemnie robotę, zaczynają znowu od początku liczyć. Kupującemu nie wolno wtedy mieszać się do tego rachunku, bo kiedy jemu nie przeszka dzano w układaniu monet, to niech i on nie przeszkadza drugim w sprawdzaniu jego wypłaty. Izba obrachunkowa pustyni kończy wreszcie swoją mozolną robotę i Beduini zgarniają z burnusa przeliczone pieniądze, aby się nimi po dzielić, jeżeli koń był wspólną własnością kilku członków trybutu. Sprzedanego ogiera lub klacz, wśród ciszy pu styni, rżenia koni, płaczu kobiet i dzieci, biorą za uzdę, żegnają się z nim wszyscy serdecznie, wyrywają mu kilka włosieni z grzywy i wycierają go grudką ziemi, — a jak stary obyczaj każe, włosie wraz z ziemią oddają nabywcy jako znak, że koń przeszedł na jego

[madohora]

. I. Ogiery. 1. „Tur ch men", szpak bez odmiany — i 2. „Adsgar“, kasztan z łysiną i białemi tylnemi no gami, nie popasały długo w Jarczowczach, bo już w r. 1846, a więc w rok po przyprowadzeniu ich z Arabii, oba te ogiery sprzedał hr. Juliusz Dzieduszycki austryackiemu Rzą dowi na Bukowinę do radowieckiego stada. Turchmen zakończył życie w Radowcach, natomiast Adsgar od kupiony po kilku latach od Rządu przez hr. Władysława Rozwadowskiego, zginął jako reproduktor w rajtarowieckiem stadzie. Oba te ogiery wytworzyły w Radowcach dwa świetne rody (Stamm Turchmen i Stamm Adsgar), odznaczające się wytrzymałością, normalną budową, pięknemi formami i szyb kością, — ale równocześnie i małym wzrostem. To też kiedy i Radowiec nie oszczędziła ogólna a zgubna pokusa „po- prawiania“ konia oryentalnego przez dodawanie mu za po mocą Norfolków i Normanów „wzrostu i masy“, — obydwa wyż wymienione rody z biegiem lat znikły w radowieckiem stadzie, a z nazwiskiem Turchmen i Adsgar spotkać się dzisiaj można tylko w starych rodowodach tych szlachet nych matek, które nam niegdyś oddawały doskonałe konie do naszego chowu. — Jakeśmy przy zmianie kierunku hodowli wyszli na tych radowieckich pół-krwi oryentalnych „Dahomanach", — „El-Bedavich“, —• „Sachagyach 11 , — lub „Abugressach 11 , z zapożyczoną od Noniusów limfatyczną masą i porowatą kością, — o tern opowie nam najlepiej historya gatunkowego upadku naszej ogólnej hodowli krajowej.

[madohora]

KONIEC GEHENNY. INTERWENCJA MIESZKAŃCÓW URATOWAŁA ZWIERZĘTA - www.tvp.pl - 22.01.2022

[madohora]

Kot został udomowiony około 4 000 lat temu z dzikiego kota nubijskiego w starożytnym Egipcie

[madohora]

– Mamo, kto to jest? – pyta mała myszka, wskazując na nietoperza.
– To nasz daleki kuzyn. Pracuje w lotnictwie.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Zamieszkuje wszystkie typy lasów. Można ją spotkać także w ogrodach i miejskich kompleksach zieleni.

[madohora]

Gustuje w owadach, nasionnasionach i owocach. Jest także częstym gościem karmników. Żeruje w koronach drzew, ale także na ziemi.

[madohora]

Żbiki w Polsce występują wyłącznie na terenach górskich – w Bieszczadach (niedaleko Komańczy, Dukli), Tatrach oraz w niektórych pasmach Beskidów (np. w okolicach Piwnicznej). Niegdyś żbiki zamieszkiwały też prawie całą Europę, dziś pozostały na terenach Szkocji, Ukrainy, Węgier, Hiszpanii czy Francji. Poza Europą żbik występuje także w Azji Mniejszej i na Kaukazie, w Afryce Północnej, Chinach, Indiach i Mongolii.

[madohora]

Żbik to piękny i okazały drapieżnik. Osoby nie zaznajomione zbytnio z jego biologią łatwo mogą pomylić żbika z kotem domowym, z którym zresztą bez problemu się krzyżuje. Ssak ten jest bardzo pożyteczny, ponieważ zapobiega nadmiernemu rozprzestrzenianiu się różnych małych gryzoni, wyrządzających szkody w uprawach. Mimo tego ważnego znaczenia dla rolnictwa, przez wiele lat zwierzę to było tępione w naszym kraju, co sprawiło, że dzisiaj występuje bardzo nielicznie w Polsce i odnotowany jest w Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt jako gatunek zagrożony wyginięciem.

[madohora]

[madohora]

Lis rudy (Vulpes vulpes) to największy przedstawiciel swojego gatunku. Należy do rzędu drapieżnych (Carnivora). Z reguły zwierzęta te nie są niebezpieczne dla człowieka, ponieważ za wszelką cenę go unikają. Ale jeśli lis jest głodny, nie zawaha się zapolować na kurczaki. Warto też pamiętać, że zwierzę może być chore na wściekliznę, więc lepiej w ogóle się do niego nie zbliżać.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

No bo współczesne pieski nie widziały szczura....

[madohora]

Pożywienie
Kałamarnice są głowonogami drapieżnymi; żywią się skorupiakami (np. krylem, obunogami), małżami, strzałkami morskimi (szczecioszczękimi), ślimakami morskimi, rybami oraz drobnymi organizmami planktonowymi; u części gatunków występuje zjawisko kanibalizmu.

[madohora]

drucieńce, nitnikowce, Nematomorpha (Gordiacea),
typ bezkręgowców;
obejmuje ok. 230 gat., zbliżonych budową do obleńców; występują w klimacie umiarkowanym i ciepłym, postacie dojrzałe żyją w wodach śródlądowych bądź w morzach, larwy są pasożytami wewn. skorupiaków lub owadów, rzadziej wijów; ciało form dorosłych cylindryczne, cienkie i długie (do 150 cm); rozdzielnopłciowe; dorosłe osobniki nie odżywiają się.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

ZAKAŻENIA MAŁPIĄ OSPĄ POWINNI IZOLOWAĆ SIĘ OD ZWIERZĄT - Interia - 29.05.2022

[madohora]

Już nie wytrzymuję - idioto, jeden z drugim co wy mancie w tych pustych główach jak nie będzie pszczół - to my ludzie wyginiemy.

[madohora]

Zwierzokrzewy (z gr. zoophytae lub Zoophyta) – nazwa, jaką w XVI w. określano bezkręgowce podobne wyglądem do krzaczastych roślin (np. gąbki i jamochłony – głównie parzydełkowce i mszywioły). Uważano je za formy pośrednie między światem roślinnym i zwierzęcym. Termin Zoophyta – wprowadzony przez Georges'a Cuviera w randze gromady – funkcjonował jeszcze w XIX w., stopniowo zmieniając znaczenie na synonim jamochłonów

[madohora]

We wczesnym kambrze odnajduje się wieloszczety z pęczkami długich szczecinek, np. Phragmochaeta. W kambrze środkowym różnorodność wieloszczetów jest już dość duża, występuje też złożony aparat gębowy (Wiwaxia)

[madohora]

U wolno żyjących wirków najsilniej rozwinięte są dwa pnie położone po brzusznej stronie ciała. Występują u nich także dość dobrze wykształcone narządy zmysłów, wśród których spotykamy zarówno receptory chemiczne, dotykowe, jak i proste oczka (fotoreceptory) w liczbie od jednej do kilkunastu par. Niektóre morskie wirki mają też statocysty.

[madohora]

Półstrunowce (Hemichordata, z gr. hemi – pół + chorda – struna), przedstrunowce (Protochordata), strunogębe (Stomochordata), szparoskrzelne (Branchiotremata) – typ bezkręgowych, morskich zwierząt wtóroustych o cechach morfologicznych zbliżonych do strunowców (stąd nazwa typu), natomiast w rozwoju zarodkowym wykazujących cechy wspólne ze szkarłupniami. Występują wyłącznie w wodach morskich, głównie pełnosłonych, najczęściej w strefie dennej. Są wśród nich organizmy wolno żyjące i osiadłe, często kolonijne, tylko nieliczne pływają. Żywią się detrytusem i drobnymi organizmami morskimi.

[madohora]

Małe nietoperze wychowywane bez matek mają problemy z orientacją. Dzieje się tak, gdyż – jak twierdzą uczeni – samice egipskich nietoperzy z gatunku rudawiec nilowy szkolą maluchy w nawigacji. Najpierw są z nimi nierozłączne. Po trzecim tygodniu życia mama pozostawia malca w ukryciu na drzewach. Sama leci
po pokarm. Około 8. – 10. tygodnia maluchy próbują same latać. Za drogowskazy służą im drzewa, w których kiedyś bywały z mamami. Te, które nie mają za sobą takiego doświadczenia, błądzą.

[madohora]

Bez wątpienia świstaka można uznać za jedno z najciekawszych zwierząt żyjących w Tatrach. Z punktu widzenia systematyki zaliczany jest do rodziny wiewiórkowatych, a jak zapewne większość z nas wie, wiewiórki żyją głównie na drzewach. Nic bardziej mylnego, oprócz świstaka, w Polsce, także susły są przedstawicielami tzw. wiewiórek ziemnych. Ich życie toczy się przede wszystkim na ziemi oraz pod nią.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Jaszczurka Pinokio to bardzo rzadko spotykany gatunek. Jest ona jedną z najwęższych jaszczurek na ziemi. Nazwę swą zawdzięcza długiemu wyrostkowi znajdującemu się na pysku samca. Kiedyś uważano, że
wyginęła. Okazuje się jednak, że można ją spotkać w Ekwadorze.

[madohora]

Świstaki to dość duże gryzonie, które większość życia spędzają na spaniu. Okres ich hibernacji to nawet osiem miesięcy rocznie. Przed uśpieniem podwajają swoją wagę, aby powstała warstwa tłuszczu, dzięki której mogą przetrwać bez jedzenia. Według regionalnych przekonań to właśnie one są pierwszym zwiastunem wiosny. Świstaki kanadyjskie zamieszkują tereny Ameryki Północnej oraz Alaskę. Są głównie roślinożercami – żywią się trawami, liśćmi, mchami i turzycą, natomiast w okresie zimowym ich dieta staje się bardziej mięsna. Zjadają owady oraz wiewiórki, które w trakcie hibernacji są odkrywane przez świstaki podczas kopania w celu zdobycia korzeni. Ich wrogami są lisy, kojoty, orły, rysie oraz sowy. Populacja tego ssaka drastycznie się zmniejszyła – obecnie ma status zwierzęcia podlegają- cego ścisłej ochronie gatunkowej.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

„Od dawna wiadomo, że psy terapeutyczne mają pozytywny wpływ na postęp leczenia, ale to badanie potwierdza to klinicznie” - powiedziała Dell.

[madohora]

Naukowcy uważają, psy terapeutyczne mogą łagodzić odczuwanie bólu, odwracając uwagę od objawów zgłaszanych przez pacjentów, a także wpływać na postrzeganie intensywności bólu. Ponadto uważa się, że głaskanie zwierzęcia uwalnia korzystne hormony, które pomagają zmniejszyć poziom stresu.

[madohora]

Jak na swoje rozmiary oraz „zwinność” żółw wonny to zwierzę wykazujące bardzo silny behawior drapieżcy. Chociaż gdyby spojrzeć na skład diety tego gada od razu widać, że to gatunek wszystkożerny z silnym upodobaniem do pokarmów pochodzenia zwierzęcego. Żywią się przede wszystkim owadami i mięczakami, a ich ulubiony pokarm stanowią ślimaki, których muszle rozgniatają z dużą łatwością. Żółwie te, mimo że spędzają dużo czasu w wodzie, nie należą do najlepszych pływaków, to też ryby padają ich łupem bardzo rzadko. Jednak czasami zdarza się, że narybek bądź ikra kończy w ich przewodzie pokarmowym. Poszukiwania pokarmu umożliwia im bardzo dobrze rozbudowany zmysł węchu. Dzięki niemu są w stanie poszukiwać swoich ofiar nawet pod ziemią, odkopywać je a potem zjadać. Żółw urozmaica swoją dietę zjadając zielone części niektórych roślin wodnych. Zwierzęta mają ogromny apetyt, przez znawców określany „nieproporcjonalnie dużym w stosunku do wielkości ciała”, dlatego czasami po obfitym posiłku można obserwować u nasady szyi wyraźne zgrubienie, czyli tzw. wole, gdzie gromadzi się pokarm.

[madohora]

Zwierzęta te mają cały szereg różnego rodzaju zachowań, które pozwalają im przetrwać w obliczu ataku przez drapieżniki. Jedną z ciekawych umiejętności, niespotykanych w świecie żółwi, jest wspinanie po drzewach. Dla kogoś kto pierwszy raz ma kontakt z tym zwierzęciem w naturze, może okazać się zaskoczeniem spotkanie żółwia na wysokości około 2 m, przesiadującego na gałęzi, na której doskonale się maskuje, ze względu na swoje ciemne ubarwienie, co często upodabnia zwierzę do otoczenia, w jakim się znalazło. Wspinaczkę umożliwiają żółwiowi pazury znajdujące się na palcach. Poza tym żółwie wonne, zwane także piżmowymi mają jeszcze jedną tajną broń. Potrafią wydzielać nieprzyjemną wydzielinę, która ma zapach piżma. Stąd właśnie wzięła się nazwa tych zwierząt. Wydzielina stanowi ostateczną broń w sytuacji, kiedy zwierzę nie ma możliwości ucieczki, ani też kiedy nie może się schować przed drapieżnikiem. Wówczas za pomocą niewielkich gruczołów umiejscowionych na spodniej stronie ciała dochodzi do opryskania wroga. Dzieje się jednak to bardzo rzadko, bowiem żółwie tej broni używają w ostateczności. Nawet w hodowlach, kiedy właściciele biorą zwierzę do ręki, nie zostają potraktowani piżmem. Większym zagrożeniem dla nich jest żółwi pysk, wyposażony w ostre tarczki rogowe, ponieważ może bardzo boleśnie zranić dłonie chwytającego, dlatego zdecydowanie lepiej jest trzymać żółwie za tylną część ciała, tak by zwierzę nie dało rady sięgnąć palców używając do tego swojej długiej szyi.

[madohora]

Nie należą do najwybitniejszych pływaków, wręcz pływają słabo, ale większość życia spędzają na podwodnych wędrówkach. Nawet wygrzewają się pod lampą grzewczą będąc w lekkim zanurzeniu. Oświetlenie powinno być włączone przez 12 – 14 godzin, ale o niezbyt dużym natężeniu, dlatego że są to gady o zmierzchowym trybie życia. Dieta musi być urozmaicona i oprócz wspomnianych elementów roślinnych, dołóżmy podopiecznemu drobne ryby, kiełże, krewetki, małże, dżdżownice, a nawet oseski mysie. To uchroni nas przed problemami z niedoborami. Warto do każdego pokarmu dołożyć nieco suplementów zawierających witaminę D3 i wapń (Ca). Ze względu na żarłoczność, dorosłe osobniki wystarczy karmić 2-3 razy w tygodniu, inaczej możemy doprowadzić do nadmiernego otłuszczenia, a to z kolei pociągnie za sobą wiele innych problemów zdrowotnych.

[madohora]

Posiadanie zwierzęcia zmiennocieplnego z reguły wiąże się ze specjalnymi warunkami utrzymania. Czasami jednak, jeśli dobrze poszukamy, możemy znaleźć gatunki, których hodowlę jest zdecydowanie łatwiej prowadzić niż innych. Jednak łatwiej wcale nie oznacza, że bez problemów. Najważniejsze, aby stworzyć takie warunki środowiskowe, które będą jak najbardziej zbliżone do tego, w jakich dane zwierzę występuje w naturze.

[madohora]

Chinorniki stepowe żyjące w Rosji, Mongolii i północnych Chinach celowo ścinają niejadalną wysoką trawę pęczakową (Achnatherum splendens ), żeby mieć lepszy widok na niebo. Dzięki temu łatwiej im
wypatrzyć na czas drapieżne dzierzby, które polują na te małe ssaki. Międzynarodowy zespół naukowców ustalił to, przeprowadzając badania na terenie Mongolii Wewnętrznej. Gryzonie przebywają w podziemnych
korytarzach, ale wychodzą na powierzchnię ziemi, żeby coś zjeść. Wtedy narażone są na ataki ptaków. Jeśli trawy są niższe, drapieżnikom trudniej jest czatować na chinorniki i gromadzić w danym rejonie zapasy pożywienia. Zjawisko zmieniania przez zwierzęta otoczenia w celu ochrony swojego życia zwie się inżynierią ekosystemów.

[madohora]

Istnieją inne teorie na temat tego delikatnego mruczenia. Po pierwsze, jego częstotliwość sprzyja gojeniu się tkanek miękkich i kości u zranionych kotów. Niektórzy weterynarze i miłośnicy kotów obserwowali koty leżące obok siebie i mruczące, gdy któryś z nich doznał kontuzji (zachowanie określane jako „terapia mruczeniem”), chociaż literatura naukowa na ten temat jest skromna. Co więcej, w swoim naturalnym otoczeniu koty spędzają dużo czasu na leżeniu, czekając na polowanie, więc mruczenie może stymulować kości, aby nie stały się słabe lub łamliwe

[madohora]

Inni sugerują, że ten charakterystyczny szum jest niedawną ewolucyjną adaptacją kotów domowych, które mogą wykorzystywać relaksujący efekt, by zachęcić ludzi do opieki nad nimi i ich ochrony.

[madohora]

Słonie azjatyckie, gdy są samotne, bardzo się stresują. Szczególnie samce niedobrze znoszą brak przyjaciół. Osamotnienie nie jest tak dotkliwe dla samic, które urodziły dzieci. Ustalili to fińscy naukowcy z Uniwersytetu w Turku. Zbadali oni odchody 95 okazów pracujących w przemyśle drzewnym w Birmie. W kale szukali hormonów stresu. Poza tym w latach 2014 – 2018 rozmawiali z opiekunami tych ssaków, którzy udzielili informacji na temat kontaktów słoni z innymi ich pobratymcami. Odkryto też, że samce mocno
denerwują się wtedy, gdy w grupie jest ich więcej niż samic. Wyniki badań posłużą do opracowania metod, dzięki którym będzie można poprawić los zwierząt żyjących w niewoli, poza swoim naturalnym
środowiskiem.

[madohora]

Sambary jednobarwne to jedne z największych jeleni na świecie. Mogą ważyć nawet pół tony.

[madohora]

Gawronom, niegdyś bardzo pospolitym ptakom w Polsce, grozi wyginięcie. Winni ogromnego spadku populacji tego gatunku są wyłącznie ludzie. Problem pogłębia likwidacja łąk i pastwisk oraz odstraszanie gawronów z osiedli, likwidowanie ich kolonii w parkach czy na cmentarzach. Czarne, towarzyskie i bardzo hałaśliwe – to skojarzenia, które przychodzą na myśl, gdy mówimy o tych ptakach. Mają bardzo rozwinięty mózg i dobrą pamięć. Jednym z najciekawszych zachowań gawronów jest rozbijanie orzechów włoskich – wnoszą je w dziobach na latarnie i zrzucają z dużej wysokości na asfalt. Rozbite skorupki rozdziobują i wyszukują zawartość. Gawrony dbają o nasze uprawy, żerując na zaoranych polach, gdzie z upodobaniem zjadają larwy i pędraki szkodników roślin uprawnych, co czyni z nich naszych sprzymierzeńców. Właśnie
te duże stada gawronów pozwalają trzymać w ryzach populacje szkodzących rolnictwu owadów. Żywią się też odpadkami, nawet padliną. Ich kwasy żołądkowe są tak silne, że nie szkodzą im nieświeże, nadpsute kąski. Liczba gawronów systematycznie maleje, są więc objęte ochroną i zaliczone do gatunków narażonych
na wyginięcie

[madohora]

Najszybszym zwierzęciem świata jest gepard.Potrafi osiągnąć prędkość 110 km/godzinę

[madohora]

Najwyższym zwierzęciem na świecie jest żyrafa. Jej wysokość wynosi 6 m.

[madohora]

Choroby przenoszone: anaplazmoza, babeszjoza, borelioza, erlichioza, gorączka Q, tularemia

[madohora]

Prymatolodzy z Instytutu Antropologii Ewolucyjnej im. Maxa Plancka w Niemczech spędzili ponad 3000 godzin, obserwując goryle górskie w Parku Narodowym Wulkanów w Rwandzie. Ich obserwacje, które zostały opublikowane w czasopiśmie Scientific Reports, pokazują, że częstotliwość uderzeń w klatkę piersiową odzwierciedla rozmiar ciała. U goryli wielkość ciała jest wskaźnikiem dominacji i sukcesu reprodukcyjnego, więc bicie w klatkę piersiową może być postrzegane jako „sygnał” tych cech.

[madohora]

„To wspaniale, że mogliśmy pokazać, że rozmiar ciała jest zakodowany w tych spektakularnych pokazach” ‒ mówi Edward Wright, pierwszy autor badania z Instytutu Antropologii Ewolucyjnej im. Maxa Plancka w Lipsku w Niemczech.

[madohora]

Co ciekawe, obserwacje ujawniły również duże zróżnicowanie wśród samców pod względem liczby uderzeń, a także czasu ich trwania. „To wskazuje na możliwość, że uderzenia w klatkę piersiową mogą mieć indywidualne sygnatury, ale potrzebne są dalsze badania, aby to sprawdzić” - mówi Wright.

[madohora]

Dudek - opis, występowanie i zdjęcia. Ptak dudek ciekawostki
Mawiają, że każdy dudek ma swój czubek. No ma! I strzeże go z całych sił. Dudek to niezwykły ptak. Wyjątkowy w swoim rodzaju, bo jest jedynym przedstawicielem swojego rodzaju w naszej części Europy. Jak sobie radzi w naszym klimacie? Chyba całkiem nie najgorzej, byle starczało dla niego miejsc na założenie gniazda. Do tego są mu potrzebne stare drzewa dziuplaste położone na skraju lasów, czy pośród śródpolnych miedz. Ale także i my możemy mu choć trochę pomóc! Budka dla dudka może być dobrym pomysłem na sprowadzenie sobie całkiem sympatycznych sąsiadów

[madohora]

Burbano, zanim dowiedziała się, że Estrellita zmarła, złożyła wniosek o habeas corpus – mechanizm prawny pozwalający ustalić, czy zatrzymanie osoby jest ważne. Poprosiła o zwrócenie jej Estrellity i o stwierdzenie przez sąd, że prawa małpy zostały naruszone. W grudniu ubiegłego roku sąd orzekł na korzyść Any Beatriz Burbano Proaño, ale dodał również, że prawa zwierzęcia zostały naruszone, gdy usunięto je z środowiska naturalnego.

[madohora]

Decyzja jest następstwem przełomowego orzeczenia w Ekwadorze z zeszłego roku, w którym stwierdzono, że wydobycie w chronionym lesie chmurowym narusza prawa natury. Ekwador był pierwszym krajem na świecie, który w 2008 roku uznał prawa natury na poziomie konstytucyjnym.

[madohora]

Kukułka pospolita zamieszkuje całą Europę, sięgając aż na wschód poprzez Azję do Kamczatki. Przylatuje do Polski dopiero w końcu kwietnia, odlatuje zwykle w końcu sierpnia, lub we wrześniu. Kukułka pospolita wybrała sobie bardzo ryzykowny sposób na życie. Podrzucając swoje jaja do gniazd innych ptaków, walczy o przetrwanie.

[madohora]

Głos samca jest powszechnie znany i brzmi, jak „kukuk”, a druga część jego śpiewu jest w nieco wyższej tonacji. Samica rzadko wydaje głos, brzmiący, jak chichot. Spotkać ptaka można na całym niżowym obszarze Polski i w różnych typach siedlisk – w lasach, zadrzewieniach, na mozajkowo porośniętych drzewami i krzewami, na terenach rolniczych, w pobliżu trzcinowisk, na łąkach i wokół zbiorników wodnych, a nawet na górskich zboczach. Jest łatwo wykrywalna dzięki charakterystycznemu i powszechnie znanemu głosowi - od kwietnia aż do lipca, czyli wtedy, kiedy gniazdują inne ptaki. Kukułki są owadożerne. Główny element ich diety stanowią gąsienice motyli i chrząszcze. Nie specjalizują się w łowieniu określonych gatunków, zbierają głównie te owady, które występują najliczniej i przez to są najłatwiejsze do znalezienia i schwytania. Zjadają również włochate gąsienice motyli, które inne ptaki jedzą niechętnie. Żerują na drzewach, siedząc na gałęzi i wypatrując zdobyczy. Gdy ją dostrzegą, podlatują do owada i zbierają go dziobem. Rzadziej polują chodząc powoli po ziemi i tam poszukując pokarmu.U kukułek występuje rzadkie w świecie ptaków zjawisko poliandrii. W okresie godowym samica kopuluje z kilkoma samcami; te wabią ją kukaniem z dobrze wyeksponowanego miejsca – słupa, płotu, przewodu linii energetycznej, czy z bezlistnej gałęzi. Kukułki nie tworzą zatem par, tym bardziej, że samców jest zwykle więcej niż samic. Nie budują gniazd i nie wysiadują jaj. Od początków maja do połowy lipca samica składa w godzinach popołudniowych w odstępach dwu – lub trzydniowych 16 - do 22 niewielkich jaj, które przenosi w dziobie do gniazd wróblowatych.

[madohora]

Gronostaj. Jakby się ktoś uparł, to mógłby o tym zwierzęciu powiedzieć, że to taka inna łasica. Może nieco większa, może trochę grubsza, ale na pewno tak samo szybka. Gronostaj europejski to równie zaciekły w swoich bojach drapieżnik, co jego mniejsza kuzynka, a do tego, potrafi stroić się w zupełnie nowe szaty.

[madohora]

Metabolizm gronostajów jest o 50-100% większy niż u normalnie ukształtowanych ssaków o tej samej wadze. Można to przypisać większej powierzchni, a także przyczynia się do tego krótsze futro i niezdolność do osiągnięcia sferycznej pozycji odpoczynku.

[madohora]

Irlandia zakazuje hodowli zwierząt na futro!
Na całym świecie trend noszenia prawdziwych futer odchodzi do lamusa. Irlandia właśnie podpisała zakaz hodowli futer, stając się 17. krajem w UE, który sprawił, że futra należą już do przeszłości.

[madohora]

W dniu 29 marca projekt ustawy zakazującej hodowli zwierząt futerkowych pomyślnie przeszedł do końcowej fazy procesu parlamentarnego Irlandii. Ustawa trafi teraz do prezydenta, który podpisze ją jako akt prawny. Tym samym Irlandia jest już 17. krajem w Europie, który odsyła fermy futrzarskie do historii.

[madohora]

Projekt ustawy The Animal Health and Welfare and Forestry (Miscellaneous Provisions) Bill 2021 przeszedł ostatni etap w Seanad, pomimo pewnych zastrzeżeń ze strony mniejszości senatorów dotyczących odszkodowań dla pracowników ferm futrzarskich. Projekt uzyskał poparcie całego spektrum politycznego w obu izbach Oireachtas (parlamentu Irlandii).

[madohora]

Obecnie w kraju funkcjonują 3 fermy zwierząt futerkowych, które po uchwaleniu ustawy mają zostać zamknięte już w 2022 roku.

[madohora]

Irlandzki zakaz jest również zgodny z tym, co myślą Irlandczycy. Według Fur Free Alliance – międzynarodowej koalicji organizacji zajmujących się ochroną zwierząt – 80 procent mieszkańców kraju sprzeciwia się hodowli zwierząt na futra.

[madohora]

Długoszpar, rekin olbrzymi lub rekin słoneczny (Cetorhinus maximus) jest drugą co do wielkości rybą na świecie. Waży ponad 4,2 tony i może mieć 10 metrów długości. Jest to jeden z trzech rekinów żywiących się planktonem. Pokarm pobiera poprzez odcedzanie żywności z wody. Ten rekin występujący w wodach o wysokiej temperaturze na całym świecie bierze swoją nazwę, ponieważ wygrzewa się w wodzie podczas karmienia. Ogólnie rzecz biorąc, te rekiny wolą żyć samotnie, chociaż istnieją doniesienia o ich życiu w małych grupach. Obserwacje są powszechne wzdłuż szelfów kontynentalnych, ale urządzenia śledzące pozwoliły naukowcom dowiedzieć się, że czasami przekraczają równik. Naukowcy nie są w 100% pewni, ale sugerują, że ten rekin może dożyć około 50 lat.

[madohora]

Żarłacz biały (Carcharodon carcharias), zwany także żarłaczem ludojadem, może osiągnąć 3,34 tony wagi i mieć do 6 metrów długości. Największym złowionym okazem była samica tego gatunku o długości 6,4 m i wadze 3312 kg złowiona w pobliżu Kuby w 1945 roku. Te rekiny mogą żyć nawet 70 lat. Ludzie nie są preferowaną zdobyczą żarłacza białego, jednak jest on odpowiedzialny za największą liczbę ataków rekinów na człowieka. Z drugiej strony największe zagrożenie dla tych drapieżników stanowi właśnie człowiek. Podczas gdy ten rekin żyje na wielu obszarach, jednym z najgęściej zaludnionych regionów jest wyspa Dyer w Afryce Południowej. Mogą używać pola elektromagnetycznego do lokalizowania swojej ofiary.

[madohora]

Mola tecta
Mola tecta należąca do rodziny samogłowowatych, jest dziesiątą co do wielkości rybą na świecie. Ten członek Osteichthyes ma płaski eliptyczny kształt, może ważyć do 1,87 tony i mieć do 2 metrów długości. Naukowcy pracujący w pobliżu Nowej Zelandii po raz pierwszy zgłosili obecność tej ryby w 2014 roku, ale ludzie zgłaszali obserwacje Mola tecta w pobliżu Chile, RPA i Australii. Ta ryba, która często nurkuje na bardzo duże głębokości, aby złapać swój posiłek, jest trudna do zidentyfikowania przez naukowców.

[madohora]

Fizjoterapię definiuje się jako lecznicze wykorzystanie przyrządów i środków, takich jak masaże czy ćwiczenia, w celu terapii chorób lub urazów. Jej celem jest przywrócenie mobilności, funkcjonalności i jakości życia pacjentów. Skoro to wszystko możemy zaoferować ludziom, to dlaczego nie mielibyśmy leczyć i zwierząt, które bywają naszymi przyjaciółmi i członkami naszych rodzin? Empatia dla istoty żyjącej jest podstawą rozwoju zoofizjoterapii

[madohora]

Zoofizjoterapeuta zajmuje się m.in. masażem, który przynosi ulgę w stanach bólów, napięć mięśniowych czy niepełnej sprawności. Tak jak u ludzi, u większości zwierząt dotyk okazuje się mieć działanie kojące, uspokajające i przyspieszające powrót do zdrowia. Ponadto na poszczególne części ciała zwierząt aplikuje się ciepłe kompresy lub nagrzewanie laserowe, a także krioterapię. Zabiegi te wymagają oczywiście posiadania stosownych urządzeń i szerokiej wiedzy na temat ich obsługi.

[madohora]

Najczęściej fizjoterapeuta jest niezależnym specjalistą z własną praktyką. Może współpracować blisko z weterynarzem lub być częścią zespołu kliniki weterynaryjnej. Zatrudnienie może również znaleźć w profesjonalnych stajniach i stacjach, na dużych farmach, w ogrodach zoologicznych lub u prywatnych hodowców. Wymiar pracy może też być bardzo różny - od elastycznych godzin po klasyczny etat.

[madohora]

Profesja zoofizjoterapeuty jak dotąd nie jest regulowana żadnymi przepisami i nie wymaga posiadania specjalnego dyplomu czy atestacji. Ścieżka edukacyjna może więc być różna i niekoniecznie wymaga studiów wyższych. Odpowiednie kwalifikacje można zdobyć w ramach wyspecjalizowanych placówek szkoleniowych oferujących tematyczne kursy. Zoofizjoterapia jako kierunek studiów inżynierskich oferowana jest ponadto na Wydziale Hodowli i Biologii Zwierząt Politechniki Bydgoskiej. Pokrewne kierunki, które mogą przygotować do zawodu, to oczywiście weterynaria, zoopsychologia z animaloterapią czy pielęgnacja zwierząt.

[madohora]

Kariera zoofizjoterapeuty to idealny wybór dla ludzi kochających zwierzęta i czerpiących satysfakcję z niesienia pomocy wszystkim żywym istotom. Pełna wyzwań, bywa też źródłem wielu radości i pozytywnych doświadczeń.

[madohora]

[madohora]

Jak długo pozostawał Abu - Chejl w Jarczowcach, trudno dziś sprawdzić, bo jedni utrzymują, że popasał tam bardzo niedługo, natomiast w jarczowieckich rejestrach i zapiskach niema żadnej wzmianki, dotyczącej daty sprzedaży Abu- Cheila, — a w uwagach robionych przez kontrolera p. W. Laskowskiego w książkach sławuckiego stada czytamy, że Abu-Chejl dostał się na reproduktora do Chrestówki w r. 1853, z czegoby wynikało, że koń ten pozostawał w Jar czowcach lat ośm, bo to wiemy z pewnością, że z Jarczo- wiec poszedł wprost do Sławuty. Nie mniej trudno do wiedzieć się dzisiaj, z jakich rzeczywiście powodów hr. Ju liusz pozbył tego wspaniałego, a z takim trudem w Arabii nabytego ogiera. Twierdzenie, jakoby potomstwo Abu-Chejla w jarczowieckiem stadzie miało przydługie pęciny i było „zawieszone 44 na przednich nogach, zdaje się być mało uza- sadnionem, bo z jednej strony wiemy doskonale, że Abu- Chejl pozostawił w Sławucie wyjątkowo doskonałe potomstwo, z drugiej zaś strony nie możemy przecież hr. Juliuszowi odmówić nadzwyczajnej znajomości rzeczy i fachowości w ocenieniu ogiera, jako reproduktora. Być może, że Abu-Chejl łączony z jedną lub drugą nieodpo wiednią pod siebie klaczą, nie przelewał na potomstwo swych kształtów i zalet tak, jak tego wymagał bardzo wy bredny właściciel jarczowieckiego stada, który będąc fan- tastą, może nawet cośkolwiek i dziwakiem, pozbywał się od czasu do czasu doskonałego konia z niewiadomych po wodów. W r. 1858, a więc po pięcioletnim pobycie w Sła wucie, poszedł Abu-Chejl jako reproduktor z Wołynia na Ukrainę do stad hr. Branickich w Białocerkiewczyźnie gdzie pozostawiwszy po sobie, również jak w Sławucie doskonałe potomstwo, na ukraińskim stepie swój zasłużony żywot zakończył. Jak do dziś dnia przez starych ho dowców Podola, Besarabii, Wołynia i Ukrainy powtarzana wieść niesie, to jednym z najlepszych synów Abu-Chejla był „El-Kahr“, nabyty przez Rząd rosyjski i oddany w dłu goletnią dzierżawę p. Ludwikowi Sadowskiemu w Balinie. El-Kahr był biały jak mleko, bez żadnej odmiany i bez żadnej plamki, lub jakiegokolwiek znaku, a dzieci jego, nawet od siwych matek, były nieomal bez wyjątku maści złoto-kasztanowatej, lub gniadej z małemi foremnemi ły- sinkami i z mniej lub więcej białemi nogami. Dziwna zaiste siła przelewania na potomstwo nie swojej, tylko jakiegoś może dziada, lub pradziada maści, — podczas gdy przepiękne formy i niezwykłe zalety ojca, odziedziczały jego dzieci w sposób niezwy kły! — Konie z rodu Abu-Chejla w ogóle, w szczególności zaś żeńskie potomstwo po El-Kahrze, nadawało się bardzo do łączenia z krwią angielską, to też n. p. córki jego, odchowywane z volblutami w balińskiem stadzie, oddawały niegdyś p. Sadowskiemu inateryał koni anglo-oryentalnych wysokiej klasy i doskonałego gatunku. 4. „M e r d ż a m k i r“, przez niektórych „Merdżem- kirem“ zwany, biały i drobnohreczkowaty, nie musiał być w Jarczowcach używany jako reproduktor, bo trudno się doszukać śladów jego krwi, tak w metrykach jarczowieckicłi koni, jak i tych wielu innych stad, które w hodowlanym stosunku do Jarczowiec stały. Pisząc życiorys Merdżam- kira, przeglądałem setki wiarogodnych rodowodów naszych oryentalnych koni i spotkałem się z jego jedyną jedną tyl następnego już dnia odbywał znowu forsowną podróż na równie dalekim dystansie, a ambitny, obowiązkowy i zawsze chętny poczciwy Merdżamkir szedł pod swoim panem z równą fantazyą i niemniejszą szybkością, jak dnia poprzed niego. Podczas polowań na wilka, lub też na trwożliwego zająca, zdradzał Merdżamkir dziwną jakąś żyłkę myśliwską i upodobanie w pościgu za uciekającym zwierzem. Za pierw szym gnał po stepie zirytowany, tuląc uszy i zgrzytając zębami, jak gdyby nienawiścią do wilka pałał, — za dru gim po łąkach i uprawnych polach galopował swobodnie, to z prawej, to z lewej nogi, wyrzucając głową i parskając wesoło, jak gdyby sobie żartował z śmiertelnej trwogi biednego szaraka. Skoro jeden ze synów Koheylana i to siwy „Step“ zastąpił hr. Juliuszowi wysłużonego pod wierz chem Merdżamkira, — Merdżamkir, zawadziwszy o Sła- wutę, dostał się w r. 1851 na reproduktora do Bialocerkwi i tam też zginął. 5. „Abiat“, biały, bez odmiany, koń suchy,-typowy, nad wyraz szlachetny i piękny, pozostał do r. 1859 jako reproduktor w jarczowieckiem stadzie, wysoko ceniony przez samego hr. Juliusza i przez bliższych i dalszych hodowców, którzy w żyłach swoich koni krew Abiata mieli. W . 1859 Abiat zakupiony został przez hr. Kajetana Lewickiego na reproduktora do chorostkowskiego stada i tam też swój ży wot zakończył. W Chorostkowie wycisnął Abiat swoje szla chetne piętno nieomal na wszystkich po nim przychowanych koniach krwi wschodniej, — ale spotęgował u nich równo cześnie gorącą krew oryentalną do tego stopnia, że ponoś nabierały za wiele temperamentu i nerwu. Jeden ze sy nów Abiata, skarogniady „Ptak“, zakupiony przez RzSYLWETKI KONI ORYENTALNYCH I ICH HODOWCÓW 139 w r. 1857 przez pułkownika Brudermanna od pokolenia Beduinów Anaze El-Rnóla w pustyni syryjskiej na matkę do stada w Lippicy, wytworzył tam ród szlachetnych, oryentalnych koni, „Stamm Ben-Azet“ zwany, który to ród dzisiaj nieomal całkiem już wyginął, przekształcony przez lippicańskie reproduktory na silne, szerokie i dość rosłe, ale mniej urodziwe tamtejsze konie, wychowywane celowo do użytku cesarskiego wiedeńskiego dworu. Azet był jednym z najlepszych reproduktorów w jar- czowieckiem stadzie i w niem też do śmierci pozostał. 7. „Koheylan" siwy, drobniutką za młodu osypany hreczką, jak na pustynnego szlachetnego konia —dość rosły, prześliczny ale cienki i lekki, odznaczał sięwsposób niezwy kły — dziwnie wysoko wyrośniętym i odsądzonym ogonem, prześliczną, czarno mieniącą się suchą głową, nieomal całkowicie pozbawioną sierści — i wspaniałą, cienką, zgrabnie w ganaszach zagiętą łabędzią szyją. W koniu tym, począwszy od kości szkieletu, które się czuło pod muszkułami i taśmami ścięgien, skończywszy na jego czarnej, jakby pargaminowej skórze, przebijał typ, kontur rysunku i to „coś“, co tak trudno da się opisać, a tak bardzo ce chuje prawdziwego „syna pustyni i wiatru 1 '. Koń ten nie mówiąc głosem, wyrażał swój temperament, dzielność i pochodzenie — prześlicznem okiem, wspaniałym ruchem i typem. Koheylan posiadając olbrzymie hodowlane zalety, stał się też ojcem jakościowo pierwszorzędnych koni, nie- tylko w jarczowieckiem stadzie, ale i znacznie dalej poza jego granicami, a łączony z klaczami po Bagdadzie, dawał potomstwo bez zarzutu pod względem budowy, szlachet ności i klasy wysokiej. Z oryginalną Gazellą, którą hr. Juliusz z Arabii sprowadził, Koheylan spłodził dwie znakomite klacze: „Gazellę 11“ i „Perkulę“, które w bliższych i dalszych generacyach dodały krwi swej oryentalnym na szym koniom i to pierwsza przez swą córkę: Gazellę III i dwie wnuczki: Gazellę IV i Gazellę-Izydorówkę Koheylan. w pierwszym rzędzie koniom izydorowieckiego stada; na tomiast druga przez córkę swą: Bonę po Bagdadzie, wnuczkę: Bonę po El-Delemim i prawnuczkę Gazellę po Hafizie, dodała najwięcej krwi swej koniom taurowskiego, zarzeckiego i pełkińskiego stada. Z oryginalną Saharą spłodził Koheylan w Jarczowcach „Saharę 11“ matkę, babkę i prababkę całego szeregu klaczy, również nazwisko kryty grubą i gęstą hreczką, że robił wrażenie konia kasz tanowatej maści — i tylko to miejsce za kłębem na grzbie cie, gdzie siodło leży, dziwnie pozostało mu białe do śmierci. Pan Sadowski w obec liczniej zgromadzonych gości, czule się pieszcząc z ulubionym koniem i głaszcząc go po grzbie cie, zwykł był mawiać: „Widać że poczciwy kochany „Ste- puńcio“ w Jarczowcach darmo owsa nie zjadał i nie próżno wał pod Julkiem, skoro mu aż białe włoski na grzbiecie od siodła porosły!" — a Stepuńcio wiedząc, że go pan chwali, pobrzękiwał wędzidłem, łbem wyrzucał, wyciągał się, pod ręką p. Sadowskiego grzbiet wginał i figlarnie prześlicznemi oczami, to na lewo to na prawo kokietował gości. Jak Bagdad i Azet, tak i Koheylan, zasłużywszy się jak najlepiej jarczowieckiemu stadu, w niem też swój ży wot zakońc

[madohora]

JABŁONÓW (stac. poczt. Suchostaw, telegr. i kolej Kopyczyńce). Obok jezupolskiego stada, nie mniej zaszczytne miej sce należy się „z rodu i tradycyi, — z wieku i urzędu 11 od dawna kwitnącemu jabłonowskiemu stadu, którego wspól ność krwi z jezupolskimi końmi, jak nie mniej blizkie po krewieństwo właścicielki i właściciela jednego i drugiego stada, wskazują same przez się na historyę i pochodzenie obecnych jabłonowskich koni. Hr. Tytus Dzieduszycki bowiem, pan na Jabłonowie, a ojciec dzisiejszej właścicielki tejże fortuny, był oże niony z hr. Izabellą Dzieduszycką, córką hr. Kajetana - i z tego też tytułu hr. Tytusowa dostała w r. 1843 dwa ogie ry i 12 klaczy przy podziale ojcowskiego mienia. Reszta koni hr. Kajetana, jak o tern już wiemy, podzieloną została w ten sposób, że jego młodszy syn hr. Władysław otrzymał do Jezupola 24 klacze, a starszy syn hr. Juliusz odziedziczy! po ojcu Jarczowce i pozostałą część tamtejszych koni. Po śmierci hr. Juliusza, stado to wraz z jarczowiecką fortuną przeszło w drodze spadku (jak poprzednio szeroko o tern była mowa) na ojca dzisiejszego właściciela jezupol skiego klucza. Ponieważ przy zwijaniu jarczowieckiego stada,po Bagdadzie od Miechy, po Elazusie od Miechy, sprowadzonej z puszczy, 3) „Dagmary", róż. szpak, po Krzyżyku or. ar. od Dagmary, po Dahomanie (Babolna) od Miechy po Pielgrzymie, od Miechy po Elazusie, od Mie chy, sprowadzonej z puszczy, 4) „Lwowianki", gniad. po Hindostanie od Lwowian ki, po Dahomanie (Babolna) od Ml echy, po Elazusie od Miechy, sprowadzonej z puszczy, 178 STEFAN BOJANOWSKI wkrótce po śmierci hr. Juliusza, na licytacyi kupiła dzisiejsza właścicielka Jabłonowa jednego ogiera i 5 matek, przeto jabłonowskie i jezupolskie konie wyprowadzają ród swój z jednego wspólnego — jarczowieckiego gniazda. Hr. Tytus Dzieduszycki do r. 1843 prowadził chów koni tak w Jabłonowie, jak w innych, licznych swoich ma jątkach, prawdopodobnie bez jasno wytkniętego programu, bo z tych czasów nie posiadamy żadnych zapisków, któreby wskazywały na ślad systematycznej hodowli w jednym kie runku. Wiemy tylko tyle, że hr. Tytus, jak wszyscy Dzie- duszyccy, lubił i chował konie oryentalne, ale nie wiemy, wiele i jaka krew wschodnia w żyłach tych koni płynęła. Dopiero rok 1843 stanowi epokę znanej historyi jabłonow skiego stada, prowadzonego po dziś dzień systematycznie i bez żadnej przerwy, wyłącznie w kierunku jak najczyst szej krwi wschodniej, bo tej hodowli dało początek owych 12 klaczy i dwa ogiery: „Pasza" wywód. ar. i „Dżar- mid“, syn Bagdada, które to konie hr. Tytusowa w tym że roku po ojcu z Jarczowiec dostała. W r. 1885 jabłonowskie stado powiększone zostało przez zakupno w Jarczowcach jednego ogiera i to gniadego „Krzyżyka" po Krzyżyku or. ar. od Zulejmy po Ha ni i od Zulejmy po Dahomanie (Babolna) od Ślepki sprowadzonej z Arabii w łonie matki, — oraz 5 następu jących klaczy: 1) „G a z e 11 i“, gniad. po H i n d o s t a n i e od Gaze 1 li, po Hami od Gazelli, po Abiacie od Gazelli, spro wadzonej z puszczy, 2) „Kamei i i“, siw. po Hindostanie od Kamelii, po H a m i od K a m e 1 i i po P i e 1 gr z y m i e od or. G a ze po Bagdadzie od Miechy, po Elazusie od Miechy, sprowadzonej z puszczy, 3) „Dagmary", róż. szpak, po Krzyżyku or. ar. od Dagmary, po Dahomanie (Babolna) od Miechy Bojan po Krzyżyku od Lutki El-Kebirki. po Pielgrzymie, od Miechy po Elazusie, od Mie chy, sprowadzonej z puszczy, 4) „Lwowianki", gniad. po Hindostanie od Lwowian ki, po Dahomanie (Babolna) od Ml echy, po Elazusie od Miechy, sprowadzonej z puszczy

[madohora]

6) „Krzyżyk 41 , szpakowaty po Krzyżyku II od Guldy-Bosaczki (zakup. 1890 r. hr. Grocholski na Wo łyniu). 7) „Dahoman“, ciemny szpak, po Dahomanie od Bony (zakup. 1892 r. Rząd. austr.). 8) „Hafiz 111“, gniady, po Hafizie Nr. 387 od Mlechy-Bosaczki (zakup. 1892 r. Rząd austr.). 9) „Dahoman“, gniady, po Dahomanie od H a- sanki-Krzyżyczki (zakup. 1892 r. p. Wiśniewski do Plichowa). 10) „Krzyżyk 111“, kasztanowaty, po Hafizie Nr. 387 od Hasanki-Krzyżyczki (zakup. 1893 r. Rząd austr.). 11) „Hafiz V“, gniady, po Hafizie Nr. 387 od Ła dnej -Dahomanki (zakup. 1893 r. Rząd austr.). 12) „Hafiz IV“, szpakowaty, po Hafizie Nr. 387 od Kokietki-Elbedewianki (zakup. 1894 r. Rząd bułgarski). 13) „Trzeci Maj“, szpakowaty, po Sherakim od Mlechy-Bosaczki (zakup. 1894 r. Rząd bułgarski). 14) „Sheraki I“, szpakowaty, po Sherakim od Ce- liny-Bosaczki (zakup. 1894 r. Rząd austr.). 15) „Dahoman“, gniady, po Dahomanie IV od Stępki (zakup. 1895 r. hr. Komorowski na Wołyniu). 16) „Mahomet 41 , szpakowaty, po Dahomanie IV od Bony (zakup. 1895 r. Rząd austr.). 17) „Sheraki II 44 , szpakowaty, po Sherakim od od Zulemy-Krzyżyczki (zakup. 1895 r. Rząd austr.). 18) „Sheraki III 44 , szpakowaty, po Sherakim od Bony (zakup. 1896 r. Rząd austr.). 19) „Dahoman 44 , gniady, po Dahomanie od Mie chy (zakup. 1896 r. Rząd aust20) „Sheraki IV“, szpakowaty, po Sherakim od Kokietki-Krzyżyczki (zakup. 1897 r. p. E. Lityński do Litwinowa). 21) „Muchamil“, ciemno-szpakowaty po Dahoma- nie VI-8 od Hasanki-Krzyżyczki (zakup. 1899 r. Ko mitet krakowskiego Towarzystwa rolniczego na subw. kra jową stacyę). 22) ,,Dżalf-Amir“, karo-gniady, po Mohorcie od Ładnej Hafizki (zakup. 1899 r. ks. Czartoryski w Po- znańskiem, następnie odkupiony od niego przez Rząd pruski). 23) ,,Abu-Chejl“, gniady, po Mohorcie od Ładnej Dahomanki (zakup. 1899 r. do Prus p. Stuken). 24) ,,Dahoman“, gniady, po Dahomanie od Ce liny Dahomanki (zakup. 1899 r. p. Tadeusz Dąmbski z Król. Pols.). 25) „Mohort“, szpakowaty po Mohorcie od Bony zakup. 1900 r. p. F. Milewski do Medowy). 26) „Mohort“, gniady, po Mohorcie od Celiny Dahomanki (zakup. 1891 r. Tow. gosp. lwow.). 27) ,.Azra“, karo-gniady po Mohorcie od Ładnej Hafizki (zakup. 1902 Rząd austr.). 28) „Mohort“, ciemny szpak po Mohorcie od Ko- kietki-Maho metki (zakup. 1902 r. Rząd austr.). 29) „Farys-Khedive“, ciemny szpak, po Khedive od Bony (zakup. 1904 r. Rząd austr.). 30) „Khedive II“, po Khedive od Kokietki-Krzy życzki, jasny szpak po Khedive od Kokietki-Krzy życzki (zakup. 1904 r. Rząd austr.).

[madohora]

W latach ostatnich były reproduktorami w taurowskiem stadzie następujące ogiery: 1) „Mahomet“, szpakowaty ur. 1881 r. w Taurowie po Hami od Bony z familii or. Gazelli. Ogier ten, o ile pokrewieństwo temu nie przeszkadzało, pokrywał taurowskie klacze od 1885 — 1895 r. W jesieni 1905 r. Mahometa kupił Rząd austr. za 3600 kor. 2) „Mohort“, karo-gniady ur. 1884 r. w stadzie hr. Józefa Potockiego w Antoninach, po Pharaonie or. ar. po Ibu-Ed-Derri od Rosalin po Kohejlan Dżus od Gomussa, z pokolenia S igl a vi -Dż edr a n z środkowej Arabii, od pokolenia Beduinów Sebaa - Anazeh, nabyty tamże jako dwuletni, uwieńczony pierwszą nagrodą na wystawie koni w Istigton od Preciozy Nr. 207 po Jamri or. ar. od Łatka Nr. 102 po Iscender-Basza (po Batran-Aga or. ar.) od Gida Nr. 45, po Ob oj an (od Szumka II), po He i 1 an or. ar. od Burzy mka II Nr. 437, po Kanarys (po Dżelfi or ar.) od Burzy mka I Nr. 332, po Benisar or. ar. — Mohort był wynajmowany od Rządu dwa razy do taurowskiego stada i to: od r. 1894 do marca 1898 r. pier wszy raz i od r. 1899 do marca 1901 r. po raz drugi. 3) „Khedive“, kasztanowaty ur. w stadzie ks. Eu stachego Sanguszki w Gumniskach po Hal im or. ar. od Warszawianki po Mac-Mahonie. Ogier ten stano wił od 1897—1900 r. 4) „Attyk“, biały ur. 1881 r. w stadzie ks. Romana Sanguszki w chrestowieckiem stadzie po Ezrek-Seglawi sprowadzonym z puszczy w r. 1875 od Odaliska po Koheil-Nedżdy, sprowadzonym z puszczy w r. 1870, od Hana po Kohejlan-Abu, sprowadzonym z puszczy 1858 r. od Caramba importowanej z puszczy w łonie matki. Ogier ten (rządowy) stanowił od 1898 — 1904 roku, w którym to roku złamał nogę i zginął. 5) „Khedive 11“ , jasno szpakowaty ur. w Taurowie 1899 r. po Khedive (por. Nr. 3) od Ko ki e tki - Kr zy- życzki ur. w Taurowie 1886 r., po Krzyży ku II z fa- mili or. Gazelli po Hi n dostanie z familii or. Sahary od Kokietki po Stepie (po or. Kohejlanie) od Kokietki po Schagya (po or. ar. Bagdadzie) od Kokietki po Przygodzkiej od Kokietki. Ogier ten odchował kilka tylko taurowskich klaczy, a jak wyż wspomniano na jesień 1904 r. sprzedany został Rządowi austr. za 2800 kor. 6) Od roku 1903 jest w taurowskiern stadzie repro duktorem 162 ctm. wysoki kasztanowaty „Dżelfi“, ur. 1895 roku w białocerkiewskiem stadzie hr. Branickiego po wywodowym arabie Druid ze szczepu „Dżelfi“. Matką obecnego taurowskiego reproduktora jest: Hebe po Hussarze, wywodowym arabie z pokolenia Neżdi; — babką, Alhambra po wywodowym arabie Alakis; - prababką, Klorynda po wywodowym arabie A b i a c i e; — pra - prababką, Wenus po Wernecie, sprowadzonym w r. 1836 z puszczy do stad Białocerkiewskich. Pan Longin Łoboś, obecny właściciel taurow skiego stada, który pod okiem wuja swego ś. p. Trzeciaka, wprawiał się do zawodowej i fachowej pracy w umiejęt- nem prowadzeniu chowu koni szlachetnych, wiernie też wypełnia jego cenne przykazania w hodowli, z których najważniejsze: umiejętny dobór reproduktorów SYLWETKI KONI ORYENTALNYCH I ICH HODOWCÓW 211 i matek, intenzywny wychów młodzieży i jak najwięcej ruchu na świeżem powietrzu. Skoro dokładnie zbadamy pochodzenie klaczy i przejrzemy rodo wody ogierów do nich używanych, oraz przypatrzymy się tamtejszej hodowli, to przekonamy się, że w taurowskiem stadzie robi się wszystko wedle przykazań ś. p. Dyonizego Trzeciaka, dawnego właściciela stada, bo do chowu wy biera się najlepsze klacze na matki, dobór reprodukto rów jak najdokładniejszy, źrebakom jeszcze nie odłą czonym od matek, dwu i trzylatkom nie skąpi się owsa i siana, rozległe i żyzne taurowskie naturalne i sztu czne pastwiska dostarczają latem dostatecznej ilości doskonałej paszy i obszernej przestrzeni do używania swobodnego ruchu, zimą taurowska młodzież i od chowane konie godzinami biegać muszą po przyle głych do stajen okólnikach, a w jesieni, skoro z pola ostatnie do stodół i brogów zwieziono snopy, rozpo czynają się na tamtejszych podol skich równinach forsowne polowania z chartami, lub psami gończymi, na których taurowskie, do chowu przezna czone ogiery i klacze, wyrabiają sobie muszkuły, ścięgna i płuca. Do uzupełnienia monografii tau- rowskiego stada należy jeszcze dodać, że stado to używa swego piętna, przedstawiającego znak ru niczny we formie staroświeckiego strzemienia, będącego za razem herbem rodziny Trzeciaków. Piętno to wypala się na lewem zadniem udzie i to tylko klaczkom.

[madohora]

TAURÓW

[madohora]

PEŁKINIE (poczta, telegraf i kolej: Jarosław). Jednym z hodowców, który stosunkowo najpóźniej założył w Galicyi stado oryentalnych koni, a z najpowa żniejszym nakładem kapitału i z wielkim zasobem gorli wej, jasno wytkniętej celowej pracy zabrał się szczerze do racyonalnego specyalnego wychowu „użytkowego ko nia krwi wschodniej“, — jest bezsprzecznie ks. Wi- tołd Czartoryski, właściciel pełkińskiego stada. Pro- dukcya takiego konia jest w pierwszym rzędzie zadaniem tamtejszego chowu, wszystko zaś inne schodzi tam na plan drugi. Stado pełkińskie posiada cenny materyał hodo wlany w klaczach, albo własnego już chowu, albo zaku pionych w Galicyi u hodowców wychowujących oddawna oryentalne konie, wreszcie w klaczach nabytych częścią w Sławucie, częścią zaś w W. Ks. Pozn. od hr. Jana Gru dzińskiego, który zwijając chów koni szlachetnych, wy- sprzedał matki, urodzone i wychowane w oryentalnem sta dzie hr. Branickiego w Stawiszczach na Ukrainie. Pełkińskie stado składa się obecnie z następujących matek czystej krwi oryentalnej 1) „Gazella", karo-gniada, ur. 1882 r. w Jarczow- cach po sławuckim Hindostanie od Gazelli (zakup, od p. Tadeusza Cieńskłego). 2) „Hersa“, kasztanowata, ur. 1883 r. w Stawiszczach po or. ar. Hussarze od Rebeki (zakup, od hr. Gru dzińskiego). Marucha 11 , biała, ur. 1887 r. w Taurowie po Hafizie od Maruchy (zakup, od p. Longina Łobosia). 4) „Miecha", siwa, ur. 1889 r. w Taurowie po Ha fizie od Miechy (zakup, od p. Longina Łobosia). 5) „Pa raszka", siwa, ur. 1889 r. w Jezupolu po El-Kebirze od Doni (dana w upominku Księciu przez hr. Wojciecha Dzieduszyckiego). 6) „Sahara“, siwa, ur. 1889 r. w Jezupolu po Ka lifie odMołodyci (dar. hr. Wojciecha Dzieduszyckiego). 7) „Henia“, gniada, ur. 1899 r. w Jabłonowie po Krzyżyku od Heni (zakup, od p. H. Karczewskiego). 8) „Nadziej a“, gniada, ur. 1893 r. w Sławucie po or. ar. Abu-Argubie od Tarabuki (zakup, od ks. Ro mana Sanguszki). 9) „Jagoda 1 *, siwa, ur. 1895 w Jezupolu po Al- Nabim od Maliny (zakup, od hr. Wład. Dzieduszy ckiego). 10) „Legenda**, szpakowata, ur. 1898 r. w Pełki- niach po or. ar. An tarze od Terapii. 11) „Ligia**, kasztanowata, ur. 1898 r. w Pełkiniach po or. ar. Ruby od Hersy. 12) „Mimoza**, siwa, ur. 1899 r. w Pełkiniach po Khedive od Miechy. 13) „Muza“, złoto-gniada, ur. 1899 r. w Pełkiniach po Satrapę od Hersy. 14) „Nukra“, siwa, ur. 1900 r. w Pełkiniach po An- wilu od Maruchy. 15) „Nymfa“, siwa, ur. 1900 r. w Pełkiniach po El- Kebirze od Miechy. 16) „Nirwana**, kasztanowata, ur. 1900 r. w Pełki niach po El-Kebirze od Nadziei. 17) „Oaza“, kasztanowata, ur. 1901 r. w Pełkiniach po El-Kebirze od Gazelli. 18) „Orchis**, szpakowata ur. 1901 r. w Pełkiniach po El-Kebirze od Miechy, 19) „Pogoń**, szpakowata, ur. 1902 r. w Pełkiniach po Anwilu od Maliny. 0) „Palma", gniada, ur. 1902 w Pełkiniach po An- w i 1 u od G a z e 1 1 i. 21) „Japonia", siwa, ur. 1889 r. w Sławucie po U m- brecht od Restauracyi (zakup, od ks. Romana Sanguszki). 22) „Rita", siwa, ur. 1896 r. w Sławucie po Es eg (zakup, od ks. Romana Sanguszki). Ruwala", szpakowata, ur. 1903 r. w Pełkiniach po Litaworze (po Hadudym od Maruchy) od Ligii. 24) „Rakka", szpakowata, ur. 1903 r. w Pełki niach po Anwilu od Legendy. 25) „Rashid", szpakowata, ur. 1903 r. w Pełkiniach po Litaworze od Hersy. 26) „Rasalina“, siwa, ur. 1903 r. w Pełkiniach po Anwilu od Mimozy. Cztery ostatnie klacze, własnego chowu, przeznaczone zostały na matki do stada na r. 1906. 216 STEFAN BOJANOWSKI Oprócz wyż wymienionych 26 matek, posiada jeszcze pełkińska stajnia kilka bardzo dobrych i pięknych klaczy krwi wschodniej, które właściciel pełkińskiego stada traktuje w hodowli odrębnie i oddzielnie, bo ich nie uznaje za konie o udowodnionej czystej krwi oryentalnej, — książę chowa bowiem osobno konie pełnej i pół-krwi, ażeby hodowla krajowa miała odpowiednie ogiery do pro- dukcyi użytkowych koni. Z klaczy stadnych: „Marucha" ma może cośkolwiek mało szyi, ale bu dowa jej, suchość, typ, górna linia i fundament są dobre i bez zarzutu. Klacz ta wywodzi ród swój ze stada pp. Cikowskich, dawnych właścicieli Słobody w pow. brzeżańskim, Złotnik nad Strypą i Brzuchowie kolo Przemyślan, którzy od nie pamiętnych czasów chowali doskonałe oryentalne konie, a między nimi znane srokacze i taranty, pochodzące z daw nego stada ks. Lubomirskich. Marucha przypomina nam krwawy i straszny dra mat, który się przed dwudziestu siedmiu laty rozegrał w Brzeżanach i Słabodzie. W tym bowiem czasie zmarł bezpotomnie ostatni z Cikowskich, a majątek po nim na leżał się prawnie jego siostrzeńcom pp. S. i R. Po otwo rzeniu testamentu okazało się jednak, że ś. p. Cikowski pominął najbliższych krewnych, a nieomal generalnym sukcesorem zrobił majora od huzarów p. X. stacyonowa- nego wówczas w Brzeżanach. Pokrzywdzony i gorzko w swych nadziejach zawiedziony p. R. siostrzeniec zmar łego, w nerwowej podniecie, siada w Słobodzie zrozpaczony na klacz Maruszkę z miejscowego chowu i pędzi na niej jaopętany 24 kilom, do Brzeżan. Major X. mieszkał tuż przy ujeż dżalni wojskowej. Pan R. zajechał przed ujeżdżalnią, na której kilku oficerów przejeżdżało konie, uwiązał Maruszkę u baryery, wpadł do mieszkania majora i kulą na miejscu trupem go położył, poczem wsiadł na zgonioną klacz i ru szył cwałem do Słobody z powrotem, ścigany przez ofice rów, którzy dowiedziawszy się o zajściu wprost z ujeżdżalni za uciekającym w pogoń się puścili. P. R. na odległości 24 kilometrów zdystansował goniących w ten sposób, że nim oficerowie na dziedziniec do Słobody wpadli, ucałował klacz, oddał ją .stajennemu, wszedł do mieszkania, skreślił kilka słów do rodziny i drugą kulą życie sobie odebrał. Klaczy nic się nie stało. Wkrótce po tym strasznym wypadku resztę koni po ostatnim Cikockim wysprzedano ria licytacyi. Dzielną klacz chciał za jakąkolwiek bądź cenę nabyć p. Trzeciak do Tau- rowa, rodzina nieszczęśliwego p. R. zatrzymała ją jednak dla siebie. Słoboda przeszła do rąk niemca p. Leona Thoma, właściciela młyna parowego we Lwowie. „Nirwan a“, klacz wierzchowa, o ognistym, ale bardzo dobrym i łagodnym temperamencie, zawsze chętna i nie- zdarta w użyciu, może cośkolwiek długa, ma idealny przód i nogi, śliczne oko, wyniosłą szyję, wiele kłębu, dużo typu i sążniste, regularne, niezwykle posuwiste, sprężyste, nor malne i wspaniałe chody. „Orchis“, obecnie odchodowana z Mazepą, jest kla czą grubą o typowej głowie i szyi, doskonalem związaniu z silnemi suchemi nogami, mogłaby mieć cośkolwiek grubsze przednie kolano. Klacz ta zapowiada bardzo dobre chody, nie jest jednak co do wytrzymałości dostatecznie jeszcze wypróbowaną. Orchis powinna się nazywać Lubą, albo Miłą, bo taka ładna, sympatyczna, i pełna gracyi, a w niektórych ruchach i pozach jakby kokietująco - naiwna! ,.Muza“, o prześlicznej złoto-gniadej maści, dość ro sła i bardzo sucha, może mniej jak na oryentalnego konia typowa, odznacza się w użyciu pod siodłem jako wy niosły elegancki i bardzo smaczny koń wierzchowy z do skonałą akcyą. „Pogoń“, duża, ogromnie typowa, niedość jeszcze rozwinięta, z doskonałym kłębem, piękną szyją, mniej dobrą górną linią — nie jest jeszcze jako koń użytkowy dostatecznie wypróbowaną co do wytrzymałości, dzielności i łatwości znoszenia ciężkiej pracy pod siodłem, lub też w zaprzęgu.

[madohora]

Nadzieja“, z profilu w konturach prześliczna, może cośkolwiek długa i w kłębie za niska, ma doskonałe ru chy i odznacza się niezwykłą dzielnością i wytrzymało ścią w użyciu. ,,Nukra“, młodo użyta, okazała się w pracy bardzo twardą i dzielną, ale jak na konia oryentalnego ma za mało szyi i za wielką głowę, które to ,,ale“ wynagradza sowicie — muszkularną, suchą i doskonałą budową, a cho ciaż przedniemi kopytami stoi cośkolwiek „do środka“ („Zehentreter), to jednak i przy najforsowniejszem użyciu nigdy się nie draśnie. Z nowo w Sławucie nabytych klaczy, pierwsza: siwa ,,Japonia“, wedle orzeczenia osób fachowych, a między niemi i c. k. majora p. bar. Enisa, wytrawnego znawcy ko nia oryentalnego, — dorównuje jakością, gatunkiem i ty pem głośnej sławuckiej siwej, hreczkowatej Melpome nie po Ach met-Ejubie od T r y c h i n y, która w 1900 r. otrzymała na wszechświatowej paryskiej wystawie medal złoty w kategoryi koni „pur sang“, jako najlepsza z wy stawionych w tym dziale oryentalnych klaczy. Japonia oddała po Massadzie — klacz Ugandę, obecnie jedną z najcenniejszych młodych matek chrestowieckiego stada. Druga, sławucka ,,Rifa“, drobniejsza i od Japonii lżejsza pod względem normalnej budowy, suchości i typu jest koniem — bez zarzutu. Z przychowanych w Pełkiniach klaczy, właściciel tam tejszego stada ceni najwyżej córki El-Kebira, które roz wijają się wprawdzie cośkolwiek późno, ale wzięte do pracy nie wcześniej, jak po skończonym piątym roku pozostają suche i są w użyciu przyjemne, wytrzymałe i twardZ „Anwilek“, jedna dopiero Nukra od Maru chy, dość wcześnie wzięta na stajnię i do pracy, wytrzy muje dotychczas bardzo dobrze wszelkie trudy. Przy szłość nam powie, jak się jej siostry pokażą w pełkińskiej hodowli w roli matek i użytkowych koni. Do r. 1904 głównym reproduktorem był w rodowo dach klaczy kilkakrotnie wymieniony, w Weil przez księcia zakupiony siwy „Anwil“, urodzony 1895 r. w stadzie króla wirtemberskiego po or. ar. Padischahu od Anusa po or. ar. Djerid. Chociaż Anwil wykazuje w swoim rodowodzie mnóstwo oryginalnych arabskich ogierów i klaczy, a ród swój wywodzi wprost od El- kandy, która przyszła w łonie matki nazwanej przez Be- duinów Hasstura, przysłanej królowi z Arabii przez ^■aBHBHSSBan BBn SYLWETKI KONI ORYENTALNYCH I ICH HODOWCOW 221 Emira Rzewuskiego, — to jednak bardzo rodowy koń ten szlachetnością form i typem za mało odpowiada pełkińskim klaczom. Jest on jednakowoż z pewnością takim okazem, a może i lepszym, jakie Rząd w bardzo skąpej tylko ilości stawia w Galicyi do dyspozycyi hodowcom koni oryentalnych. Po sprzedaży Anwilla Rządowi, wspólnie, z właści cielem zarzeckiego stada zakupił książę w jesieni 1905 r. w Weil drugiego reproduktora i to kasztanowatego „Sa rn u m“ po Son a kim, (importowanym w łonie matki) od Sylphidy, który budową, temperamentem, energicznymi, regularnymi chodami i bardzo dobremi zaletami w użyciu jako koń młody i dopiero podjeżdżony — zapowiada, że będzie takim reproduktorem, jakiego pełkińskie stado po trzebuje obecnie do dalszej, raz celowo wytkniętej i pod jętej produkcyi użytkowych koni krwi wschodniej. A teraz słów kilka co do sposobu wychowu pełkiń- skiego oryentalnego konia. Młode łoszęta doznają zawsze jak najtroskliwszej opieki i jak najłagodniejszego obchodzenia. Kiedy jeszcze są przy matkach, rozpoczyna się już dla nich pierwsza nauka po dawania bez przymusu przednich i zadnich nóg do zba dania i wystrugania kopytka, a systematyczne odbywanie takich kursów, jest nieocenioną rzeczą na przyszłość przy pielęgnowaniu i podkuwaniu kopyt u wyrośniętych koni Do ukończonego pierwszego roku żywi się pełkińskie źrebięta jak najintenzywniej owsem i dobrze zebranem sia nem, a odłączone wiąże się u żłobów na czas krótki wtedy, kiedy podaje im się obrok, aby w ten sposób każde z nich w spokoju swoją porcyę zjeść mogło, a przez wiązanie wy. chowywało się na posłusznego i obłaskawionego konia

[madohora]

1) ,,Kitki“, siwej po Kalifie (ród Gazelli) od Kitki po El-Delemi (Babolna). 2) „Kukułki 44 , białej po El-Kebirze (ród Sahary) od Kitki po El-Delemi (Babolna). 3) ,,S a 1 m e“, siwej-hreczkowatej po Kalifie (ród Ga zelli) od Fatmy po El-Delemi (Babolna) od Z ule my po Feruk-Chanie or. pers. od Ślepki importowanej w łonie matki Sahary, sprowadzonej z puszczy. 4) „Rusałki 14 , gniadej po Al-Nabi od Kapuścianki z rodu Gazelli sprowadzonej z puszczy. Równocześnie z temi klaczami przyszła z Żerdzią przez hr. Stanisława Dzieduszyckiego hr. Tadeuszowej Dzie- duszyckiej w upominku ofiarowana — siwo-hreczkowata klacz: 5) „Zośka-Paraszka 44 po Hindostanie (po Am- ruch or. ar.) od Paraszki po M o 1 o d c u-B a g d a d z i e od Gazelli sprowadzonej z puszczy. Zośka-Paraszka przyszła do Zarzecza źrebną z sławuckim Ogłu i urodziła klaczkę „Alteę 44 , wcieloną później do zarzeckiego stada na matkę. Rok 1901 stanowi ważną epokę w historyi zarzeckiego stada, bo w tym właśnie czasie dostało się do niego owych 12 klaczy, uchowanych przez hr. Stanisława Dziedu szyckiego w Żerdziu. Zmarły 9. września 1905 r. ś. p. Stanisław Dzie- duszycki, syn hr. Edmunda, b. żołnierza legii nad wiślańskiej z 1831 r. i Talii z Niezabitowskich, uro dził się w tradycyach i otoczeniu, miłującem wszystko co nasze i co staropolskie, a tern samem w sferach, mających wrodzone i generacyami nabyte przywiązanie i zamiłowanie do koni krwi wschodniej, któreśmy w lepszych czasach w spuściźnie po ojcach dostali. Hr. Stanisław Dzieduszycki, b. poseł na Sejm krajowy i jeden z najpoważniejszych orgaizatorów „Gospodarskiego Oddziału pokuckiego‘3 brał zawsze czynny i gorliwy udział w Radach ogólnych gali cyjskiego Towarzystwa gospodarskiego we Lwowie, a na niejednem posiedzeniu tej Rady, w razie potrzeby, umiał z otwartą przyłbicą wypowiedzieć słowa twardej prawdy sprawach chowu koni w kraju, skoro kierownicy chów ten starali się na nowe i niepewne wprowadzać tory. Hr. Stanisław rozpoczął chów koni czystej krwi ory- entalnej najprzód w Starym Gwoźdzcu, (obecnie ma jątku swego zięcia p. Władysława Korczak-Komorowskiego z Bojanowa)— następnie zaś prowadził chów ten w Żer- dziu na ros. Podolu. W r. 1870 nabył hr. Stanisław do Starego Gwoźdzca od hr. Kazimierza Dzieduszyckiego w Niesłuchowie kaszta nowatą klacz ,,Cygankę n i e sł u c h o wską“, córkę oryg. przez Prospera Zimermanna z Arabii do Niesłuchowa przy słanej ,,Theby-Muniry“ i ,,Mołodca“ ur. w Jarczowcach po or. ar. Bagdadzie od Sahary sprowadzonej z puszczy. W Cygance niesłuchowskiej płynęła zatem po matce (Thebie), po dziadku (Bagdadzie) i po babce ze strony ojca (Saharze) jak najczystsza krew oryentalnych, w Arabii urodzonych koni. Ponieważ hr. Stanisław nie posiadał w tym czasie reproduktora o równie wysokiej krwi wschodniej, jak ta, która w żyłach Cyganki płynęła, przeto posłał ją do odchowania do Izydorówki, gdzie znaj dował się wówczas czystej krwi jarczowiecki arab „Piel grzym II“, syn Beni-Bagdadapoor. Bagdadzie od or. ar. Gazelli. Cyganka wróciła z Izydorówki do Gwoźdzca źrebną i urodziła kasztanowatą klaczkę ,,Myszkę“. W r. 1875 kupił hr. Stanisław od hr. Aleksandra Dzieduszyckiego w Izydorówce pięć oryentalnych kla czy: ,,Staszkę“, „Guldyę“, „Czerki eskę“, „Bez- mianę“ i C z ay k ę-i zy d o r o w i e ck ą. Córki i wnuczki czterech pierwszych klaczy sprzedane zostały Rządowi buł garskiemu, natomiast pozostała w stadzie nadal matką najepsza z nich i najpiękniejsza siwa „Czajka“ po Piel grzymie II od Czajki po Me rdżam kirze or. ar. od Czayki ze stada p. Konarskiego z Jajkowiec. W jesieni 1879 r. hr. Stanisław Dzieduszycki nabył w Jarczowcach siedm następujących klaczy 1) „Bonę młodszą“, maści siwej, która zginęła bez potomnie, 2) ,,Perkulę“, maści siwej poKoheylanie or. ar. od or. Gazelli. Klacz ta źrebna z Hindostanem zginęła przy oźrebieniu. ) „Ledę“, maści siwej, która nie zostawiła po tomstwa, 4) „G a 1 a n t k ę“, maści gniadej, której przychówek wysprzedano, 5) ,,G u 1 k ę“, maści siwej, która zginęła bezpo tomnie, 6) „Bonę starszą 11 , maści siwej po Bagdadzie or. ar. od Perkuli po Koheylanie od or. Ga ze 11 i. (Bona oddała po sławuckim Hindostanie „K r ó 1 e w i c z a“, później szego reproduktora w stadzie hr. Stanisława w Żerdziu) i 7) „Z o ś k ę-P a r a s z k ę, maści siwej po sławuckim Hindostanie od Paraszki po Mołodcu-Bagdadzie od or. ar. G a z e 11 i. „Z o ś k a-P a r a sz k a“ rodziła od 1882— 1900 r. same tylko ogierki (między innymi i białego „Pana Jula“ po Solimanie), dopiero w r. 1901 oddała w Zarzeczu po sławuckim „Ogłu“ pierwszą klaczkę i to wyż wspom nianą „Alteę“. „Zośka" zginęła w r. 1902, mając lat 25. W ten sposób podstawę w Star. Gwoźdzcu do tam tejszego chowu koni czystej krwi oryentalnej dało następu jących pięć klaczy: 1) „Cyganka n i e sł u c h o w s k a“, 2) „Myszka", córka Cyganki, 3) „Czayka-izy dorowiecka", 4) „Z o ś k a-P a r a s z k a“ i 5) „Bona starsza". Hr. Stanisław posługiwał się w stadzie swojem (naj przód Star. Gwoźdzcu, a następnie w Żerdziu) następują cymi ogierami: 1) „Fel łachem", maści siwej po Far hanie or. ar. od Sybil li po Mahomecie or. ar., prawnukiem wySYLWETKI KONI ORYENTALNYCH I ICH HODOWCÓW 235 wodowego Wer neta, który czasu swego odgrywał w sta dach hr. Branickich na Ukrainie taką rolę jako reproduktor, jaką niegdyś odgrywał stary Bagdad w jarczowieckiem stadzie. 2) „Koranem", maści siwej, arabem czystej krwi, którego nieliczne potomstwo wysprzedane zostało. (Fellach i Koran zakupione zostały w Białocerkwi dla Rządu austr. przez hr. Juliusza Dzieduszyckiego, ów czesnego Prezesa Komisyi dla spraw chowu koni w Galicyi przy Namiestnictwie we Lwowie). 3) „Królewiczem", maści siwej, uchowanym w Żer- dziu po sławuckim Hindostanie od Bony po Bagda dzie, od Perkuli po Koheylanie od Gaze 11 i, spro wadzonej z puszczy. Znakomity ten ogier był w Żerdziu reproduktorem przez lat kilka, a sprzedany w r. 1893 p. Dominikowi Moraczyńskiemu na Pobereże, dał tam dosko nałe potomstwo i jeszcze je daje, bo do dziś dnia żyje i dobrem cieszy się zdrowiem. Po Królewiczu uchował hr. Stanisław Dzieduszycki od Zośki-Paraszki znako mitego konia siwego Tatara, który w r. 1893 odznaczył się w dystansowym wyścigu, przebiegłszy pod synem właś ciciela, hr. Aleksandrem, na przykrym terenie 28 kilometrów w jednej godzinie i 50 sekundach, pozostawiając za sobą 9 innych bardzo dobrych koni. 4) „F a rysem", maści kasztanowatej po or. ar. El- Bedavym od sławuckiej Indii, po or. ar. Kadżi-el- Mekka od sławuckiej Gryzetty. 5) „Achabem", maści karej, uchowanym w Biało cerkwi po Achmecie (po Farhanie or. ar. od Figuranki po Wernecie or. ar.) od Racheli (po Ramzesie, synu or. ar. Rywala). 6) „Solimanem u , maści siwej, po Schagya, (jednym z najlepszych radowieckich oryentalnych reproduktorów), od Zazuli I z rodu Theby-Muniry. Śoliman dawał świetne produkta przeważnie pół krwi, bo z powodu bliskiego pokrewieństwa używany był w Żerdziu w wyjątkowych tylko wypadkach do tamtejszych klaczy czystej krwi. 7) „Ogłu“, maści kasztanowatej, ur. 13 lutego 1894 r. w Sławucie po Rymniku od Elby. Farys, Achab i Ogłu były reproduktorami w stadzie p. Aleksandra Sadowskiego w Hukowie na ros. Podolu. Ostatnim ogierem, uchowanym przez hr. Stanisława Dzieduszyckiego w Żerdziu, był biały „Pan Jul“ po Solimanie od Zośki-Paraszki, którego zakupiło w r. 1904 Gospodarskie Towarzystwo galicyjskie i umieściło go jako reproduktora na krajowej stacyi, założonej u kniazia Leona Puzyny w Gwoźdzcu. Stado w Żerdziu było najliczniejszem w 1892. Rok później hr. Stanisław Dzieduszycki zatrzymał z matek i z młodzieży to co najlepsze, resztę zaś wysprzedal na publicznej licytacyi w Star. Gwoźdzcu, na której Rząd bułgarski kupił 9 matek, celem założenia pepiniery koni czystej krwi wschodniej dla podtrzymania i poprawienia tamtejszej hodowli krajowej. Hr. Stanisław Dzieduszycki, wydzierżawiając w r. 1901 Żerdzie, oddał stado synowi swemu hr. Aleksandrowi, obecnemu rotmistrzowi I-go pułku dragonów, porozumiał się co do dalszych warunków z krewnym swoim hr. TSYLWET

[madohora]

ZARZECZE

[madohora]

Sam zwrot w wyborze rasy nie tworzy jeszcze ho dowli! Do prowadzenia jej z dobrym wynikiem, potrze bną jest umiejętna, gorliwa, konsekwentna i wytrwała praca, krytykująca własne usterki i błędy, nieodzowne są odpo wiednie warunki, koniecznem jest zamiłowanie do konia, niezbędną jest wreszcie wytrawna znajomość hodowli, bo gdybyśmy nie znając się na niej i lekceważąc jej donio słość, wychowywali nadal młodzież niedbale, bez światła, powietrza i ruchu w ciasnej stajni i na niewystarczającej paszy, a do rozpłodu używali co do siły, zdrowia, wytrzy małości, nerwów i temperamentu niewypróbowanych ogie rów i klaczy krwi wschodniej, to narzucając takie konie ogólnej hodowli krajowej, powiększylibyśmy ilość obecnych zdegenerowanych kalek angielskiego pochodzenia — sła bymi i narowistymi oryentalnymi końmi. Ale nie analizując tego dalej, czy koń krwi wschodniej, czy też reproduktor angielski z biegiem lat uzdrowi i od rodzi naszą podkopaną hodowlę krajową, zaznaczyć wy pada, że nie przestanie grozić tej hodowli jedna, niestety przewidywana klęska, która może ją zniszczyć do reszty, a która grozi jej obecnie może więcej niż kiedykolwiek. Coraz energiczniejsze odzywają się bowiem głosy praktycznych rolników, domagające się takich koni, któreby odpowiadały wymaganiom naszych obecnie niby to postę powych i intenzywniejszych gospodarstw rolnych, bo te, które mamy, są do tego celu za małe i za słabe. Ażeby zatem brakowi zaradzić, ogół rolników gwałtownie dora dza iść znowu za przykładem Zachodu i stamtąd z pomSYLWETKI KONI ORYENTALNYCH I ICH HODOWCÓW 253 zasiłku krajowego sprowadzić ciężkie zimnokrwiste ogiery i klacze do rozpoczęcia w kraju naszym szerszej i ogólniejszej hodowli koni roboczych tej rasy. Koń ten w stosunku do swej kolosalnej budowy i ogromnego wzrostu — najsłabszy i najniewytrzymalszy z wszystkich koni na świecie, jak również najmniej ambi tny, bo nigdy nie natęży się do maximum w wykonaniu jakiejkolwiek pracy, pozornie wydaje się silnym dlatego, że zwalcza samą masą ciała opór, jaki mu sprawia n. p. pług głębiej zapuszczony w ziemię, albo wielki wóz nała dowany węglem, mąką, żelazem lub piwem. Śledząc w historyi narodów za postępem rolnictwa, a w historyi konia za sposobem rozpowszechniania się ciężkich ras zimnokrwistych, spostrzegamy, że w krajach, w których gospodarstwa rolne, przemysł i kultura stoją dzisiaj na najwyższych stopniach doskonałości, tamtejsi rolnicy ulepszali najpierw swój rodzimy materyał koni miejscowych, nadających się najlepiej do wykonywania pracy w gospodarstwach rolnych, a w ten sposób nie ro bili nieudanych i niebezpiecznych prób w hodowli, bo nie marnowali i nie zatracali swoich własnych użytkowych koni przez przedwczesne sprowadzanie ciężkich specyalnych ras zimno-krwistych w nieprzygotowane jeszcze dla nich warunki. U nas przecież niema jeszcze wielkich miast fabry cznych, wydrenowanych milowych obszarów włościańskich gruntów, niema jeszcze wiele sztucznie nawadnianych łąk, ani doskonałych bitych gościńców i brukowanych dróg pol nych, nawet nasz fornal, który codzień się zmienia, nie ma tego flegmatycznego temperamentu, jaki posiada Belgijczyk 254 STEFAN BOJANOWSKI lub Niemiec, a który to temperament bezwarunkowo jest mu potrzebny do spokojnego i umiejętnego obchodzenia się i pracowania zimnokrwistym koniem. Ogólniejszy chów takich koni roboczych nie miałby jeszcze w kraju naszym żadnej racyi bytu, bobyśmy od nich w obecnych wa runkach nie mogli wymagać tych prac, które z korzyścią i prawidłowo wykonują Perszerony, Boulounaizy, Ardeny, Suffolki i Shiry we Francyi, Belgii, Anglii i w Niemczech. Żaden z tych koni nie będzie pracował normalnie na mo krych i niewydrenowanych cięższych ziemiach, nie będzie z moczar leśnych wywoził i wywlekał drzewa zimą podczas gołoledzi i mrozu, nie będzie wreszcie ciągnął zbożem, burakami lub węglem obładowanych wozów po drogach przeważnie złych, w wielu wypadkach niemożliwych na wet do przebycia. Nie wmawiajmy przecież w siebie, że pod względem postępu i intenzywności naszych gospo darstw rolnych, rozkwitu przemysłu, ulepszenia komunikacyi i kultury — stanęliśmy już na tych wyżynach, na których stoi Anglia, Francya i Belgia! W kraju naszym mamy jesz cze dostateczną ilość takich miejscowych, rodzimych koni, których potomstwo w drugiej już generacyi, przy umie- jętnem doborze sztuk rozpłodowych, przy intenzywniejszem żywieniu młodzieży i przy umiejętnym wychowie — może zyskać na wzroście, sile i użytkowości tyle, wiele wymagać możemy i musimy od konia fornalskiego do prawidłowego wykonywania każdej normalnej pracy w obecnych naszych gospodarstwach rolnych. Nie upłynęło jeszcze dziewięciu nawet lat, bo nie dawniej jak 25 czerwca 1897 r., na ankiecie zwołanej przez Namiestnictwo do Lwowa w sprawie rewizyi kierunku chowu koni w Galicyi, zapadła pod przewodnictwem ś. p. ks. Eustachego Sanguszki i w obecności 28 fachowych i wy bitnych hodowców uchwała, że Galicya nie potrzebuje koni zimnokrwistych, bo one nie mając u nas racyi bytu znisz czyłyby do gruntu naszą hodowlę krajową. Rząd wykonu jąc tę uchwałę zaprzestał też od tego czasu umieszczać reproduktory tej rasy na stacyach i takim ogierom nie udziela licencyi do pokrywania obcych klaczy. Czyż przez te dziewięć lat rolnictwo, przemysł, po lepszenie dróg komunikacyjnych i kultura, postąpiły u nas rzeczywiście do tego stopnia, że ówczesna uchwala stała się przestarzałą i uchwałą nowej ankiety winna być znie sioną i zamienioną na inną, wręcz jej przeciwną? Na to pytanie niech odpowiedzą ci rolnicy, którzy pragną u nas zakładać przez kraj subwencyonowane pepiniery zimno krwistych koni. Zaprowadzenie chowu koni tej rasy byłoby wprost powiedziawszy klęską dla naszej hodowli krajowej, bo koń ten łączony z naszymi końmi dalby w dalszych generacyach produkta od siebie daleko słabsze, gatunkowo znacznie gorsze i bez porównania mniej użytkowe niż te, które sami możemy sobie wytworzyć w domu z materyału miejscowego bez szkodliwej przymieszki krwi Perszeronów, Ardenów, lub Shirów. Gdyby była możność przeprowadzenia tego, aby rolnicy nasi z pomocą zimnokrwistych koni produko wali na miejscowym materyale cięższego roboczego konia pół-krwi, ale w ten sposób wychowane ogierki w pierwszej za raz generacyi czyścili, a klaczy nie stanowili, gdyby jednem słowem tego rodzaju konia uważali za narzędzie rolnicze, które się wyrzuca, skoro się zedrze, to taki chów zimny krwistych koni nie przyniósłby szkody hodowli krajowej. Tak jednakowoż niestety nie jest. Rolnik większy, mniejszy i mały, zachęcony masywniejszą, ale limfatyczną budową i gatunkiem przychówku pół-krwi, nie oprze się zwodniczej tentacyi łączenia ze sobą tych koni i w dalszych generacyach, a w ten sposób w wiel kich ilościach i na wielkich przestrzeniach wszędzie roz mnoży się niebezpieczny materyał hodowlany najgorszej jakości, materyał, który czy prędzej, czy później musi podkopać i zniszczyć do szczętu naszą hodowlę krajową. Do jakich opłakanych wyników doprowadza tego rodzaju hodowla, przekonać się u nas możemy już dzisiaj na każdem premiowaniu koni w kraju. Takie eksperymenta mogą robić prywatni hodowcy na swój koszt i tylko w za kresie swojej własnej hodowli, ale tego rodzaju niebezpie cznej i zgubnej hodowlanej akcyi nie powinny przecież rozpoczynać, prowadzić i popierać poważne instytucye rolnicze i kierowicy hodowli krajowej — z po mocą funduszów publicznych!

[madohora]

Ptaki potrafią świetnie naśladować nie
tylko trele przedstawicieli innych gatunków,
ale także ludzi czy np. maszyny. W Polsce
mistrzem naśladownictwa jest szpak, który
bezbłędnie odwzorowuje wczesnowiosenne
nawoływanie „zofijjjjaaa” charakterystyczne
dla wilgi, a także potrafi odtwarzać dźwięk
zamykanych drzwi, syrenę alarmową, łama-
ne drzewo, a nawet świst pociągu i samo-
chodu. Bardzo dobrze wypada w tej roli też
sójka, która głosem jastrzębia czy myszo-
łowa potrafi zmylić każdego. Oprócz nich
wytrawnymi żartownisiami są także łozów-
ki i dzierzby gąsiorka, jak również plesz-
ki, muchołówki żałobne, kosy, śpiewaki,
rudziki i wiele innych.
Na światowej arenie latających kłamców
miejsce pierwsze należy do irogona wspa-
niałego, który potrafi naśladować dźwięk
piły tarczowej, migawki aparatu fotogra-
ficznego, odgłosy gier elektronicznych oraz
strzelania z laserowej broni. Anegdotą sta-
ły się opowieści z Taronga Zoo w Sydney,
gdzie osobnik tego gatunku tak przekonują-
co płakał jak dziecko, że wzbudzał popłoch
wśród rodziców odwiedzających z malucha-
mi tę placówkę. Z kolei amerykańskie prze-
drzeźniacze jak nikt odtwarzają odgłosy
skrzypiących drzwi i... smażonej jajecznicy

[madohora]

[madohora]

Małpożer żyje tylko na Filipinach . Opisał go William Robert Ogilvie-Grant w 1896 roku. Zamieszkuje jedynie kilka wysp, przede wszystkim Luzon, Samar, Leyte i Mindanao. Preferuje głównie lasy pierwotne na niedostępnych wzgórzach o bardzo stromych ścianach, gdzie buduje gniazda z gałęzi w rozłożystych koronach drzew, które ulokowane są z reguły na wysokości ponad 30 m. Jest ptakiem drapieżnym. W jego diecie znaleźć można zwierzęta kręgowe, jak gady, ptaki i ssaki. Odgłosy wydawane przez małpożera
są głośne i piskliwe, przypominają gwizd. Para, która raz się połączy, pozostaje ze sobą do końca życia. Małpożer należy do najbardziej zagrożonych ptaków drapieżnych na świecie. Jest gatunkiem na skraju wymarcia – ma status krytycznie zagrożonego. Do głównych przyczyn zaliczyć można degradację siedlisk oraz intensyfikację rolnictwa

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Ciało głowonogów zbudowane jest z głowy, nogi i worka trzewiowego. Muszla może być w różnym stopniu zredukowana i obrośnięta płaszczem (płaszczoobrosłe) lub zewnętrzna, duża i wielokomorowa (łodzikokształne).

[madohora]

Worek trzewiowy okryty jest płaszczem z fałdami bocznymi zrośniętymi po stronie brzusznej. Otaczają one jamę płaszczową mieszczącą otwory odbytowy i płciowy, ujścia narządów wydalniczych, skrzela oraz u większości gatunków woreczek czernidłowy wydzielający w razie zagrożenia sepię. Jama płaszczowa łączy się ze środowiskiem zewnętrznym przez szczelinę dolną, przez którą wpływa woda, i szczelinę górną (otwór lejka), przez którą woda wypływa na zewnątrz.

[madohora]

Układ nerwowy i narządy zmysłów
Skoncentrowany układ nerwowy składa się z pary zwojów mózgowych, trzewiowych, bocznych i nożnych skupionych w głowie w formie pierścienia wokół przełyku. Narządami zmysłów są duże oczy, chemoreceptory i komórki dotykowe ramion, narząd podtarkowy odbierający wrażenia smakowe, brodawki w pobliżu oczu odbierające wrażenia węchowe, statocysty w torebkach chrząstki głowowej oraz osfradia u podstaw skrzeli (łodziki).

[madohora]

Układ krwionośny
Układ krwionośny składa się z serca zbudowanego z jednej komory oraz dwóch lub czterech przedsionków. Z serca wychodzi tętnica przednia z rozgałęzieniami do głowy, ramion, lejka, przedniej części płaszcza i układu pokarmowego, oraz tylna z rozgałęzieniami do narządów worka trzewiowego i tylnej części płaszcza. Część tętnic otwiera się do jamy ciała, część przechodzi w naczynia włosowate, połączone z żyłami zbierającymi krew z zatok krwionośnych i uchodzącymi do przedsionków. Niektóre gatunki posiadają serca skrzelowe. W osoczu krwi występuje hemocyjanina.

[madohora]

Rozwój jest prosty, nie występuje stadium larwalne. Długość życia wynosi od kilku tygodni do kilku lat; większość osobników dorosłych ginie po okresie rozrodu.

[madohora]

Wygląd
Ośmiornice są głowonogami o bardzo zróżnicowanych wymiarach ciała. Najmniejszym gatunkiem jest Octopus wolfi o długości ciała (wraz z ramionami) do ok. 2,5 cm i masie 1 g. Największym gatunkiem jest ośmiornica olbrzymia (Enteroctopus dofleini) o rozpiętości ramion dochodzącej do 7 m i masie ciała do 74 kg.

[madohora]

Ośmiornice chwytają zdobycz za pomocą ramion opatrzonych przyssawkami lub zamykają ją wewnątrz błony łączącej ramiona, paraliżują i częściowo nadtrawiają ofiarę wstrzykując do jej organizmu ślinę zawierającą neurotoksyny oraz enzymy trawienne, a następnie połykają ją w całości bądź rozrywają na kawałki za pomocą masywnych szczęk.

[madohora]

Rozmnażanie i rozwój
Ośmiornice są rozdzielnopłciowe. Zapłodnienie jest wewnętrzne, samiec za pomocą hektokotylusa wprowadza spermatofor (pakiet plemników otoczony osłonką) do jamy płaszczowej samicy.

[madohora]

Łacińska nazwa naukowa ośmiornicy octopus ma swój źródłosłów w starożytnej grece. Pochodzi od słowa ὀκτώπους, ὀκτά-, które jest złożeniem formy ὀκτώ (oktō, 8) z wyrazem πούς (pous, stopa). Używał jej na przykład Aleksander z Tralles (ok. 525 – ok. 605)

[madohora]

Ośmiornice wykazują symetrię dwuboczną o osi grzbietowo-brzusznej. Przedni koniec wydłużonego ciała stanowią głowa i stopa. Na głowie znajdują się oczy i syfon. Stopa wyewoluowała w grupę giętkich, chwytnych ramion, które otaczają otwór gębowy, a u podstawy łączą się z sobą błoną międzyramieniową. Ramiona można podzielić na cztery pary; opisuje się je, biorąc pod uwagę stronę i kolejność (np. L1, R1, L2, R2). Dwa ostatnie ramiona na ogół służą zwierzęciu do przemieszczania się po dnie morskim, pozostałe sześć zaś – do poszukiwania pożywienia. Z tego powodu niektórzy naukowcy uważają, że ośmiornice mają sześć „rąk” i dwie „nogi”. Tylną część ciała stanowi dobrze umięśniony płaszcz w kształcie pustego w środku, owalnego worka. Zawiera on większość niezbędnych do życia narządów, w tym skrzela. Jama płaszczowa, ograniczona ścianami mięśniowymi, łączy się ze środowiskiem zewnętrznym za pomocą lejka, czyli syfonu. Pod ramionami znajduje się otwór gębowy zaopatrzony w ostry, twardy dziób

[madohora]

Oczy ośmiornic są duże, usytuowane w górnej części głowy i osadzone w chrzęstnej osłonce, połączonej z puszką chrzęstną mózgu. Budową przypominają oczy rybie. Rogówkę tworzy półprzezroczysta warstwa naskórka. Położona za nią szczelinowata źrenica to otwór w tęczówce. Za źrenicą znajduje się soczewka. Tył wnętrza gałki ocznej jest wyścielony światłoczułymi komórkami siatkówki. Źrenica może dostosowywać swą wielkość do ilości światła, a pigment siatkówki pochłania padające światło o dużej jasności[12]. Dobrze rozwinięte oczy widzą światło spolaryzowane, co najprawdopodobniej przekłada się na zdolność dobrego widzenia.

[madohora]

Obok mózgu znajdują się dwa specjalne narządy zwane statocystami. Są to workowate struktury zawierające kryształki minerałów i włoski czuciowe. Umożliwiają one ośmiornicy orientację przestrzenną. Dostarczają informacji o pozycji ciała względem grawitacji i potrafią wykrywać przyśpieszenie kątowe. Autonomiczny układ nerwowy utrzymuje oczy ośmiornicy w taki sposób, że źrenica zawsze leży poziomo. Statocysty służyć mogą także do słyszenia dźwięków. Ośmiornica zwyczajna słyszy dźwięki między 400 Hz a 1000 Hz, a najlepiej o częstotliwości 600 Hz

[madohora]

Woreczek czernidłowy ośmiornicy mieści się poniżej gruczołu trawiennego. Przyłączony do woreczka gruczoł produkuje sepię, magazynowaną w woreczku. Narząd ten znajduje się na tyle blisko lejka, by ośmiornica mogła wyrzucić zawartość w strumieniu wody. Przed opuszczeniem lejka sepia przechodzi przez gruczoły, mieszając się ze śluzem i tworząc w wodzie gęstą, czarną plamę umożliwiającą mięczakowi ucieczkę przed drapieżnikiem. Głównym pigmentem sepii jest melanina, której zawdzięcza ona barwę czarną. Cirrhina nie mają woreczka czernidłowego.

[madohora]

Około czterdziestu dni po współżyciu samica ośmiornicy olbrzymiej przymocowuje sznury zapłodnionych jaj (w sumie od 10000 do 70000) do skał w szczelinie bądź pod występem skalnym, gdzie strzeże ich i opiekuje się nimi przez mniej więcej pięć miesięcy (160 dni), nim wyklują się młode. W zimniejszych wodach, na przykład opływających Alaskę, może minąć 10 miesięcy, zanim jaja będą gotowe do wylęgu. Matka napowietrza je i dba o ich czystość. Jeśli zostaną pozostawione same sobie, z wielu z nich nic się nie wykluje. Samica nie spożywa pożywienia w czasie opieki nad jajami i krótko po wylęgu ginie. Samce starzeją się i umierają kilka tygodni po współżyciu.

[madohora]

Większość młodych ośmiornic wylęga się z jaj w postaci paralarwy, po czym prowadzi przez tygodnie lub miesiące planktoniczny tryb życia, zależnie od gatunku i temperatury wody. Żywią się one wtedy widłonogami, larwami stawonogów i innym zooplanktonem, aż w końcu opadają na dno oceaniczne i rozwijają się bezpośrednio w dojrzałe osobniki bez wyodrębnionej metamorfozy obserwowanej u innych grup mięczaków. Niektóre gatunki składające większe jaja – należą do nich: Hapalochlaena maculosa, Octopus briareus, Octopus bimaculoides i Eledone moschata[54] – oraz zamieszkujące głębokie morza nie mają etapu paralarwy, z jaja wylęga się u nich bentosowe zwierzę przypominające osobnika dorosłego

[madohora]

Większość gatunków z wyjątkiem rozrodu wiedzie samotny tryb życia, jest jednak kilka znanych nauce gatunków pojawiających się w dużym zagęszczeniu i udzielających częstych interakcji, przesyłania pomiędzy sobą sygnałów, obrony partnera i usuwania innych osobników z jam. Stanowi to prawdopodobnie wynik dużej obfitości pożywienia przy ograniczonej liczbie dostępnych jam. Ośmiornice ukrywają się bowiem w jamach, zazwyczaj w szczelinach skalnych lub w innych twardych strukturach, choć niektóre gatunki potrafią drążyć jamy w piasku czy mule. Nie występuje terytorializm, ale zwierzęta ogólnie pozostają w swych rewirach, które opuszczać mogą w poszukiwaniu pokarmu. Wykorzystują swe umiejętności nawigacyjne, by wrócić do jamy bez cofania się po przebytej uprzednio drodze[64]. Nie wiadomo by migrowały.

[madohora]

Prawie wszystkie ośmiornice są drapieżne. Te zamieszkujące dno morskie zjadają głównie skorupiaki, wieloszczety i inne mięczaki, jak zwójki i małże. Ośmiornice otwartego morza jedzą głównie krewetki, ryby i inne głowonogi. Większość dań w diecie ośmiornicy olbrzymiej to małże takie jak sercówki Clinocardium nuttallii czy przegrzebki i skorupiaki takie jak kraby czy Majoidea. Odrzucają natomiast ślimaki Naticidae z powodu nadmiernych rozmiarów oraz czareczki, Crassadoma, chitony i Haliotis jako zbyt mocno przytwierdzone do podłoża.

[madohora]

Ośmiornice przemieszczają się, głównie względnie wolno pełznąc, niekiedy pływając z głową od przodu. Pływanie w tył lub odrzutowe jest ich najszybszym sposobem przemieszczania się, następnie zaś zwykłe pływanie i pełzanie. Kiedy nie trzeba się śpieszyć, zwierzę zwykle pełznie po twardych lub miękkich podłożach. Kilka ramion wysuwa się do przodu, część przyssawek przywiera do podłoża i zwierzę przeciąga się do przodu dzięki silnym mięśniom ramion, podczas gdy inne ramiona raczej pchają niż ciągną. Z posuwaniem się inne ramiona wędrują za głowę, przyssawki odczepiają się i cała akcja powtarza się. Podczas pełzania czynność serca prawie podwaja swą szybkość, a zwierzę potrzebuje 10–15 minut odpoczynku po względnie niewielkim wysiłku

[madohora]

Większość ośmiornic pływa, wyrzucając strumień wody z płaszcza przez syfon. Siła wywierana na wodę i przyśpieszająca ją przez ujście powoduje odpychanie ośmiornicy w przeciwnym zwrocie. Kierunek zależy od ułożenia syfonu. Podczas tego rodzaju pływania głowa, uniesiona, znajduje się na przedzie, a syfon z tyłu, jednak podczas odrzutu przodują trzewia, syfon kieruje się ku głowie. Ramiona są ciągnięte za głową, często poniżej, blisko ciała. Zwierzę ma wtedy kształt wrzecionowaty. W alternatywnej metodzie pływania niektóre gatunki spłaszczają się grzbietowo-brzusznie z ramionami po bokach, co może być szybsze od zwykłego pływania. Odrzut służy do ucieczki przed niebezpieczeństwem, ale jest fizjologicznie niewydajny, wymaga tak wysokiego ciśnienia w płaszczu, że serce nie może pompować krwi, co skutkuje narastającym niedoborem tlenu

[madohora]

Ośmiornice wykorzystują kamuflaż podczas polowania oraz do ukrywania się przed drapieżnikami. Umożliwiają im to wyspecjalizowane komórki skóry dostosowujące swą barwę, przejrzystość i refleksyjność. Chromatofory zawierają żółte, pomarańczowe, czerwone, brązowe i czarne pigmenty. Większość gatunków dysponuje trzema barwami z tej listy, niektóre dwoma bądź czterema. Inne zmieniające kolor komórki to refleksyjne irydofory i białe leukofory. Zdolność zmiany koloru służy też komunikacji z innymi ośmiornicami, w tym wysyłaniu sygnałów ostrzegawczych

[madohora]

Ośmiornice potrafią tworzyć rozpraszające wzory z falami ciemnej barwy przemieszczającymi się wzdłuż ciała, co po angielsku nazywa się „przelatującymi chmurami”. Mięśnie skórne zmieniają teksturę płaszcza, co polepsza kamuflaż. Płaszcz niektórych gatunków potrafi naśladować kolczasty wygląd glonów. U ogranicza się to do względnie jednorodnych cieni jednej barwy z ograniczoną teksturą. Ośmiornice wiodące dzienny tryb życia w płytkich wodach wykształciły bardziej złożoną skórę niż te nocne czy głębokowodne

[madohora]

Atakowane, niektóre ośmiornice dokonują autotomii sposobem podobnym do obserwowanego u scynków czy innych jaszczurek odrzucających ogon. Pełzające ramię odwraca uwagę potencjalnego drapieżnika. Pozostawione ramię zachowuje wrażliwość na bodźce i zdolne jest oddalać się od nieprzyjemnych bodźców[94]. Natomiast ośmiornica regeneruje brakujące ramię.

[madohora]

Niektóre ośmiornice (na przykład Thaumoctopus mimicus) potrafią wykorzystywać bardzo giętkie ciało oraz możliwość zmiany kolorów do upodabniania się do innych, bardziej niebezpiecznych zwierząt, takich jak Pterois, węże morskie lub węgorzokształtne.

[madohora]

Układ odpornościowy ośmiornic ma zdolność odpowiedzi nieswoistej, hemocyty reagują na infekcje poprzez fagocytozę, enkapsulację, infiltrację i aktywność cytotoksyczną, niszcząc w ten sposób bądź izolując patogeny. Hemocyty odgrywają ważną rolę w rozpoznawaniu i eliminacji ciał obcych oraz gojeniu ran. Schwytane osobniki wykazywały większą podatność na patogeny niż żyjące dziko. Gram-ujemna bakteria Vibrio lentus powoduje zmiany i ubytki skórne, a w przypadkach ekstremalnych nawet zgon zwierzęcia.

[madohora]

Starożytni ludzie morza znali ośmiornice, o czym świadczą dzieła sztuki. Przykładowo kamienna rzeźba pochodząca z epoki brązu cywilizacji minojskiej Krety z Knossos (1900–1100 p.n.e.) obejmuje przedstawienie rybaka niosącego ośmiornicę. Straszliwe i potężne Gorgony z mitologii greckiej mogły zostać zainspirowane ośmiornicami czy kalmarami.

[madohora]

Karol Linneusz uwzględnił takie stworzenie w pierwszym wydaniu Systema Naturae z 1735 roku pod nazwą Microcosmus. Hawajski mit stworzenia stanowi, że współczesny kosmos jest ostatni z szeregu powstających z gruzów poprzednich wszechświatów. Ośmiornica ma w nim być jedyną istotą ocalałą z poprzedniego, obcego świata. W folklorze Ajnów występuje olbrzymi podobny do ośmiornicy potwór Akkorokamui.

[madohora]

Zsekwencjonowano genom Octopus bimaculoides, umożliwiając eksplorację adaptacji molekularnych. Ośmiornice wykształciły na drodze konwergencji inteligencję dorównującą ssaczej, dlatego były porównywane do hipotetycznej pozaziemskiej inteligencji. Umiejętność rozwiązywania problemów wraz z ruchliwością i brakiem sztywnej struktury umożliwia im ucieczkę z akwariów publicznych uznawanych za dobrze zabezpieczone.

[madohora]

Helcionelloida - gromada wymarłych mięczaków, żyjących w okresie kambru.

[madohora]

Hiolity żyły tylko w środowisku morskim i prowadziły bentoniczny tryb życia. Prawdopodobnie były mułożercami.

[madohora]

[madohora]

Mięczaki zaliczane do tej gromady wchodzą w skład bentosu w morzach pełnosłonych. Żyją zagrzebane w piaszczystym podłożu. Większość z nich przebywa w głębinach do 7000 m p.p.m., nieliczne są spotykane blisko wybrzeży

[madohora]

Małże (Bivalvia, z gr. bi ‘dwa’ + łac. valva ‘skrzydło drzwi’), dawniej również blaszkoskrzelne[a] (Lamellibranchiata) – takson w randze gromady obejmujący około 8000 gatunków mało aktywnych lub osiadłych, wyłącznie wodnych, bentosowych mięczaków (Mollusca) o bocznie spłaszczonym ciele okrytym dwuklapową muszlą. Ciało małża składa się z tułowia (zwanego workiem trzewiowym) i nogi. Jest pozbawione głowy, szczęki i tarki. Małże pełzają, żyją w dnie, ryją, pływają lub przytwierdzają się bisiorem do podłoża. Liczne gatunki, np. ostrygi, wenerydowate i omułki, są jadalne. Z niektórych pozyskuje się cenne perły oraz masę perłową. Małże są znane od kambru. W wodach śródlądowych Polski stwierdzono występowanie 34 gatunków – m.in.: szczeżuja pospolita (Anodonta piscinalis), kilka gatunków skójek (Unio) i racicznica zmienna (Dreissena polymorpha) – a w Morzu Bałtyckim 9 gatunków

[madohora]

Małże żyją we wszystkich strefach geograficznych, wyłącznie w środowisku wodnym. Większość gatunków zasiedla przybrzeżne płycizny w wodach morskich, często stanowiąc główny element fauny dennej. Mniej licznie występują w głębinach morskich i w wodach słodkich lub słonawych.

[madohora]

Muszle małży mają trzy warstwy:

konchiolinową – zewnętrzna (periostracum)
porcelanową – środkowa (mesostracum)
perłową – wewnętrzna (hypostracum)

[madohora]

Warstwa perłowa jest zbudowana z drobnych blaszek wapiennych. Po dostaniu się do wnętrza muszli jakiejś drobiny (np. ziarenka piasku), substancja perłowa odkłada się wokół niej i powstaje perła.

[madohora]

Walconogi są spokrewnione z małżami, z którymi mają kilka wspólnych cech, jednak różnice w budowie przyczyniły się do umieszczenia walconogów w odrębnej gromadzie, ale obydwie gromady (oraz wymarłe rostrokonchy) tworzą takson o nazwie Diasoma

[madohora]

Małże (Bivalvia, z gr. bi ‘dwa’ + łac. valva ‘skrzydło drzwi’), dawniej również blaszkoskrzelne[a] (Lamellibranchiata) – takson w randze gromady obejmujący około 8000 gatunków mało aktywnych lub osiadłych, wyłącznie wodnych, bentosowych mięczaków (Mollusca) o bocznie spłaszczonym ciele okrytym dwuklapową muszlą. Ciało małża składa się z tułowia (zwanego workiem trzewiowym) i nogi. Jest pozbawione głowy, szczęki i tarki. Małże pełzają, żyją w dnie, ryją, pływają lub przytwierdzają się bisiorem do podłoża. Liczne gatunki, np. ostrygi, wenerydowate i omułki, są jadalne. Z niektórych pozyskuje się cenne perły oraz masę perłową. Małże są znane od kambru. W wodach śródlądowych Polski stwierdzono występowanie 34 gatunków – m.in.: szczeżuja pospolita (Anodonta piscinalis), kilka gatunków skójek (Unio) i racicznica zmienna (Dreissena polymorpha) – a w Morzu Bałtyckim 9 gatunków

[madohora]

Małże żyją we wszystkich strefach geograficznych, wyłącznie w środowisku wodnym. Większość gatunków zasiedla przybrzeżne płycizny w wodach morskich, często stanowiąc główny element fauny dennej. Mniej licznie występują w głębinach morskich i w wodach słodkich lub słonawych.

[madohora]

Warstwa perłowa jest zbudowana z drobnych blaszek wapiennych. Po dostaniu się do wnętrza muszli jakiejś drobiny (np. ziarenka piasku), substancja perłowa odkłada się wokół niej i powstaje perła.

[madohora]

U małży nie występuje głowa (stąd dawna nazwa Acephala), zanikła też charakterystyczna dla mięczaków tarka w gardzieli. Noga jest w różnym stopniu rozwinięta, w zależności od trybu życia i środowiska. U gatunków najbardziej pierwotnych pod względem budowy noga zakończona jest płaską podeszwą. Większość małży ma nogę klinowatą, bardzo kurczliwą i silnie umięśnioną; nieliczne gatunki osiadłe są jej pozbawione. Na nodze większości gatunków osiadłych położony jest gruczoł bisiorowy, produkujący krzepnące nici zwane bisiorem, służące do przymocowania małża do podłoża. Wewnątrz jamy płaszczowej znajdują się silnie orzęsione, parzyste skrzela, zwane ktenidiami.

[madohora]

Długość życia małży jest zależna od gatunku i wynosi od kilku tygodni do wielu lat, np. przydacznie żyją do 100, a perłoródka rzeczna do 120 lat

[madohora]

Gatunki jadalne są poławiane, a także hodowane i spożywane przez ludzi na całym świecie. Zawierają wartościowe białko, sole mineralne, węglowodany i znikomą ilość tłuszczu. Duże znaczenie w rybołówstwie mają ostrygowate, omułkowate i wenerydowate.

[madohora]

Z niektórych gatunków małży pozyskiwane są perły wykorzystywane w przemyśle jubilersko-galanteryjnym. Muszle, a zwłaszcza masa perłowa są wykorzystywane do wyrobu przedmiotów ozdobnych, w sztuce i kolekcjonerstwie.

[madohora]

Klasyfikacja biologiczna tej grupy mięczaków była przedmiotem wieloletnich sporów i nadal pozostaje nieustalona. Próbowano je klasyfikować na podstawie różnorodnych kryteriów, m.in. budowy zawiasów muszli, syfonów, wykształcenia mięśni zwieraczy lub budowy skrzeli. Paleontolodzy opierają się na elementach zachowanych w budowie muszli.

[madohora]

[madohora]

Rostrokonchy (†Rostroconchia) – gromada wymarłych mięczaków, żyjących od kambru do permu, należąca do muszlowców (Conchifera). Rostrokonchy charakteryzowały się dwubocznie symetryczną jednoczęściową muszlą, do złudzenia przypominającą muszle małżów, dlatego też pierwotnie zaliczane były do tej gromady. Zrośnięta muszla miała charakterystyczne otwarcia z przodu i z tyłu, przekształcone, w późniejszych okresach ewolucji, w wąskie rurki – rostra (typowe dla konokardii). W odróżnieniu od małżów muszla nie miała więzadła i zawiasu.

[madohora]

Grupa ta obejmuje około 120 znanych nauce gatunków zgrupowanych w trzech rodzinach – zaliczanych do rzędu Chaetodermatida Simroth, 1893[5] – wyróżnionych na podstawie budowy tarki (raduli) i tarczy nożnej:
Chaetodermatidae
Limifossoridae
Prochaetodermatidae
Prawdopodobnie rzeczywista liczba gatunków jest znacznie większa.

[madohora]

Ślimaki występują w morzach i oceanach; zbiornikach wód stojących (stawy, jeziora) oraz na lądzie, gdzie zamieszkują różnorodne środowiska.

[madohora]

Układ nerwowy i narządy zmysłów
Centralny układ nerwowy składa się z 3 par zwojów głównych (mózgowych, nożnych, płaszczowych) oraz zwojów unerwiających narządy wewnętrzne.

[madohora]

Układ pokarmowy składa się z:

otworu gębowego,
gardzieli zaopatrzonej w szczęki i chitynową tarkę pokryta rzędami zębów;
przełyku, u niektórych gatunków zróżnicowanego w wole;
żołądka, do którego uchodzi gruczoł trzustkowo-wątrobowy;
jelita;
otworu odbytowego z ujściem w jamie płaszczowej.

[madohora]

[madohora]

Bawół, gatunek wołu, odznaczający się rogami u nasady grubym i i spłaszczonymi, najczęściej w ty ł podanymi, tylko końce naprzód są zwrócone. P o chodzi z Azyi, gdzie byw a używany w Indyach jako zwierzę pociągowe; w Afryce dziko żyjące bawoły są b ardzo gwałtownego usposobienia, poluje się na nie z powodu mięsa i doskonałej skóry. — Od bawoła indyjskie go pochodzi bawół d o m o w y , maści ciemno-brunatnej lub czarnej, u trzymywany jako zwierzę domowe w południowej i południowo - wschodniej Europie: we W łoszech, Grecyi, Bumunii, Bułgaryi, a zwłaszcza w W ęgrzech. Jako bardzo mało wym agający jest dla wielu uboższych ludzi i okolic, gdzie brak lepszej paszy, prawdziwem dobrodziejstwem. U żyw any bywa przedewszystkiem jako zwierzę pocigowe do roboty, do czego najlepiej się nadaje. Mleka daje bawolica stosunkowo mało, lecz zato bardzo tłuste. Opasa się miernie a ma mięso mniej smaczne, niż zwykła wołowina.

Opis z 1905 roku

[madohora]

Biegus, rodzaj ptaka, należący do rzędu brodźców. Nazwa pochodzi stąd, | że chociaż są to ptaki powolne, to w razie niebezpieczeństwa szybkim biegiem ratować się potrafią. Mają dziób prosty, lub nieco łukowato zgięty ; samice są zwyczajnie nieco większe od samców. Są przelotnymi. Żyją | towarzysko nad wodami, żywią się owadami, robakami, ślimakami. Do pospolitych należy biegus rdzawy

[madohora]

Bizon, rodzaj wołu, do 3 metrów długiego, a 2 wysokiego, mającego przód ciała grubszy od ty łu smagłego.
Nad łopatkami ma w ydatny g a r b ; głowa, szyja, piersi i grzbiet są pokryte gęstą, kudłatą sierścią, reszta ciała krótko owłosiona. Ojczyzną jego są stepy Ameryki Północnej. Ciągłe polowania na bizony dla m ięsa ich i skóry spowodowały, że chociaż pierwej żyły tam niezliczone stada, ocalało dziś od zagłady zaledwie kilkaset sztuk, które pod opieką rządu am erykańskiego znajdują się w ta k zwanym parku narodowym

[madohora]

Błonkoskrzydłe owady mają dwie pary skrzydeł błoniastych i skąpo użyłkowanych, części pyszczkowe gryząco liżące, przeobrażenie zupełne. Należą do nich: pszczoła, osa, mrówka i inne

[madohora]

Bóbr. zwierzę należące do rzędu gryzoni, je s t gruby, nizki, o sierści barwy żółtawo- b ru n a tn e j; odznacza
się ogonem przy nasadzie grubym i obrosłym, a dalej płaskim i łuską pokrytym; palce u nóg tylnych spięte
są u niego błoną. Pierw ej pospolity w Europie, częsty także u nas, dziś znajduje się tylko tu i ówdzie w Niemczech i R o sy i; liczniejszym je s t na Syberjd i w Ameryce Północnej. Żywi się korą, korzonkami roślin wodnych i t. p. Gdzie czuje się bezpiecznym i żyje w większej gromadzie, buduje sobie w wodzie domki piątrow e, wysokie 1— 2 metrów, z gałązek, chrustu i iłu, z dwoma wejściami, a często, b)7 otwór dolny był we wodzie, zakłada w poprzek rzeki tam y z poobgryzanych, cienkich pni i gałązek. P olują nań zawzięcie dla drogocenngo futra i tak zwanego stroju bobrowego, t.-j. wydzieliny gruczołu brzusznego, gęstej, o przenikliwej woni, używanej do lekarstw.

[madohora]

Bocian, p tak należący do rzędu brodźców (ob.) Przebyw a w bagnistych okolicach, żywi się żabami, wężami, ślimakami, owadami i t. p. U nas żyje bocian biały o upierzeniu białem, tylko skrzydła i obocze ma czarne, dziób i nogi czerwone; je st ptakiem przelotnym. Rzadszy bywa bocian czarny, brunatno-czarny z połyskiem metalicznym, który brzuch ma biały

[madohora]

Bojownik batalion, ptak z rzędu brodźców, wielkości kurki wodnej, słynie z bójek, odbywanych w czasie
wiosennym, w porze składania jaj. W tedy to samce dostają z tyłu głowy i z boków szyi szeroki kołnierz z piór,
tak zwaną szatę godową. Trzymają się miejsc, błotnistych.

[madohora]

Chrościk, owad z rzędu sieciarek. podobny nieco do motyla. Ma skrzydła przednie szare z brunatnem i plamami i białemi kropkam i, tylne zaś szersze od przednich, także szare z żółtawemi żyłkami, fałdujące się w podłuż, podczas spoczynku dachówkowato nad ciałem złożone. G-ąsienica jego, żyjąca w płytkich wodach, robi sobie dla ochrony koszyczek, zlepiony z malutkich skorupek ślimaczych, kawałeczków drzewa i t. p., z którym chodzi po dnie i w którym się przepoczwarza. Służy rybom za pokarm

[madohora]

Ciernioprom ienne ryby są te, u których pierwsza płetw a grzbietow a ma promienie cierniste, na których błona
płetwowa je s t rozpostartą. Do nich należy okuń, sandacz, kolka i inne

[madohora]

Czeczotka, mały ptak. należący do łuszczaków, podobny nieco do zięby, upierzenia szaro-brunatnego z ciemnymi paskami, ma ciemię i piersi czerwone, spód biały. Żyje na północy Europy, Azyi i Ameryki. Jako ptak
przelotny pojawia się u nas licznie w jesieni.

[madohora]

Długoszpon, ptak miernej wielkości na wysokich nogach o palcach długich z takimiż pazuram i: przy nasadzie skrzydeł ma m ały szpon, naokoło dzioba i na czole nagie miejsce czerwone. Przód ciała czarny, grzbiet, skrzydła i ogon czerw ono-brunatne z lotkam i zielono-żółtemi. Przebywa w krajach podzwrotnikowych. Długie palce i pazury umożebniają mu kroczenie po liściach roślin wodnych, gdzie poluje
na owady

[madohora]

Drozd, p tak nieduży, ze stopą ozutą (z przodu i po bokach długiemi p ły tami pokrytą), dziób ma prosty ze szczęk ą górną przy końcu nieco w yszczerbioną, a przy nasadzie kilka szczeciówek. U pierzenie z wierzchu zielonawo-brunatne, skrzydła i ogon z jaśn iejszymi brzeżkami, spód biały z okrą-gław ym i plamkami. Samica bledsza i mniejsza. Ojczyzną drozda je s t E urop a ; przebyw a po lasach, które napełn ia miłym swym śpiewem, je s t owadożerny, przelotny. D r o z d z i k , jeden z najmniejszych drozdów. Żyje na pół
nocy Europy. U nas pojawia, się tylko w przelocie wiosennym i jesiennym

[madohora]

Dzwoniec, ptak z rzędu wróblowatych, zielono-żółtego upierzenia, ziarnożerny; zwyczajnie przelotny, chociaż
czasem i na zimę u nas pozostaje.

[madohora]

Folblut. W yraz ten wiąże się jn-ze-
dew szystkiem z hodowlą koni w yści
gowych angielskich, skąd przeniesiono
go później do hodowli innych zwierząt.
W Anglii nazwano fołblutami konie,
wyścigowe, odznaczające się najwyższą
m iarą przymiotów, szlachetnością i pię
knością, których pochodzenie z naj
szlachetniejszych rodów koni w scho
dnich można było wykazać zapomocą
ksiąg rodowych czyli m etryk. Począ
tek hodowli folbluta datuje się od prze
szło dwóch wieków (za panowania K a
rola II.), a głównej ich księgi rodowej
od 100 lat. Hodowcy przyswoili sobie
ten wyraz, zastępując nim często nie
właściwe wyrażenie „czysta krew “. F ol
b lu t nie oznacza koniecznie zwierzęcia
krw i czystej, bo i na ród folblutów
angielskich składały się nie tylko roz
m aite typy konia wschodniego, ale nie
obeszło się i bez domieszki konia m iej
scowego w Anglii. Udowodnione więc
pochodzenie zwierzęcia z pewnej czy
stej rasy jeszcze nie usprawiedliwia
nazwy folbluta w tern znaczeniu, jakie
ma „folblut“ w hodowli konia angiel
skiego. Nie każdy bowiem folblut an
gielski, który może udowodnić swoje
pochodzenie od pierwszorzędnych przod
ków, je s t osobnikiem, którem uby przy
należała ze stanowiska hodowli nazwa
folbluta „pełnej k rw i“ . T ak samo i m ię
dzy innemi zwierzętami czystej krw i
nie każde zasługuje na nazwę folbluta
28*
436 F oliant—F onograf
w tem znaczeniu, w jakiem użyty był
ten wyraz na określenie największej
odpowiedności konia folbluta do w yści
gów. Nie tylko w ięc samo pochodze
nie, ale i najwyższe wyposażenie w pe
wnym kierunku, najw iększa odpowie-
dność do zamierzonego celu, upra
w nia dane zwierzę do otrzym ania mia
na folbluta.

[madohora]

Fregata, ptak, należący do pływaków, większy nieco od gęsi, tylko o krótkich nogach, a skrzydłach bardzo długich i kończastych, lot przetma doskonały. Przebyw a na w ybrzeżach mórz podzwrotnikowych, żywi się
rybami. J e s t czarny; pierś u samca czerwonobrunatna, u samicy spód ciała biały. Na wodzie nigdy nie spoczywa, a lata sto mil nieraz od brzegu; gnieździ się na skalach lub drzewach nadbrzeżnych

[madohora]

Gajówka, mały śpiew ak popielatego upierzenia, tylko brzuch i piersi białe, a potylica u samca czarna, u samicy ruda. Przebyw a chętnie po brzegach lasów, śpiew jej równa się praw ie słowiczemu; jako owadożerna je s t bardzo pożyteczna.

[madohora]

Galasówka d ębianka, owad z rzędu błonkówek, nakłuw ający pokładełkiemjs liść dębowy dla złożenia tam
mh jajka, przez co tworzy się na liściu narośl, zwana dębianką lub galasem, w którym żyje Galasówko, n ie k tó ry c h g atu n k ó w dębów w Azyi Mniejszej i Greoyi używa się do wyrobu atramentu

[madohora]

G ąsienicznik: 1) owad z rzędu błonków ek, opatrzony długiem pokładełkiem , zapomocą którego składa jaja
pod skórę gąsienic owadów, żyjących w drzewie, w których wylęgłe gąsienice po śmierci gospodarza się przepoczwarczają; tępieniem więc szkodliwych gąsienic staje się pożyteczny.
2) mały ptak, żyjący w Azyi, na w y spach m alajskich i w Afryce, który zjada praw ie wyłącznie gąsienice

[madohora]

G ąsiorek: 1) najmniejszy gatunek dzierżby, który w naszych okolicach żyje; 2) Gąsiorkiem lub g ą s i o r e m
nazywano dawniej naczynie od tru nków. podobne do flaszki pękatej.

[madohora]

Gibon, małpa bezogoniasta, o nader długich przednich odnóżach, o sierści najczęściej delikatnej, praw ie jedwabistej; niektóre gatunki gibonów mają w gardle przyrząd, wzmacniający glos. Żyją w Indyach i na wyspach sundajskich

[madohora]

Głuptak albo gap, p tak morski, do pływaków należący, wielkości gęsi. 0 długich skrzydłach, o krótkich no
gach, które mu przebyw anie na lądzie Utrudniają, a chód jego niepewny zjnał mu powyższą nazwę. J e s t biały z w yjątkiem czarnych końców lotek. Żyje na wybrzeżach mórz półkuli pólnocnej; w niektórych okolicach, n. p. na zachodzie Szkpcyi gnieździ się w wielkiej ilości; dla smacznego mięsa w ybierają młode z gniazda

[madohora]

Głuszec, kurak nieco mniejszy od indyka, upuerzenia szaro-brunatnego, ma na brzuchu i ogonie białe plamy, obocze nagie, czerwone, pióra podgardla, przedłużone. Samica je s t mniejsza, rdzawej barw y i ma pierś zielono-lśniącą. Przebyw a w górskich gęstych lasach W czesnym rankiem tokuje, t. j. siedząc na gałęzi z roztoczonym ogonem i opraszczonemi skrzydłami, w śród dziwacznych ruchów klekocząc, nawołuje samice. W śród tokowania zapomina o swej płochliwości i myśliwemu podejść się daje. Podobnym do niego, lecz nieco mniejszym je st c i e t r z e w , którego łatwo poznać pio lirowato wygiętym ogonie

[madohora]

Góralek , zwierzę wielkości królika, z w ejrzenia podobne do gryzonia, bo ma futerko gęste, P3rsk krótki, wargę dolną rozciętą, krótkie uszy i ogon — należy jednak do kopytnych, bo ma palce (u przednich 5, u tylnych 4), opatrzone kopytkow atym i pazurami. Ż yje w Afryce i Azyi, przebyw a w górzystych okolicach, gdzie po stromych skałach zapomocą stosownie ukształtowanej stopy zręcznie łazić potrafi. J e s t roślinożerczy, żyje gromadnie

[madohora]

G oryl, bezogoniasta małpa pod zwrotnikowej Afryki, z postaci podbny do nizkiego, krępego człowieka,
pokrytym czarną, rzadką sierścią. Przebyw a po gęstych lasach, żywi się owadami, owocami, pączkami, jajam i ptasiemu i t. p. Broniąc się, staje na tylne nogi. Przysw ojony okazuje wielki spryt

[madohora]

Gryf, zwierzę, które nigdy nie is tniało,» w bajkach opisywane jako lew' ż głową i skrzydłam i orła. Przyjęły
go za znak rodu czyli herb niektóre rodziny polskie, tak zwani G r y f i c i n. p. Braniccy.

[madohora]

Grzbietoród czyli pipal, żaba południowej Ameryki, tem szczególna, że samiec w kłada ja ja samicy na grzbidzie zostają one, obrośnięte skórą, młode przechodzą tu całe przeobrażenie, podczas czego samica w wodzie żyje

[madohora]

Hippopotam, zwierzę ssące, nie zgrabnej i ociężałej postaci, długości do 3 V2, a wysokie na półtora metra,
pokryte skórą g ru b ą, praw ie nagą. P otężny, w ałkow aty kadłub w spiera się na nizkich, grubych nogach czteropalcowych; na palcach ma kopytka. Żyje w wodach dorzecza Nilu, na ląd w y chodzi w nocy, spasając rośliny nadbrzeżne i robi czasem znaczne szkody. Polują nań dla mięsa, tłuszczu i n ader grubej, bardzo twardej skóry.

[madohora]

Ja strz ą b , ptak drapieżny, należący do sokołów, długi na półtora metra z sięgiem skrzydeł przeszło jednometrowym , śniado popielaty ; spód oiała ma biały z czarniawymi prążkami. Przebyw a samotnie po lasach, ale trzym a się także chętnie osad ludzkicli, je s t niebezpieczny dla ptactw a domowego ; zdobycz chw yta w lot i z ziemi, w lasach bije zające. W niektórych okolicach już rzadki, bo go leśnicy bardzo tępią, jako wielkiego szkodnika

[madohora]

J e d w a b n ik , m otyl, należący doprządko wek, skąd także prządką zwany, gruby, nieco omszony, o skrzydłach białych. Gąsienica jego żyje liśćmi drzew morwowych, a przepoczwarcza-jąc się, otacza się kokonem wielkości i kształtu ja ja gołębiego, złożonego z nitki długiej, wydzielonej z gruczołu, który znajduje się pod w argą d o ln ą ; nitką tą poczwarka je s t omotana, z nitki omotanej robi się jedwab. Ojczyzną jedwabnika je s t Azy a ; w Europie tam, gdzie rośnie morwa, chów je dwabników udaje się wcale dobrze

[madohora]

J e lo n e k , chrząszcz duży, czarny, z kasztanow atem i pokrywami, którego samiec ma szczęki górne przedłużone w dw a rogi, podobne rosochom jelenim, samica ma szczęki zwyczajne. Żyje w dąbrowach, żywiąc się sokiem, cieknącym z nadgryzionych przezeń gałązek. Składa ja ja w próchniejące dęby, gdzie pędraki do 5 lat żyją, nim się przepoczwarczą

[madohora]

Je rz yk, p tak podobny całkiem do jaskółki, czarny, z białą plam ką na podgardlu; skrzydła jego w ystają poza ogon, u nóg króciutkich palec tylny w przód zw rotny; palce o ostrych p a zurach służą do czepiania się stromych skał i murów. Przelotny, jorzebywa koło wież, ruin i skał wysokich, gdzie się gnieździ, lot ma b y stry i w ytrw ały. Spokrewniona z nim s a l a n g a n a , żyjąca na Jaw ie, buduje gniazda z traw morskich, zlepionych śliną, które są pod nazw ą g n i a z d j a s k ó ł c z y c h ja dane, szczególnie w Chinach.

[madohora]

(Jeżowiec, zwierzę należące do szkarłupni. Ma postać bocheneczla chleba, o średnicy kilku lub kilkunastu
centym etrów. Ma szkielet zewnętrzny, złożony z dw udziestu szeregów 5-ciokątnych, w apnistych blaszek, ułożnych tak, ja k południki na globusie. Na niektórych blaszkach są umieszczone kolce, skąd pochodzi jego nazwa. Porusza się zapomocą rurkowatych nó źek, wodą wypełnionych. Oprócz nóżek ruchomych ma na powierzchni kleszczyki, którem i chw yta i podaje dgęby zdobycz,

[madohora]

Kaczka, ptak należący .dö pływ aków karbodzióbych,_ o tylnych nogachw ty ł cofniętych; .'skrzydła ma krótkie, lecz zwykle zdolne do lotu, samce ubarwione świetniej, niż. samice; są przelotne. Tu należy k a c z k a k r z y-ż ó w k a , od której, pochodzi nasza d o m o w a , c y r a n k a , c y r a n e c z k a i inne. Chów kaczek je s t bardzo korzystny (mięso, jaja i pierze).; W ogrodach niszczą wiele szkodliwych owadów; nie należy ich wszakże puszczać na staw y zarybione. Łatwo dają się żywić i tuczyć.

[madohora]

Kakadu, papuga wielkości gołębia, zwykle biała, z żółtym wachlarzo-w ato roztaczalnym czubem; ojczyzną,
jej są w yspy Moluckie.

[madohora]

Kanarki, ptaki spokrewnione z wróblem, upierzenia żółtego. Ojczyzną ich są w yspy kanaryjskie, gdzie jeszcze teraz dziko żyją, ale są barwy zielo-nawoj. Tam przebjwvaja po ogrodach, brzegach lasów, unikając gęstwiny. Do E uropy sprowadzono je przed 300 laty. Z powodu braku św iatła zbladły w nie woli, a b rak ruchu i świeżego powietrza powoduje częste apopleksje. Na leży więc je krzyżować z im pokrewnymi. N a wolności giną marnie, ale w ylęgłe na wolności z jaj, umyślnie naszym śpiewakom podłożonych, łatwo
an ary jskie w yspy—K angur 693 dają sobie radę, ja k to z poczynionych doświadczeń w ynika.

[madohora]

Karp, ryba członkopromienna, wielkości od 30 — 150 centymetrów a ciężaru od 1 — 30 kilogramów, gruba
a płaska, pokryta dużą płaską łuską; u pyska ma 4 w isiorki. Żyje w w o dach słodkich gromadnie, żywi się
przeważnie roślinami, rozmnaża się szybko, bo samica składa do 700.000 ikry. Dla smacznego mięsa byw a karp kodowany powszechnie. K a r p - K a r a ś gatunek pochodzący ze skrzyżowania karpia z karasiem, częsty tam, gdzie oba te gatunki razem żyją, łączy'’ w sobie cechy' obydw u; rozmnażanie jego jest zbadane. Mięso nie bardzo smaczne

[madohora]

Kazuar, jotak podobny do strusia, ma przy nasadzie dzioba wyrostek rogowy w kształcie grzebienia hełmu,
a upierzenie włosiste

[madohora]

Kleszcz, pajęczak, z działu roztoczów, maty, głowę, tułów i kałdun ma w jed n ą całość zrosłe; je st pokryty
skórą tykow atą i rozciągliwą, części pyszczkowe są ssąco-kłujące. Żyje po lasach na krzakach, skąd dostaje się na przechodzące zwierzęta. Znany jest u nas kleszcz z w y c z a j n y czyli psi i kleszcz b y d l ę c y . Pierw szy żyje przeważnie na psach, zwłaszcza myśliwskich, pasożytuje jednak i na bydle rogatem , owcach a naw et na człowieka się rzuca; drugi zaś częściej się zdarza u bydła rogatego i u owiec. K leszcze dostają się na zwierzęta, gdy te pasą się w krzakach i haszczacli. Nie przedstaw iają one żadnego niebezpieczeństw a; przy zdejmowaniu trzeba się starać oderwać je z łebkiem. Kropla nafty lub terpentyny', puszczona na ten pasożyt, zmusza go do odpadnicia. Czasem uczepi się człowieka. Nie należy go odrywać, tylko posmarować wódką, odwarem z fajki lub oliwą, a sam odpadnie.

[madohora]

Koczkodany, długoogoniaste, afrykańskie małpy, z dużemi schowkami policzkowemi. Żyją gromadnie po la
sach, żywią się owocami, owadami, jajam i ptasiem i. Łatw o się oswajają.

[madohora]

Kokoszka W o d n a , ptak mały, należący do brodźców, z wierzchu oliwkowy, na brzuchu popielaty, tylko środek brzucha i małe plam ki po bokach białe. Palce nóg obrąbione w ą z k ie m i jednostajnem i przez całą długość wypustkam i. Żyje u nas, zamieszkuje zarośla stawów, jezior i brzegów rzek. ■Gniazdo ściele sobie na kępach lub w krzakach, rzadko na wodzie, ale na tak grubym podkładzie, że wewnątrz zawsze jest suche

[madohora]

Kolczatka, zwierzę z gatunku dziobaków, podobnie ja k jeż pokryte kolcami, ma długi, wysuwalny język i potężne pazury do grzebania, pysk dziobowaty, bezzębny. Karmi się mrówkami, żyje w Australii.

[madohora]

K o lib ry , bardzo m alutkie ptaszki A-m eryki południowej, niektóre z. nich niewiele większe od włoskiego orzecha. U pierzenie mają świetnie ubarwione, nogi w ątłe, zato skrzydła długie, do szybkiego lotu zdatne. Dzrurkowaty służy do zbierania owadów zkielichów kwiatowych, co czynią nie siadając na kw iat. Oswoić się nie dadzą, w klatkach zdechają wkrótce

[madohora]

KoS; ptak w róblow aty, miernej wielkości. samiec czarny z żółtym dziobem, samica b ru n atn a, ciemno upstrzona; młode są z upierzenia podobne do samicy. J e s t osiadły, owadożerny, gnieździ się 2 razy do roku, ożjrwia lasy sw.em śpiewnem gwizdaniem.

[madohora]

Koszatki; małe gryzonie, podobne do w iew iórki; uszy ich jednak zbliżone są do mysich, ogon rzadko puszysty. Budują one sobie zwykle na drzewach sztuczne gniazda. Tu należy p i l c h p o p i e l i c a , popielata, przebyw a chętnie w dąbrowach i lasach bukowych, gdyż żywi się żołędziami i bukwiami,
dalej o r z e s z n i ca, wielkości myszy, rudaw a, buduje z traw y niedaleko ziemi gniazdko. Ma obyczaje wiewiórki, łatw o się oswaja

[madohora]

Koszenilla owad, gatunek mszyc, żyje, w Ameryce środkowej, je s t hodowany w H iszpanii, A lgeryi i innych
krajach południowych dla czerwonego barw ika, używanego do farbow aniawełny i jedw abiu.

[madohora]

Koza, przeżuwacz pustorogi, z rogami w ciśnionym i, karbowanymi, bei gruczołów racicowych, brodaty. Samiec nazywa się capem. J e s t zwierzęciem górskiem, hodowanem dla sierści, mlka i mięsa. K o z a k a s z m i r s k a . m niejsza od naszej, o uszach zwisłych, ma wełnę długą i jedw abistą, żyje w Azyi, szczególnie na wyżynie tybetańskiej, hodują ją w okolicach Kaszmiru, gdzie z wełny7 w yrabiają słynnez delikatności i trw ałości szale kaszm irskie.

[madohora]

Kozica c z y li g e m z a , j e d y n a antylop a e u r o p e j s k a , ż y ją c a w A lp a c h i Tat r a c h , p o d o b n a d o k o z y , t y lk o rogi ma o k r ą g łe i w t y ł z g ię t e . P rz e b y w a po w y s o k ic h t u r n i a c h , g d z ie s p a s a nędznę t r a w ę g ó r s k ą . P o l o w a n i e n a kozicę, t? o z d o b ę g ó r s k i c h o k o lic , j e s t ustawę
z a k a z a n a

[madohora]

Krokodyle, gady podobne do jaszczurki, mające nieraz do 10 metrów długości; skóra ich pokryta licznemi
tarczam i kostnemi, ogon wiosłowaty. palce nóg tylnych spięte błoną. Żyją w wodzie, są drapieżcami, zdobycz chwytają podstępnie, czem nawet dla ludzi stają się niebezpiecznymi. Jaja składają na lądzie; w najgorętszej porze zagrzebują się w muł i zapadają w uśnienie letnie. Ż yją w krajach gorących

[madohora]

Kuguar czyli puma, kot średniej wielkości, koloru brunatno - lub siwłowego, żyje w lasach i po stepach
Ameryki południowej, prześladowany przez mieszkańców, gdyż robi wielkie szkody w zwierzętach domowych, dusząc więcej, niż do zaspokojenia głodu potrzebuje.

[madohora]

Kuna, zwierzę drapieżne z rodziny łasic, postaci smukłej, na nizkich pięcio-palcow yck nóżkach. U nas żyje
k u n a d o m o w a , jasno płowa, z białem podgardlem, i l e ś n a czyli t u rn a k, czarniawo-plowa, z żółtem podgardłem. Obie żywią się żywym łupem, domowa robi szkody między drobiem i gołębiami, a tum ak między ptactw em leśnem, tern większe, że ty lko krew wysysa. F u terk a ich. są dobrze płatne. W Syberyi żyje kuna s o b o l e m zwana, którego s k ó rk i. są bardzo cenione (2 0 — 80 rubli za sztukę).

[madohora]

Leniwiec, ssak należący do szczerbaków, podobny do małpy bezogoniastej, pokryty rzadką sierścią, barw y
żółtaw ej; odnóża przednie ma dłuższe od tylnych, palce uzbrojone dużymi, sierpo watymipazurami, zębów siecznych mu brak. Żyje w południowej Ameryce, przebyw a po drzewach, żywiąc się ich liśćmi; w ruchach bardzo powolny, na ziemi porusza się nader niezręcznie

[madohora]

Lewiatan, potw ór opisany w B iblii w księdze Joba, któryun według opisu ma być krokodyl, na co się także
talm udyści zgadzają. Lew iatan może być uważany jako przedstaw iciel złego ducha

[madohora]

Lis, zwierzę drapieżne, należące do rodziny psów, odznacza się pyskiem ściągłym i puszystym ogonem, sierść ma czerwonawo płową. Przebyw a u nas, żyje w norach, skąd na łowy wychodzi. Chytry, przebiegły i ostrożny, żywi się mniejszymi ssakam i lub p tactwem. dusi drób, czem staje się szkodliwym. L i s n i e b i e s k i , żyjący na północy, ma g ęstą sierść, w lecie bar-w y brunatno-płow ej, lub w niektórych okolicach . niebiesko-szarej, w zimie śnieżno-białej. Ze skórek lisich robi się ciepłe i lekkie f u tr a ; szczególniej
cenione je s t futro z lisów niebieskich

Opis z 1905 roku

[madohora]

Łabędź, duży pływak, podobny do gęsi, ale grubszy. Szyja jego jest n a der długą, pływając, zgina ją w kształt
litery S, a podnosząc nieco skrzydła do góry przybiera nadobną postać. Z m a łymi w yjątkam i mają łabędzie upierzenie białe, nogi czarne, dziób czerwony lub żółty, czasem z m ięsistym w yrostkiem przy nasadzie. Żyją przeważnie w strefie umiarkowanej, zimą 1 ciągną w cieplejsze okolice, niektóre zostają na oparzeliskach. Łabędź gę-; d z i e c , w ydaje czasem pojedyncze, 1 śpiewne głosy. O statni utw ór poety przed śm iercią nazywamy ś p i e w e m ł a b ę d z i m, ponieważ łabędź w czasie konania, w ydaje dziwne tony, zwłaszcza. gdy ginie z głodu, zostawszy u nas na zimę.

[madohora]

■Lasze, małe mięsożercę, podobne do łasic, mają pazury nieco wciągalne, język szorstki, źrenicę eliptyczną; okazują więc podobieństwo do psów i kotów. Żyją w krajach podzwrotnikowych starego świata. Tu należy n. p. łasza z y b e t a , m ająca koło odbytu gruczoły, wydzielające mocno woniejącą ciecz, cenioną na wschodzie, jako pachnidło i dlatego często trzym ana po dom ach; s z c z u r f a r a o n a (Ichneu
mon), żyjący w Afryce, czczony przez daw nych Egipcyan, bo zjadał ja ja krokodyle, dziś prześladow any, bo w braku tychże zjada ja ja drobiu; g e n e t t a i inne

[madohora]

Łosoś, ryba członkopromienna, 40 do 150 centym etrów długości, dochdzi czasem do 40 kilogramów wagi.
Ciało wrzecionowate, pokryte drobnemi łuskami, z grzbietu siwo-niebieskawe. z boku i na brzuchu srebrzyste, nad linią boczną nieco czarniawych plamek, za płetw ą grzbietow ą malutka płetewka tłuszczowa. J e s t rybą morską wędrowną.

[madohora]

M a m u t, rodzaj słonia, k tó ry żyłw daw no m inionych w iekach, w iększy od dzisiejszego, g ęsto u w łosiony z g rz y w ą przez g rz b ie t się ciągnącą, z siekaczam i, zwyż 2 m etrów dłu g o ści, w g ó rę zakrzyw ionym i. K o ści jeg o zn a jd u ją w E u ro p ie, A zyi i A m eryc północnej. Z aw ieszano j e n ieraz na
łań cu ch ach w przedsio n k ach kościołów . N iedaw no znaleziono koło N iżnego K ołym sku w S y b ery i całego m am uta, zm arzniętego w lodzie. S prow adzonydo P e te rs b u rg a i w y p ch an y zn ajd u je
się w tam tejszem m uzeum , ja k o . j ed y n y okaz tego rodzaju.

[madohora]

Mors czyli koń m orski, ssa k z rz ędu czteropletw ow ców , podobny do m a py, ale ogrubny , d łu g i do 6 m etró w ; z p y sk a w y sta ją m u n a dół k ły d łu gie n a 60 centym etrów ,, a dochodzące do 7 kilogram ów w a g i; g ru b a w arg a g ó rn a m a szczecin iaste w ąsy . P rz e b y w a w północny ch m orzach, żyw i się
rybam i, m ięczakam i i t. p. P o lu ją nań d la skóry, m ięsa, tr a n u i kłów , k tó re są lepsze od kości słoniow ej. N a p a d n ięty , broni się odw ażnie

[madohora]

Nur, p ływ ak , w ielkości g ęsi, nogi m a w ty ł posun ięte, w ięc p o staw ę nieco w y p ro sto w an ą, n ogi całopłetw e. S k rz yd ła k ró tk ie, ale lo t dość dobry. O j czyzną nurów są k raje p o d b ieg u n o w e;
zim ą cżasem do nas zalatują', /iy w ią się rybam i

[madohora]

Okularnik, ja d o w ity w ąż in d y jski, długości n ieraz zw yż m etra. N g rzb iecie za g ło w ą m a p lam ę czarn ia w ą w k sz tałcie okularów , sk ąd nazw a. W gniew ie p ro stu je przód ciała i w ym a go za pom ocą p o ru szaln y ch żeber. J e s t bardzo ja d o w ity , a ukąszenie j e go pow oduje w k ilk u god zin ach śm ierć

[madohora]

Okun, ry b a z działu ciernioprom ien-
nych, długa n a 40 centym etrów , zie-
lonaw o-źółta z kilkom a ciem niejszerni
pręgam i popi'zecznemi po bokach, ma
n a grzbiecie 2 płetw y, z k tó ry ch pierw
sza ciernioprom ienna m a na końcu
czarną p la m ę ; p łetw y brzuszne są o sa
dzone pod piersiow em i. P ęcherz p ław ny
ma zam knięty. L u b i czystą, pow olnie
p ły n ącą w odę, je s t drapieżny, ik rę
sk ład a sznurkam i przyczepionym i do
roślin w odnych. Mięso ma smaczne,
osobliw ie sm ażony lub duszony w w i
nie. N a północy w ygotow ują z jego
skóry i pęcherza pław nego klej

[madohora]

Osioł, ssa k należący do niep arzy -
stokopytnych, nieco m niejszy od k o
nia, od k tó rego różni się cienkim ogo
nem z k iśc ią w łosów n a końcu, kła-
piastem i uszam i, k ró tk ą , sto jąc ą g rz y
wą. J e s t szaro popielaty . O jczyzną jego
jest A zya, g d zie n a step ach żyją dzi
kie osły, k u ł a n a m i zw ane. Ja k o
zwierzę pociągow e i ju c zn e a n aw e t
pod w ierzch od daw na b y ł używ any,
osobliwie n a południu E u ro p y ; przy
odpowiedniem p o stępow aniu w cale nie
je st u p arty i g łupi, za ja k ieg o ucho
dzi. Mleko jeg o m a w ięcej cukru w so
bie, niż k row ie i b y w a w n ie k tó ry ch
chorobach przew odu pokarm ow ego jak o
lekarstw o p ite . Ob. Muł.

[madohora]

Papugi, rząd p tak ó w , liczący około
4 0 0 gatunk ó w . W ielk o ści są różnej;
najm niejsze n ie w iele w iększe od wró
bla. P ie rz e ich ja sk ra w o ubarwione,
często z m etalicznym połyskiem . Dziób
ich je s t g ru b y z w osk ó w k ą u nasady;
szczęka g ó rn a h aczykow ato n a dół
zgięta, ję z y k m ięsisty . J e d e n palec
p rzed n i w ty ł zw ro tn y , ta k , że noga
dobrze służy do obejm yw ania gałęzi.
Ż y ją w k raja ch g o rą c y c h ; przebywaj
grom adnie, są ow ocożerne, łażą po
drzew ach, zręcznie p o m ag ając sobie
p rzy tem dziobem. Są ch y tre, ostrożne,
odw ażne, h ałaśliw y m swymr krzykiem
nap ełn iają przez dzień cały lasy , że
ru ją c je d n a k po p la n tac y ac h zachowują
się cicho. G nieżdżą się w dziuplach
drzew lub ro zp ad lin ach sk ał. D ają się
łatw o osw oić i w niew oli są wszystko-
żerne i łatw o d ają się w yuczyć wyma
w iania pojedynczych wymazów i krót
k ich zdań. Ż y ją niei'az do 100 lat

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Rekiny należą do rzę d u ry b spodoustych, dochodzą zw yczajnie w ielk ic h rozm iarów (do 1 2 m etrów ), ciało m ają w rzecionow ate, p o k ry te sk ó rąsz o rstk ą z pow odu ziarn isty c h kostek, w ew n ątrz w niej zaw arty ch . P y sk przedłużony w sp ic za sty ryj, pod k tóry m je s t paszcza, uzbrojona potężnym i
zębam i, po bokach szyi je s t 5 otw orów skrzelow ych, p łe tw a ogonow a nierów no-płatow a. S k ład ają ja ja czw oro k ątne, k tó re przy czep iają do ro ślinm orskich ; niektó re rodzą żyw e młode. Ż y ją w m orzach stre fy gorącej, sąw ielkim i drapieżn ik am i a n ie k tó re nawet niebezpieczne dla człow ieka, bo chwytają k ąp iący ch się lub p ły w a ją cych i pożerają. D o sta rc za ją szorstkiej skóry na t. zw. ja sz c z u r czyli szagryn, używanej do rozm aitych celów. D o r e kinów należ}? ż a r ł a c z 1 u d ó j a d , k u s z a m ł o t , ta k nazw an y , b o m a głowę podobną do m łota i inne

[madohora]

Remiz, rodzaj m alu tk iej sikorki, k tó rej ojczyzną je s t E u ro p a środkowa.W lecie p rzeb y w a w zaroślach nad w odnych, zim ą o d latu je nad morze Ś ródziem ne. J e s t b ardzo ruchliwy i przez cały dzień u g an ia się za drob nym i ow adam i lu b w yszukuje ich ja je c z k a i g ąsien ice. G niazdo jego po dobne j e s t do m ałego naczynia o ważkiej szyjce, a w isi ono uczepione do cienkiej g ałąz k i ja k ie g o ś krzewu lub drzew a nadw odnego, u tk an e z włókien konopi lub ły k a w ierzby, z puchu różn y ch nad w o d n y ch ro ślin , n. p. wierzb y i topoli, b ardzo g ęsto i trwale. h° w ykończenia g n iazd a potrzeba mu 1 ty g o d n i; sam iec w raz z samicą pracują n a d b u d o w ą a później i W wysiad y w an iu ja j sam iec samicę wyręcza.

[madohora]

Rozgwiazdy albo gw iazd y m orskie, są to zw ierzęta m orskie budow y p romienistej, należące do szkarłu p n i (ob.)

[madohora]

R ozw ielitka, m alu tk i raczek , częsty w naszych w odach sto jący ch ;m a ciało otoczone pancerzem złożonym z dw óch połów ek, całkiem p rze jrzystym , nie zakryw ającym je d n a k głow y. W gospo d arstw ie p rzy ro d y m a w iększe znaczenie, stanow iąc pokarm dla ryb

[madohora]

Rzekotka (zielona), żaba m ała koloru zielonego, k tó ry zresztą łatw o zastosow uje się do b a rw y otoczenia
i zm ienia się także nieco z po rą roku i w iekiem ; końce palców ma rozszerzone w przylgi, za pom ocą k tó ry ch doskonale trzym ać się może g ład k ich liści, ty ln e palce sp ięte błoną. P rz e b y w a na krzakach, łowiąc ow ady. W m aju idzie dla sk ład an ia skrzeku do w ody, gdzie tak że podczas deszczu przebyw a, skąd też często trzym ają j ą w słoju nalanym do połow y w odą i m a lu tk ą d rab in k ą opatrzonym jak o zw iastu n a pogody

[madohora]

Salamandra, płaz ogrubny, podobny nieco do ja szc zu rk i, czarn y z pomarańczowemi plam am i, żyje w g ó
rzystych okolicach E u ro p y , przeb y w aw m iejscach w ilg o tn y c h , pod k am ieniami. korzeniam i drzew', w m chu i podliśćmi. Z a dnia w ychodzi z k ry jó w k i tylko gdy je s t pochm urno lub dżdżysto zresztą żerujew nocy7, łow i ow ady, ślimaki, dżdżow nice; w lecie u d aje się samica do wody7 i znosi tam k ilkadzie-
siąt jajek, z k tó ry c h zaraz ju ż rozw inięte głowacze się w y k lu w ają ; są one podobne do żabich, ty lk o że w dalszym ciągu w y ra sta ją im n ajp ierw odnóża przednie, potem ty ln e, a ogon nie m arnieje jak u żaby

[madohora]

S a n d a c z , ry b a cierniopromienna, d łu g a do 50 cen ty m etró w , rzadko dłuższa, z g rzb ie tu zielonaw o-siw a, ma bok i i b rzuch b iały, za m łodu na grzbiecie b ru n a tn e p asy , k tó re później zle w ają się w je d e n podłużny. Ż yje w rzek ac h środkow ej i w schodniej Europy; głów nie w Ł ab ie, O drze, W iśle i Dunaju. J e s t d rap ieżn ą, przebywa zwyczajnie w znaczniejszych głębiach i tylko n a ta rło zbliża się do mielizn, gdzie sk ład a 2 — 3 0 0 .0 0 0 ja je k . Mięso jeg° je s t białe, m iękkie i tłuste, bardzo sm aczne ugotow ane, mniej smażone. N ajlepiej ło w ić się d aje n a wędkę. Wybornie u d aje się chów jego w 0Z®'
chach w g łęb o k ich i zim nych stawachz tw ard em dnem , g dyż znajduje tam w dostatecznej ilo ści białoryby

[madohora]

Zając, gryzoń, podobny do królika,
tylko nieco w iększy, siwo płow y z czar
nym pask iem przez g r z b ie t; króciutki
-ogon je s t z w ierzchu czarny, pod spo
dem b iały ; w arg ę g órną m a przeciętą,
uszy d łu g ie i stojące. Ż yje u nas po
lasach i polach, żyw i się korą drzew ,
■młodemi ro ślinkam i i pączkam i. Je d y -
ną jeg o obroną je s t ucieczka, biegnie
zaś bardzo chyżo. W zimie nie za p a
da w sen. Mimo, źe m a w iele nieprzy
jació ł, w szędzie je s t liczny, bo sam ica
w ydaje od m arca do sierpnia 2— 4
młodych, a n a w iosnę zrodzone m ają
już je sie n ią potom stw o. N a L itw ie żyje
zając bielak, częstszy w północnej E u ro
p ie, k tó ry n a zim ę bielej

[madohora]

Z e b ra , g atu n ek konia afry k ań sk ie
go, takiej w ielkości ja k osioł; b ia ła
w b runatne pręgi, z k ró tk ą g rzy w ą
i oślim ogonem. Ż y je w A fryce zw y
k le grom adnie, je s t płocha i nie dała
się dotychczas oswoić, chociaż o s ta tn i
mi czasy zaczęto je j tu i ów dzie do
zaprzęgu używ ać. P o d obną do niej je s t
K w a g g a.

[madohora]

Żydek 1) Ludowa naz wa pe
wnego gatunku wróbla górskiego, zwa
nego mazurkiem. 2) Ludowa nazwa
chrząszcza, zwanego krawcem, który
żyje na Podolu i żywi się anyżem
tórego pędy do nory zaciąga: stąd
iprzysłowie Indowe: „Już żydek anyż
ta rg u je

[madohora]

[madohora]

Gumboot chiton znany także jako chiton pacyficzny to mięczak, którego zęby są wytrzymałe jak stal. Służą mu do zeskrobywania ze skał alg i młodych wodorostów, którymi się żywi. Zęby te są pokryte warstwą magnetytu, a ich korzenie zawierają żelazopodobny materiał o nazwie santabarbaraite. Zdaniem naukowców w efekcie takiego połączenia powstał najtwardszy materiał biologiczny na świecie.
Bezkręgowca można spotkać w przybrzeżnych wodach Alaski, Wysp Aleuckich, Japonii, Wysp Normandzkich i południowej Kalifornii. Osiąga długość 33 cm i dożywa 20 – 25 lat. Źle reaguje na światło słoneczne i chowa się przed nim podskałami

[madohora]

Ponad 20 procent gatunków gadów jest zagrożonych wyginięciem. Takie dane podają uczeni na podstawie prowadzonych przez siebie badań. Przyczyną tego zjawiska jest między innymi spadek różnorodności biologicznej na Ziemi. Istnienie fauny i flory jest ze sobą powiązane. Wśród zagrożonych zwierząt jest ponad
połowa gatunków żółwi i krokodyli. Zła jest również sytuacja innych gadów, płazów, ssaków i ptaków. Ryzyko wyginięcia dotyczy bowiem ponad 40 procent płazów, 25 procent ssaków i 13 procent ptaków . Oczywiście oprócz zmian klimatycznych do takiej sytuacji przyczyniamy się my – ludzie. Stworzenia stają się
przedmiotem handlu, a także są zabijane przez kłusowników. Niszczymy też ich środowisko naturalne poprzez wycinkę lasów. Pocieszające jest jednak to, że zwiększa się grupa tych, którym los naszej planety
nie jest obojętny i którzy walczą o lepsze jutro dla zwierząt.

[madohora]

Pangaz jest jedną z największych ryb słodkowodnych na świecie odnotowaną w „Księdze rekordów Guinnessa”. Jest endemitem dorzecza Mekongu, większość życia spędza w dole rzeki. Jej ciało jest pozbawione łusek, podstawę diety stanowią glony wyszukiwane na dnie zbiornika wodnego. Prawdopodobnie dożywa 60 lat. Jest bardzo ceniona ze względu na walory smakowe, przez co nadmiernie się ją poławia. Zasięg występowania tego gatunku kurczy się i staje się coraz bardziej fragmentaryczny.
Zagrożeniami są także degradacja siedlisk, zanieczyszczenie i regulacja rzek. Liczebność tego gatunku szybko maleje. Stanął on na skraju wymarcia i ma status krytycznie zagrożonego

[madohora]

Większość człekokształtnych dożywa 40 lat

[madohora]

W Ugandzie żyją goryle górskie . Samiec waży nawet 200 kilogramów. Goryl prawie w 100 procentach jest wegetarianinem. Co najmniej jedną trzecią dnia spędza na odpoczynku. Utrapieniem tych zwierząt są muchy. Małpy miłość i przywiązanie okazują poprzez dotyk, iskając się nawzajem.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

LĘBORK. PIES ZAATAKOWAŁ PRZECHODNIÓW - www.msn.com.pl - 14.05.2022

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Ślimaki obupłciowe

gonada jest obupłciowa lub najpierw pełni funkcję jądra, a następnie jajnika;
występuje wspólny przewód płciowy lub jajowód i nasieniowód o oddzielnym lub wspólnym ujściu.

[madohora]

Większość gatunków osiąga dojrzałość płciową w ciągu roku i ginie po zakończeniu rozrodu. Duże ślimaki morskie i lądowe mogą żyć do kilkunastu lat.

[madohora]

Ślimaki drapieżne żywią się gąbkami, parzydełkowcami, pierścienicami, małżami, innymi ślimakami, szkarłupniami, osłonicami i rybami. Niektóre gatunki posiadają gruczoły jadowe.

[madohora]

Zapłodnienie jest głównie wewnętrzne i krzyżowe; u niektórych gatunków obupłciowych występują zaloty i kopulacja (strzałki miłosne).

[madohora]

MIĘCZAKI ŻYJĄCE W POLSCE

[madohora]

Ślimaki kopalne spotyka się już w warstwach wczesnokambryjskich.

[madohora]

Mały ślimak wylęga się z jaja z pierwociną muszli, tzw. muszlą embrionalną. Muszla ślimaka – jego szkielet zewnętrzny, pełniący bardziej funkcje ochronne niż podporowe – czasem może zanikać lub ulegać znacznej redukcji (Testacellidae), bywa też zagłębiona w tkankach (pomrowcowate). Muszla ślimaków jest zwykle skręcona, bywa też uproszczona (zredukowana do płytki) lub w kształcie czapeczki (przytulik, czareczka), a w Oceanie Indyjskim żyją ślimaki, których muszla jest dwuczęściowa (jak u małży).

[madohora]

Lądowe ślimaki roślinożerne podobnie: zjadają zarówno rośliny żywe, jak też martwe, przy czym w większości są wybitnie polifagiczne. Do form wyspecjalizowanych należą m.in. niektóre ślimaki naskalne z rodzaju Chondrina, odżywiające się skorupiastymi porostami pokrywającymi skały. Wiele ślimaków roślinożernych nie gardzi również pokarmem mięsnym, atakując inne ślimaki albo zjadając padlinę (zwłaszcza martwe bezkręgowce). Ulubionym pokarmem licznych gatunków, szczególnie spośród ślimaków nagich, są grzyby i to zarówno jadalne, jak i trujące dla innych organizmów.

[madohora]

Pomiędzy komensalami a skrajnymi pasożytami obserwuje się wśród ślimaków wiele form pośrednich.

[madohora]

Stosowanie ślimaków lądowych Helix aspersa muler w leczeniu różnych chorób jest znane od czasów starożytnych. Ludzie znali unikalne właściwości lecznicze ślimaków, w Babilonii i Egipcie były symbolem wieczności. Dane historyczne pochodzą z czasów Hipokratesa, który oferuje śluz ślimaka podczas oparzeń, ropni i innych urazów. W XVIII wieku różne preparaty z ekstraktem ślimaków do użytku zewnętrznego stosowano w problemach skórnych i do użytku wewnętrznego w gruźlicy i zapaleniu nerek.

[madohora]

Staphylococci są jedną z najczęstszych przyczyn infekcji skóry. Większość z nich są stosunkowo niewielkie, pojawiają się wypryski, ale może być bardzo poważne jeśli dojdzie do zakażenia ran chirurgicznych, zakażenia krwi, zapalenia płuc, a w niektórych przypadkach może prowadzić do posocznicy i może być śmiertelna dla pacjentów. Bakterie z gatunku Escherichia coli są częścią naturalnej mikroflory jelit u ludzi i zwierząt ciepłokrwistych. Większość szczepów jest absolutnie nieszkodliwa i nasze wspólne współżycie z nimi nie stanowią ryzyka dla zdrowia. Istnieją jednak pewne patogeniczne szczepy E. coli, które mogą spowodować niebezpieczne sytuacje, takie jak krwawienie, niewydolności nerek i inne.

[madohora]

Pacyficzny ślimak bananowy występuje w zachodniej Ameryce Północnej (u wybrzeży Pacyfiku). Jego zasięg występowania rozciąga się od Alaski na północy, przez południowo-zachodni Jukon, Kolumbię Brytyjską, Waszyngton, Oregon, po centralną Kalifornię na południu. Największą liczebność osiąga w Kalifornii.

[madohora]

Występuje u niego hermafrodytyzm. Zapłodnienie jest krzyżowe. Do rozrodu przystępuje od jesieni do wcześniej wiosny. Gody zwykle odbywają się nocą. Ślimak bananowy może złożyć do 20 przezroczystych jaj. Jaja są owalne i mierzą 5x8 mm. Składane są między liście lub pod kłodą. Wylęg następuje po około dwóch trzech do ośmiu tygodni. Żyje do 7 lat. Jest wszystkożerny. Żywi się pokarmem roślinnym, zwierzęcym, grzybami, odchodami oraz padliną

[madohora]

Ślimak winniczek zamieszkuje Europę centralną, zachodnią i południową. Na północy zasięgu występuje w południowej Skandynawii, na zachodzie granica zasięgu biegnie m.in. przez Białoruś i Ukrainę, na południu spotykany jest w północnej Grecji, we Włoszech i wschodniej Hiszpanii. Ślimak ten zamieszkuje także południowo-wschodnią Anglię.

[madohora]

Dwie pary czułków z oczami na szczycie dłuższych. Ciało żółto szarawe. Muszla jest stożkowato kulista, barwy od białawej do ciemnobrązowej. Posiada od 5 do 6 skrętów. Większość osobników jest prawoskrętna. Otwór muszli duży. Warga u dojrzałych osobników jest jasna i gruba. Pierścienie wzrostowe są szorstkie. Na muszli mogą być widoczne brązowe paski. Muszla z czasem staje się jaśniejsza.

[madohora]

Ślimak winniczek zamieszkuje różnorodne dostępne siedliska. Warunkiem występowania ślimaka winniczka jest wysoka wilgotność i słabe nasłonecznienie. Preferuje głównie gleby wapienne. Spotykany jest w zaroślach, parkach, winnicach i ogrodach do wysokości około 1830 m n.p.m.

[madohora]

Dojrzałość płciową osiąga między drugim a czwartym rokiem życia. W naturze żyje 5-8 lat, choć maksymalnie może dożyć do 30. Według IUCN ma status zagrożenia najmniejszej troski (kategoria LC). W naszym kraju gatunek objęty ochroną częściową.

[madohora]

Mięczaki morskie są często konsumowane, a zanieczyszczenie wód sprzyja nadmiernemu rozwojowi alg (zakwitom wody). Jedynym sposobem zapobiegania zatruciom jest niespożywanie mięczaków, zwłaszcza w momencie zakwitów wody. Większość krajów, w których doszło do zatruć, wdrożyło specjalne procedury badania mięczaków i dopuszczania ich do sprzedaży.

[madohora]

W celach konsumpcyjnych stosuje się głównie ślimaki z rodzaju Helix:

Helix pomatia – ślimak winniczek, używa się osobników dorosłych o wielkości 40 do 55 mm i wadze od 25 do 45 g;
Helix aspersa aspersa – znany także jako europejski ślimak brązowy, w kuchni używa się osobników dorosłych o wymiarach od 28 do 35 mm i wadze od 7 do 15 g, występuje w śródziemnomorskich regionach Europy, Afryce Północnej i zachodniej Francji;
Helix aspersa maxima – zwany potocznie Gros Gris, o wymiarach od 40 do 45 mm i przeciętnej wadze od 20 do 30 g, występuje przeważnie w Afryce Północnej.

[madohora]

Ślimaki charakteryzują się stosunkowo dużą zawartością dobrej jakości białka (15%), przy jednoczesnej niskiej zawartości tłuszczu (2,4%), przy czym 75% stanowią nienasycone kwasy tłuszczowe: kwas linolowy i kwas linolenowy. Największą część stanowi woda (80%). Chude mięso ślimaków zawiera też sporo wapnia, potasu, magnezu, miedzi, cynku i selenu.

[madohora]

W kuchni portugalskiej (z wyjątkiem północnych regionów kraju) ślimaki pod nazwą caracóis stanowią jednogarnkową potrawę z kombinacją różnych dodatków – białego wina, czosnku, papryki piri-piri, oregano, kolendry, pietruszki, a czasem kiełbasy chouriço, serwowaną w tradycyjnych, tanich gospodach. Większe ślimaki, nazywane caracoletas, są podawane z rusztu, z sosem maślanym. Inną potrawą przyrządzoną ze ślimaków jest feijoada de caracóis. W Portugalii spożywa się około 4000 ton ślimaków rocznie

[madohora]

Ślimaki są spożywane na Malcie, gdzie nazywane są bebbux.

[madohora]

W kuchni polskiej ślimaki występowały przynajmniej od XVI w. jako import włoski. Spożywane były rzadko, a ich konsumpcja spotykała się z krytyką, czego świadectwo znajdujemy w utworach Mikołaja Reja i Jana Kochanowskiego. Winniczki (a być może także ślimaki żółte) hodowali w Polsce franciszkanie i dominikanie, stanowiły danie postne. Od XVII w. stały się popularne na stołach arystokracji, przede wszystkim w wersji francuskiej. Potrawy ze ślimaków cechował charakterystyczny dla kuchni staropolskiej nadmiar pikantnych przypraw. Jędrzej Kitowicz w Opisie obyczajów za panowania Augusta III napisał, że:

[madohora]

Owoce morza są dobrym źródłem wysokowartościowego białka, są źródłem witamin z grupy B (PP, B12), jodu, wapnia, selenu oraz fluoru. Ponadto zawierają umiarkowane ilości żelaza, cynku i magnezu. Dodatkowo ostrygi są najbogatszym w diecie naturalnym źródłem cynku, dzięki czemu cieszą się opinią silnego afrodyzjaku. Podobnie jak większość produktów pochodzenia zwierzęcego, także owoce morza zawierają cholesterol: mięczaki 40–100 mg/100 g, skorupiaki 100–200 mg/100 g, największe zaś ilości znajdują się w kawiorze.

[madohora]

Ślimaki jadalne nie są żadnym nowym kulinarnym wynalazkiem czy fanaberią Francuzów. Już od tysięcy lat były pożywieniem dla ludzi. Dowodem na to są wykopki archeologiczne w rejonie basenu Morza Śródziemnego, w trakcie których odnaleziono osmolone skorupy ślimaków sprzed niemal 12000-6000 lat temu. Walory smakowe i właściwości zostały docenione przez mieszkańców starożytnego Rzymu. Przypisywano im liczne właściwości lecznicze oraz uważano, że są swoistym afrodyzjakiem. Starożytni Rzymianie w trakcie podbojów zabrali ze sobą winniczki jako wartościowy i dodający energii pokarm.

[madohora]

Chociaż nasz kraj jest ważnym eksporterem winniczków, w kuchni polskiej ślimaki jadalne nie cieszą się popularnością, a wręcz przeciwnie. Istnieją pewne bariery psychiczne, dlaczego ślimaki jadalne nie są u nas przysmakiem. Pierwszą z nich jest myśl, że ślimaki nie uchodzą wśród polskiego społeczeństwa za jadalne stworzenia. Na myśl o zjedzeniu ślimaków większość osób odczuwa obrzydzenie. Druga wiąże się z tym, że winniczki objęte są ochroną. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Ochrony Środowiska ślimaki jadalne, których muszla jest większa, niż 30 mm, można zbierać jedynie w okresie od 1 do 31 maja.

[madohora]

Co ciekawe, w XVII-wiecznej Polsce zajadano się ślimakami jadalnymi. Zapewne było to efektem licznych francuskich wpływów. Przepisy na przyrządzenie ślimaków jadalnych znajdowały się już w pierwszych staropolskich księgach kucharskich.

[madohora]

Pomimo negatywnej otoczki, ślimaki jadalne są daniem zdrowym i bardzo energetyzującym. W 100 gramach mięsa znajduje się 25 gr białka i jedynie 2 gr tłuszczu, ale tylko 0,07 gr cholesterolu. Ślimaki zawierają także wiele cennych minerałów, takich jak fosfor, magnez, żelazo, wapń, selen, cynk, witamina E, witamina B6 oraz witaminę C. Dodatkowo są niskokaloryczne, bo zjedzenie tej porcji dostarcza jedyne 81 kcal. Mięso ślimaków jadalnych jest wskazane w stosowaniu diety wysokoproteinowej, niskotłuszczowej i niskoenergetycznej.

[madohora]

Surowica wydzielana przez te ślimaki jadalne jest doskonałym źródłem oligosacharydów, które działają jak nawilżacz skóry. Serum stosowane bezpośrednio na skórę działa cudownie na trądzik, poprawia naturalny blask i chroni komórki skóry przed szkodliwym działaniem środowiska. Jad pobrany ze ślimaka oceanicznego jest bardzo korzystny dla osób cierpiących na uzależnienia, depresję i chorobę Parkinsona. Substancja ta wytwarza syntetyczną wersję toksyny, która blokuje lub stymuluje receptory uwalniając substancje chemiczne w mózgu. Ponadto toksyny wydalane przez ślimaki jadalne są cenne w stymulowaniu dopaminy, której brakuje osobom z chorobami neurologicznymi.

[madohora]

Jednak prawdziwym hitem kulinarnym jest „biały kawior”, czyli jajeczka ślimaków jadalnych. Specyfik ten zawiera całą gamę niezwykłych związków biochemicznych w olbrzymim stężeniu. Dla prawdziwych smakoszy jest traktowany z prawdziwą czcią, a do tego jest drogim i cennym towarem, ponieważ jeden ślimak składa jedynie około 4 gramów jajeczek.

[madohora]

Zwyczajna mysz domowa sprawia wrażenie niegroźnego stworzonka, które nie jest w stanie wyrządzić człowiekowi krzywdy — co najwyżej podkradnie kawałek sera lub ciastko ze stołu. Ta wizja jest jednak nieprawdziwa.

[madohora]

Pomimo faktu, że pandy to zwierzęta roślinożerne, ich układ pokarmowy i zęby wyglądają jak u prawdziwego drapieżnika. Poza tym niedźwiedzie te są znacznie silniejsze od człowieka. I niestety, zdarza się, że pandy atakują ludzi, więc lepiej nie lekceważyć tych uroczych (ale mimo wszystko dzikich) stworzeń

[madohora]

W filmach dokumentalnych o podwodnym świecie i jego mieszkańcach często pokazywane są fascynujące kadry z życia meduz. W przecinających wodę promieniach słońca wyglądają, jakby pochodziły z innej planety. Choć wydają się dość niepozorne, to istnieje pewna meduza, którą śmiało można zaliczyć do najniebezpieczniejszych stworzeń na Ziemi

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Tak wygląda jajo emu

[madohora]

DZIOBAK

[madohora]

[madohora]

W hiszpańskiej kuchni ślimaki jadalne małej i średniej wielkości nazywane są caracoles i serwuje się je wraz z pikantnym sosem lub w zupie, natomiast duże w potrawach, tj. arroz con conejo y caracoles (ryż ze ślimakami i mięsem królika), która jest popularna w regionach południowo-wschodniej Hiszpanii. W Katalonii nazywają je caragols lub cargols i mają nawet swoje święto. W maju każdego roku w mieście Lleida odbywa się regionalne święto, które przyciąga około 200 tysięcy uczestników, w trakcie którego serwowane są właśnie ślimaki jadalne.

[madohora]

Rząd ten należy do nadrzędu dziesięciornice (Decapodiformes), podgromady płaszczoobrosłe (Coleoidea), gromady głowonogi (Cephalopoda) oraz do typu mięczaki (Mollusca).

[madohora]

Mątwa zwyczajna (Sepia officinalis) Nazywany/a też: mątwa pospolita

[madohora]

Barwa ciała zmienna, brązowoczarna, nakrapiana lub paskowana. Strona brzuszna jest jaśniejsza. Na głowie znajduje się para dużych oczu. Otwór gębowy otoczony jest ramionami. Po bokach worka trzewiowego znajdują się płetwy.

[madohora]

Jeden gatunek – Lolliguncula brevis występuje w płytkich, wysłodzonych wodach ujść rzek wzdłuż wschodniego wybrzeża Ameryki Północnej.

[madohora]

DZIWNY SZCZUPAK. RYBACY WE WNĘTRZU RYBY ZNALEŹLI DRUGĄ, ŻYWĄ RYBĘ - www.msn.com.pl - 28.05. 2022

[madohora]

INTERAKTYWNA MAPA KLESZCZY - www.msn.com.pl - 28.05.2022

[madohora]

OGROMNE ZWIERZĘ Z TAJEMNICZYMI RANAMI. OCEN WYRZUCIŁ NA BRZEG TRUCHŁO WIELORYBA DZIOBATEGO - www.msn.com.pl - 28.05.2022

[madohora]

STRACH MA WIELKIE OCZY. NAGRANIE Z FOTOPUŁAPKI - www.msn.com.pl - 28.05.2022

[madohora]

ORKA W SEKWANIE - www.mns.com.pl - 28.05.2022

[madohora]

[madohora]

Samica składa do 20 tys. jaj. Średnica jaj wynosi ok. 2 mm. Jaja składane są w galaretowej osłonce, zawierającej dziesiątki jaj. Czas inkubacji zależna jest od temperatury, w wyższych temperaturach (22 stopnie Celsjusza) następuje po 25 dniach, w niższych (14 stopni Celsjusza) po 45 dniach. W jego diecie dominują ryby, żywi się także skorupiakami oraz innymi głowonogami. Ofiary chwyta za pomocą wydłużonych ramion. Żyje - 2-3 lata, samice żyją krócej.

[madohora]

Kałamarnica kolosalna należy do rzędu kałamarnice (Teuthida). Jej ciało składa się z głowy, worka trzewiowego oraz nogi przekształconej w ramiona i lejek. Posiada dziesięć ramion (w tym dwa ramiona są dłuższe od pozostałych) uzbrojonych w haczyki. Otwór gębowy wyposażony jest w rogowy dziób. Barwa ciała od białej po różową. Płaszcz jest szeroki, na nim znajdują się płetwy. Samice osiągają większe rozmiary ciała od samców.

[madohora]

Mimo ogromnych rozmiarów kałamarnicy kolosalnej niewiele wiadomo na temat biologii tego gatunku. Pierwszy opis pochodzi od Robson’a z roku 1925. Został sporządzony na podstawie fragmentów macek znalezionych w żołądku kaszalota. Dotychczas opisano zaledwie kilkanaście osobników. Kałamarnica kolosalna zamieszkuje zimne wody oceaniczne na dużych głębokościach

[madohora]

Kałamarnica kolosalna wraz z kałamarnicą olbrzymią (Architeuthis dux) są największymi bezkręgowcami na świecie

[madohora]

Kałamarnica olbrzymia (Architeuthis dux)
Nazywany/a też: kalmarzec
W związku z ich środowiskiem życia, wiedza na ich temat nie jest dokładna. Doniesienia o znalezionych osobnikach kałamarnicy olbrzymiej pochodzą z wszystkich oceanów na świecie

[madohora]

Muszla jest zredukowana. Rogowa płytka otoczona jest przez płaszcz. Płaszcz posiada boczne płetwy służące do poruszanie się. Samce są mniejsze od samic.

[madohora]

Kałamarnica ma 8 ramion i dwie dłuższe macki.

[madohora]

Na ramionach mają chitynowe haczyki. ...

[madohora]

Kałamarnice są dobrym źródłem cynku , manganu, miedzi, selenu, witaminy B12 i B2.

[madohora]

Kałamarnice posiadają jedno lub dwa odnóża, które pełnią formę męskich narządów rozrodczych (hektokotylusy).

[madohora]

Choć większość kałamarnic żyje na otwartym morzu (nierzadko również w wodach głębinowych, nawet kilka kilometrów pod poziomem morza), istnieje gatunek, który życie w słonawych ujściach rzek w Ameryce Południowej.

[madohora]

Najmniejsze gatunki kalmarów osiągają zaledwie 0, 2cm długości.

[madohora]

Poza tym białko pełni wiele ważnych funkcji, zapewniając prawidłowy stan i funkcjonowanie ludzkiego organizmu. Odbudowuje zużywające się tkanki, jest podstawowym składnikiem krwi, limfy, mleka, hormonów i enzymów, wchodzi w skład ciał odpornościowych, utrzymuje właściwe pH płynów ustrojowych, stanowi nośnik niektórych witamin i składników mineralnych oraz bierze udział w regulowaniu ciśnienia krwi.

[madohora]

Poza tym, kalmary to skarbnica witamin z grupy B, które głównie mają dobroczynny wpływ na zdrowie psychiczne człowieka, między innymi łagodzą napięcie nerwowe i poprawiają nastrój. Witaminy z grupy B wspierają również sprawność intelektualną oraz regulują procesy metaboliczne zachodzące w naszym organizmie.

[madohora]

W lipcu 2008 r. w u wybrzeży Australii wyłowiono okaz, który ważył 245 kg, a jego ramiona mierzyły od 12 do 15 metrów

[madohora]

kałamarnice, kalmary, Teuthoidea,
podrząd dziesięciornic z gromady głowonogów, często dzielony na k. właściwe (Loliginoidea) i archikalmary (Architeuthoidea);
dł. ciała, łącznie z ramionami, 10–50 cm, niekiedy do 20 m (największy bezkręgowiec świata, gat. Architheuthis dux); ciało torpedowate, w jego tylnej części płetwowate, boczne fałdy; pływają szybko, ruchem odrzutowym, czasem wykonują ponad wodą skoki dł. do 15 m; niektóre mają narządy świetlne; samice składają jaja na dryfujących przedmiotach; drapieżne; poławiane dla mięsa, zwłaszcza kałamarnica kalifornijska, Loligo opalescens.

[madohora]

Nie mają układu krwionośnego ani wydalniczego. Żywią się planktonem, który napędzają do otworu gębowego za pomocą ramion. Rozmnażają się płciowo oraz przez pączkowanie. U morskich mszywiołów występuje rozwój złożony, a u słodkowodnych – prosty.

[madohora]

Kolonie (zoaria) osiągają do 90 cm wysokości i do 2 m długości – mogą zawierać do kilkuset tysięcy osobników

[madohora]

[madohora]

Myksosporidiowce dzielone są na dwa rzędy wyróżniane na podstawie morfologii grubościennych spor (myksospor) – charakterystycznej cechy tej grupy zwierząt:

Bivalvulida
Multivalvulida
Oba rzędy należą do jednej gromady Myxosporea.

[madohora]

Zamieszkują środowisko wodne, ale również glebę, liczne są pasożytami zwierząt i roślin.
Niektóre gatunki żyją w wodach szczelinowych znajdujących się nawet 3,6 km pod powierzchnią ziemi – głębiej niż jakiekolwiek inne znane organizmy wielokomórkowe

[madohora]

Oskórek (zwany kutykulą) stanowi bezkomórkową warstwę ochronną. Przepuszcza jedynie wodę i gazy. Zbudowany jest on z substancji białkowej. Dzięki niemu nicienie są bardzo odporne na trucizny i niekorzystne warunki środowiska.

[madohora]

Nicienie wyróżniają się obecnością otworu odbytowego, który jest przykładem aromorfozy. Pozwala on między innymi na przyjmowanie pokarmu, nawet przed strawieniem poprzedniego (układ przetokowy/drożny).

[madohora]

Układ wydalniczy jest przekształconym (przystosowanym do usuwania płynnych metabolitów) układem protonefrydialnym. Niekiedy zwany układem „H”. Zbudowany z dwóch przewodów, które mają wspólne ujście. Przechodzą one przez całe ciało w bocznych wałkach hipodermalnych. Ujście produktów ubocznych stanowi otwór wydalniczy, umiejscowiony po spodniej stronie organizmu

[madohora]

glistnice, askariozy,
pospolite na całym świecie, zwłaszcza w rejonach o złych warunkach sanitarnych, choroby pasożytnicze ludzi i zwierząt, wywołane przez różne gat. glist (nicienie);
zarażenie następuje przez połknięcie z pokarmem lub wodą tzw. jaj inwazyjnych; u człowieka glista ludzka (Acaris lumbricoides) pasożytuje w jelicie cienkim, jej osobnik dorosły osiąga dł. do 20–30 cm; w Polsce glistnica jest spotykana coraz rzadziej, występuje przede wszystkim u młodzieży, obecnie zwykle o niewielkim nasileniu; objawy najczęściej skąpe: zaburzenia łaknienia, bóle brzucha, nudności, objawy alergiczne; w rejonach sub- i tropik. robaczyca ta występuje bardzo często u dzieci, inwazje są zwykle intensywne, niekiedy zwijające się w świetle jelita w kłąb dorosłe pasożyty powodują jego niedrożność i wymagają usunięcia operacyjnego; u zwierząt gospodarskich glistnice są wywoływane przez: Ascaris suum u świń, Parascaris equorum u koni i Neoascaris vitulorum u bydła, Ascaridia galli u ptaków; u psów i kotów występuje inny nicień Toxocara canis i Toxocara cati wywołujące toksokarozę; inwazje glist u zwierząt hodowlanych powodują straty gosp. na skutek zmniejszenia przyrostu masy mięsnej. Rozpoznanie glistnicy ustala się przez wykrycie w kale jaj pasożyta; leczenie środkami przeciwrobaczymi, zapobieganie — utrzymywanie odpowiednich zasad higieny oraz regularne odrobaczanie zwierząt.

[madohora]

filariozy,
występująca w gorącej i ciepłej strefie klimatycznej grupa chorób pasożytniczych ludzi i zwierząt wywoływana przez filarie.
formy larwalne rozwijają się w ciele pewnych krwiopijnych owadów i przy ssaniu krwi przedostają się do organizmu żywiciela ostatecznego — człowieka lub zwierzęcia, gdzie rozwijają się w formy dojrzałe; u człowieka umiejscawiają się w drogach limfatycznych — powodują ich zapalenie i zaburzenia drożności prowadzące do powstawania słoniowacizny, najczęściej kończyn dolnych i narządów płciowych; u koni pasożyty usadawiają się w skórze (guzy) lub jamie brzusznej, u psów zaś — w sercu i wielkich naczyniach krwionośnych. Zwalczanie filariozy i jej skutków polega na ochronie przed kąsającymi owadami (ubrania, moskitiery), przyjmowaniu okresowo pochodnej piperazyny (diethylcarbamazine) przez grupy ludzi w rejonie endemicznym oraz na (dotychczas mało skutecznym) niszczeniu owadów-przenosicieli (komary, bąki, meszki).

[madohora]

węgorczyca, strongyloidoza,
med. choroba pasożytnicza ludzi i zwierząt wywołana inwazją węgorka jelitowego (i in. węgorków);
występuje gł. w klimacie ciepłym, w Polsce rzadko; zarażenie następuje przez wniknięcie larw przez skórę; pasożyty osiedlają się w jelicie cienkim, powodując bóle brzucha, biegunki.

[madohora]

Pasożytują w organizmach roślin, zwierząt, jak i u człowieka. Najbardziej znanym ludzkim pasożytem zaliczanym do nicieni jest glista ludzka. Bytuje ona w jelicie cienkim, żywiąc się składnikami odżywczymi żywiciela. Jako że nie posiada żadnych narządów czepnych może swobodnie poruszać się po przewodzie pokarmowym. Długość ciała glisty ludzkiej sięga nawet 40 cm.

[madohora]

Do zarażenia człowieka dochodzi podczas spożycia wody, w której znajdują się skorupiaki z rodzaju Cyclops. Larwy przebijają ścianę żołądka lub jelit, łączą się w pary i dojrzewają. Osobniki męskie giną, natomiast samice rosną przez około rok i w końcu lokalizują się w tkance podskórnej, najczęściej kończyn dolnych, gdzie ich długość może dochodzić do 1 metra. W skórze, w miejscu, gdzie znajduje się część przednia pasożyta, powstaje pęcherzyk, który najczęściej w przypadku kontaktu z wodą pęka i powstaje owrzodzenie, w którym widoczna jest przednia część pasożyta, a uwolnione w ten sposób larwy przedostają się do środowiska wodnego i może się rozpocząć kolejny cykl życiowy pasożyta.

[madohora]

Jako pierwszy cykl rozwojowy tego pasożyta zbadał i opisał ok. 1870 r. podczas podróży po Azji Środkowej młody rosyjski podróżnik i przyrodnik Aleksiej Fedczenko.

[madohora]

Diagnozę choroby stawia się z reguły na podstawie objawów. Do czasu zlokalizowania się pasożyta pod skórą zwykle nie występują żadne objawy. W momencie tworzenia się pęcherza w skórze występuje ból i pieczenie w jego miejscu, natomiast po jego pęknięciu przebieg jest już bezbolesny. Wokół rany może dojść do wtórnego nadkażenia i zapalenia tkanki podskórnej, wytworzenia ropnia lub ropowicy. Czasami mogą wystąpić stany gorączkowe lub objawy alergiczne (zwykle przed pęknięciem pęcherzyka z wytworzeniem owrzodzenia).

[madohora]

Profilaktyka polega na wczesnym zdiagnozowaniu choroby i zapobieganiu kontaktu rany z wodą pitną. Inne czynności to lepszy dostęp do czystej wody lub filtrowanie jej. Często wystarczy przefiltrować wodę używając kawałka materiału. Skażoną wodę pitną można potraktować substancją zwaną temefosem w celu zabicia larw. Nie ma leku ani szczepionki przeciwko tej chorobie. W ciągu kilku tygodni można pomału usunąć pasożyta, nawijając go na patyczek[3]. Owrzodzenia powstałe wskutek usunięcia pasożyta mogą ulec zakażeniu bakteriami. Po usunięciu pasożyta ból może się jeszcze utrzymywać miesiącami

[madohora]

Powstało wiele definicji pasożytnictwa. Pierwsza – określająca pasożytnictwo, jako formę zdobywania pokarmu bez zabijania ofiary – pojawiła się w 1852 roku i obejmowała tylko organizmy zwierzęce. Współczesne definicje tej formy współżycia organizmów nadal pozostają dyskusyjne.

[madohora]

Pasożytnictwo w znaczeniu biologicznym uznawane jest za szczególny rodzaj drapieżnictwa – symbiozę antagonistyczną. Jest szeroko rozpowszechnionym sposobem życia występującym często u organizmów cudzożywnych (heterotroficznych). Formy pasożytnicze są spotykane niemal w każdym typie zwierząt. U autotrofów pasożytnictwo jest rzadko spotykane (→ rośliny pasożytnicze).

[madohora]

Im układ pasożyt-żywiciel trwa dłużej, tym jest bardziej stabilny. Znane są przypadki przejść między pasożytnictwem a innymi formami współżycia organizmów, np. komensalizmem

[madohora]

Komensalizm (współbiesiadnictwo; od łac. commensalis "współbiesiadnik" com "współ" i mensa "stół") – najbardziej pierwotny typ oddziaływania protekcyjnego. Pojęcie to zostało wprowadzone przez zoologa Pierra Josepha van Bendena w 1876 roku

[madohora]

Komensalizm jest najbardziej luźnym i najmniej obligatoryjnym związkiem międzygatunkowym, jako że obaj partnerzy często mogą egzystować niezależnie od siebie. Jeden z partnerów odnosi tu korzyść i ma biologiczną przewagę nad osobnikami tego samego gatunku, które nie pozostają w takim związku

[madohora]

Niektóre pasożyty mogą wywoływać zmiany zachowania swoich żywicieli (poprzez zmiany hormonalne), a nawet zmianę ekspresji genów

[madohora]

Niesporczaki (Tardigrada) – typ pospolitych, bardzo małych zwierząt bezkręgowych, zaliczanych do pierwoustych (Protostomia). Zasiedlają rozmaite siedliska, głównie środowiska wodne lub wilgotne. Znanych jest ponad 1000 gatunków niesporczaków. Długość ich ciała waha się w przedziale 0,01-1,2 mm, kształtu walcowatego, ze słabo wyodrębnioną głową i 4 parami nieczłonowanych tułowiowych odnóży, zakończonych pazurkami lub przylgami. Ciało pokryte delikatnym oskórkiem, który na grzbiecie i po bokach ciała ma często zgrubienia w postaci granulacji. Przezroczyste, bezbarwne, a jeśli są zabarwione, wynika to z koloru pokarmu, jaki spożywają.

[madohora]

Chorion jaj pokrywają często różnego kształtu wyrostki. Rozwój prosty trwa od kilku do kilkudziesięciu dni. Podczas wzrostu dość często dochodzi do linienia. Średnia długość życia wynosi ok. 9 miesięcy.

[madohora]

parzydełkowce, Cnidaria,
typ dwuwarstwowych (Diploblastica), promieniście symetrycznych (Radiata), w większości morskich zwierząt wielokomórkowych o tkankowym poziomie budowy ciała;
tendencja tworzenia narządów zaznaczona bardzo słabo; swoistymi dla parzydełkowców strukturami są parzydełka, służące do ataku i obrony, największe ich skupienia znajdują się na czułkach; ok. 9 tysięcy gatunków współczesnych; występują pod postacią osiadłego polipa i pelagicznej, swobodnie pływającej meduzy; żyją pojedynczo lub tworzą kolonie — formy pojedyncze o wielkości od dziesiątych mm do ponad 2 m wysokości lub średnicy, kolonijne (np. rafotwórcze korale madreporowe) osiągają niekiedy olbrzymie rozmiary; parzydełkowce dzieli się na 3 gromady: stułbiopławy, u których meduzy są niewielkie i żyją krótko, dominuje stadium polipa, u słodkowodnych stułbiowatych pokolenia meduz brak; krążkopławy z dominującym pokoleniem zwykle dużych rozmiarów meduz (u niektórych stułbiopławów i krążkopławów stadium polipa nie występuje) i koralowce występujące wyłącznie pod postacią rozmnażającego się zarówno bezpłciowo, jak i płciowo polipa.

[madohora]

Żyją samotnie lub tworzą kolonie. Osobniki dorosłe występują w postaci polipa lub meduzy.

[madohora]

Zdecydowana większość parzydełkowców zasiedla tropikalne wody słone, ale zasięg ich występowania obejmuje również obszary arktyczne i antarktyczne. Nieliczne przystosowały się do życia w wodach słonawych (estuaria) lub słodkich, w tym do małych, okresowo wysychających zbiorników. Występują głównie w strefie pelagialu (meduzy), bentalu (polipy) i litoralu (obydwie formy). Największa liczba gatunków występuje w krainie indopacyficznej

[madohora]

Parzydełkowce są zwierzętami o symetrii promienistej (radialnej); od czteropromiennej do wielopromienistej (można wyznaczyć u nich co najmniej dwie płaszczyzny symetrii). Centralna oś symetrii łączy dwa bieguny oralny i aboralny (apikalny).

[madohora]

Symetria promienista u Cnidaria jest cechą archaiczną, pierwotną w odniesieniu do dwubocznej symetrii Bilateria, przy czym zapewne hipotetyczny pływający przodek parzydełkowców (postać planuli) miał symetrię bilateralną. Radialność charakteryzuje przede wszystkim zwierzęta osiadłe lub pelagiczne, które pochodzą od osiadłych przodków.

[madohora]

Ciało polipa ma kształt workowaty, natomiast meduzy dzwonkowaty o ścianach zbudowanych z dwóch warstw komórek – warstwy te odpowiadają ektodermie i entodermie gastruli. Wnętrze ciała stanowi jama gastro-waskularna (odpowiednik prajelita), która może tworzyć system kanałów. Do jamy gastralnej prowadzi otwór gębowy, który otoczony jest czułkami (u polipa), natomiast u meduz czułki znajdują się na brzegu dzwonu. Otwór gębowy pełni również funkcje otworu odbytowego.

[madohora]

Na brzegach dzwonu zlokalizowane są także ciałka brzeżne (ropalia), w których skład wchodzą proste narządy światłoczułe (oczka) oraz statocysta – prosty narząd równowagi. Statocysta składa się ze statolitu (grudki węglanu wapnia) oraz komórek czuciowych z wypustkami komórkowymi. Statolit uciska określone wypustki w zależności od położenia zwierzęcia względem źródła przyciągania ziemskiego, co pozwala meduzie orientować się w jakiej pozycji względem ziemi płynie i wyregulować swoją pozycję ruchami dzwonu

[madohora]

Specyficznym sposobem rozrodu bezpłciowego polipów jest strobilizacja. Polega ona na poprzecznym podziale dojrzałego polipu na swego rodzaju talerzyki, które u nasady są jeszcze słabo zaznaczone. Im wyżej, tym stają się wyraźniejsze, a szczytowe talerzyki odrywają się i przekształcają w młode meduzy zwane efyrami. Efyry po kilku tygodniach przekształcają się w dorosłe meduzy

[madohora]

Jest dużo skamieniałości, z tego względu przedstawiona systematyka uwzględniała grupy wymarłe. Współcześnie żyją tylko przedstawiciele rzędu Euonychophora obejmującego rodziny Peripatidae i Peripatopsidae, tradycyjnie wydzielane na podstawie położenia gonoporów. Badania genetyczne nie potwierdzają jednak takiego podziału.

[madohora]

pierwouste, pierwogębe, pragębowce, Prostomia,
jedna z 2, oprócz wtóroustych, linii ewolucyjnych wielokomórkowych zwierząt trójwarstwowych (Triploblastica) i dwubocznie symetrycznych (Bilateralia), u których definitywny otwór gębowy dorosłego zwierzęcia powstaje z pragęby;
grupa niejednolita w sensie ewolucyjnym, o niewyjaśnionej do końca filogenezie; do pierwoustych zalicza się: płazińce, wstężnice, wrotki, nicienie, kolcogłowy, pierścienice, niezmogowce, sikwiaki, szczetnice, stawonogi, pazurnice, niesporczaki, mięczaki, mszywioły, ramienionogi i niektóre inne.

[madohora]

wieloszczety, Polychaeta,
gromada pierścienic;
ponad 10 tys. gat., od kilku mm do 2 m; na każdym segmencie ciała mają po parze parapodiów; wymiana gazowa odbywa się najczęściej skrzelami (wyrostki na parapodiach); rozdzielnopłciowe, rozwój ze stadium larwalnym trochoforą; żywią się szczątkami org., są drapieżne; występują w morzu, a większość prowadzi denny tryb życia, także formy osiadłe (wytwarzają rurki, w których ukrywają ciało, np. serpula) oraz nieliczne planktonowe; są ważnym składnikiem pokarmu ryb, np. nereida.

[madohora]

celoma [gr. koílōma ‘jama’],
wtórna jama ciała,
zool. przestrzeń w mezodermie zarodka kręgowców i wielu bezkręgowców;
rozwija się pod koniec gastrulacji; jest wysłana własnym, cienkim nabłonkiem i wypełniona płynem; u ssaków celoma rozwija się w jamę otrzewnową, jamę osierdziową i jamę opłucną.

[madohora]

Układ pokarmowy ma postać przewodu – zaczyna się otworem gębowym, a kończy się odbytowym. U pierścienic jest bardzo dobrze wykształcony, składa się z odcinków:

[madohora]

Układ krążenia, u większości pierścienic zamknięty, składa się z dwóch podłużnych naczyń:

grzbietowego – kurczliwego, tłoczącego krew do przodu;
brzusznego – w którym krew płynie do tyłu.

[madohora]

Wieloszczety są rozdzielnopłciowe, występuje u nich zapłodnienie zewnętrzne i rozwój złożony. Larwa (trochofora) jest orzęsiona i jest stadium wolno żyjącym. Nie występuje u nich zjawisko dymorfizmu płciowego (z wyjątkiem kilku gatunków). Skąposzczety oraz pijawki są zazwyczaj obojnakami. Występuje u nich zaplemnienie i zapłodnienie krzyżowe. Rozwój jest prosty (brak stadium larwalnego).

[madohora]

Rozmnażanie bezpłciowe odbywa się przez podział lub pączkowanie, natomiast w procesie płciowym osobnik dorosły wytwarza komórkę jajową (najczęściej jedną), kulistą i większą niż komórki wegetatywne, najprawdopodobniej pochodzącą z warstwy brzusznej ciała. Nie wiadomo w jaki sposób (i czy w ogóle) dochodzi do zapłodnienia, nie zidentyfikowano plemników. Bruzdkowanie jest całkowite, równomierne.

[madohora]

Nie są znane żadne skamieniałości i pozycja w systematyce tej grupy jest wciąż dyskusyjna. Może się wywodzić od larw prostych bezkręgowców (gąbek), o czym świadczą liczne podobieństwa morfologiczne. Z drugiej strony, część badaczy uważa, że jest ona spokrewniona z parzydełkowcami i żebropławami, a nie z gąbkami. Genom T. adhaerens zawiera ponad 11,5 tys. genów kodujących białka, w tym około 87% występujących u innych zwierząt. Wstępne badania DNA sugerowały, że płaskowce mogą być grupą bazalną dla wszystkich wielokomórkowców (Metazoa), jednak wyniki tych badań są dyskutowane nawet wśród ich autorów. Sposób pobierania pokarmu i poruszania się sugeruje pokrewieństwo z ediakarańską Dickinsonia.

[madohora]

[madohora]

trójwarstwowce
dwubocznie symetryczne
grzbietowo-brzusznie spłaszczone
bez jam ciała
przestrzenie między ścianą ciała a narządami wewnętrznymi wypełnione parenchymą
acoelomata – zwierzęta parenchymatyczne
robaki drapieżne, niebezpieczne

[madohora]

Miracidium – pierwsza larwa ma kształt cylindryczny. Ciało pokryte jest orzęsionym nabłonkiem. Sporocysta jest wrzecionowata. U cerkarii przyssawka otoczona jest koroną kolców. Ciało jest jajowate. Na tyle ciała znajduje się pojedynczy, prosty wyrostek ogonowy (narząd ruchu). Redia ma ciało wydłużone. Metacerkaria (ostatnie stadium) jest podobna budową do postaci dorosłej.

[madohora]

stenokseniczne – wykorzystujące dwa lub kilka spokrewnionych gatunków żywicieli,
oligokseniczne – wykorzystujące kilka niespokrewnionych gatunków żywicieli.

[madohora]

Oczlik (Cyclops) – rodzaj skorupiaków z rodziny Cyclopidae.

[madohora]

Ecjum (l. mn. ecja, łac. aecium), ecidium lub ecidiosorus – wytwór grzybni, w którym wytwarzane są zarodniki zwane ecjosporami. Występuje u grzybów z rzędu rdzowców Pucciniales. Ecjum, podobnie jak grzybnia z której powstało, jest diploidalne, a jego strzępki są dwujądrowe; jedno jądro jest (+), drugie (-)

[madohora]

Ecja wyrastają na dolnej stronie liścia berberysu, naprzeciwko spermogoniów (zwanych też pyknidiami), od których są dużo większe. Ecja mają koszyczkowaty kształt i początkowo są zamknięte. Na ich dnie znajdują się komórki podstawowe, które dzieląc się wytwarzają dwa rodzaje komórek potomnych: ecjospory oraz płonne komórki interkalarne. Powstają sznureczki ciasno ułożonych ecjospor przedzielonych komórkami płonnymi. W trakcie dojrzewania rozrastające się ecjum otwiera się, rozrywa skórkę liścia i przez powstały otwór wysypują się ecjospory. Dzięki temu, że drobniutkie komórki płonne między ecjosporami szybko ulegają degeneracji, łańcuszek rozpada się na pojedyncze ecjospory. Unoszone są one prądami powietrza i mogą zakażać zboża

[madohora]

Błotniarka wędrowna (Pseudosuccinea columella) – gatunek słodkowodnego ślimaka z rodziny błotniarkowatych (Lymnaeidae), podobny do bursztynkowatych (Succineidae), stąd rodzajowa nazwa Pseudosuccinea, tzn. „nibybursztynka”. Prowadzi ziemno-wodny tryb życia. Żywi się martwymi częściami roślinnymi i zwierzęcymi[3]. Jest żywicielem pośrednim motylicy wątrobowej

[madohora]

Żywicielem ostatecznym najczęściej jest: owca, koza, bydło domowe, dzikie przeżuwacze. Dużo rzadziej konie, świnie, króliki oraz inne ssaki roślinożerne. Żywicielem ostatecznym może być również człowiek.

[madohora]

Skorupiak zostaje zjedzony przez ryby, gdzie larwy przechodzą w kolejne stadium. Procerkoid przebija się przez ścianę jelita, osiedlając się w mięśniach,wątrobie lub w śledzionie ryby, gdzie przechodzi przeobrażenie w plerocerkoid. Plerocerkoid może bytować w mięśniach do kilkunastu lat. Jeśli ryba jest surowa lub niedogotowana zjadając ją można zarazić się pasożytem. W żywicielu ostatecznym plerocerkoid przeobraża się w formę dojrzałą.

[madohora]

Wypławek czarny to zwierzę wolno-żyjące. Jego rozwój jest prosty. Organizm hermafrodytyczny, posiadający zarówno męskie jak i żeńskie organy rozrodcze. Występuje u niego zapłodnienie krzyżowe, para osobników wzajemnie się zapładnia.

[madohora]

Układ krwionośny jest otwarty.

[madohora]

Scalidophora są uważane za grupę bardzo starą ewolucyjnie. W zapisie kopalnym znane są co najmniej ze skamieniałości kambryjskich. Współcześnie są szeroko rozprzestrzenione.

[madohora]

niezmogowce (Priapulida)
ryjkogłowy (Kinorhyncha)
kolczugowce (Loricifera)

[madohora]

[madohora]

niezmogowce, Priapula (Priapulida),
typ mor. bezkręgowców;
17 znanych, współcześnie żyjących gat., o dł. od 0,5 mm do ok. 200 mm; ciało robakowate, cylindryczne o brunatnym zabarwieniu, pokryte brodawkami i oskórkowymi kolcami, podzielone na duży wciągalny ryjek i tułów; z tyłu — przydatek ogonowy z palczastymi wyrostkami skrzelowymi; rozdzielnopłciowe, w rozwoju stadium larwalne; żyją w jamkach rytych w mule dna mórz Arktyki i Antarktyki.

[madohora]

Typ: stawonogi (Arthropoda)

Podtyp trylobitokształtne (†Trilobitomorpha)
Gromada trylobity (†Trilobita)
Podtyp szczękoczułkowce (Chelicerata)
Gromada pajęczaki (Arachnida)
Gromada staroraki (Merostomata)
Gromada kikutnice (Pycnogonida)
Podtyp sześcionogi (Hexapoda)
Gromada owady (Insecta)
Gromada skrytoszczękie (Entognatha)
Podtyp wije (Myriapoda)
Gromada †Arthropleuridea
Gromada pareczniki (Chilopoda)
Gromada dwuparce (Diplopoda)
Gromada skąponogi (Pauropoda)
Gromada drobnonogi (Symphyla)
Podtyp skorupiaki (Crustacea)
Gromada skrzelonogi (Branchiopoda)
Gromada podkowiastogłowe (Cephalocarida)
Gromada pancerzowce (Malacostraca)
Gromada małżoraczki (Ostracoda)
Gromada łopatonogi (Remipedia)
Gromada Maxillopoda obejmująca wąsoraczki (Mystacocarida), splewki (Branchiura), widłonogi (Copepoda), tantulokarydy (Tantulocarida) i wąsonogi (Cirripedia) klasyfikowane wcześniej w randze gromad.

[madohora]

Współczesne analizy filogenetyczne wskazują, że stawonogi są monofiletyczną grupą wewnątrz kladu wylinkowców (Ecdysozoa). Ich najbliższymi krewnymi są prawdopodobnie pazurnice i niesporczaki, wraz ze stawonogami należące do grupy Panarthropoda (niektóre analizy genetyczne sugerowały jednak, że niesporczaki są bliżej spokrewnione z nicieniami). Do stawonogów zaliczano niektórych przedstawicieli fauny ediakarańskiej, takich jak rodzaje Spriggina i Parvancorina, jednak ich przynależność do stawonogów jest bardzo wątpliwa. Najstarsze znane skamieniałości stawonogów pochodzą z wczesnego kambru – są to odciski odnóży pozostawione przez przedstawiciela ichnorodzaju Monomorphichnus na obecnych terenach Nowej Fundlandii. Są one znacznie starsze od najstarszych znanych skamieniałości ciała należących bezsprzecznie do stawonogów

[madohora]

Centralną część cephalonu stanowi wypukła glabella, a po jej bokach leżą bardziej płaskie policzki ze wzgórkami ocznymi, na których są rozmieszczone liczne soczewki oczne (do 15000 w jednym oku). Wyjątkowość wielosoczewkowych oczu trylobita polegała na tym, że soczewki były nieorganiczne, zbudowane z kryształów kalcytu.

[madohora]

Skamieniałe ślady pozostawione na dnie przez trylobity grupuje się w następujące ichnotaksony: Rusophycus, które interpretuje się jako ślady spoczywania na podłożu, Cruziana – ślady pełzania i grzebania, Diplichnites – ślady kroczenia, stąpania bez szorowania ciałem po podłożu i Dimorphichnus – ślady kroczenia lub pływania nad powierzchnią z szorowaniem po niej bokiem. Mogą występować razem, tworząc ichnocenozę związaną z życiem trylobitów, ale również innych towarzyszących im zwierząt.

[madohora]

Prosoma szczękoczułkowców powstaje w rozwoju zarodkowym przez zlanie się somitu ocznego („akronu”)[6], z sześcioma segmentami pozaocznymi. Pierwszy z somitów zaocznych, homologiczny z segmentem czułkowym żuwaczkowców[8], zawiera śródmóżdże i unerwione nim przydatki gębowe w postaci szczękoczułków (chelicer)[9], zbudowanych z 1–4 członów i zwykle zakończonych szczypcami lub pazurkami[1], choć u niektórych roztoczy sztyletowatych. Drugi somit zaoczny zaopatrzony jest w nogogłaszczki[, zwykle o funkcji zmysłowej lub chwytnej. Pozostałe somity prosomy mieć mogą parę odnóży krocznych[, przy czym u roztoczy może ich być łącznie od 2 do 4 par, u innych szczękoczułkowców jest ich 4 pary. U roztoczy odnóża kroczne mogą być zmodyfikowane do pełnienia innych funkcji, np. chwytnych lub pływnych. Brak czułków i żuwaczek, natomiast występuje warga górna. Zarówno przydatki jak i odnóża prosomy są jednogałęziowe (wyjątkiem są odnóża wymarłego Offacolus oraz występujące u ostrogonów flabellum). Często prosomę nakrywa karapaks

[madohora]

krocionogi, dwuparce, Diplopoda,
podgromada stawonogów z gromady wijów;
ok. 10 tys. gat., w Polsce 70 gat., dł. ciała od 3 mm do kilkunastu cm; ciało walcowate, głowa wyodrębniona, czułki krótkie; na każdym segmencie 2 pary odnóży; gruczoły skórne wydzielają kwas pruski, jod i chinon (znaczenie obronne); rozdzielnopłciowe, w rozwoju — stadium larwy; tryb życia nocny; roślinożerne, żyją w ściółce leśnej, trawie, pod kamieniami; w Polsce pospolity krocionóg krwawoplamy, Blaniulus guttulatus, dł. do 18 mm, jasny w czerwone plamy, gdy występuje masowo może stać się szkodnikiem upraw roślin warzywnych.

[madohora]

skolopendry, Scolopendromorpha,
rząd drapieżnych stawonogów z podgromady pareczników.
Ok. 550 gat.; ciało wydłużone, dł. do kilkunastu cm; tryb życia przeważnie nocny; największa skolopendra olbrzymia, Scolopendra gigantea, dł. do 30 cm, niebezpieczna dla człowieka, zamieszkuje Amerykę Południową i Jamajkę; w krajach śródziemnomor. występuje skolopendra paskowana, Scolopendra cingulata, dł. do 10 cm, bardzo boleśnie kąsająca.

[madohora]

Mówią, jak osioł uparty
To przecież tylko żarty!

[madohora]

Kwokacz z rodziny bekasowatych w Polsce występuje nielicznie. Można go spotkać w czasie przelotów w kwietniu i maju. Jest objęty ścisłą ochroną gatunkową.

[madohora]

Wewnętrzna powierzchnia każdego z ramion pokryta jest ułożonymi w dwa rzędy okrągłymi, miseczkowatymi przyssawkami, które pozwalają zwierzęciu przylgnąć mocno do czegoś bądź manipulować przedmiotami. W każdej przyssawce wyróżnia się dwie odrębne części: zewnętrzną płytką jamkę zwaną infundibulum oraz środkową, pustą przestrzeń nazywaną acetabulum; obie pokrywa gruba warstwa mięśni w kutykulowej osłonce. Kiedy przyssawka przylega do jakiejś powierzchni, uszczelnia się rozdzielający je otwór. Infundibulum zapewnia adhezję, podczas gdy odłączone od niego acetabulum przy odpowiednich skurczach mięśni pozwala albo na przylgnięcie, albo na odłączenie się.

[madohora]

Małże mają duże znaczenie w ekosystemach wodnych i jednocześnie należą do bezkręgowców o największym znaczeniu gospodarczym. W większości są filtratorami wody przydennej oczyszczającymi zbiorniki wodne z nadmiaru substancji organicznych. Stanowią też pokarm wielu innych organizmów, m.in. dla brzuchonogów, wielu skorupiaków, niektórych rozgwiazd, ryb, ptaków i ssaków (wydra morska, mors i fokowate), a także dla człowieka – w wielu krajach są ważnym składnikiem diety.

[madohora]

Wrażliwość małży na zanieczyszczenie środowiska pozwala wykorzystywać je jako bioindykatory.

[madohora]

Niektóre gatunki powodują szkody gospodarcze poprzez niszczenie urządzeń portowych, statków i budowli hydrotechnicznych, np. świdrak okrętowiec, drążący w drewnie kanały o długości do 30 cm i niszczący w ten sposób urządzenia portowe i drewniane kadłuby łodzi oraz racicznica zmienna powodująca uszkodzenia urządzeń hydrotechnicznych.

[madohora]

Bazyliszek, rodzaj jaszczurki z rodziny legwanów (ob.), odznaczającej się naroślą skórną na głowie, podobną
do kaptura, i piłkowatym grzebieniem ciągnącym się przez grzbiet i ogon. Ojczyzną jego je s t południowa Ameryka, przebyw a po drzewach, żywi się owadami, dla człowieka nieszkodliwy. W baśniach ludowych ma koronę na głowie, wzrok tak straszny, że ludzi w kamień obraca, strzeże skarbów w lochach podziemnych, wylęga się z jaja kurzego, które wysiedziała ropucha. Temu wszystkiemu wierzyć nie należy

[madohora]

Gęś, pływ ak mający dziób przy na sadzie wysoki, na końcu płaski, po brzegach karbow any; nogi w tyle osa
dzone mają palce spięte błoną pRywną. U nas żyje dziko g ę ś g ę g a w a , od której nasza domowa pjochodzi. Żywi się więcej roślinami niż owadami wodnymi i robactwem, pwzeto częściej przebyw a na lądzie. — G ę ś d o m o w a daje smaczne mięso i w yborne pierze. W ychów gęsi, zwłaszcza nad wodą nie
je s t trudny, a sowicie opłaca się,

[madohora]

Gil, ptaszek należący do wróblow atych, postaci ogrubnej, z dziobem stożkow atym , upierzenie u grzbietu
siwo-popielate, skrzydła czarne z niebieskaw ym połyskiem, takaż głowa; pierś czerwona, u samicy więcej po
pielata a brzuch i nasada czarnego ogona białe. Trzym a się lasów, jest ziarnożerny, jako ptak tułaczy tylko
w ostrych zimach dochodzi do południowej Europy

[madohora]

J e s io tr , ryba m orska, dochodząca do 3 metrów długości, w rzecionow ata, pokryta skórą ch ropaw ą, m ająca na grzbiecie i po bokach 5 rzędów płytkostnych; pysk pod przedłużoną głową bezzębny, płetw a ogonowa nierównopłatowa, szkielet chrząstko w aty. Żyje w B ałtyku, skąd na tarło do W isły, nieraz aż jiod K raków podpływa, je st więc rybą wędrowną. Z pęcherza pław- nego robią karuk rybi, z ikry niedojrzałej kawior

[madohora]

Kolka, albo ciernik, malutka ry bka cierniopromienna, mająca w kolcach grzbietow ych i brzusznych w ielką
broń odporną. Nierzadka w niektórych naszych rzekach. Słynie z tego, że samiec splata z łodyżek i liści roślin wodnych kuliste gniazdko, do którego zapędza samicę, by tam złożyła ikrę. Gdy samica, przebiwszy otwór w przeciwległej ścianie po złożeniu ikry opuści gniazdko, pilnuje go dalej samiec, broniąc przed napaścią, aż wylęgłe młode gniazdka nie opuszczą. — W morzu żyją niektóre większe gatunki kolek

[madohora]

Koty, rodzina mięsożerców, głowę mają okrągłą, uzębienie złożone z 30. zębów, język szorstki, palców u odnóży przednich 5, u tylnych 4, uzbrojonych wysuwalnym i pazuram i; są zwierzętami nocnemi, wzrok mają bystry, zdobycz chw ytają w skoku, są dlatego zwinne, chytre; żyją przeważnie w strefie gorącej. Tu należą n. p. k o t d o m o w y , pochodzący praw dopodobnie d k o t a n u b i j s k i e g o , żyjącego w Afryce, żbik, lew, tyg ry s i t. p.

[madohora]

Kraby, dział raków dziesięcionogich; mają one ciało płaskie i szerokie, kałdun krótki, zwyczajnie pod tułogłowie podwinięty, 5 par nóg chodowych, tylko jedna para ma małe nożyce. Ż yją w morzu, są drapieżcami, niektóre wychodzą na ląd, osobliwie w czasie składania j a j ; odbywają w tedy wędrówki nieraz dosyć dalekie.

[madohora]

Kraska czydi krasnowronka, ptak nieco większy od kawki, błękitnozielony z metalicznym połyskiem, owadożerczy, przelotny, gnieździ się w dziuplach drzew.

[madohora]

Krasnorosty są glonami, zwykle drobniejszych rozmiarów. Piecha ich różnokształtna je st najrozmaiciej zabarwiona, na różowo, fioletowo lub czerwonawo. Są to przeważnie morskie rośliny; rzadko zdarzają się także w wodach słodkich. N iektóre są jadalne, inne znowu, jak n. p. m e c h i s l a n d z k i , służą na lekarstwo.

[madohora]

Kruk, p tak wróblowaty, wielkości wrony, czarny, z metalicznym połyskiem, ma dziób wielki, prosty, nozdrza
osłonięte piórkami szczecinkowatemi. Przebyw a po lasach, je st w szystkożerny; zjadając padlinę, staje się pożyteczny. Uczy się gadać, ale je s t skłonny do kradzieży. Łatwo się oswaja, pojętny i śmiały.

[madohora]

Łoś, duży przeżuwacz, pełnorożny, wielkością przewyższa jelenia. Na po dłużnej głowie ma samiec rogi od samej nasady dłoniaste, z licznymi końcami ; samica bezrożna. Sierść krótka, siwo-popielata. Dawniej liczny u nas, n. p. w puszczy niepołomickiej i w całych Niemczech, dziś tylko w lasach koło łajpedy w ilości kilkuset sztuk zostaje pod opieką prawa.

[madohora]

Orzeł, je d e n z n ajw ięk szy ch pta
ków drapieżnymi], o k sz tałtn ej wynio
słej postaci, znam ionującej w ielk ą siłę
i odw agę, o sięg u skrzydeł, w ynoszą
cym zw yż 2 m etry . O dznacza się dzio
bem od n asad y p ro sty m , p rzy końcu
hakow ato zg ięty m ; nogi m a po sam
palce upierzone, op atrzo n e potężnymi
szponam i. U pierzenie zm ienne, podług
g atu n k u , p łc i i w iek u ; p rzew ażnie ko
lor b ru n atn y i rd zaw y . O rzeł przeby
w a głów nie w g ó rzy sty c h i lesistych
okolicach, rzadziej zjaw ia się n a ró
w ninach ; gnieździ się na wysokich-
n iedostępnych skałach, lub n a starych,
rozłożystych d rz e w a c h ; g n iazd a są
w ielkie, ro b ią je z c h ru stu i suchych
gałęzi. L o t orła je s t powolny', ale wy-'
tr w a ły ; w zbija się on n ieraz do zna
cznej w ysokości. O rły żyw ią się łupem
żyw ym , bijąc m niejsze od sieb ie ptaki
i , ma ł e ssaw ce. Ż y ją p raw ie n a całe
kuli ziem skiej, w ięcej ic h je s t n a sta-
2'ym lądzie. W naszym k ra ju częsty
jest o r z e ł p r z e d n i , o r l i k , rzadszym
o r z e ł k r ó l e w s k i .

[madohora]

Ostryga, m ałż o sk o ru p ie jajow ato
okrągłej, nierów noklapow ej ; lew ą, w y
p u k łą połów ką p rzy ro sły do d n a mor
skiego ; p raw a, p łask a, tw o rzy niejako-
w iec zk o ; do zam ykania sk o ru p k i służy
je j je d e n m ięsień, łączący obie po
łów ki. Ż yje p raw ie w e w szy stk ich mo
rz a c h , p rzeb y w a n ajch ętn iej tylko
w k ilk u -, rzadziej w k ilk u n asto m etro
w ej głębokości, gdzie je szc ze czuć się
daje p rzy p ły w i odpływ m orza. Jedna
o stry g a znosi k ilk a se t ty się c y jajeczek ;
m łode je d n ak , p ły w ając przez niejaki
czas sw obodnie, p a d a ją w mnogiej
liczbie ofiarą różnych nieprzyjaciół,
ja k ry b , raków i t. p. Od bardzo da
w ny ch czasów ludzie p o ław iają ostry
gi, któ re b y w ają żyw e zjadane. W sa
mej A nglii zjad ają rocznie do 1000
m ilionów sztuk. Chcąc zapobiedz cał
kow item u w y tęp ien iu ich, zakładają
sztuczne o stry g arn ie n ad brzegam i mo
rza. O stry g i b y w ają ro zsy łan e do m iast
śródlądow ych w b eczułkach ta k szczel
nie napakow ane, że podczas podróży
nie m ogą otw orzyć sw y ch skorup,
a nieco w ody m orskiej, pozostałej we
w nątrz, zw ilża sk rzela i umożliwia życie

[madohora]

Pegaz uchodził w starożytnej G reeyi za rum aka Muz, bogiń poezyi i sztuk. W y obrażano sobie pegaza
ja k o ikon ia ze skrzy d łam i; pod uderzeniem jego k o p y ta miało try sn ą ć naH elikonie źródło, zw ane H ippokrene, zdrój n atch n ien ia poetyckiego.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Pacyficzny ślimak bananowy należy do rzędu trzonkooczne (Stylommatophora). Ciało jest wydłużone, pokryte śluzem. Ubarwienie ciała jest zmienne, zależne od wilgotności i diety. Typowa barwa ciała jest żółta, w brązowe lub czarne plamy (może być też jednolita, bez plam)

[madohora]

Sepia którą wytwarza mątwa zwyczajna dawniej używana była jako barwnik malarski

[madohora]

Rodzaj Mesonychoteuthis z gatunkiem Mesonychoteuthis hamiltoni został nazwany w 1925 przez Robsona na podstawie dwóch macek znalezionych w żołądku kaszalota. W 2007 roku udało się złowić doskonale zachowany okaz kałamarnicy kolosalnej o długości ok. 10 m i masie 495 kg, po czym został on zamrożony i przetransportowany do Nowej Zelandii. 28 kwietnia 2008 r. naukowcy zaczęli rozmrażać kałamarnicę wyłowioną przez rybaków rok wcześniej; operację można było obserwować na stronie internetowej

[madohora]

Typ obejmuje około 5 tys. gatunków żyjących współcześnie i prawie cztery razy tyle wymarłych. Polska nazwa wywodzi się od "mchu", ponieważ kolonie mszywiołów porastają podwodne przedmioty niczym mchy na lądzie. Przeważnie żyją w morzach, niektóre w wodach słodkich. Większość prowadzi osiadły tryb życia. Niektóre (np. Cristatella) przemieszczają się z prędkością do 3 cm dziennie. Tylko wyjątkowo spotykane są pojedyncze zooidy

[madohora]

Żywicielami lub gospodarzami pasożytów są organizmy innych gatunków. Każdy rodzaj pasożytnictwa wymaga przystosowania się pasożyta do odmiennego środowiska życia lub specyficznych cech gospodarza.

[madohora]

Ryjkogłowy były dawniej zaliczane do obleńców Obecnie uznaje się ich odrębność i wyróżnia jako własny typ, blisko spokrewniony z kolczugowcami i niezmogowcami, z którymi tworzą klad Scalidophora.

[madohora]

Konie to moja miłość wielka
Przydałaby się jakaś butelka!

[madohora]

Foka w cyrku popis daje
I na płetwach czasem staje
A na nosie ma piłeczkę
To nie będzie w cyrku wieczne!

[madohora]

Jeden niesie jeden plecak, drugi znowu dwa
Wielbłądem czasem, zdarza się jestem też ja!

[madohora]

Nie będę tutaj wymieniać z nazw węży
Ich skórę także można spieniężyć
Wszędzie znowu panuje nędza
Bo piękna torebka ze skóry węża

[madohora]

Lampart, pantera a może irbis
A może jakiś wierszy na bis?

[madohora]

Mors to foka co ma kły
Czy naprawdę jest tak zły?!

[madohora]

Długą żyrafę ma szyję
Ciekawe czym ją myje?

[madohora]

O rybach trochę więcej powiemy
Trochę gatunków tu wymienimy

[madohora]

Orzeł – drapieżny ptak
Czy jakoś tak?!

[madohora]

Sarenki

Śliczne, płochliwe stworzenia
Nic jakoś ich nie zmienia
Przy odrobinie cierpliwości
Mogą w zagrodzie nam zagościć

[madohora]

Daniel

Żywot ma też marny
Podobny do sarny

[madohora]

Jeleń wielkie ma poroże
Ryczeć musi, czasem może

[madohora]

Żubr – czy naprawdę krewny bizona?
Tete a tete nie chcę się przekonać!

[madohora]

Niedźwiedź, miś, biały miś
W piosence gości dziś

[madohora]

Wiersz o misiu

W średniowieczu go po miastach na łańcuchu oprowadzali
Gdy się bronił i ryczał – to wszyscy się wokół śmiali
Z nieszczęścia zwierzęcia była dla kogoś przednia zabawa
Wówczas to jeszcze nie była żadna kryminalna sprawa
Potem już tylko od miasta do miasta czy od wsi do wsi
Cyganie czy Rosjanie na grubym łańcuchu go prowadzali
Czasem jak fantazja tak komuś jeszcze podpowiadała
To brunatnym niedźwiedziom tańczyć znów kazała
Potem, jeszcze później wiemy o tym też jak mało kto
Zamknęli niedźwiedzia w cyrku albo w z o o
I chociaż tak potężny i wielki, ciągle się z tym godzi
Do dzisiaj jeszcze na tym średniowiecznym łańcuchu chodzi
A gdy malutki dzieciak budzi się nad rankiem
To oczywiście ma w łóżeczku misiową przytulankę
Pseudo – turysta czasem myśli, co mnie to obchodzi
Że gdzieś tam niedźwiedź po górach sobie chodzi
A on się pojawia dość często w Tatrach i Pieninach
I czasem po Beskidu Żywieckiego poluje dolinach
Jednak tutaj na chwilę tylko nas czasem podgląda
Bo w Beskidzie to z Czeskiej strony do nas zagląda
Jest kilka zasad, znanych nie od dzisiaj
Jak się zachować gdy się spotka misia
Bo wszak to nie jest misiek pluszowy
To jest zwierzak do ataku i obrony gotowy
Broń boże takiego nie karmić i nie zachęcać
Zaraz dość szybko się od niego odwrócić
Może i plecak lub coś tam porzucić
Na chwilę się zajmie tu na czasie możesz zyskać
I jak najprędzej, gdzie bezpiecznie pryskać
Odwrócić się na pięcie, do lasu nie skręcać
I uciekać w dół, ile jest sił w nogach
Bo w dół misiowi ciężej idzie droga
To oczywiście tylko czyjeś rady brachu
Bo nie wiesz jak się zachować w strachu
Takie mi rady w Pieninach przewodnik dawał
I myślę, że nie tylko tak sobie gadał …
Widzimy, że on jest z nami na świecie nie od dzisiaj
A więc obrońmy wszystkie prawa misia!

[madohora]

Smutno mi jest, dziś w tej chwili
Bo zwierzątka żeśmy opuścili
Nasze pieski, konie, kotki
Czas poprawić!!! Ten świat słodki

[madohora]

Anty lopy Lopy anty
Anty talent talent anty

[madohora]

Pantera, to taka cholera, ścierwo wciąga na drzewa
A potem ćwierka, znaczy się śpiewa
I za jakąś chwilę od nowa
Idzie, bo musi – polować!

[madohora]

Pantera jest urodzonym zabójcą, po upolowaniu zwierzęcia wciąga go na drzewo i
po zaspokojeniu głodu zostawia ścierwo i idzie znowu polować. Zadowala się tylko
świeżym mięsem. Wydaje również charakterystyczny dźwięk, który zoolodzy
określają właśnie ćwierkaniem.

[madohora]

Czerwononogi w ślicznych rajtuzach
Zagrajmy w karty, mamy już tuza!

[madohora]

Zebra – koń w nocnej koszuli
Czy ktoś ją dzisiaj w nocy przytuli?!

[madohora]

Lis

Mały spryciarz, jeszcze rudy
Lisa jakoś nikt nie lubi!

[madohora]

POLAK POMÓGŁ PSU, KTÓRY UTKNĄŁ W HIMALAJACH - Gazeta - 01.02.2022

[madohora]

[madohora]

W rezerwacie Samburu w środkowej Kenii przyszły na świat bliźnięta słoniątek. Mamą syna i córki jest szesnastoletnia samica o imieniu Bora. Do tej pory działająca w tym kraju fundacja na rzecz dobrostanu tych zwierząt – Save the Elephants (STE) – taki przypadek odnotowała tylko raz, szesnaście lat temu. – Bliźnięta stanowią tylko jeden procent wszystkich porodów. Często matki nie mają wystarczającej ilości mleka, aby wykarmić dwa cielęta – mówi Iain Douglas-Hamilton, zoolog i założyciel STE. Ciąża u słoni afrykańskich trwa ok. 22 miesięcy. To najdłużej ze wszystkich ssaków. Samica może rodzić młode co cztery lata. Olbrzymy te często padają ofiarą kłusowników. Jednak dzięki wzmożonym wysiłkom władz Kenii w 2020 r. liczba tych zwierząt wzrosła dwukrotnie.

[madohora]

Pierwsze spotkania ze świstakiem wzbudzały bardzo dużo emocji wśród ówczesnych biologów. Trudno było zakwalifikować tego ssaka do jakiejkolwiek dotąd poznanej grupy zwierząt. Pierwsza rycina przedstawiająca świstaka pochodzi z roku 1545, a jej autorem był Sebastian Munster. Jednak historia poznawania gatunku ma swoją genezę jeszcze wcześniej, bo już w roku 1255, kiedy to Bolesław Wstydliwy wydał opactwu cysterskiemu w Szczyrzycu przywilej polowania na wszystkie zwierzęta żyjące pod i w samych Tatrach. Relacje pochodzące z tamtego okresu wzmiankują, i to dość obszernie, o grupach myśliwych, wyspecjalizowanych właśnie w polowaniach na świstaki. Nazywano ich wówczas „świszczarzami”.

[madohora]

[madohora]

Wczoraj widziałam film o króliczku miniaturce czyli domowej zabawce, który nie mając towarzystwa zaprzyjaźnił się z owcami. Co więcej walczył z nimi o swoją pozycję w stadzie.

[madohora]

Układ odpornościowy stanowią fagocytujące amebocyty znajdujące się w hemolimfie. Na ich błonie komórkowej znajdują się lektyny, rozpoznające glikoproteiny innych komórek.

[madohora]

Jako organizmy zaliczane do stawonogów, wije charakteryzują się ciałem podzielonym na segmenty oraz występowaniem odnóży (przekształconych i pełniących zróżnicowane funkcje). Są wyposażone w zewnętrzny szkielet pokryty chitynowym oskórkiem oraz otwarty układ krwionośny.

[madohora]

[madohora]

Ło matko, ale sensacja. Nie jestem ZA ZNĘCANIEM SIĘ NAD ZWIERZĘTAMI ale na całym świecie tak znakowało się zwierzęta. Niestety.

[madohora]

W Meksyku doszło do przerażającego zjawiska. Kamera monitoringu uchwyciła moment, gdy chmura ptaków spadła na ziemię. Wiele osobników zginęło na miejscu, a inne odleciały. Jaka była tego przyczyna?

[madohora]

Wczoraj dałam się złapać na "cudowną opowieść" o psie, który gapił się w ścianę. By po którymś kliknięciu stwierdzić, że artykuł pisała albo osoba niedojrzała emocjonalnie albo infantylny dzieciak. Że w całej tej historii nie chodziło o historię psa tylko o ilość kliknięć. Zakończeniem było namawianie do adopcji zwierzaków. Cel może i szczytny, tyle że chodziło o adopcje w USA. Czyli kolejny "tłumacz" internetowy...

[madohora]

[madohora]

Gromada Pterobranchia została utworzona przez Raya Lankestera w 1877. Zawierała wtedy jeden rodzaj: Rhabdopleura.

[madohora]

Naukowcy wyróżniają wśród prostopływców jeden rząd, w którym umieszczają dwie rodziny:
rząd: Plasmodigenea
rodzina: Rhopaluridae
rodzaj: Ciliocincta (3 gatunki)
rodzaj: Intoshia (5 gatunków)
rodzaj: Rhopalura (12 gatunków, w tym 4 gatunki incertae sedis )
rodzaj: Stoecharthrum (4 gatunki)
rodzina: Pelmatosphaeridae
rodzaj: Pelmatosphaera (1 gatunek: P. polycirri)

[madohora]

Skorupiaki posiadają żołądek podzielony na dwie części – rozdrabniająca pokarm chitynowymi listewkami oraz trawiąca, do której ujście ma gruczoł wątrobowo-trzustkowy. U pajęczaków zachodzi trawienie zewnętrzne i późniejsze zasysanie nadtrawionych części ofiary. U owadów następuje duża modyfikacja aparatu gębowego.

[madohora]

Bruzdkowanie jaj ma różny przebieg w poszczególnych grupach, np. u ostrogonów jest całkowite nierównomierne, u skorpionów częściowe tarczowe, a u pająków częściowe powierzchniowe. Oprócz gatunków jajorodnych występują żyworodne, w tym odżywiające zarodki w macicy. U pajęczaków spotyka się różne formy troski rodzicielskiej

[madohora]

Cechy charakterystyczne stawonogów:

segmentacja ciała;
parzyste pary odnóży;
występowanie szkieletu zewnętrznego;
posiadanie pancerza lub osłonki z chityny;
mięśnie wyłącznie poprzecznie prążkowane;
występowanie stadium larwalnego w rozwoju osobniczym (niemniej poza rozwojem złożonym, występuje również rozwój prosty);
otwarty układ krwionośny składający się z serca i naczyń krwionośnych, w których przepływa hemolimfa;
otwór gębowy otoczony narządami gębowymi;
układ pokarmowy składa się z jelita przedniego, środkowego oraz tylnego – trawienie i wchłanianie składników odżywczych zachodzi wyłącznie w jelicie środkowym, gdyż dwa pozostałe wyścielone są kutykulą; żołądek podzielony na dwie części;
odżywianie się pokarmem w postaci płynnej;
układ nerwowy stawonogów to dwa pnie nerwowe i zwoje, które razem tworzą brzuszny łańcuszek nerwowy;
stawonogi rozmnażają się przeważnie rozdzielnopłciowo; w grupie tej zdarzają się szczególne przypadki rozmnażania płciowego - tzw. dzieworództwa, gdy zarodek rozwija się z niezapłodnionej komórki jajowej.
kluczową rolę w wydalaniu u stawonogów pełnią cewki Malpighiego, które gromadzą szkodliwe produkty przemiany materii z organizmu i odprowadzają je do jelita, skąd wydalane są przez odbyt.

[madohora]

Przedstawiciele stawonogów
Do stawonogów zaliczamy między innymi owady, skorupiaki, pajęczaki i wije. W systematyka typ ten podzielony jest kilka podtypów. Jednym z nich są trylobitokształtne, czyli podtyp wymarłych stawonogów, do których zalicza się trylobity oraz trylobitopodobne. Kolejny podtyp to szczękoczułkowce, do których zaliczamy pajęczaki, staroraki i kikutnice. Owady i skrytoszczękie to z kolei gromady należące do sześcionogów. Ostatnie dwa podtypy stawonogów stanowią wije i skorupiaki.

[madohora]

O nosorożcu

Atenborg mówił, że jest dość głupi
Chociaż nie można łatwo go „kupić”*
Nie wie co unik, co to skok w bok
Jak atakuje to tylko na wprost!

*Tutaj w znaczeniu oswoić

[madohora]

[madohora]

Podobno nosorożec jest w stanie zaatakować tylko to co ma przed sobą. Nie należy
do zwierząt wybitnie inteligentnych, jest pozbawiony tzw. wyobraźni przestrzennej.
W momencie, gdy nosorożec atakuje wystarczy uskoczyć w bok a on poleci dalej
prosto atakując cokolwiek przed sobą. Nie skręci, nie odskoczy. Czasem nawet w
takiej sytuacji jest w stanie zaatakować drzewo. Nie chciałabym się osobiście
przekonać czy to prawda. Z drugiej strony zgodnie z pewnymi wierzeniami
sproszkowany róg nosorożca jest afrodyzjakiem lub talizmanem.

[madohora]

Wilk zawsze musi być zły
Wilk zawsze szczerzy kły
A pomyślmy jak to jest
Wilk to przecież także pies!

[madohora]

Tapir

Wszędzie go tak określają
Lecz czy rację ludzie mają
Z krótką trąbą to jest ssak
Jak to sprawdzić, no jak?

[madohora]

Pamiętacie filmy z udziałem krokodyli?
A wiecie jak nas na nich kminili?
Te krokodyle, to chińskie aligatory
Co nie atakują nikogo do tej pory?!

[madohora]

Alpaka ma runo na wełniane tkaniny
Może sweterek sobie z niej zrobimy?!

[madohora]

Anakonda to jest wąż
Dusicielem bywa wciąż

[madohora]

Ary to papugi
Ogon mają długi
Pióra kolorowe
I dwubarwną głowę

[madohora]

Emu – nieloty, choć ptaki
To dziw natury jakiś taki

[madohora]

Gekon
Ma łapki co do szyby przylepiać się mogą
Chciałabym umieć chodzić taką jak on drogą

[madohora]

Gepard to jest dziw natury
I to nie są żadne bzdury
Coś ma z kota, coś ma z psa
I oswoić też się łatwo da!

[madohora]

Gibbon

Małpa – ja ją nie przezywam
Ale taka duża bywa!

[madohora]

Goryl małpa o której Darwin pisał
Nieźle nam w życiorysie namieszał

[madohora]

Grzechotniki dźwięk wydają
Co grzechotki przypominają

[madohora]

Ibis był czczony w starożytnym Egipcie
Dziś nawet nikt nie wie jak z nim dalej będzie

[madohora]

Jaguar

Sprinter wśród drapieżników
Jeszcze nie ruszył a już zniknął

[madohora]

Jenot to też jest pies
Tak to w naturze już jest

[madohora]

Jak to pociągowe zwierzę
Czemu nie chcesz w to uwierzyć

[madohora]

Ja ci pytań nie zadaję
Jak tu ze jukami staje!

[madohora]

Kakadu – papuga z wielkim czubem
Ona tym czubem zaraz się chlubi

[madohora]

Kameleon jak kalejdoskop barwy zmienia
Czy można go podziwiać w blaskach i cieniach?

[madohora]

Kojot ze smętną miną
Żywi się padliną

[madohora]

Kondor mieszka w Andach, górach
Może to znów jakaś tylko bzdura?

[madohora]

Malutkie jaszczurki, legwany
Też przyczepiają się do ściany

[madohora]

Jak chcesz zobaczyć łosie
To tylko w Kampinosie

[madohora]

[madohora]

MISIA MIAŁA PYSK ZAKLEJONY TAŚMĄ I BYŁA PRZYWIĄZANA ŁAŃCUCHEM DO MEBLI - www.katowice24.info - 16.02.2022

[madohora]

[madohora]

Niektóre zwierzęta świecą w ciemności. Zjawisko to nazywane jest biofluorescencją i oznacza zdolność organizmu do pochłaniania promieniowania ultrafioletowego (UV) i emitowania go w postaci barwnej poświaty. Cechę tę zidentyfikowano jakiś czas temu u niektórych ryb, płazów, gadów, ptaków i niesporczaków. Ostatnio dołączyły do nich latające wiewiórki, oposy, dziobaki i gryzoń zwany postrzałką kafryjską. Ten ostatni przypomina z wyglądu skrzyżowanie kangura z królikiem i żyje w Afryce. Jego futerko pod wpływem promieni UV świeci nawet u stworzeń nieżyjących od stu lat. Odkryli to naukowcy z Northland College w Wisconsin, którzy prowadzili badania w Muzeum Historii Naturalnej w Chicago (USA). Chcieli zbadać fluorescencję latających wiewiórek. Gdy światło UV padło na postrzałki ułożone w sąsiedniej
szufladzie, ujrzeli blask w różowopomarańczowym odcieniu. Za efekt ten odpowiadają związki organiczne znajdujące się w sierści – koproporfiryna i uroporfiryna. Zdaniem uczonych biofluorescencja to prawdopodobnie forma kamuflażu mająca zmylić drapieżniki wrażliwe na światło UV. Istnieje też możliwość, że w ten sposób ssaki pozbywają się toksyn z organizmu

[madohora]

[madohora]

Zarówno polska nazwa niedźwiedź jaskiniowy, jak też łacińska Ursus spelaeus, wiąże się z faktem, iż szczątki tych zwierząt znajdowano głównie w jaskiniach. Dzięki temu uważa się, iż zwierzę to spędzało o wiele więcej czasu w jaskiniach, niż żyjący współcześnie niedźwiedź brunatny, który takie miejsca wykorzystuje wyłącznie dla snu zimowego.

[madohora]

Tuńczyk błękitnopłetwy jest jedną z najszybszych ryb – może polować z prędkością 65 km/godz., a także największym gatunkiem tuńczyka – osiąga wagę do 700 kg. Występuje w Atlantyku, Morzu Śródziemnym
i Czarnym. Dorosłe osobniki migrują do tropikalnych wód Australii, aby tam odbyć tarło. Błękitnopłetwy jest podziwiany przez koneserów delektujących się jego wyjątkowym smakiem. Długość życia tego tuńczyka
może wynosić nawet trzydzieści lat, lecz rzadko zdarza się, aby dożył takiego wieku – z reguły odławiane są młodsze osobniki. Populacja tej ryby spada i jest to spowodowane wzrostem zapotrzebowania na sushi.
Tuńczyk znajduje się na czerwonej liście gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody.

[madohora]

Bliźniacze pandy są największą atrakcją tokijskich ogrodów zoologicznych Ueno (Japonia). Samiec Xiao Xiao i jego siostra Lei Lei przyszli na świat w czerwcu 2021 roku. Ze względu na koronawirusa nie można ich było od razu oglądać. Teraz jest to możliwe, ale odwiedzający mają na to tylko minutę. Zainteresowanie jest duże, a liczba miejsc ograniczona, więc placówka zorganizowała specjalną loterię. Nagrodą są bilety wstępu. Szansa trafienia wygranego kuponu w grudniu wynosiła 1 do 348. Mimo iż zoo jest zamknięte dla gości, to 1080 szczęśliwców wchodzi każdego dnia do środka, aby podziwiać małe puchate ssaki.

[madohora]

Skamieliny olbrzymich skolopendr odkryli naukowcy na wybrzeżu północno-wschodniej Anglii. Stworzenia te żyły na obszarze Wielkiej Brytanii w czasach prehistorycznych, kiedy dzisiejsza wyspa znajdowała się w okolicy równika. Eksponat, na który uczeni natknęli się w okolicy Northumberland, miał 2,7 metra długości, czyli tyle, ile przeciętnej wielkości samochód. Jego wiek oceniono mniej więcej na 326 milionów lat. Osobnik należał do wymarłego rodzaju krocionogów arthropleura. Okrzyknięto go największym znanym
bezkręgowcem, jaki kiedykolwiek pojawił się na Ziemi. Stonogę skrywał głaz, który – spadając z klifu – roztrzaskał się na części. Jeden z fragmentów zauważył w 2018 roku pewien uczony podczas spaceru. Na podobne skolopendry, ale dużo mniejsze, natrafiono wcześniej w Niemczech. Obecnie największe
zwierzęta z tej grupy stawonogów mają około 30 cm długości

[madohora]

Pamiętacie filmy z udziałem krokodyli?
A wiecie jak nas na nich kminili?
Te krokodyle, to chińskie aligatory
Co nie atakują nikogo do tej pory?!

[madohora]

Kameleon jak kalejdoskop barwy zmienia
Czy można go podziwiać w blaskach i cieniach?

[madohora]

Kojot ze smętną miną
Żywi się padliną

[madohora]

Kondor mieszka w Andach, górach
Może to znów jakaś tylko bzdura?

[madohora]

Malutkie jaszczurki, legwany
Też przyczepiają się do ściany

[madohora]

Jak chcesz zobaczyć łosie
To tylko w Kampinosie

[madohora]

Mangusta to jest drapieżny ssak
Możesz go trzymać w domu. Lecz jak?

[madohora]

Marabut – to bocian z Afryki
Nie mówcie tego przed nikim!

[madohora]

Nietoperz to ssak
Co lata jak ptak

[madohora]

Ocelot to jest taki większy kot

[madohora]

Okapi to mała żyrafa
Odkryta dopiero po latach
Jak to uczeni ogłosili
To inni sztuki o tym tworzyli

[madohora]

Pancernik – gdy wybrał się w nasze strony
Założył sobie gruby pancerz dla ochrony

[madohora]

Pelikan ma worek
Gdzie ryby połyka

[madohora]

Puma, duży drapieżny kot
Zaczyna polować gdy ma rok

[madohora]

Ratujmy rysia!
Ginie nie od dzisiaj!

[madohora]

Tukany mają atrakcyjne, duże dzioby
Lecz niestety, tylko dla ozdoby!

[madohora]

Orangutan to też małpa
Patrzy na nas już od ranka

[madohora]

Żółw swój domek wiecznie nosi
Czy jak chce się urwać z domu, to prosi.

[madohora]

Paw

Krzykliwy paw ma piękny ogon
Dumnie rozkłada go przed tobą

[madohora]

Lis

Mały spryciarz, jeszcze rudy
Lisa jakoś nikt nie lubi!

[madohora]

Dinozaury

To nie jest Park Jurajski
To robił zakład kamieniarski

[madohora]

Konie to są najpiękniejsze z wszystkich zwierzęta
Tak powie każdy, kto Bandosa i El Passo pamięta

[madohora]

1250 – VI wyprawa krzyżowa: król Francji Ludwik IX po wpłaceniu ogromnego okupu został zwolniony z niewoli egipskiej.

[madohora]

Ropucha trzcinowa, zwana też morską, ma 10 – 15 cm długości. Największe okazy mogą mieć nawet 24 cm. Samce są znacznie większe niż samice. Na wolności żyją około 15 lat, a w niewoli do 35. Zamieszkują otwarte łąki i lasy. Z wodą – mimo nazwy – nie mają nic wspólnego. Nie mają nawet błon między palcami. Źrenice ich są poziome, a tęczówka ma złoty kolor. Samica składa 8 – 25 tys. jaj naraz. Kijanki są toksyczne. Także skóra dorosłej ropuchy jest toksyczna, podobnie jak powiększone ślinianki przyuszne za oczami i inne gruczoły na grzbiecie. Chroniąc się przed wrogiem, uwalnia toksyny, a jest także zdolna do napompowania płuc, nadęcia się i uniesienia nad ziemię, aby wyglądać na wyższą i większą. Żyje w Ameryce
Południowej. Przywieziono ją do Australii i na Karaiby, gdzie miała niszczyć pasożyty – chrząszcze trzcinowe. Zjada jednak wszystko, łącznie ze śmieciami.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Dziwacznie wyglądającą żabę zpyszczkiem podobnym do nosa tapira odkryto w puszczy amazońskiej w dorzeczu Putumayo w Loreto w Peru. Trudno ją dostrzec, bo ma zaledwie ok. 1,7 cm długości i żyje pod powierzchnią ziemi. Zdradził ją jednak piskliwy głos. Płaz ma brązowoczerwoną skórę. Charakterystyczne
nozdrza służą mu do rycia w torfowiskach. Zdaniem badających go specjalistów zwierzak wygląda jak karykatura tapira, ponieważ ma duże, wręcz przysadziste ciało i małą, spiczastą główkę. Na trop żaby naprowadzili biologów lokalni mieszkańcy. Uczeni, chodząc na kolanach i przegrzebując rękami błoto, musieli się sporo natrudzić, żeby ją znaleźć

[madohora]

Spłaszczone i lekko wklęsłe głowy mają robotnice niektórych gatunków mrówek. Ten nietypowy kształt sprawia, że mogą używać ich jako zatyczki. Blokują w ten sposób wejścia na teren swych gniazd. Dopasowują się do rozmiaru i kształtu wejścia. „Mrówki drzwiowe” z gatunku cephalotes nie mają żądła, jednak ich głowa wystarczy, by obronić kolonię. Inne gatunki mają pory na głowach. Wydzielają splątane włókna wyglądające jak grzyby. Sprawiają, że owady nie rzucają się w oczy. To bardzo wojownicze gatunki. Mogą zginąć, ale nie narażą gniazda na zagładę

[madohora]

Niezłe foczki mówią panowie
Co też chodzi im po głowie

[madohora]

[madohora]

Stopień zmniejszenia bólu i lęku u danej osoby był różny, ale naukowcy wydawali się zaskoczeni tym, jak dobrze uczestnicy zareagowali na psy. „Można było poczuć, jak cała energia stresu właśnie się rozproszyła i zobaczyć osobę głaszczącą psa i prowadzącą rozmowę z przewodnikiem” — powiedział Dell US News.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Żółw wonny (Sternotherus odoratus) jest mieszkańcem Ameryki Północnej od południowych krańców Ontario i Quebecu w Kanadzie przez Maine w USA aż po Florydę. Należy do rodziny Kinosternidae nazywanej po polsku także żółwiami mułowymi, ze względu na środowisko a także ich tryb życia. Żółw wonny bywa nazywany także żółwiem piżmowym, ale według systematyków, taka nazwa jest bardziej stosowna do niemal identycznego Sternotherus minor. Aczkolwiek jedyną różnicą jaka występuje pomiędzy tymi dwoma zwierzętami jest ich wielkość, co można wyczytać już z nazwy naukowej. Trwają bowiem dyskusje nad tym, czy oba żółwie to na pewno zupełnie inne gatunki, czy jeden to podgatunek drugiego, albo na odwrót. Zostawmy jednak te spory systematykom i miejmy nadzieję, że dojdą do jakiegoś sensownego konsensusu. Zasadnym jednak wydaje się używanie nazw naukowych, by określić konkretny gatunek, dzięki czemu unikniemy niepotrzebnych pomyłek.

[madohora]

Mors jest słoniem morskim zwany
Patrzy na nas bardzo zatroskany
Bo to taka foka, co ma duże kły
A mors wcale nie jest taki zły!

[madohora]

1476 – Książę Burgundii Karol Zuchwały podpisał kontrakt małżeński swej córki Marii z późniejszym cesarzem niemieckim Maksymilianem Habsburgiem.

[madohora]

Nie chciałabym trafić na party
Gdzie byłyby lamparty!

[madohora]

Żyrafa ma długą szyję
Ciekawe czy ją mydełkiem FA myje
A jak szalik zimą zakłada
Czy wiecznie chora i wiecznie blada?

[madohora]

1536 – Inkowie pod wodzą dotychczasowego marionetkowego króla Manco Inca rozpoczęli oblężenie hiszpańskiego garnizonu w Cuzco.

[madohora]

Orzeł to drapieżny ptak
Chyba to brzmi jakoś tak
Jest orzeł przedni i orzeł bielik
Dobrze byście o tym wiedzieli

[madohora]

Sarenki wszyscy bardzo kochają
Czasem w zagrodzie ludzie je mają
Ja się temu nie dziwię, bo są piękne
Chociaż nad wyraz płochliwe

[madohora]

Chodzi jeleń po rykowisku i ryczy
Bo taki jeleń ma ciężkie życie
Na obrazach go wciąż umieszczają
Znaczy się kicze z nim wypuszczają

[madohora]

Flaming zwany jest czerwonakiem
Jest czerwononogim ptakiem

[madohora]

Zebra, to jest koń w piżamie
Czy rozbiera ją tak nad ranem?!

[madohora]

W czerwonym Kapturku jest zły wilk
On kogoś zjada co kilka chwil
On zawsze gdzieś tam szczerzy kły
Lecz czy naprawdę wilk jest tak zły
Jak to naprawdę z wilkiem jest?
W końcu wilk to także jest pies!

[madohora]

Tapir
Wszędzie go tak określają
Lecz czy rację ludzie mają
Z krótką trąbą to jest ssak
Jak to sprawdzić, no jak?

[madohora]

Alpaka – nowe srebro
Alpaka – ssak z rodziny lam
Alpaka ma runo na wełniane tkaniny
Może sweterek sobie z niej zrobimy

[madohora]

Emu – nieloty, choć ptaki
To dziw natury jakiś taki
Emu - to niy loto
Niy wiym czymu?!

[madohora]

Gibbon

Małpa – ja ją nie przezywam
Ale taka duża bywa!

[madohora]

Goryle we mgle”
Skończyły się źle
Czy ja znowu palnę bzdurę
Może goryl to mój wujek?
Goryl małpa o której Darwin pisał
Nieźle nam w życiorysie namieszał

[madohora]

Ibis – to ptak święty Faraonów
W Egipcie o tym można się przekonać

[madohora]

To kot co najszybciej biega, biega, biega
Ale czy naprawdę aż tak szybko trzeba

[madohora]

Marabut? Czarne dzieci nosi?
Oj, to on chyba był u naszej Zosi!

[madohora]

Koty mruczą, używając mięśni krtani i przepony, zarówno podczas wdechu, jak i podczas wydechu, chociaż nie wiadomo jeszcze, w jaki sposób centralny układ nerwowy wytwarza i kontroluje te skurcze. Taksonomiści z początku XIX wieku uważali, że koty mogą mruczeć lub ryczeć, i podzieliły rodzinę kotowatych według tych zasad - „mruczące” (podrodzina Felinae) i „ryczące” (podrodzina Pantherinae).

[madohora]

Skamieniałą czaszkę przodka współcześnie żyjących wielorybów odkryli uczeni na peruwiańskiej pustyni Ocucaje, około 350 kilometrów od stolicy państwa – Limy. Znalezisko liczy sobie około 36 milionów lat i jest w idealnym stanie. Bazylozaury żyły w oceanach i osiągały długość 21 metrów, a sama ich czaszka
mierzyła 1,5 metra. To rodzaj wymarłych waleni żyjących w epoce eocenu, czyli od 56 do 39,9 miliona lat temu. W owym czasie były to największe drapieżniki. – Nigdzie na świecie nie znaleziono podobnych okazów – mówi Mario Urbina z Uniwersytetu Świętego Marka w Limie.

[madohora]

[madohora]

Słonie bardzo lubią spokojną muzykę poważną. Tak wynika z doświadczeń brytyjskiego pianisty Paula Bartona . Kilka razy w tygodniu daje koncert w azylu Elephants World, który znajduje się w tajlandzkiej prowincji Kanchanaburi . To schronienie dla ssaków chorych, wymęczonych ciężką pracą i wiekowych. Niewidoma samica Lam Duan jest wielką fanką Bacha, a samiec Romsai zachwyca się Beethovenem. Gdy Barton gra, słonie podchodzą do pianina, stroszą uszy i skupiają się na muzyce. Niektóre płaczą ze
wzruszenia, a inne ruszają głowami i chodzą wokół instrumentu. Niekiedy poruszają się do rytmu i kołyszą z boku na bok. W azylu otrzymują zdrowe jedzenie i są pod opieką lekarzy, a klasyczne utwory to specjalna terapia, którą olbrzymy uwielbiają. Właściciel ośrodka mówi, że „muzyka wydaje się zapewniać słoniom komfort i łatwiejsze znoszenie dolegliwości zdrowotnych”

[madohora]

Cyprana“ po Iamrym, oryginalnym arabie od Sza rańczy Nr. 91, sprzedanego w r. 1886 do rządowego stada Strzeleckiego w Rosyi za 1900 rubli. „Palatina“ po Iamrym, od Kamelii Nr. 148, sprzeda nego w r. 1888 p. Podhorskiemu do Berezyny za 3000 rubli. „Mohorta“ po Pharaonie od Precyozy Nr. 207, sprze danego do Łańcuta Excelencyi hrabiemu Romanowi Poto ckiemu, a przez tegoż odstąpionego austryackiemu rządowi na reproduktora do stad galicyjskich. „Pryama“ po Obejanie-Szaraku od Precyozy Nr. 207. „Tybeta“ kasztana po Zaryfie ze stada w Babolny od Chiwy Nr. 264, sprzedanego w r. 1903 do stada rzą dowego Strzeleckiego w Rosyi za rubli 3000. W obecnej chwili, jako reproduktory arabskie, znaj dują się w stadzie antoniriskiem: „Sułtan", ur. w stadzie sułtańskiem z Hemdani- Jemra po Seglawim i „Belisar“ gniady, urodzony w Antoninach po Abu Argubie od Kality Nr. 47. Hr. Józef Potocki, jako wytrawny hodowca, wie do brze, że koń oryentalny, wychowany generacyami bez ru chu i pracy w stajni, jakby pod kloszem, gałganieje, — bo zatraca muszkuł, dzielność, szybkość, wytrzymałość i inne zalety konia wschodniego, to też antonińska młodzież na wiosnę, latem i do późnej jesieni od świtu do nocy używa ruchu na wielkich stepowych i leśnych pastwiskach, zimą zaś godzinami biegać musi po obszernych, do stajen przyległych paddokach, zachęcana do ruchu długimi ba tami przez konnych kozaków stajennych. U antonińskiej młodzieży odczuwa się przy pierwszem widzeniu cenną dla wychowu szlachetnych koni dewizę: „owies, żyzne, obszerne pastwiska i ciągły ruch, chociażby go nawet batem miano u konia wywołać, — a wynik tej zastosowa nej dewizy to: muskularność, jędrność i energia w ruchach antonińskich koni. Do stada na matki dostają się tylko dla wychowu szlachetnych koni dewizę: „owies, żyzne, obszerne pastwiska i ciągły ruch, chociażby go nawet batem miano u konia wywołać, — a wynik tej zastosowa nej dewizy to: muskularność, jędrność i energia w ruchach antonińskich koni. Do stada na matki dostają się tylko SYLWETKI KONI ORYENTALNYCH I ICH HODOWCÓW 73 cej za 15 — 18 tysięcy rubli i to przeważnie do Petersburga, Kijowa, Odessy, Moskwy, Warszawy i za granicę, gdzie prze- dewszystkiem jako konie wierzchowe cieszą się jak najle pszą renomą. Taka n. p. skaro-gniada, w r. 1886 w Anto ninach urodzona, „Arabela“ po Pharaonie od Precyozy, po Iamry od Lutki, po Iscander Basza od Armidy, odzna czona w r. 1893 złotym medalem na wystawie w Peters burgu, była przez kilka lat wierzchowym koniem cesarzo wej rosyjskiej, a wysłużywszy się tej Pani, tak jak na oryentalnego konia przystoi, powróciła z cesarskich stajen na matkę do swego rodzinnego — antonińskiego stada. Bez przesady powiedzieć można, że obok „sangusz- kowskich“ koni — konie „białocerkiewskie“ wychowywane na bujnych stepach żyznej Ukrainy w stadach hr. Brani- ckich, były w Europie do niedawna najbardziej poszuki wanymi końmi krwi wschodniej, czego dowodzi fakt, że Sułtan Abdul-Azis, chcąc założyć dla siebie pod Konstan tynopolem prywatne stado silnych i rosłych, a przytem szla chetnych oryentalnych koni, wysłał w r. 1864 na Ukrainę do stad białocerkiewskich swych koniuszych i weterynarza, którzy zakupili: 2 stadne ogiery, „Jarzmę" i Inaka“, oby dwa po wywodowym Indyaninie, 8 koni wierzchowych, 6 zaprzęgowych, 48 matek, 17 trzyletnich, 21 dwuletnich i 4 rocznych klaczek. Jeżeli odliczymy 14 koni wierzcho wych i powozowych, które jako konie użytkowe nie poszły do stada, to pozostała jeszcze poważna liczba 92 koni, które hr. Braniccy oddali jako cenny materyał hodowlany do „sułtańskiego stada",—a to wystawiło Białocerkwi bez sprzecznie najchlubniejsze świadectwo naszej polskiej hodowli

[madohora]

IV. Hr. Juliusz Dzieduszycki na Wschodzie. Arab i konie arabskie. Skoro stary Bagdad w skutek podeszłego wieku i bliskiego pokrewieństwa do miejscowych klaczy, stanął na schyłku swej hodowlanej karyery jako reproduktor w jarczowieckiem stadzie, wtedy hr. Juliusz Dzieduszycki zaczął się oglądać za innym ogierem, któryby mógł go dnie zastąpić dzielnego Bagdada. Napróżno jednak szu kał takiego konia po kraju, — drugiego Bagdada nigdzie nie było! Hr. Juliusz, młody, rzutki, odważny, wreszcie pan milionowej fortuny, będąc prawdziwym miłośnikiem oryentalnych koni, nie namyślał się długo. Zaczął stu- dyować dokładne mapy Arabii; pozaznaczał na nich oko lice wychowujące najwięcej cenione konie z najszlachetniej szych rodów, obmyślił plan i ułożył program podróży, obliczył niebezpieczeństwa, trudy i koszta wyprawy, zabrał kilku zręcznych jarczowieckich chłopców do obchodzenia się z końmi wprawionych, oddał ich pod komendę Mykoły i Hrycia, wytrawnych, a wiernych swoich kozaków stajen nych i wyjechał z Jarczowiec do Zborowa końmi dwor skimi, a extrapocztą ze Zborowa przez Lwów i Kraków doHUPP STEFAN BOJANOWSKI Wiednia. Tutaj zatrzymał się dni kilka, aby pobrać czeki na najpierwsze firmy bankowe Aleksandryi i Kairu, oraz pole cające listy do austryackich konsulatów Egiptu i Syryi. Jarczowiecka zaś drużyna trzymając się Mykoły i Hry- cia, który przed laty w Wiedniu w ułanach służył, — zwie dzała tymczasem stolicyę Austryi nad modrym Dunajem, a przysłuchując się na ulicach rozmowom Wiedeńczyków sze ptała do siebie zdziwiona: „Joj Bohu! ta tutka wsie Nimci, Nimci i Nimci, i każda detyna po nimicku howoryt! Z Wiednia pojechali do Włoch; przeprawa przez Alpy, niebotyczne góry, przepaści, urwiska i skały przejmowały ich równocześnie podziwem i strachem, a za Alpami wło skie niebo, włoskie miasta i wioski, włoskie owoce i kwiaty i lud włoski, a to wszystko takie dla nich obce i dziwne,— bo zupełnie inne jak w rodzinnych Jarczowcach! W An- konie wsiedli na okręt do Aleksandryi; podniesiono ko twicę, wiatr świeży rozdął kilka białych żagli, wyjechali z portu poważnie, cicho, powoli, a statek prując ciemne wody morza, pozostawiał za sobą białe, grube i długie smugi pieniących się fali. Barwne i wesołe wybrzeża pię knych Włoch snuły się wesołą wstęgą przed ich oczami, zrazu blizko, później coraz dalej, coraz dalej, i dalej, aż w końcu znikły zupełnie, a tylko czerwone promienie za chodzącego słońca wskazywały miejsce, gdzie był ląd stały. Pierwszej jednak już nocy wzmógł się i począł wyć jakiś wiatr nieznany, dziki, złowrogi; wzburzone mo- /\ rze rozpanoszyło się i rozigrało; rozhukane fale zaczęły niepohamowanie pląsać i bić okrutnymi wałami jedna za SYLWETKI KONI ORYENTALNYCH I ICH HODOWCÓW 89 i gwałtownie popychany wiatrem pochylał się jakby łupina włoskiego orzecha to na jedną, to na drugą stronę tak strasznie i szybko, że biednych naszych podróżnych bru talnie ciskał o trzeszczące ściany. I żołądki przerażonych jarczowieckich kozaków stajennych pochylały się wspólnie z okrętem to 'w jedną, to w drugą stronę, a że żołądki podolskie nieprzywykłe do podobnego ruchu, więc natu ralnie, iż morskiej uległy chorobie, boć na Podolu i zie mia równa i największe jeziora spokojne i najgroźniejszy wiatr stepowy jeszcze poczciwszy i nawet koń podolski nie trzęsie na oba boki, tylko w górę cośkolwiek ze siodła pod rzuca. Jeżeli co, to może jedynie jedne „prysiudy w ko- lomyjce" mogłyby Podolaka cośkolwiek do okrutnego hyba- nia okrętu zaprawić. W Aleksandryi hr. Juliusz nie tracąc czasu, przygo towywał resztę do swej uciążliwej i dalekiej podróży. Z po mocą miejscowych agentów, ułożył się z przewodnikami i wynajął konie wierzchowe, juczne wielbłądy i muły, organizując w ten sposób potrzebną karawanę do Kairu i dalej. Mykita i Hryć, którzy nie wychodzili na miasto, aby się nie spotykać z tymi dziwnymi pogańskimi Bedui- nami, nudzili się w domu i z koniuchami pilnowali rze czy, które hr. Juliusz co chwila z miasta nadsyłał. Nic już im się tutaj nie podobało, tylko miejscowe konie, a kiedy zobaczyli pod śmiałym jeźdźcem ognistego wierz chowca, to wtedy wybiegali na ulicę i cieszyli się szcze rze, boć o ulubionych tych kozakach hrabiego możnaby powiedzieć, że się rodzili w jarczowieckich stajniach, a wy chowywali ze źrebiętami między stadniną na podolskim stepie,

[madohora]

ŁÓDŹ.PRZYLECIAŁY BOCIANY CZARNE - Gazeta - 10.04.2022

[madohora]

Zęby krokodyli i aligatorów mogą odrastać ponad 40 razy

[madohora]

Powinniśmy zacząć od tego z jakimi kleszczami mamy w ogóle do czynienia. Najbardziej znanym jest Ixodes ricinus, czyli kleszcz pospolity, ale oprócz niego w Polsce występuje więcej gatunków tych zwierząt, które różnią się od siebie kolorem, wielkością, cyklem rozwojowym oraz preferencjami względem swoich żywicieli ostatecznych. Wszystkie kleszcze jednak przenoszą choroby, które na drodze regurgitacji, czyli zwrócenia treści pokarmowej, trafiają do organizmu żywiciela. Przeglądając doniesienia prasowe, natknąłem się na duże nagłówki, które mówiły o „nowych” gatunkach kleszczy w Polsce. Uwaga, te doniesienia pochodziły z roku 2016, zatem można poddać w wątpliwość ich wiarygodność, a nawet uważam, że nie wolno im wierzyć, zwłaszcza jeśli zagłębimy się w treść tych artykułów. Polskę obecnie zamieszkuje około 26 gatunków tych zwierząt!!! Zszokowani? Z pewnością. Bo w naszej świadomości istnieje tylko kleszcz, a jaki? To już mniej istotne. Przedstawię Wam zatem pięć najczęściej spotykanych kleszczy, na które sami możecie się natknąć podczas Waszych wędrówek po lasach i nie tylko.

[madohora]

[madohora]

Pelikan

Krótkie nogi, długie dzioby
Te nie służą do ozdoby
To na ryby jest pułapka
Rybka znika w dziobie gładko

[madohora]

Limeryk

Pewien pelikan z tropikalnych mórz
Nie może u nas mieszkać już
Co dziennie dorsze
Nic nie jest gorsze
Nic nie poradzi, że ma inny gust

[madohora]

Flamingi czyli czerwonaki
O czerwonych nogach ptaki
One są troszeczkę inne
A wszystkiemu glony winne

[madohora]

Limeryk

Pewien flaming z Chorzowa
Bardzo chciał w świat powędrować
Do zoo go wsadzili
Skrzydła mu podcięli
A teraz jeszcze boli go głowa

[madohora]

Ciekawe jestem co to będzie
Śpiewały na stawie czarne łabędzie
A przecież łabędzi śpiew
Oznacza smutek i pech...

[madohora]

Limeryk

Pytam się co to będzie
Sęp zatańczył Jezioro Łabędzie
A nad samym ranem
Ptaki zadziobane
Niestety...bisów nie będzie

[madohora]

Limeryk

Pewne dwa lemury
Poszły na amory
Romans
Dla mas
Teraz przychówek mają spory

[madohora]

O tych ptakach mówią nieloty
Ciekawe co będzie potem
Jak tak strusie skrzydła rozwniną
Przelecą nad naszą doliną

[madohora]

Limeryk

Pewne strusie z antypodów
Chciały pokosztować lodów
Na Grenlandię się wybrały
A że latać nie umiały
Skosztowały włoskich lodów

[madohora]

Jak można nie kochać naszych zwierzątek
Bez nich jest smuty każdy w domu kątek

[madohora]

Myślę, że w tym nie ma blagi
Mała żabka też jest warta uwagi

[madohora2]

[madohora]

- Pies podwórzowy często jeszcze bywa po macoszemu traktowany. Podawane skąpe pożywienie składa się często ze zepsutych kwaśnych resztek potraw, które pies tylko zmuszony głodem pożera. Mieszkanie składa się często ze starej beczki, z której dno jest wyjęte albo gorzej z budy zbitej z desek, do której deszcz zacieka i do której wiatr wszystkimi stronami przewiewa. A przecież żądamy od psa podwórzowego żeby był wierny i mienia naszego strzegł od złodziei. To powinniśmy więcej o niego dbać. Mieszka nie psa powinno być z grubych desek zbite a wejście takie aby pies wygodnie wchodzić i wychodzić mógł. Dach powinien być nieprzemakalny a ściany szczelnie się stykające. Łańcuch na którym pies jest uwiązany nie powinien być za krótki. Jeżeli podwórze jest zamykane to spuszczać psa na noc by mógł się wybiegać. Koło budy powinno być zawsze czysto, także w budzie słoma powinna być często odnawiana. Naczynie w którym pies dostaje żer powinno być zawsze czyste a żer sam porządny. Pies powinien w osobnym naczyniu mieć stale wodę do picia, zwłaszcza teraz latem kiedy nastały upały, codziennie świeżej wody dostać musi. Uwiązany powinien być w taki sposób by mógł leżeć w cieniu w pobliżu drzewa.

Takie rady wyczytałam w gazecie Polak Nr 68/1915 z czerwca 1915 roku

[madohora]

[url=http://katowice.gazeta.pl/katowice/1,35063,15827685,Zajecia_z_udzialem_psow_sa_coraz_popularniejsze_w.html]ZDJĘCIA Z PSAMI CORAZ POPULARNIEJSZE W PRZEDSZKOLACH - [size10]Wyborcza.pl - 18.04.2014[/size][/url]

[madohora]

Gdy wtulisz ręce w sierść pieska
Już ci się w oku zakręci łezka
A gdy on spojrzy w twoje oczy
Chcesz by u twego boku kroczył
Lecz on mądrzejszy jest niż ty i ja
I chociaż matematyki nie zna
Polskiego nie uczył się wcale
To nie wcale na to się nie żali
On wie jak swoją miłość podzielić
On potrafi cię rozweselić
A gdy tak trzeba, bo byś się srożył
Przy tobie spokojnie się ułoży
Wówczas nie musisz nawet pić wódki
Bo pies najlepszym lekarstwem na smutki

[madohora]

Dogoterapia - psy wywierają bardzo pozytywny wpływ na ludzi. Ich obecność uspokaja, są więc wykorzystywane do terapii chorych dzieci. Podczas zajęć psy z niezwykłą cierpliwością, łagodnością i spokojem oddają się niekończącym się pieszczotom, głaskaniom i przytulaniom. Dzięki zajęciom z dogoterapii dzieci stają się bardziej aktywne ruchowo, chętnie wykonują szereg ćwiczeń z psami. Psy inspirują też do naśladowania wielu zadań ruchowych.

[marta9001]

Witam!
Jestem studentką V roku edukacji elementarnej i terapii pedagogicznej na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Obecnie prowadzę badania do mojej pracy magisterskiej na temat dogoterapii. Poszukuję osób, które posiadają kontakt z tymi zajęciami jako uczestnicy, opiekunowie, terapeuci lub wolontariusze. Byłabym bardzo wdzięczna jak by poświęcili Państwo 2-3 min mojej anonimowej ankiecie. Jest to dla mnie bardzo ważne, a każda pomoc będzie nieoceniona. Z góry bardzo dziękuję za poświęcony czas.
www.survio.com/survey/d/W5U8E3J6U5A5J8X7P

[madohora]

Teraz przypomniało mi się jak parę lat temu na nasz plac zaplątał się jakiś kundelek. Pies z początku budził lekkie obawy, bo był dość duży no i...nie wiadomo czy nie był chory. Ale dzieci jak to dzieci, często nie mają takich problemów. I przy pierwszej zabawie z dziećmi nikt się nie zastanawiał co psu jest, bo wszyscy mieli z niego niezły ubaw. Gdy dzieciaki urządziły sobie zawody, narysowały start i metę i ścigały się dookoła podwórka, to pies ustawiał się razem z nimi na mecie, czekał na sygnał startu i też się ścigał. Jak grali w piłkę to wchodził w rolę jednego z zawodników. Widać było, że pies lubi dzieci i musiał się z nimi wychowywać.

[madohora]

Widziałam dzisiaj akcję, gdzie kot ratuje dziecko przed psem. Niesamowite.

[madohora]

HOTELE DLA PSZCZÓŁ - Polskie Radio Katowice - 15.05.2014

[madohora]

Kameleon

Zmienia barwy tak jak tęcza
Do szukania go zachęca
Lecz ja go nie będę gonić
On się biedak tylko broni

[madohora]

JABŁONOWO

[madohora]

NIEDŹWIEDZICA Z MŁODYMI POJAWIŁA SIĘ W DOLINIE PAŃSZCZYCY - Gazeta - 14.04.2022

[madohora]

Sępy uznawane są za czarne charaktery w świecie zwierząt. Jednak taka opinia jest krzywdząca dla nich, są bowiem niedoceniane. Mają takie kwasy żołądkowe, które trawią wszystko. Sprzątają padlinę, chroniąc inne zwierzęta przed chorobami, jakie mogą wywołać rozkładające się stworzenia. Ptak ten, kiedy zlatuje na ziemię, porusza się, krocząc lub skacząc. Kiedy chce się unieść w powietrze, musi się rozpędzić

[madohora]

JAMNIKI TO ULUBIONA RASA SENIORÓW - Gazeta - 15.04.2022

[madohora]

Samica manty, aby zwabić partnera, „tańczy” w wodzie. Sprawdza w ten sposób, który z zalotników dorówna jej
prędkością i zwinnością

[madohora]

Park Narodowy Loango w Gabonie to jedyne miejsce na świecie, gdzie można zobaczyć pływające w oceanie hipopotamy. Za dnia zwierzaki te trzymają się słodkowodnych lagun. Tam chłodzą się w wodzie. Wieczorem wychodzą na przechadzkę w głąb lądu, ale także wchodzą do morza. W słonej wodzie trzytonowe cielsko zdaje się lżejsze. Woda obmywa rany i działa kojąco na siniaki

[madohora]

Kokoszka – ptak znany prawie na całym świecie (oprócz Australii). Zasiedla stawy, bagna, sadzawki w parkach i rzeki

[madohora]

Koza

Była kiedyś w każdym domu
Czasem chowana też po kryjomu
Mniejsza też niż krowa
Do dawania mleka gotowa

[madohora]

WIOSENNE ZARYBIANIE ŻYWIECKICH AKWENÓW ROZPOCZĘTE - Radio Eska - 15.04.2022

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Kot

Czy syjamski czy dachowiec
Sympatyczny - no sam powiedz
Jak się gniewać na sierściucha
Nawet gdy na ciebie fuka

[madohora]

Chwila, chwila
Mówisz coś o motylach
To takie kapustniki
Co latają w rytm muzyki

[madohora]

W 1937 ROKU KATOWICACH POŚWIĘCONO SZKOŁĘ UKŁADANIA PSÓW - Wyborcza.pl - 30.05.2014

[madohora]

Coś mi się tutaj nie zgadza - chodzi o dopisek w artykule "kontynuującą starą tradycję szkoły założonej w 1918 roku, bo niedawno przeczytałam że policja zaczęła pracować z psami dopiero w 1925 roku. I przeczytałam to w czasopismach z tamtego okresu.

[madohora]

SZMARAGDOWE GODY HIPOPOTAMÓW

[madohora]

ŚPIEWAJĄCY PIES Z NOWEJ GWINEI

[madohora]

TO CI PRZESTĘPCY LIS, DZIK I KANGRURY

[madohora]

A tu co drugi wątek
Jest dla zwierzątek

[madohora]

Martwię się na wyrost, tak trochę na zapas
Dlaczego takie kiwi na przykład nie lata?!

[madohora]

[madohora]

Chcesz by latało? Ja w to nie wierzę
To przecież taki owoc co ma meszek!

[madohora]

[madohora]

O czym wy tak prawicie z samego rana?
Wszak kiwi to pasta do butów dobrze nam znana

[madohora]

[madohora]

Altannik

To ptaszek co najbardziej w Australii jest znany
Buduje przepiękne budki - znaczy się altany
Na wstążki, kolorowe piórka samiczki zwabia
A potem już tylko z nimi się zabawia

[madohora]

[madohora]

Kot

Ot taki kot ma swoje na życie pomysły.
Własna droga. Miska mleka. I po wszystkim

[madohora]

Ryś

Smutna prawda jest o rysiach
Giną i to nie od dzisiaj

[madohora]

Puma

Spojrzałyśmy sobie w oczy
I ten szczegół nas zaskoczył

[madohora]

Lew

Lew jest królem lecz bez lwicy tak za bardzo się nie liczy

[madohora]

Ocelot

Nie wiem co to będzie dalej
Cętki mu - wyparowały

[madohora]

Tygrys

Uważaj bo gdy tygrys się nudzi
To poluje nawet na ludzi

[madohora]

Puma

Upoluje w co jej wierzę
Potem porzuca martwe zwierzę

[madohora]

Lampart i pantera to ta sama cholera

[madohora]

Głowonogi (Cephalopoda) – gromada mięczaków (Mollusca) obejmująca ok. 800 gatunków występujących w wodach mórz i oceanów.

[madohora]

Badylarka, mysz polna, bardzo mała. Robi sobie gniazdko kuliste z ździebełek traw y i zawiesza na badylach, lub w śród kłosów zboża. Gdy się j w znacznej liczbie rozmnoży, staje się szkodliwą zbożu.

[madohora]

B ia ło ryb , rodzaj ryb, należących do rodziny karpiow atych, bardzo pospolity, jednak dla mięsa mniej ceniony. Należy do niego kilkanaście gatunków , dosyć do siebie podobnych; między innjuni: p ło ć , j a ź , ś w in k a

[madohora]

Brzana, ry b a należąca do członko- promiennych, z grzbietu' oliwkowo-zielona. po bokach żółtawa, ze spodu
biaława, koło pyszczka ma cztery wisiorki. Przebywa w czystych, rwących potokach i rzeczkach. Mięso jej nie jest cenione. Przez zjadanie ikry staje się szkodliwą.

[madohora]

Chrościel, p tak z rzędu brodzących, wielkości kawki, tylko na wyższych nogach, ma upierzenie z grzbietu rdzawe, a spodem białe, czarno, pręgowane. Przebywa pómoczarach, żeruje wieczorem. Chró ściel d e r-
k a c z . z kształtu i upierzenia podobny do przepiórki, tylko nieco większy, dziób ma krótki, a nozdrza
na przestrzał otwarte. L ubi przebyw ać po 53., Ćhróścięl. mokrzyst-ych. łąkach, spotkać go można jed n ak i w śród pól upraw nych. — Nazwę wziął odkrzyku urywanego, którykilkakrotnie powtarza

[madohora]

CierniU: 1) mała rybka cierniopromienna, zwana także kolką, mająca przed płetw ą grzbietow ą 2 lub 4 kolce,
a także zam iast płetw brzusznych kolce ruchome. Znana je s t z tego, że samiec buduje gniazdo z traw wodnych, które zlepia śluzem, a złożonych w nie jaj pilnie strzeże, dopóki nie w ylęgną się młode;
2) owad z rodziny słomkowatych, mający swą nazwę od m alutkich kolców, pokryw ających przedpleczeipokrywy.

[madohora]

Hippologia, nauka o koniu, o jego budowie, powierzchowności, rasach, utrzym yw aniu czyli hygienie, używ a
niu, tresurze, chorobach i t. d

[madohora]

Kania, ptak drapieżny z rodziny orłów, ma dziób mniejszy, niż one; poznać ją można po widlasto rozgałęzionym ogonie. Ponieważ bije ptaszki śpiewające, kuropatw}', zające, należy ją niszczyć

[madohora]

Makolągwa, m ały ptaszek w róblo- w aty , m ający g rz b ie t rdzaw o k a sz tano w aty , głow ę, k a rk i szyję popielate, n a ciem ieniu dużą jolamę czerw oną, 1 tak ież 2 plam y n a biaław ej piersi, brzuch ta k że b iały, a końce lotek i steró w ek czarne. Sam ica m a w szy stk ie b arw y bledsze i nie p osiada plam czerw onych. Ż yje u nas po ogrodach i b rzeg ach la só w

[madohora]

M y s z o s k o c z , gryzoń, nieco większy od m yszy, zresztą całkiem do niej podobny, o m iękkiem fu terk u żółtem lub b rn n a tn a w e m ; ogon ta k że owłosiony. Z am ieszkuje E u ro p ę południow ą, Azyę
i A frykę. Ż y je w norach, żeru je nocą, doskonale p o tra fi sk ak ać, nieraz na k ilk a m etrów . S zkodliw y, bo robi, jak nasz chom ik, znaczne zap asy w swych orach. — M y s z o ś w i n e k , także gryzoń, żyje n a A n ty lla ch ; m y s z o- w ó r, zw ierzę, n ależące do torbaczy, przeb y w a w A u stralii

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Uczyłam się o tasmańskich diabłach a na koali padłam

[madohora]

Są to zwierzęta rozdzielnopłciowe o zapłodnieniu zewnętrznym. W ich rozwoju występuje planktonowa larwa zbliżona budową do trochofory. Żywią się drobnymi organizmami (otwornice, okrzemki) chwytanymi za pomocą nitkowatych wyrostków. Łódkonogi często stanowią pożywienie ryb dorszokształtnych i drapieżnych ślimaków

[madohora]

A meba, zwierzątko mikroskopijnie drobne. Przedstawia się jako i bryłka bezkształtna plazm y; porusza
się za pomocą palczastych wypustek, do których reszta ciała się wlewa. Wypustkam i oblewa drobniuchne czasteczki organiczne, stanowiące jej pokarm. Rozmnaża się w ten sposób, że ciało jej dzieli się na dwie części, które dalej samoistnie żyją. Znaleźć ją można we wodzie. Należy do typu p i e r w o t n i a k ó w

Encyklopedia z 1905 roku

[madohora]

Cyranka, gatunek kaczki dzikiej, nieco mniejszy od niej. Żyje po wodach, sitowiem zarosłych, gdzie umie
może najlepiej ze wszystkich kaczek ukryć się przed okiem ludzkiemu

[madohora]

Foka, albo nerpa (cielę, pies morski). zwierzę ssące, należące do rzędu czteropletwowców, bo jego cztery odnóża m ają płetwy, spięte błoną; druga para je s t w tyle wrzecionowatego, g ład ką sierścią pokrytego ciała osadzona; głowa do psiej podobna, ogonek krótki. Żyje w morzu północnem, łodowatem ; żywi się rybami. Polują na fokę gorliwie z powodu skóry i tłuszczu, z którego tran w ytapiają. W niektórych okolicach bliska już je s t w ytępienia

[madohora]

[madohora]

Nie ma dwóch takich samych samców batalionów. Ten ptak występuje u nas rzadko. Tylko 50 – 80 samic zakłada gniazdo w Polsce. Samce muszą zaimponować paniom, by zechciały wybrać ich na ojca swych pociech. Po zapłodnieniu samce zostawiają samice i wracają na tokowisko

[madohora]

Co rusz wątek
Dla zwierzątek

Śmieszne zwierzęta

[madohora]

śmieszne zwierzęta

[madohora]

śmieszne zwierzęta

[madohora]

[madohora]

[madohora]

GATUNKI FRANKENSTEINA. WYMARŁE GATUNKI WRACAJĄ DO ŻYWYCH - Interia - 20.01.2022

[madohora]

EKOSYSTEMY JAK DOMEK Z KART - Interia - 20.01.2022

[madohora]

MNIEJ NATURY TO MNIEJ ZDROWIA - Interia - 20.01.2022

[madohora]

ZAMÓWIŁ BUTY, Z PACZKI WYPEŁZAŁ WĄŻ - Interia - 20.01.2022

[madohora]

[madohora]

Największym żyjącym współcześnie gatunkiem żółwia jest żółw skórzasty. Jego waga dochodzi do 450 kg.

[madohora]

Ja też tak chcę

[madohora]

Największym obecnie ptakiem jest struś afrykański - 160 kg

[madohora]

Tanis w Dakocie Północnej (USA) to wielkie stanowisko paleontologiczne, na którego terenie odkryto cmentarzysko bardzo wielu przedstawicieli fauny. Są tam szczątki dinozaurów, ryb i innych zwierząt morskich oraz lądowych. Skamieliny te tworzą jedną wielką plątaninę. Zdaniem naukowców to dowód na to, że 66 mln lat temu w Ziemię uderzyła asteroida. W wyniku tego doszło do trzęsienia ziemi i potężnego tsunami. W tamtych czasach w rejonie obecnej Dakoty Północnej znajdowało się śródlądowe morze.
Potężny wzrost poziomu wody zniszczył całe otaczające je środowisko. Naukowcy uważają, że znajdujący się tam masowy grobowiec zwierząt to wspaniałe i nieoczekiwane znalezisko, bardzo bogate w szczegółowe informacje na temat tego, co wydarzyło się w wyniku uderzenia asteroidy

[madohora]

Najmniejszym ptakiem jest koliber trzmiela - 1,5 g

[madohora]

Największą rybą jest rekin - żarłacz wielorybi. Długość jego ciała sięga 18 metrów, a waga 40 ton. Rekin ten żywi się wyłącznie planktonem.

[madohora]

[madohora]

Sikorka bogatka jest nieco mniejsza od wróbla. Ma czarną główkę, białe policzki i żółty spód z czarną pręgą pośrodku. Jej skrzydła, ogon i kuper są niebieskoszare. Grzbiet ma kolor zielony – z odcieniami żółtego.

[madohora]

Bogatka zasiedla prawie całą Europę. Nie gniazduje tylko na dalekiej północy. Jej areał lęgowy rozciąga się daleko na wschód – aż po Indie i Japonię. Sikorka bogatka występuje w całej Polsce – jest szeroko rozpowszechniona i liczna.

[madohora]

Sikorka bogatka składa od 8 do 12 jaj i gniazduje w dziuplach, ale nie tylko. Zdarza się, że buduje gniazda, w skrzynkach na listy, na dachach, na słupach energetycznych i w innych niezwykłych miejscach. Pisklęta bogatki są gotowe do lotu już po dwóch tygodniach. Potem wzbijają się w powietrze, ukrywają w koronach drzew i tam są dokarmiane przez rodziców jeszcze przez kilkanaście dni.

[madohora]

Żbik to bardzo płochliwe zwierzę. Niezmiernie trudno jest zauważyć żbika w jego naturalnym środowisku ze względu na wrodzoną czujność. Zamieszkuje on głównie lasy liściaste i mieszane na terenach górskich. Poza tym żbik prowadzi głównie nocny tryb życia. Obiera sobie liczne kryjówki w powalonych drzewach, w dziuplach czy też norach, które wcześniej zamieszkiwały inne zwierzęta. Żyje samotnie i jeśli nie musi wędrować, trzyma się swojego terytorium, które oznacza wydzieliną gruczołów zapachowych, własnymi odchodami oraz drapiąc korę drzew. Z łatwością też wspina się na drzewa i porusza w obrębie ich gałęzi.

[madohora]

Wiosną samce opuszczają swoje terytoria i wędrują w poszukiwaniu samic i wabią je miauczeniem. Dzieje się to zazwyczaj na przełomie lutego i marca i nazywa się, podobnie jak u kotów domowych – marcowaniem. Po około 9 tygodniach ciąży, na przełomie maja i czerwca samice rodzą 2-4 kociąt i wychowują je samotnie. Legowisko jest zazwyczaj dobrze ukryte przez samicę w bezpiecznych norach. Przez 1,5 miesiąca młode są karmione przez matkę mlekiem. Po tym czasie kocica zaczyna przynosić młodym mięsne pokarmy. Następnie matka uczy młode sztuki polowania. Około 11 miesiąca życia żbiki są już gotowe do rozrodu. Długość ich życia wynosi prawie 15 lat.

[madohora]

Żbik to typowy mięsożerca. Na pożywienie żbika składają się głównie gryzonie − myszy czy nornice. Zdarza się także, że żbik zapoluje na rybę. Poza tym zwierzęta te są na tyle silne, że potrafią z powodzeniem zapolować na młode sarny, jelonki czy kozice. Ich ofiarą padają także wiewiórki oraz bażanty. Swoją dietę uzupełniają owadami. Jak każdy drapieżnik, także i żbik sam poluje i zdobywa pokarm. Potrafi czatować na ofiarę w bezruchu nawet do godziny.

[madohora]

Niedźwiedź brunatny w Europie tylko w najrzadziej zaludnionych rejonach. Spotyka się go w górskich lasach Pirenejów, Alp, Apeninów, Bałkanów i Karpat. Zamieszkuje Skandynawię, północno-wschodnią Europę, Azję aż do samej Japonii oraz Amerykę Północną.

[madohora]

Niedźwiedź brunatny gdy wyczuje niebezpieczeństwo lub szuka pokarmu, może stawać na tylnych łapach. Porę zimową, gdy jest mało pożywienia, niedźwiedzie spędzają we wcześniej przygotowanych gawrach, wykopanych u podnóża pagórków lub w zaroślach zagajnika. Przykryte grubą warstwą śniegu różnią się od innych zasp kremową plamą, wywołaną oddechem zwierzęcia. Sen zimowy, z którego mogą się od czasu do czasu budzić, może trwać do 6 miesięcy. Nie jest to przysłowiowo twardy sen susła, a raczej leniwa drzemka. Myśliwi wiedzą o tym, że wytropiony przez psy i zbudzony ich ujadaniem błyskawicznie zrywa się z legowiska. Gawra w jednej chwili śmiga śniegiem w górę, jakby granat wybuchnął, a znad nieruchomej dotąd zaspy wyłania się rozzłoszczony, gotowy do ataku niedźwiedź brunatny.
Nie boi się wody, może godzinami siedzieć obok wodospadu lub na płyciznach rzek w oczekiwaniu na zdobycz. Gdy w pobliżu pojawia się łosoś płynący pod prąd i przeskakujący przeszkody w drodze na tarło, drapieżnik zręcznie chwyta go zębami lub wyrzuca na brzeg silnym uderzeniem łapy. Niektóre niedźwiedzie brunatne, aby złapać przepływającego łososia, całkowicie zanurzają głowę, po czym na brzegu zręcznie patroszą zdobycz.

[madohora]

ŚWIATOWY DZIEŃ PSZCZÓŁ - Dziennik Zachodni - 20.05.2022

[madohora]

SENSACJA W NOWYM TARGU. LEŚNICY WYTROPILI SĘPA PŁOWEGO - www.msn.com.pl - 20.05.2022

[madohora]

Modliszka storczykowa wygląda niczym cudny kwiat. Jej zgrubiałe odnóża przypominają kwiaty, a wydzielane przez nią feromony kuszą zapylacze skuteczniej niż prawdziwy kwiat. Owad siada na niej, szukając nektaru, i chwilę później jest już po nim.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Czaple czarne mają słabość do małych ryb, ale te są sprytne i szybkie. Ptak wie, że ryby lubią spędzać czas
w cieniu. Tworzy zatem z piór coś na kształt parasola i czeka, aż ryby przypłyną i wtedy złowi pożywienie.

[madohora]

Niedźwiedź brunatny jest w zasadzie wszystkożerny, zwykle żywi się pokarmem roślinnym, jednak gdy nadarzy się okazja, chętnie je mięso i ryby. Nie gardzi ptakami ich jajami. Potrafi jednym uderzeniem łapy zabić jelenia lub łosia, czasem napada również na bydło domowe. W czasie zimowego spoczynku wystarczają mu zgromadzone podskórnie zapasy tłuszczu.

[madohora]

[madohora]

Niedźwiedź brunatny żyje samotnie, łącząc się w pary jedynie podczas rui. Potomstwo przychodzi na świat w gawrach, samica rodzi młode co 2 lata. Po 4 tygodniach otwierają oczy, po 4 miesiącach przestają pić mleko matki. W warunkach naturalnych żyją do 25 lat, w niewoli trochę dłużej.

[madohora]

W Ameryce Północnej występuje podgatunek niedźwiedzia brunatnego - niedźwiedź grizzly (Ursus arctos horribilis). Podgatunek ten odróżnia kolor sierści. Każdy włos ma jasny koniuszek i ciemną resztę. Jest nieco mniejszy niż U. a. arctos - mierzy średnio 2,4 m. Mimo powszechnej opinii, grizzly, podobnie jak inne niedźwiedzie, unikają ludzi i atakują tylko w ostateczności. Szczególnie groźne może być spotkanie człowieka z niedźwiedzicą i jej młodymi.

[madohora]

Ogólnym wyglądem dzik przypomina świnię domową, której jest przodkiem. Długość ciała wynosi 110 -190 cm, wysokość w kłębie do 100 cm, długość ogona 15 -35 cm, waga samców 100 -200 kg (maksymalnie do 350 kg), samic 40 -140 kg. Samce są masywniejsze, szczególnie w przedniej części ciała, a ich kły są silnie rozwinięte i większe niż u samic. Dzik ma mocny kark, wydłużony pysk, małe oczy i sterczące, trójkątne uszy. Ubarwienie dorosłego osobnika jest ciemne, od szarobrązowego do brunatnoczarnego. Młode mają wzdłuż ciała liczne białawe lub żółte, podłużne pasy na szarobrązowym tle. Pasy te spełniają zadanie maskujące i zanikają w 10 -11 miesiącu życia. Sierść dzika składa się z włosów wełnistych i długich szorstkich włosów ościstych.

[madohora]

Dzik występuje w prawie całej Europie (jego liczebność jest zróżnicowana), dużej części Azji i północno -wschodniej części Afryki. W Polsce spotyka go się w całym kraju. Jest zwierzęciem łownym.

[madohora]

Dzik jest mieszkańcem lasów liściastych i mieszanych o wilgotnym podłożu. Dzień spędza w największym gąszczu. Aktywny staje się o zmierzchu. Zdarza się, że podchodzi do osiedli ludzkich i niszczy uprawy. Samice z młodymi tworzą stada, którym przewodzi najczęściej stara samica. Stare samce żyją osobno. W okresie rui dziki skupiają się w duże stada. Zwierzęta te lubią kąpiele w błocie. Działają one chłodząco i pomagają pozbyć się pasożytów.

[madohora]

Dzik zaczyna żerować o zmierzchu. Często w poszukiwaniu pokarmu ryje pyskiem w ściółce leśnej. Jest zwierzęciem wszystkożernym. Jego pokarm stanowią: zielone części roślin, orzechy buczyny, żołędzie, owoce, jagody, grzyby, korzenie, kłącza, ziemniaki, buraki, zboże, a także owady, dżdżownice, pędraki, drobne kręgowce (np. myszy) oraz padlina.

[madohora]

Ruja dzika ma miejsce w okresie od listopada do lutego. Po ok. 18 tygodniach ciąży (w Polsce najczęściej w kwietniu) samica rodzi od 2 do 10 młodych. Czasami zdarza się drugi miot na jesieni. Laktacja trwa do 4 miesięcy, ale młode zaczynają pobierać pokarm stały już po 3 tygodniach życia. Dojrzałość płciową osiągają w drugim roku życia. Do pełnych rozmiarów dorastają po 5 latach. Długość życia wynosi ok. 10 lat.

[madohora]

Samice dzików są zwane lochami, samce odyńcami, młode w pierwszym roku życia - warchlakami, w drugim - przelatkami, w trzecim - wycinkami. Okres rui zwany jest huczką.

[madohora]

[madohora]

Jaguar to największy kot w Meksyku, osiągający wysokość jednego metra. Niziny i wilgotne dżungle są jego głównym siedliskiem. Poluje tam na jelenie i małe ssaki. Jest zwierzęciem skrytym, unika człowieka. Jego szczęki mają niezwykle silny uścisk, dzięki czemu może przekłuć zębami nawet żółwie skorupy. To mistrz skoków: w dal osiąga odległość 15 m, a wzwyż niemal 6 m. Głównym zagrożeniem dla populacji jaguara
jest niszczenie jego naturalnego środowiska. Lasy są wycinane bez ponownego zalesiania. Dzisiaj pozostało już tylko 20 proc. pierwotnych siedlisk tego drapieżnika, resztę ludzie zabrali pod pastwiska

[madohora]

Albatrosy czarnobrewe w pogoni za zdobyczą potrafią zanurkować nawet na głębokość 19 metrów. Do tej pory uważano, że mogą schodzić pod wodę tylko do 6 – 9 metrów. Ustalili to brytyjscy naukowcy, którzy na wyspie New Island na Falklandach obserwowali ptaki wyposażone w urządzenie mierzące przyspieszenie, czujniki głębokości i nadajniki GPS. Swoich wyczynów dokonywały w dzień. Nocami nie polowały, co oznacza, że podczas ścigania ryb polegają na swoim wzroku. Badacze alarmują, że 15 z 22 gatunków albatrosów jest zagrożonych wyginięciem. Ostatnie odkrycie dotyczące ich zwyczajów pozwoli lepiej je chronić.

[madohora]

Pakożer leśny mieszka w Ameryce Południowej i Środkowej. Ma gęstą sierść i dzięki niej nie doznaje obrażeń, przemieszczając się przez lasy. Ten niewielki ssak nie zalicza się do zwierząt o imponującej urodzie. Ma krępą budowę ciała, grubą szyję, krótki pydk, szeroką głowę i małe uszy. Prowadzi lądowo-wodny tryb życia

[madohora]

Niestety zachowane zapiski odnoszą się raczej do metod polowania czy kulinariów. Dopiero w XVII i XVIII wieku zaczęły powstawać bardziej obrazowe opisy tego zwierzęcia, które aż do roku 1868 po polskiej stronie Tatr było odławiane na potęgę. Pisali o nim Gabriel Rączyński, Krzysztof Kluk czy Maksymilian Nowicki. Dopiero ten ostatni w roku 1865 opublikował pełny opis biologii gryzonia. To właśnie Nowicki opisując po raz pierwszy świstaka w sposób stricte naukowy, jak na tamte czasy oraz warunki przystało, użył łacińskiego określenia Arctomys – co w wolnym tłumaczeniu na język polski oznacza nic innego jak „misiomysz”. Genezy takiego określenia należy doszukiwać się w wyglądzie świstaka.

[madohora]

Inny Polski naukowiec Ludwik Zejszner określił świstaka jako „niedźwiedziomysz”. Na potwierdzenie użytej przez siebie nazwy tak opisał zwierze: „…wygląda jakby składało się z dwóch innych; łbem podobne myszy, resztę ciała niedźwiedziowi, pokryte długim włosem nie różniącym się od szopów.” A skąd w takim układzie ostateczna nazwa, używana do dzisiaj? Odpowiedź w tym samym tekście.

[madohora]

Zejszner pisał, że górale określali świstaka… świstakiem. Dlaczego? Ze względu na jego charakterystyczne „szczekanie” przypominające bardziej świst. Podobne pochodzenie ma nazwa łacińska. Marmota marmota – w tłumaczeniu na polski oznacza kogoś mamroczącego, marudzącego lub mruczącego. Głos jest niezwykle ważnym elementem komunikacji w kolonii świstaków.

[madohora]

Cała seria różnych świstów pozwala zwierzętom na swój sposób określić rodzaj nadchodzącego niebezpieczeństwa, czy też komunikację między sobą, a także ustalenie w danym momencie pozycji konkretnego osobnika. Pojedynczy, ostry, wysoki gwizd oznacza nadlatującego orła. Wtedy inne świstaki, ostrzeżone w ten sposób, jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki znikają w norach pod ziemią. Natomiast jeśli w pobliżu znajdzie się człowiek lub lis czy pies, wtedy następuje seria świstów o średnim natężeniu. Świstaki chowają się w norach, przeczekują niebezpieczeństwo siedząc u wylotu i obserwują następujące po sobie zdarzenia. Przeważnie lis słysząc tego typu dźwięki, rezygnuje z polowania, gdyż wie, że upolowanie takiego świstaka wiąże się ze zbyt dużą utratą energii. Poza dźwiękami ostrzegawczymi, te gryzonie wydają także piski lub pomruki będące głosami kontaktowymi pomiędzy poszczególnymi członkami świstaczego klanu.

[madohora]

Świstaki kopią głębokie tunele, na końcu których znajdują się nory. W nich można znaleźć gniazda, a w gnieździe nawet 6 młodych urodzonych w czerwcu po 33 dniowej ciąży. Wiewiórki należą raczej do małych zwierząt, a świstak, łącznie z ogonem, mierzy niemal 70 cm i może ważyć nawet 4 kg, co czyni go, zaraz po bobrze, największym gryzoniem zamieszkującym nasz kraj. Przedstawiona masa jest masą średnią, dlatego że jesienią świstaki ważą nawet do 6 kg! Główną przyczyną tak gwałtownego zwiększenia masy ciała jest nic innego jak zbliżająca się zima, podczas której zwierzęta te ucinają sobie kilkumiesięczną drzemkę. Żeby móc przetrwać ten okres, sama tkanka tłuszczowa stanowi niemal 2 kilogramy! Świstaki gromadzą się zazwyczaj pod koniec października i wspólnie zimują w specjalnych komorach zimowych. Na zewnątrz śpią najstarsze, a zarazem najbardziej doświadczone osobniki, natomiast w samym środku, otoczone innymi osobnikami, zimują najmłodsze zwierzęta. W tym czasie temperatura ciała spada do około 8 stopni, co stanowi nieco mniej (przeważnie o 2-3 stopnie) niż temperatura panująca wówczas w norze. Akcja serca spada z aż 220 skurczów na minutę w okresie letnim, do zaledwie 15 zimą. Sen świstaka trwa według różnych źródeł około 220 dni, ale ze względu na zmiany klimatyczne, które cały czas postępują, długość snu z roku na rok się skraca. Podczas hibernacji ssaki co trzy tygodnie przebudzają się, głównie ze względu na rosnącą temperaturę środowiska zewnętrznego. Im częściej temperatura wzrasta do 0 stopni lub powyżej, tym świstaki częściej budzą się, co stanowi duży wydatek energetyczny. Podczas takich krótkich przebudzeń temperatura ciała rośnie do 34 stopni. Nietrudno zatem wywnioskować, że takie zjawisko może mieć opłakane skutki dla zwierząt. W drastycznych przypadkach prowadzi to nawet do śmierci, przede wszystkim, młodych osobników. Ale śmierć na świstaki czyha także wtedy, gdy termiczna zima dobiega końca później niż pozwalają na to zapasy tłuszczu. Zwierze wówczas wyczerpane balansuje na granicy życia i śmierci.

[madohora]

Rodzina świstaków może składać się z kilkunastu członków, natomiast kilka rodzin żyjących obok siebie tworzy dość sporą kolonię. Jak się okazuje osobniki żyjące w tych koloniach, a przede wszystkim samce, co jakiś czas ruszają na obchód zajmowanego przez nie skrawka ziemi. Przy okazji kontroli swojej „granicy”, zwierzęta znakują teren wydzieliną pochodzącą z gruczołów umieszczonych w okolicy odbytu, na poduszkach łap oraz na policzkach. W ten sposób dają znać sąsiadom, że to ich „prywatna” działka, na którą lepiej nie wchodzić. Jeżeli samiec napotka na obce osobniki, wówczas zaczyna je odstraszać. Najpierw stroszy sierść i podnosi ogon pionowo do góry charakterystycznie machając i udając przy tym jeszcze większego niż jest naprawdę. Zazwyczaj takie odstraszanie pomaga a osobnik, który otrzymał tak wyrazisty sygnał zawraca na pięcie i odchodzi w swoją stronę. Przede wszystkim na granice rewirów zapuszczają się ciekawskie osobniki młodociane, nie znające jeszcze wielu zagrożeń. Trochę tacy nastolatkowie, przekładając na nasze, ludzkie rozumienie struktury wiekowej danej populacji. Bywają również takie sytuacje, kiedy dochodzi do konfrontacji między dorosłymi samcami przebywającymi na granicy terytorium. Wtedy sygnały wizualne raczej nie pomagają i dochodzi do walki, często na śmierć i życie. Największa bronią każdego świstaka są siekacze. Ssak potrafi nimi naprawdę bardzo mocno zranić przeciwnika. Gdy walka nie ma zwycięzców, a żaden z toczących bój nie chce ustąpić, zwierzęta będą ją toczyć aż do skutku, dopóki jeden z nich nie odpuści. Jeszcze będąc dziećmi, samce są przysposobiane do takich incydentów. Latem można obserwować jak młodociane osobniki toczą między sobą walki na niby, podczas których zdobywają umiejętności służące w życiu dorosłym.

[madohora]

Słyszeliśmy już o deszczach ptaków, ale to, co zdarzyło się w mieście Cuauhtémoc w meksykańskim stanie Chihuahua można nazwać prawdziwą ptasią ulewą. Wczesnym rankiem mieszkańcy znaleźli na ulicach, chodnikach i trawnikach setki martwych żółtogłowców, małych ptaków z rzędu wróblowatych.

[madohora]

Przybyli na miejsce weterynarze stwierdzili, że ptaki mogły paść ofiarą zanieczyszczenia powietrza, np. unoszącym się w powietrzu tlenkiem węgla z nieszczelnych piecyków. Mogły też paść martwe, gdy siadły na linie energetycznej, która uległa przeciążeniu.

[madohora]

Jednak nagranie z kamery monitoringu zamiast wyjaśnić tę zagadkę, przyniosła kolejne znaki zapytania. Widoczna jest na nim chmara ptaków, która spada na ziemię. Tylko część żółtogłowców przetrwała tak silne uderzenie.

[madohora]

Ptaki te o tej porze roku migrują z Kanady na południe do Meksyku, gdzie zimują. Władze zapowiedziały, że przeprowadzona zostanie sekcja ptaków i wówczas być może uda się odpowiedzieć na nurtujące wszystkich pytanie, co tak naprawdę się stało.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Ptaki z rodziny krukowatych i wronowatych będą sprzątać miasta. Stanie się tak w ramach projektu Corvid Cleaning wdrożonego w Szwecji. Zwierzęta zostaną przeszkolone do zbierania drobnych odpadków. Już podczas prób udało się zauważyć, że mali sprzątacze są w stanie stwierdzić, co jest śmieciem oraz do którego pojemnika na segregację powinno się go wrzucić. W trakcie ćwiczeń zwierzaki otrzymywały nagrody
w formie przysmaków i dość szybko domagały się większej „wypłaty” za swoją lepiej wykonaną pracę. Najbystrzejszym gatunkiem okazała się wrona brodata

[madohora]

Samiec drzewołaza troskliwie opiekuje się swym potomstwem. Zapewnia każdej kijance osobny basen z wodą. Na przykład na dnie kielicha kwiatka. Samiec żaby zagląda do każdej swojej pociechy. Ojciec wielkości paznokcia kciuka dba też o pożywienie dla dzieci. Jeśli w wodzie brakuje pokarmu, samiec odnajduje mamę i prowadzi ją do dziecka. Tam składa ona niezapłodnione jajo, by kijanka mogła się pożywić.

[madohora]

Powstrzymano wymieranie tygrysów na świecie! To pierwszy taki sukces człowieka od 100 lat! Akcja rozpoczęła się w 2010 roku, kiedy to 13 krajów zaplanowało do obecnego roku podwoić liczbę tych wielkich dziko żyjących kotów. I udało się! Według chińskich znaków zodiaku nastał teraz Rok Tygrysa. Przypada on raz na dwanaście lat. W 2010 roku liczba tych drapieżnych ssaków wynosiła 3200 osobników.
Dokładna liczba żyjących teraz będzieznana pod koniec 2022 roku, kiedy nastąpi liczenie zwierząt. Ochrona tygrysów rozkłada się nierównomiernie na świecie. Najważniejsza w tym programie jest ochrona środowiska, w którym żyją.

[madohora]

Kości niedźwiedzi jaskiniowych odnaleziono w wielu jaskiniach w prawie całej Europie, np. w jaskini Dechenhöhle (Niemcy), Teufelshöhle (Niemcy), Drachenloch (Szwajcaria), Jaskini Ważeckiej (Słowacja), zaś na terenie Polski np. w Jaskini Magurskiej w Tatrach oraz w wielu jaskiniach Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej, Karpat i Sudetów (m.in. w Jaskini Niedźwiedziej i Jaskini Radochowskiej).

[madohora]

Niedźwiedzie jaskiniowe osiągały do 1,5 m wysokości w kłębie, do 1000 kg wagi i do 2 m długości, samice były zwykle nieco mniejsze.

[madohora]

Najbardziej zauważalnymi cechami różniącymi obydwa gatunki, poza wielkością, są: odmienna budowa czaszki – niedźwiedzie jaskiniowe miały wysokie, stromo nachylone czoło, natomiast czoło niedźwiedzia brunatnego jest niskie i raczej płaskie, oraz szerokie korony zębów trzonowych typowe dla roślinożerców.
Niedźwiedzie jaskiniowe były prawie wyłącznie roślinożerne, o czym świadczy budowa ich zębów.

[madohora]

Przypuszczalnie w wymarciu niedźwiedzi jaskiniowych znaczącą rolę odegrała zmiana klimatu u schyłku zlodowacenia bałtyckiego (Würm), do którego niedźwiedzie jaskiniowe nie zdołały się przystosować. Wcześniej uważano, że zwierzęta te wymarły około 11 tys. lat temu i do ich wyginięcia przyczynili się w dużym stopniu także ludzie. W wyniku dalszych badań przesunięto okres wymarcia na 27 800 lat temu, co wyklucza wpływ ludzi na wymarcie niedźwiedzi, populacja ludzka na terenie Europy była wówczas zbyt mała, aby znacząco wpłynąć na stan populacji niedźwiedzi jaskiniowych.

[madohora]

Niektórzy badacze uważają, iż niedźwiedzie jaskiniowe były w jakiś sposób czczone przez prehistorycznych Europejczyków, o czym świadczą liczne malowidła i rysunki naskalne przedstawiające te zwierzęta. Dowodzi tego także np. znalezisko w szwajcarskiej jaskini Drachenloch, gdzie natrafiono na niedźwiedzie czaszki zamknięte w kamiennym sarkofagu, nakrytym kamienną płytą, co by świadczyło o celowym pochówku zwierząt.

[madohora]

Z badań Barlowa i współpracowników (2018) wynika, że w plejstocenie niedźwiedzie jaskiniowe krzyżowały się z niedźwiedziami brunatnymi i że do dziś żyją niedźwiedzie brunatne będące potomkami niedźwiedzi jaskiniowych

[madohora]

Kaczki krzyżówki, kiedy wchodzą na lód lub śnieg, przeważnie stają na jednej nodze, a drugą chowają w pióra,
podobnie jak dziób.

[madohora]

Tamaryna srokata żyje w brazylijskich lasach deszczowych Amazonii. Jest uważana za jedną z najbardziej zagrożonych małp. Jej głowa i uszy pozbawione są włosów i mają kolor czarny. Resztę ciała pokrywa długa sierść.

[madohora]

Szczygieł trzymany był kiedyś w domach ze względu na swą urodę i śpiew. Ptaka tego ukochali także malarze
– od średniowiecza do okresu renesansu.

[madohora]

Leśnicy liczą szkodniki drzew. Każdego roku po pierwszych mrozach nadleśnictwa dolnośląskie sprawdzają, ile owadów w różnych stadiach rozwoju znajduje się na konkretnym terenie i czy zagraża to na przykład rosnącym tam sosnom. Zbierają żywe i martwe osobniki. Poczwarki przewożone w pudełkach po zapałkach trafiają do Zakładu Ochrony Lasu i tam ocenia się m.in. to, jak wiele ich jest.

[madohora]

Rokselany to przepiękne złote małpy z zadartym nosem. Żyją w górach Qin Ling na południu chińskiej prowincji Gansu, gdzie mogą bez trudu przetrwać śnieżną zimę. Zamieszkują zarówno lasy liściaste,
mieszane, jak i iglaste. Większość życia spędzają w koronach drzew, gdyż zejście na ziemię wiąże się z niebezpieczeństwem. Rokselany muszą uważać na drapieżniki, takie jak: cyjony, wilki, tygrysy chińskie, lamparty, orły. Małpy te stosują szeroką gamę wokalizacji bez użycia warg i mięśni twarzy, podobnie jak brzuchomówcy. Żywią się porostami, młodymi i dojrzałymi liśćmi, kwiatami, korą, owocami. Gatunek ten jest zagrożony wyginięciem z powodu utraty siedlisk i usuwania martwych drzew, na których rozwijają się
porosty stanowiące podstawę ich diety.

[madohora]

Crosby rasy golden retriever poradził sobie z brakiem towarzystwa, samodzielnie i samowolnie przygarniając bezdomnego kotka. Gdy jego właściciel wrócił z pracy, ulubieniec zaprowadził go wprost do łazienki, gdzie w wannie czekała miaucząca niespodzianka. Patrząc w oczy wyraźnie podekscytowanego pupila,
mężczyzna miał pewność, że stworzonko nie znalazło się tam przypadkiem... Crosby wcześniej wychowywał się z psem i kotem, ale gdy zwierzaki te przeszły za tęczowy most, został sam. Jak się okazało – nie na długo. Kiedy nadarzyła się okazja, wziął sprawy w swoje...łapy i przyprowadził, a raczej przyniósł w pysku do domu nowego kolegę! Kiciuś był bardzo podobny do jego poprzedniej przyjaciółki – kotki.

[madohora]

Kaczki burdekin tworzą dbające o siebie pary. Wydają też niezwykłe dźwięki. Głos samicy jest niskim, świszczącym tonem, a samce wydobywają z siebie ochrypły gwizd.

[madohora]

Podczas migracji większość kaczek przemieszcza się najczęściej na wysokości 60 – 1200 metrów nad ziemią. Zwierzęta te porozumiewają się między sobą raczej rzadko, wydając dźwięki, które nazywamy kwakaniem. Zastępują je innymi odgłosami

[madohora]

Fenek ma 40 centymetrów długości i jest najmniejszym przedstawicielem rodziny psowatych. Ma za to ogromne uszy. Świetny słuch ułatwia mu zlokalizowanie zdobyczy. Aktywny jest nocą. Żyje w grupach rodzinnych, a kiedy samica ma młode, ojciec dostarcza pokarm

[madohora]

Perkozek to malutki, wielkości dwóch tenisowych piłek, ptaszek. I jak na wodnobłotne środowisko, w którym żyje, chciałoby się powiedzieć, że jest nawet zbyt mały, bo w otoczeniu tych wszędobylskich kaczek i łabędzi pasuje jak pięść do oka. Ale jak przyjdzie co do czego, to perkozek świetnie sobie radzi. Bo dobrze pływa, a jeszcze lepiej nurkuje. Sprawnie omija koleżanki i kolegów. Raz za razem wyławia rybkę. A w przepychankach, ptasich kłótniach nigdy udziału nie bierze. I w żadnej kolejce wedle hierarchii nie stoi. Sam jest sobie we wszystkim sterem i okrętem

[madohora]

Ci, którzy kochają zwierzęta, lubią też ludzi. – U nas jest lepiej niż w niejednym zoo – mówią z dumą pracownicy magistratu Aleksandrowa Łódzkiego. Urzędnicy przygarnęli kilkadziesiąt bezdomnych
psów i kotów. Niecodzienną inicjatywę burmistrza Jacka Lipińskiego opisał portal Gazeta.pl. Lipiński kilka lat temu postanowił poprawić los żyjących w mieście zwierząt. Z przepełnionego schroniska zaczęło
ubywać zwierzaków, które zadomowiły się w magistracie. Urzędnicy za namową burmistrza sami zaczęli adoptować psy i koty. Pomysł zdecydowanie chwycił. Aleksandrowski magistrat został totalnie opanowany
przez czworonożnych towarzyszy. W urzędzie goszczą nieraz i inni lokatorzy. Bywały zajączki, bociany i sarenki. Po korytarzach latała kiedyś także sowa.

[madohora]

Szara eminencja polskich wód. Skryta i piękna. Dostojna i wyniosła. Bezwzględna! Stalowa zabójczyni o martwym, świdrującym spojrzeniu, niczym mitologiczna Meduza zmraża nim krew potencjalnej ofierze,
by ta, sparaliżowana już strachem, na ułamek sekundy przed śmiercią mogła zobaczyć jeszcze TO: coraz większe, przybliżające się, żółte, promieniejące jak słońce „meduzie” oko! Ale wnet gaśnie światło... rybce, żabce, myszce, ptaszkowi, wężowi, zajączkowi. Czapla – prostując zgiętą w „S” dłuuugą szyję – wystrzeliwuje umieszczony na jej końcu przebrzydły, ostry dziób. I trafia w cel! A lubi celować prosto w oczy

[madohora]

Znany bocian Maciek przyleciał na bydgoskie osiedle Łęgnowo-Wieś. Ptak ten co roku po zimowej przerwie pojawia się u nas jako jeden z pierwszych. Jego przybycie oznacza szybkie nadejście wiosny. Maciek to prawdziwy celebryta. Mieszkańcy Łęgnowa-Wsi od 20 lat pro- wadzą kronikę dotyczącą jego życia. Po
przylocie ustawiał się do zdjęć – najpierw w gnieździe, a później na pobliskim słu- pie, jakby wiedział, że odbywa się jakieś święto na jego cześć. W Polsce bociany mają bogaty wybór pokarmu, odpowiednie środowisko naturalne, warunki wynikające z tradycyjnego rolnictwa i wiele nieosuszonych łąk, dlatego
czas wiosenno-letni chętnie u nas spędzają.

[madohora]

Mrówkojady wielkie występują w Ameryce Środkowej i Południowej, gdzie zamieszkują dżungle, równiny i stepy. Pokarm wyszukują dzięki bardzo wyostrzonemu węchowi, a potężne i ostre pazury przednich kończyn pomagają im rozgrzebywać mrowiska, gdzie mocno kąsające mrówki nie pozwalają im na akcje trwające dłużej niż minutę. W ciągu dnia potrafią zjeść nawet 35 tys. owadów. Polując na zwierzęta, są w stanie machać długim językiem z prędkością do 150 ruchów na minutę. Są to zwierzęta, dla których najważniejsze jest rozkoszowanie się upływem dnia. Liczy się bowiem to, aby móc się najeść i ułożyć się w gęstych
zaroślach bądź w cieniu krzaków, robiąc wrażenie swoim leniwym podejściem do życia. Bowiem nie każdy śpi 15 godzin na dobę! Pazury dorosłych osobników mają ponad 10 cm długości. Zwierzęta te są w stanie obronić się nawet przed pumą lub jaguarem, ale i tak należą do najbardziej zagrożonych ssaków Ameryki Środkowej. Głównym powodem jest niszczenie ich siedlisk oraz polowania, a także to, że wielu lokalnych rolników uznaje je za szkodniki.

[madohora]

Rekin widmo to tajemniczy gatunek ryby złapany przez naukowców z Nowej Zelandii . Malucha zauważono przy wybrzeżu Wyspy Południowej na głębokości 1200 metrów. Do tej pory widziano już osobniki mu pokrewne, jednak nigdy tak niewielkich rozmiarów. Ma on szkielet zbudowany głównie z chrząstek i spokrewniony jest z płaszczkami. Rekinie noworodki różnią się od dorosłych osobników tym, że mają cętkowaną skórę i ogromne oczy oraz żyją na innej głębokości

[madohora]

Ary żółtoskrzydłe mogą spędzić ze sobą ponad 40 lat. Wiążą się w pary na całe życie. Wracają w czasie sezonu lęgowego do tych samych dziupli. Papugi dostarczają swoim dzieciom pożywienie – owoce oraz... sól bardzo im potrzebną do rozwoju. Znajdują ją w podłożu, w glinie

[madohora]

Szop z Gwadelupy występuje na dwóch wyspach Małych Antyli. Spotkać go można na Basse-Terre i Grande-Terre. Jest mniejszy od popularnego szopa pracza. Uznano go za gatunek symboliczny dla Parku Narodowego Gwadelupy i objęto ochroną gatunkową.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Przed wielu laty mój kolega nosił dokładnie taki sam znaczek w klapie marynarki. A pod obrazkiem był podpis:
"Pieprz z sensem"

[madohora]

[madohora]

Aligator chiński występuje jedynie na niewielkim obszarze chińskiej prowincji Anhui. Jest on jednym z najmniejszych gatunków gada z rodziny aligatorowatych. Żyje w ciepłym klimacie umiarkowanym,
natomiast jego siedliskiem są niewielkie zbiorniki wodne, stawy, mokradła i bagna. Zimuje na lądzie w norach w pobliżu wody, które sam wykopuje. Badania opublikowane w „Molecular Ecology” wskazują, że aligatory są wierne. Większość samic co roku wybiera tego samego partnera na ojca swoich dzieci, mimo że zwierzęta te na co dzień nie żyją w parach. Gad ten nie jest groźny dla człowieka, ale jest gatunkiem krytycznie zagrożonym. Główne powody to utrata siedlisk oraz mała zmienność genetyczna z powodu
niewielkiej liczby osobników; przyczyną wymierania jest też zatrucie zjedzonymi szczurami. Aligator ginie także z rąk ludzi, którzy uważają go za szkodnika lub zabijają dla mięsa.

[madohora]

Chrząszcz Herkulesa jest łatwo rozpoznawalny. To jeden z największych i najsilniejszych chrząszczy, jakie żyją na naszej planecie. Chitynowe pokrywy mogą mieć różny kolor: żółty, zielony, czarny. Owady te
mają długi róg na przedpleczu i mniejszy na głowie. Występują w lasach deszczowych, na nizinach i w górach. Żywią się owocami. Wiodą nocny tryb życia. Samica składa nawet do 100 jaj.

[madohora]

Im większa żaba, tym donośniejszy wydaje dźwięk. Zatem samiec rzekotki drzewnej ma kłopot. Jest malutki – wielkości paznokcia. Przywołując partnerkę, stosuje sztuczkę. Szuka dziupli. Ważne, by była ona odpowiedniego kształtu i wielkości. Wchodzi do niej i zmienia wydawane przez siebie dźwięki, aż osiągnie taki, który sprawi, iż dziupla go wzmocni. Niesie się on ponad 50 metrów. Zwabiona samiczka przybywa, dziupla z czasem staje się żłobkiem dla kijanek

[madohora]

Są to jedne z mniejszych żółwi występujących na świecie – dorastają do 14 cm, ale z reguły spotyka się osobniki o wymiarach miedzy 7,5 a 10 cm długości karapaksu. Ten jest wysklepiony, owalny, węższy w tylnej części. U osobników starszych jest gładki lub z lekkimi wysklepieniami nazywanymi kilami. Młode żółwie mają je trzy, coraz niższe z każdym rokiem. Poza tym młode zwierzęta są całe czarne i z wiekiem nabierają jaśniejszych barw. Kolor pancerza występuje w kilku wariantach – brązowym, szarym, oliwkowym, beżowym lub czarnym, zazwyczaj nakrapianym promieniście rozchodzącymi się kropkami lub kreskami. Plastron wyraźnie zredukowany a jego przedni fragment nie zamyka się. Pomiędzy tarczkami rogowymi występują dwa pasma nagiej skóry, stosunkowo większe u samców niż u samic. Głowa duża, osadzona na długiej szyi, z nosem wyraźnie wysuniętym do przodu. Szczęka i żuchwa wyposażone w ostre tarczki rogowe z silnie rozwiniętym stawem szczękowym, który pozwala rozkruszyć muszle mięczaków będących pokarmem żółwia. Od nosa odchodzą dwie jasne pręgi ciągnące się przez całą szyję, jedna w jej górnej, a druga w dolnej części. Palce spina błona pławna, zwiększająca powierzchnię „dłoni” i „stóp” zwierzęcia, a tym samym ułatwia pływanie. Na podstawie długości ogona oraz jego budowy można odróżnić samca od samicy. U samca jest dłuższy z grubą podstawą, natomiast u samicy stosunkowo krótki i wąski. Zamieszkuje przede wszystkim zbiorniki wodne wolno płynące lub stojące, trzyma się strefy przybrzeżnej ale na ląd wychodzi rzadko i woli przebywać w wodzie, gdzie spędza większość życia.

[madohora]

Gody żółwi zaczynają się w kwietniu lub maju. Wówczas osobniki dojrzałe przystępują do rozrodu, a dojrzałość osiągają dorastając odpowiednio do 6,5 cm długości karapaksu dla samców i 8,3 cm dla samic. Po około 4-6 tygodni od kopulacji dochodzi do pierwszego zniesienia jaj. Zazwyczaj w jednym lęgu jest ich 2-5, chociaż jak można przeczytać w literaturze wielkość zniesienia waha się w granicach 1 – 10 jaj i samica może znosić je nawet 4 razy w ciągu roku. Wynika to z faktu, że posiada specjalne „magazyny” na nasienie, które zostaje zdeponowane podczas kopulacji i zachowane na tzw. „trudne czasy”. Jaja o elipsoidalnym kształcie zostają zniesione w wykopanych przez żółwie gniazdach wzdłuż linii brzegowej. Po niemal 100 dniach przychodzą na świat młode żółwiki, których długość ciała mieści się w granicach około 2 cm, a ich masa ciała oscyluje w okolicach 2 gramów. Płeć nowych pokoleń żółwi wonnych jest determinowana przez temperaturę. Cóż to oznacza? Samice wykluwają się z jaj w temperaturach do 24 st. C i powyżej 26,5 st. C, natomiast w przedziale pomiędzy 24 a 26,5 st. C zdecydowaną większość wykluwanych z jaj zwierząt stanowią samce.

[madohora]

Akwaterrarium dla żółwia wonnego powinno jak najbardziej przypominać środowiska życia tych zwierząt w naturze. Jednego żółwia możemy utrzymywać w zbiorniku o wymiarach 60x30 cm, a jeśli chcemy mieć więcej tych zwierząt, wówczas powinniśmy proporcjonalnie zwiększać powierzchnię, ale nie jest zalecane utrzymywanie dużej liczby gadów ze względu na ich ostry charakter. Należy zapewnić dużo kryjówek, układać na dnie jak najwięcej korzeni, sadzić rośliny, które będą stanowiły uzupełnienie diety. Żarówka UVB nie jest konieczna, aczkolwiek lepiej ją zainstalować, chociaż jej brak nie powoduje zaburzeń wzrostu i rozwoju tych zwierząt, ani problemów zdrowotnych. Ze względu na dość szeroki zasięg występowania, zakres temperatur zapewniających komfort termiczny jest również szeroki i mieści się w granicach między 20 a 28 st. C, chociaż najlepszym optimum jest utrzymywanie temperatury na poziomie 24-26 st. C. Poziom wody powinien umożliwiać zwierzęciu pobieranie powietrza przez wynurzenie nozdrzy nad taflę wody oraz po wspięciu na łapach i wyciągnięciu szyi ponad powierzchnię.

[madohora]

Zwierzęta miały zdolność galopowania już 472 mln lat temu, zanim jeszcze wyszły na ląd. Do tej pory uważano, że stało się to dopiero po pojawieniu się na Ziemi ssaków, czyli ok. 210 mln lat temu. W galopie wszystkie cztery kroki występują w różnych i nierównych odstępach czasu. Nowe ustalenia poczynili amerykańscy uczeni z College of Charleston i New York Institute of Technology . Zebrali i przeanalizowali oni dane dotyczące 308 gatunków. Praca ta zajęła wiele miesięcy. Zgodnie z ich odkryciem najprawdopodobniej najwcześniejsi przodkowie prawie wszystkich współczesnych zwierząt, w tym ryb, już tak dawno byli w stanie poruszać się pewnego rodzaju asymetrycznym chodzie. Nawet dawne jaszczurki, salamandry,
żaby i słonie. Dziś galop powszechnie kojarzony jest z końmi, ale używają go też wielbłądy, lwy, krokodyle i żyrafy

[madohora]

Impala zwyczajna to ssak z podrodziny antylop. Ma wysmukłe nogi, a nad kopytami można zobaczyć ciemne kępki włosów. Tylko samce mają rogi. Są one okrągłe w przekroju i mają kształt liry. Impala żyje w grupach i jest roślinożerna. Jest aktywna zarówno w dzień, jak i w nocy.

[madohora]

Piłodzioby to kolorowe ptaki. Nie spotkamy ich w Polsce. Występuje wiele gatunków, jednak wszystkie łączy zielony wierzch ciała. Bywa też, że zieleń ozdabia kolor niebieski na skrzydłach i na ogonie. Zwierzę ma
okazały, wygięty do dołu dziób. Spód ciałajest zielony, czasami brązowy, a nawet znaj duje się na nim ciemna plamka. Ogon piłodzioba jest długi, zakończony najczęściej dwoma chorągiewkami.

[madohora]

Gatunek nietoperza, niewidzianego od 40 lat, zaobserwowano w Rwandzie. Zwierzę uznawano za krytycznie zagrożone wyginięciem. Oba osobniki Rhinolophusa hilli mieszkają w Parku Narodowym Nyungwe. Nietoperze te mają ogromne w sto-sunku do całego ciała uszy i nos w kształcie podkowy. Ich „rozmowa” przy użyciu echolokacji została nagrana przez naukowców. Próby ustalenia zarejestrowanego podczas badań gatunku trwały od 2019 roku.

[madohora]

Tymczasem w Ojcowskim Parku Narodowym zimuje 857 nietoperzy 11 gatunków– podali leśnicy z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu. Liczebność podkowców małych kolejny rok z rzędu okazała się rekordowa.

[madohora]

Fossa madagaskarska jest ssakiem wyspecjalizowanym w polowaniu na lemury, które są głównym źródłem jej pożywienia. Fossa jest jedynym drapieżnikiem Madagaskaru, który potrafi zabić największe gatunki lemurów. W porze godowej może zaatakować nawet człowieka. Prowadzi samotniczy tryb życia, zajmując różnej wielkości terytoria, w zależności od zasobności siedliska. Chowane pazury jak u kota i elastyczne stawy skokowe pomagają jej zejść z drzewa głową w dół, a długi ogon umożliwia sprawne utrzymanie równowagi na gałęziach drzew. Coraz częściej fossy są zabijane – nie tylko w zemście za powodowane przez nie spustoszenia w kurnikach, lecz także w celu zdobycia mięsa. Największym zagrożeniem dla nich
jest jednak niszczenie ich siedlisk. Liczebność foss spadła o ponad 1/3 w ciągu życia ostatnich trzech pokoleń tego gatunku. Na razie nie widać szans na odwrócenie tego trendu. Dlatego fossa uzyskała
status gatunku narażonego na wyginięcie.

[madohora]

Niekoniecznie jest to oznaka zadowolenia, jak myśli większość ludzi. Nasi futrzani towarzysze będą mruczeć do weterynarza, nawet kiedy nie są zbyt zadowoleni z faktu, że są ściskani i badani. Wręcz przeciwnie, mogą mówić: „Jestem bezbronny, pomóż mi”. Nazywamy to zachowaniem epimeletycznym, którego zwierzęta używają, aby żądać opieki i uwagi - często od matki, ale prawdopodobnie od swojego człowieczego opiekuna.

[madohora]

Niektóre koty mruczą, gdy jest pora posiłku. Brytyjscy naukowcy zbadali dźwięki wydawane przez koty domowe, gdy są głodne i gdy nie myślą o jedzeniu. Mruczenie nie brzmi tak samo. Kiedy koty mruczą o jedzenie, łączą swoje normalne mruczenie z nieprzyjemnym krzykiem lub miauczeniem, które brzmi trochę jak płacz ludzkiego dziecka. Kocięta mogą mruczeć, gdy mają zaledwie kilka dni. Prawdopodobnie jest to sposób na poinformowanie matek, gdzie są lub że nic im nie jest.

[madohora]

Niestety, nie ma danych potwierdzających jakąkolwiek hipotezę, a wiele zależy również od osobowości kota. „Każde zachowanie zależy od historii, kontekstu i oczekiwań” - mówi Tony Buffington, ekspert od kotów i weterynarz z Ohio State University. „Więc naiwnością jest myślenie, że koty mogą mruczeć tylko z jednego powodu ‒ to tak, jakby myśleć, że ludzie mogą się śmiać tylko z jednego żartu”.

[madohora]

Uważajcie na traszki, spacerując po podmokłych terenach – apelują pracownicy Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu. Wczesną wiosną zwierzęta te wędrują do zbiorników wodnych. Odnajdują je między innymi dzięki zdolności nasłuchiwania „śpiewu” ropuch, wskazujących im stawy czy oczka wodne. Tam rozpoczynają gody. Wspomniane płazy objęte są ochroną, ale wiele z nich ginie przez nierozważność pieszych, rowerzystów i kierowców. Traszki mierzą do 10 cm długości, są odporne na duże zmiany temperatur. Kiedy jest naprawdę zimno, ich ciało pozostaje uśpione. Budzą się, gdy temperatura powietrza
wynosi około 10 stopni Celsjusza

[madohora]

Samica taraja w czasie łowów porusza łapą wodę. Robi przy tym fale imitujące przysiadanie owadów
na tafli wody. Zaciekawiona ryba podpływa i kocica cętkowana chwyta ją. Tak śliską zdobycz udaje się utrzymać dzięki wysuwanym pazurom i błonie między palcami.

[madohora]

Batengi to gatunek azjatyckiego bydła. Samiec bodzie ziemię rogami, by zademonstrować swą siłę. Czyni tak, kiedy widzi rywala. Jeśli ów się nie wystraszy, dochodzi do walki.

[madohora]

Wyjce bawią się i dokazują, żeby rozładować napięcie panujące w ich grupie. Dzieje się tak zwłaszcza wtedy, gdy mają jakąś napiętą sytuację. Z reguły występuje ona, gdy małpy muszą konkurować o dostęp do jedzenia, szczególnie do owoców, które są ich przysmakiem. Naukowcy odkryli to, obserwując te naczelne
w lasach deszczowych Meksyku i Kostaryki. Im większa ilość osobników w stadzie, tym zabawy są intensywniejsze. Ustalono też, że samice są bardziej chętne do harców niż samce. Także i to, że dorosłe osobniki więcej czasu spędzają ze sobą niż z młodzieżą, która nie stanowi dla nich zagrożenia

[madohora]

Pangoliny to ssaki masowo zabijane ze względu na handel produktami uzyskiwanymi z ich łusek. Zwierz ten może zjeść 70 milionów mrówek w ciągu roku. To jedyny ssak dachówkowato pokryty łuskami.

[madohora]

Samica dzioborożca na czas lęgu zamyka się w dziupli. Samiec karmi ją do czasu, aż wyklują się pisklęta. Zwężają wejście do dziupli, używając mułu, resztek pożywienia, a nawet swych odchodów.

[madohora]

Żaba rycząca wydaje odgłosy podobne do tych wydobywanych przez byka. Stąd pochodzi jej nazwa

[madohora]

Ojczyste tereny muflonów to zarośnięte wyżyny i zbocza górskie Sardynii, Korsyki i Cypru. Ulubionymi miejscami ich życia są lasy o suchej, kamienistej glebie, natomiast najmniej korzystnymi – tereny podmokłe. Latem ich pożywienie stanowią różne rośliny zielne, natomiast jesienią dieta wzbogacana jest żołędziami i nasionami buka. Tryki mają rogi, na których dobrze widoczne są karby przyrostów rocznych. Po nich określa się wiek danego osobnika. U samców ślimy są długie, grube, zakręcone ku przodowi. Muflony są uznawane za zwierzynę towarzyską, która żyje w zgodzie z innymi gatunkami. Stosunkowo trudno je upolować, ponieważ mają bardzo dobry wzrok i słuch, są niezwykle czujne, płochliwe, a na dodatek inteligentne. Na obszarach pierwotnego występowania gatunek ten jest zagrożony wyginięciem wskutek polowań i kłusownictwa.

[madohora]

Oryentalne stada hr. Branickich, dawniej ogromne, a dzisiaj bardzo zmniejszone, znajdujące się obecnie w Sza- mrajówce, Uzinie i Janiszówce, — powstały z dawnego- szamrajowieckiego stada, które w r. 1778 założył het man W. K. Franciszek Ksawery Branicki przez naby cie 2 reproduktorów wysokiej krwi wschodniej i 30 prze ślicznych klaczy, wprawdzie nieudowodnionego pochodzenia, ale „prudenter et honeste“ wybranych w renomowanem nie gdyś „tulczyńskiem" stadzie Szczęsnego Potockiego, wojewody kijowskiego. Niektóre z tych klaczy były ponoś po znanym a doskonałym kasztanowatym oryentalnym ogie rze „Jemen“, który poprzednio był w Krystynopolu koniem wierzchowym Franciszka Salezego Potockiego, woje wody ruskiego, a następnie dostał się do Tulczyna na re produktora. W Krystynopolu odegrał Jemen głośną, ale za razem i tragiczną rolę jako niezmordowany koń wierzchowy, bo właśnie jako taki przyczynił się do odkrycia potajemnie zawartych związków małżeńskich syna wojewody, Stanisława Szczęsnego z Gertrudą Komorowską. Wojewoda wszedł szy bowiem jednego dnia wcześniej, niż zwykle, do stajni, spostrzegł zdziwiony, że Jemen, ulubiony jego koń wierz chowy, stał przy żłobie shasany i robił bokami, pianą jesz cze okryty. Wzięty na spytki koniuszy wyznał strwożony, że Jemen, jako koń najszybszy i najwytrzymalszy z wszyst kich krystynopolskich koni, nieomal codziennie pod młodym wojewodzicem odbywał nocami podróż do Suszna, a odpa siony i wyczyszczony wojewodzie we dnie pod wierzchem służył. Wojewoda dochodząc kłębka po nici dowiedział się, że syn jego Stanisław, idąc za popędem serca, pośluw tajemnicy przed ojcem, mieszkającą w sąsiedztwie cu downie piękną Gertrudę, córkę Jakóba Korczak-Komorow- skiego i Antoniny z Popławskich, kasztelanki biechow- skiej. Wojewoda, który pragnął innej dla syna partyi, zabronił synowi widywać się z żoną, rozpoczął starania 0 rozwód i w końcu zniszczył nienawistny mu związek. Głośna ta czasu swego historya, w której smutną odegrali rolę dworzanie wojewody, Dąmbrowski i Wilczek, koń cząca się śmiercią biednej Gertrudy w mętnych wodach Bugu, dala motyw Antoniemu Malczewskiemu do pięknego, a rzewnego poematu p. t. „Marya“. Skoro w pierwotnem, przez Franciszka Ksawerego Bra- nickiego założonem stadzie w Szamrajówce liczba matek przekroczyła setkę, podzielono wtedy szamrajowieckie stado w r. 1812 w ten sposób, że połowa wraz z reproduktorami pozostała w Szamrajówce, część matek i młode ogierki umieszczono w Winogradzie w stawiskim kluczu, a wszyst kie młode klacze przeprowadzono do stadnicy Czepelówka w powiecie Wasilkowskim, aby w ten sposób materyał kla czy, nie przeznaczony jeszcze na matki, trzymać zdała od reproduktorów i młodych ogierów. Ponieważ jednak stad- nica winogradzka była o 100 wiorst odległą od Szamra- jówki, gdzie się mieścił główny zarząd stada, a 90 wiorst od Białocerkwi, w której mieszkał hetman Branicki, przeto wybrano odpowiednio na stepie położoną miejscowość przy wsi Uzi na, o 18 wiorst od Białocerkwi odległą 1 tam przeprowadzono tymczasowo winogradzkie stado, a po ukończeniu dalszej budowy stajen, wzięto w roku 1820 do Uziny i młode klacze, trzymane dotąd w czepe- lowskiej stadnicy. Uzińskie to stado istnieje do dzisiaj, a liczebnie zmniejszone jest obecnie własnością hr. Ksa werego Branickiego. Po podziale białocerkiewskich majątków, a tern samem i stad pomiędzy synów senatora hr. Władysława Brani ckiego, dobra stawiskie przypadły hr. Aleksandrowi Brani- ckiemu, który w r. 1871 wystawił w Janiszówce w pow. tar- czańskim wspaniałe i z przepychem urządzone stajnie i w nich umieścił swoje stado, które obecnie jest własnością hr. Wła dysława Branickiego. Do r. 1803 księgi stadne nie były tak dokładnie pro wadzone, aby dać mogły obraz systematycznego podnosze nia białocerkiewskiej hodowli w kierunku chowu koni oryen- talnych przez odświeżanie krwi importem oryginalnych re produktorów i matek. Tradycya tylko i rodowody poje dynczych koni przechowały następujące nazwiska słynniej szych oryentalnych ogierów i klaczy, które w historyi „bia łocerkiewskich koni“ wybitniejszą odegrały rolę: 1) „Alepczuk“ siwy; — 2) „Kutuzow" gniady; — 3) „Aga“ dropiaty; — 4) „Stambuł kasztanowaty 11 —5) „Stary Arab“ jasno-siwy; — 6) „Płatow“ gniady; — 7) „Pers“ bia ły; — 8) „Mysyr“ skaro-gniady; — 9) „Chocim" biały; — 10) „Milade" gniady; — 11) „Tysiącznik," przyprowadzony z Arabii przez Moszyńskiego, koniuszego ks. Eustachego Sanguszki i kupiony od niego za 1000 dukatów; — 12) „Wezyr" biały, kupiony w r. 1801;—13) „Czerkies" gniady kupiony w r. 1807; — 14) „Basza" skarogniady, kupiony w r. 1807;— 15) „Chan" jasno-kasztanowaty, kupiony w ro ku 1810; — 16) „Kreton" skaro-gniady, kupiony w r. 1812; 17) „Mameluk" gorczykowaty, kupiony w 1815 r. od Szczę snego Potockiego i przez niego sprowadzony ze Wschodu do tulczyńskiego stada; — 18) „Szach“ jasno-gniady, zaku piony w r. 1816. Koniuszy hr. Potockiego z Tulczyna, Obodyński, przyprowadził z dalekiego Wschodu do kraju znaczną parSYLWETKI KONI ORYENTALNYCH I ICH HODOWCÓW 77 do tulczyńskiego stada; — 18) „Szach“ jasno-gniady, zaku piony w r. 1816. Koniuszy hr. Potockiego z Tulczyna, Obodyński, przyprowadził z dalekiego Wschodu do kraju znaczną par- Stado białocerkiewskie. Ogier „Hami“. tyę koni oryentalnych i osiadł z nimi w Dżugastrze w po wiecie olhopolskim gubernii podolskiej i od niego nabyte zostały do stad białocerkiewskich: 19) „Schin“ gorczykowa- ty; — 20) „Bej" jasno-gniady; — 21) „Murza" jasno-gnia dy;— 22) „Karzeł" ciemno-gniady, — 23) „Soliman" gniady dy, zapłacony 1000 dukatami; — 24) „Sułtan" jasno-kasz- tanowaty; — 25) „Ali“ kasztanowaty; — 26) „Basza" gnia- dy; — 27) „Dej" jasno-kasztanowaty; — 28) „Effendi" bru- dno-kasztanowaty. W r. 1819 zakupiono od tegoż samego Obodyńskiego ogiery nazwiskiem: 29) „Abdym“ perłowy; — 30) „Mahmud" skaro-gniady; — 31) „Beduin" biały; - 32) „Adym“ gniady i 33) „Murzyn" kary;—a w 1820 r. — 34) „Tyrolczyk" brudno-kasztanowaty i 35) „Tamerlan" ja- sno-siwy. W r. 1820 przyprowadzony wprost z Arabii przez Wró blewskiego: 36) „Kalif" jasno-gniady; — 37) „Neddżi" gnia dy; — 38) „Ilderim" wiśnio-gniady; — 39) „Molenda" ka ry;— 40) „Kohejlan" gniady; — 41) „Wezyr" kasztanowaty. W r. 1821 dostają się przez Molendę: 42) „Basza" zlotogniady i 43) „Aga" kasztanowaty. — W 1823 r. 44) „Greczyn" biały, kupiony od ks. Ipsylanti; — 45) „Woźna" biały, mony od emira Rzewuskiego, a sprowadzony przez niego z Dii; — 46) „Tyflis" brudno-kasztanowaty. W r. 1831 kupiony: 47) „Bośniak" jasno-siwy; — 48) „Omar" gniady; — 49) „Aga" perłowy; — 50) „Janczar" gore-' ■’ kasztanowaty; — 51) „Diaur" z 1833 r.— 52) „Erywan" ± 'y; — 53) „Truchmen" gniady; 54) „Ned- dży" siwy; — 55) „Alibej" gniady — i 56) „Madatow" per łowy pers ze stada ks. Madatowa. W r. 1836 dostał się do białocerkiewskiego stada;- 57) „Egipski" kary i 58) „Wernet" siwy, który pozostawił po sobie całe pokolenia najdzielniejszych koni. — W 1838 r. — 59) „Meltychan" zlotogniady. W 1839 r. — 60) „Ko- robat" gniady; — w 1840 r. — 61) „Arax“, przysłany w podarunku przez Szacha perskiego ks. Paszkiewiczowi i od tegoż do Białocerkwi zakupiony. — W 1841 r. — 62) „Sulie“ kasztanowaty — w 1842 r. 63) „Ilderim“ jasno-kasztanowaty, kupiony w Persyi od ks. Madatowa. —W 1844 r.—64) Ibrahim“ skarogniady, zakupiony w rządowem austryackiem stadzie w Babolnie. — W r. 1845 zakupione od ks. Mada towa w Persyi klacze: 1) Kasztanowata „Tiur“,— 2) gniada „Karakin“, — 3) ciemnogniada „Dżuli“; — 4) złotogniada „Tiulka“ — i 5) ciemno-gniada „Szamana“.

[madohora]

W Kairze* zapoznał się hr. Juliusz z Ormianinem na zwiskiem Pepo, który handlował arabskimi końmi, a idąc za podaniem przeszłości, wodził je za młodu do Polski i tam tejszej szlachcie do stad sprzedawał. Od tego to Ormia nina kupił hr. Juliusz ponoś pierwszego konia i to: szpa kowatego „Turchmena," którego później w r. 1846 Rzą dowi austryackiemu do pepiniery w Radowcach na repro duktora odprzedał. Pepo polubił hrabiego, a żegnając się z nim serdecznie, dał mu na drogę listy do kilku powa żnych Szejków znaczniejszych plemion, w których to pi smach polecał im hrabiego, jako dobrego przyjaciela, a równocześnie Polaka, rodaka i sąsiada Emira Rzewu skiego, którego imię wspominają tradycyjnie te pokolenia Arabów, między któremi Emir latami przebywał. Pamię tnym został im ten człek obcy, niezwykły, piękny, odwa żny i dobry, który z za morza przybył i między nimi jak brat w pustyni zamieszkał, a w latach nieurodzaju, droży zny i biedy, niejedną rodzinę Beduinów, polskiem gro szem od głodowej śmierci ratował. Są w pustyniach Arabii okolice, w których Beduini koczując w nocy przy zapalonych ogniskach, zwróceni do księżyca twarzami, nucą jeszcze do dziś dnia smętne pieśni o złotem sercu i skarbach Emira. Do tych to Beduinów udał się lir. Juliusz Dzieduszy- cki po konie w głąb kraju, bo z historyi wypraw Burskiego, Świerczyńskiego, Moszyńskiego i innych wiedział, że te ko nie, które się po nadbrzeżnych miastach Arabii widuje, do najgorszej kategoryi zaliczyć należy; — po wsiach natomiast 92 STEFAN BOJANOWSKI pierwszych rodziców ludzkości, a zarazem i kolebką naj piękniejszych koni. Koczowniczy Arab, od wielu tysięcy lat na tych pustkowiach osiadły, kocha je prawdziwie gorącą miłością, bo natura wszczepiła w ludzi szczere przywią zanie do miejsc rodzinnych, do mogił rodziców i dziadów, do pobojowisk, na których walczyli i ginęli przodkowie; a chociaż ziemia ojczysta okćzuje się nieraz jakby nie wdzięczną, bo bywa i ubogą i nieurodzajną, to jednak ni gdy nie przestaje być nam drogą, boć przecież ona zawsze „Ojczyzną 11 się zowie! Jedyny wyjątek stanowią Niemcy- Prusacy, którzy wierni wiekowej tradycyi i narodowej de wizie: „ibi patria ubi bene", opuszczają bez żalu swoje strony rodzinne, często bardzo nawet odległe, a śpiewając „mein Vaterland muss grosser sein“ rozłażą się po całym świecie, — niestety dzisiaj najliczniej po tych smutnych ko loniach, które rząd pruski tworzy z ziemi polskiej wyku pywanej w Poznańskiem za grosz publiczny! Hr. Juliusza Dzieduszyckiego ciągnął do siebie świat pustynny dziwną swoją tajemniczością i jakimś urokiem nieznanym, — co więcej, wzywał go do śmiałych zapasów i walki z niebezpieczeństwem i trudami podróży. Zapalony miłośnik oryentalnego konia znał doskonale wartość jego chowu nietylko dla siebie samego i swej jarczowieckiej stajni, ale przedewszystkiem dla naszej ogólnej hodowli krajowej, a nie mogąc znaleźć i dostać dobrego w miej scach dostępnych, powiedział sobie z iście polsko-szlache- cką fantazyą milionowego pana: „pójdę szukać i odnajdę kolebkę koni najszlachetniejszych rodów, chociażby ją wiatr pustynny na końcu świata kołysał!* 1 I poszedł szukać tego konia, o którym mówią księgi Koranu, że kiedy Bóg wszech94 STEFAN BOJANOWSKI od maleńkiego dziecka codziennie patrzy w pustyni, a po nieważ nauka taka jest zawsze jedna i ta sama, przeto młodsze pokolenia pozostają zawsze najwierniejszą kopią pokoleń starszych. Do siedmiu lat chodzi zazwyczaj nago i ćwiczy swe ciało podczas gimnastycznych igraszek z ró- wiennikami; wyrasta na grzbiecie konia, uczy się karmić go, poić, pielęgnować, szanować i pieścić, bo Wielki Prorok zapewnił: „że zły duch nie ośmieli się wstąpić do namiotu Beduina, w którym znajduje się ogier, lub klacz krwi czystej, a każde ziarnko jęczmienia podane z serca koniowi, będzie zapisane przez Boga jako dobry uczynek' 1 . Od siedmiu lub ośmiu lat młodziuchny Arab staje się już pożytecznym w rodzinie, bo matce przy gospodarstwie pomaga, pasie bydło i owce i jeździ konno po żywność i wodę. Gdy dojdzie do lat młodzieńczych, a wąs i broda zaczyna porastać, wtedy splata włosy w warkocze i grot stroi w strusie pióra i czerwone wstążki, a ojciec dopo maga już wtedy synowi w wyborze towarzyszki życia, niewinnej dziewicy, której piękne oczy podbijały mu może serce na schadzkach u studni przy pojeniu i pieszczeniu ulubionych koni. Na krańcu osady przybywa nowy namiot dla młodej pary, która nowe rozpoczyna życie w otocze niu tych samych ludzi, którzy patrząc na jej dzieciństwo, patrzą teraz na jej szczęście domowe. Połączony w ten spo sób z dziewicą pustyni, zmienia stan, a zarazem pozycyę spo łeczną, — bo zostaje czynnym członkiem trybutu. Zaczyna zasiadać w radzie i sądzie, ma prawo wybierania i wybie ralności, głosuje i stawia wnioski, — jednem słowem staje się poważnym obywatelem kraju i wchodzi we wszelkie tradycyjne prawa i obowiązki, przysługujące jednostce pryarchalnej republiki w pustyni. Koran jest dla niego księgą praw, dalszą nauką s.arszych przykłady, zasadą: posłu szeństwo i uległość względem przełożonych; a prostota obyczajów i ogólne ubóstwo wykluczają w nim ducha za wiści i pychy. Plemię całe przedstawia obraz przywiąza nia dzieci do rodziców, rodzicielskiej miłości, poszanowa nia starców, posłuszeństwa i zjednoczenia sił do wspól nej walki z nieprzyjaznem plemieniem, lub Rządem. Arab bywa człowiekiem skończonym w dzieciństwie, a równo, cześnie dzieckiem w wieku dojrzałym, bo często rozsądek walczy u niego z szaleństwem i dziwną swawolą, a po waga i spokój mędrca ze śmiesznemi zachciankami dziecka małego. Nieprzewidziane wypadki czy to radosne czy też bo lesne, nie zbijają go z tropu i zbytnio ani nie martwią, ani nie cieszą, bo wiara w fatalizm łagodzi jego rozpacz i po wściąga nadmiar radości. Kiedy go już siły w starości opusz czą, wyrzeka się wtedy bitew i nie dba o sławę; zagląda do bydła, pieści konie i bawi się z dziećmi, a opowiadając im o wojnach plemienia, utrzymuje w ten sposób nieprzer waną nić żywej tradycyi. Skoro dla niego ostatnia godzina wybiła, a kilka grudek wysuszonej ziemi przysypie go i w ten sposób od tego świata oddzieli, wtedy czterech jeźdźców wybiega konno cwałem w pustynię i na czterech rogach obozowiska stratę ukochanego brata żałośnym gło sem całemu plemieniu obwieszcza. Z przyjęciem islamu ludy Wschodu uwierzyły w Pro roka, który im „niebo niewiast i koni“ przyrzekał, a z roz- krzewieniem się wiary Mahometa nastała nowa era hipiczna dla Wschodu. Koń stał się tam przedmiotem ślepej miłości złowieka, religijnego uwielbienia i niesłychanych starań, bo Prorok powiedział: „Kto konia kocha i wychowuje go szczerze, sławion będzie na równi z tymi, którzy nie mając konia, czynią jałmużnę, lub poszczą we dnie a noc całą na modlitwie spędza ją." — Ta zatem namiętna i gorąca miłość wyznawcy islamu do konia, którego męczen nicy świętej woj ny, wedle obie tnic Proroka, w niebie odnajdą za opatrzonego w ru binowe skrzydła, jest u fanatyczne go Araba dla tego większą, niż u każ dego innego na rodu, bo ta mi łość jest mu tendencyjnie jako dogmat Typ starego Beduina. wiary wszcze pioną! Kolebką szlachetnego „arabskiego" konia jest Mała Azya, gdzie rasa ta zasłynęła z dzielności i plastyki kształ tów. Zauważyć tutaj należy, że wielu identyfikuje nazwę koń „arabski" z koniem „oryentalnym, lub wschód- nim“, co jest błędnem dla tego, że do koni wschod nich należą oprócz koni arabskich jeszcze konie ras innych, a chociaż użytkowość ich jest mniejwięcej jednaką i chociaż ojczyzną wszystkich tych ras jest Wschód, to jednak między temi rasami zachodzą pewne zasadnicze ró żnice, co w wielu wypadkach pociąga za sobą koniecz ność dokładniejszego określenia rasy jednego lub drugiego konia, uwzględniając rzeczywiste jego pochodzenie. — We dle ogólnego zdania, między końmi Wschodu — koń arab ski pierwsze zajmuje miejsce, pomimo że wielu pisarzy i uczonych konia arabskiego z koniem berberyj- skim na równi stawia, twierdząc, że jeżeli tylko jeden i drugi jest krwi czystej, to pod względem szlachetności

[madohora]

Wybrzeże południowe tworzy kraina „Hadramaut" z portem Aden i skrawek pustyni Roba el Khali. 3) Wybrzeże wschodnie składa się z dwóch czę ści: południowej z krainą „Oman“ z portowem miastem Ma skat — i z części północnej El-Hasa nad zatoką perską Wnętrze Arabii stanowi olbrzymi szmat kraju „Ned- żed“, będący w części pustynią piasczystą, w części górzy stą w oazy bogatą. — Z Nedźed graniczy na południe odlu dna, dzika i niezbadana pustynia „Roba el Khali“ czyli „Dehna, — na północ: pustynia Nefud, Szamar i Ka si m i pustynia Syryjska, zawarte między wyżynami Iranu, SYLWETKI KONI ORYENTALNYCH I ICH HODOWCÓW 99 Armenii i Syryi, przerżnięte wzdłuż bliźniemi rzekami Eufrat i Tygrys, spływającemi z wyżyny Armenii i łączącemi się przy dopływie do zatoki P e r s k i e j w rzekę Szat-el-Arab. W tej części Arabii leży miasto Bagdad. 5). Wyżyna Syryi, wyniosła krawędź Arabii, cią gnąca się wzdłuż wybrzeża morza Śródziemnego odwyżyny Anatolu do półwyspu Si na i z górami Liba nem i A n t i 1 i b a n e m, oraz doliną Jordanu, stanowiącą najgłębszą zapadlinę stałego lądu Arabii. Wyżyna syryj ska dzieli się dalej na następujące kraje: a) Syryę właściwą, zajmującą północne wybrzeża i północną część wyżyny syryjskiej aż do góry Hermon.

[madohora]

do ich wzrostu jest znaczna. Ilość tych koni jest bardzo niewielka. „Palgrave liczy ich około 5000 sztuk“, co się tłomaczy brakiem pastwisk w tej części Arabii. Konie te są w Europie wielką rzadkością, a to tłomaczy się znowu nie chęcią koczowniczych plemion do sprzedawania najszlache tniejszych koni obcym przybyszom, wreszcie i tern, że u bo gatych Szejków trybutów, zamieszkałych w innych częściach Arabii, popyt na te konie jest znaczny, gdyż tymi końmi poprawiają i uszlachetniają konie miejscowe innych rodów. Najlepsze, najszlachetniejsze i najczystszej krwi „Nedżdi“ wychowują plemiona: El-Schammar, — El-Sedeir,— El-Kassym, — El-Woscham — i El-Ared. Ponieważ konie Nedżdi mają ponoś pochodzić od 5 klaczy proroka, przeto Beduini rozróżniają między nimi pięć mało między sobą różniących się odmian, ale nazwy tych odmian tak niedokładnie są Europejczykom podawane, że chyba tylko Arab pustynny może się w nich wyznać. 2) Drugim rodem koni arabskich są „Kochlani“ znajdujące się w części Arabii, położonej między Bagda dem i Bassorą nad brzegami Eufratu. Konie te są grubsze i roślejsze, dochodzą już do miary 1 m. 58 cm., bo wy chowują się w okolicach obfitujących w pastwiska żyźniej- sze. Ponieważ Bagdad, Bassora i brzegi Eufratu, są już do stępniejszą dla Europejczyka częścią Arabii niż pustynna wyżyna Nedżed, przeto nabycie Kochia nów jest dla nas rzeczą łatwiejszą, niż nabycie N e d ż d ó w. 3) Trzecim rodem koni arabskich są konie z Jemenu, a więc z tej części Arabii, która się „szczęśliwą" nazywa, a która tworzy południową część zachodniego wybrzeża Arabii. O tych koniach, które są wytrwałe, pięknych f102 STEFAN BOJANOWSKI i wzrostu więcej, niż średniego, mówi arabska legenda, że pochodzą w prostej linii od tych kilku koni, które królowa Saba w podarunku Salomonowi przysłała. Z tej części Arabii przychodziły konie często do stad naszych i dlatego też nazwisko „Jemen“ spotykamy w rodowodach n. p. sławu- ckich, antonińskich lub białocerkiewskich koni. 4). Czwartym rodem koni arabskich, to konie „Oma nu", tej części Arabii, która leży na południe jej wscho dniego wybrzeża i posiada portowe miasto Ma skat. Konie te wyróżniają się między końmi arabskimi największym wzro stem i najgrubszą budową, bo wychowują się w bardzo stosunkowo bogatych i żyznych okolicach Arabii, — ale z powiększeniem się wzrostu i masy, zmniejszyła się u nich szlachetność. 5). Piątym wreszcie rodem koni arabskich, to najroz maitsze konie wychowujące się w bliskości wybrzeża morza Czerwonego. Koni tych pięknych, dobrych i szlachetnych jest już dzisiaj bardzo niewiele, — bo Egipt, Indye i Euro pa wyłowiły już dawno to, co tam było dobrego. U tych właśnie koni najmniej wierzyć można w czystość krwi, bo łatwość komunikacyi i stosunki z Europą sprawiły, że w nad brzeżnych okolicach morza Czerwonego, a nawet i dalej, już od dawna było i jest mnóstwo koni z Zachodu. Oprócz wyż wymienionych rodów i obok koni szla chetnych znajduje się w Arabii bardzo wiele odmian koni pospolitych, bez wartości użytkowej dla nas i bez żadnego znaczenia dla naszej hodowli. Koni tego rodzaju jest tam coraz to więcej, bo z upadkiem potęgi Arabów, z przemianą obyczajów, z ustawaniem wojen, ze stałem zmniejszaniem SYLWETKI KONI ORYENTALNYCH I ICH HODOWCÓW 103 Arabów, którzy z każdym rokiem muszą większe płacić da niny, — arabski koń szlachetny degeneruje tak samo w Arabii, jak po wojnach ze Wschodem degenerował w Polsce ten nasz koń pół-krwi oryentalny „polskim" zwany, który był niegdyś tak wysoko cenionym poza granicami kraju. Jak wszędzie, tak i między Beduinami, są hodowcy dobrzy i źli, — jak w Europie, tak i na dalekim Wschodzie są korzystne, albo wprost opłakane warunki hodowli miej scowej, rzecz zatem całkiem naturalna i jasna, że tu i tam są konie dobre i złe, a jeżeli patrząc „europejskiem okiem" widzimy w Arabii stosunkowo więcej koni z błędami, niż u nas, to przedewszystkiem dwojakie są tego przyczyny: jedna, że Arab oceniając konia, ocenia go w sposób zu pełnie inny, jak my go oceniamy i wtedy powiadamy, że Arab na koniu się nie zna, tylko my się znamy, — nastę pnie, że Beduin na strasznie trudnym terenie używa zawsze za forsownie konia wwieku sta nowczo za młodym, co przy tak późno dojrzewającej ra sie, jaką jest arabska, dzieje się kosztem normalnego rozwoju konia, czystości kończyn i prawidło wego postawienia nóg. Żew Arabii widzimy mnó stwo koni ze zapalnem obrzmieniem ściągien (Sehnen klapp), z miękką i długą pęciną, (weiche Fesseln), z włogawizną (Spat), z martwą kostką (Ueberbein), z zajęczym skokiem (Hasenhacke), z kółkiem kostnem (Ringbein), lub wreszcie z zapalnem obrzmieniem stawu koronowego (Schale), z fran cuską postawą nóg przednich, z „orczykowatemi" zadniemi nogami i krowiem ich postawieniem i t. d., to temu się nie dziwmy, —b o k o ń t e n nie dobrze zazwyczaj odcho 104 STEFAN BOJANOWSKI galopować już musiał pod Beduinem i z cięż kim pakunkiem na milowych dystansach po ska listym i górzystym Arabistanie. Hodowca kulturnego Zachodu ocenia konia oryental- nego pod względem błędów inaczej, — jak angielskiego ko nia. Do pierwszego jest zwykle z pewnem uprzedzeniem i krytykuje go surowiej, niż drugiego, — u pierwszego, nie znając jego pochodzenia i nie umiejąc czytać jego ro dowodu, wyszukuje i wytyka błędy, u drugiego przede- wszystkiem bada pedigree, a jeżeli z niego jest zadowo lony, to koniowi wiele błędów przebacza. Często słyszymy taką zasadę oceniania pustynnego konia arabskiego: „Je żeli taki koń ma cztery normalnie postawione nogi, z czy- stemi ścięgnami, bez martwych kostek, bez szpatu, zaję czego skoku, kółka kostnego i bez zapalnego obrzmienia stawu koronowego, to można mu darować: brak kłębu, nie dość dobre związanie, małą przełągowatość, nie dość szla chetności i typu oryentalnego konia". Kto wie, czy dla hodowli nie byłaby korzystniejszą rze czą wręcz przeciwna zasada oceny pustynnego konia, któremu Beduin popsuł nogi przez zawczesne i za forsowne użycie, — kto wie czy nie sprowadzalibyśmy z Arabii cenniejszych dla hodowli reproduktorów, gdybyśmy sobie powiedzieli: pustyn nemu koniowi arabskiemu możemy wybaczyć niejedną wa dliwą postawę nóg, niejeden szpat, martwą kostkę, zajęczy skok i t. d. ale wtedy taki koń musi być zdrowy, szlachetny i klasy wysokiej, musi górą być dobry, a oprócz tego wi nien jeszcze posiadać takie ustosunkowanie poszczególnych części odnóży i taką jakość kości i stawów, że przypusz- czaćby można, iż znajdujące się na nich błędy i wadliwa SYLWETKI KONI ORYENTALNYCH I ICH HODOWCÓW 105 postawa nóg są nabyte, a nie odziedziczone. Pe wną kategoryę błędów tradycyjnie uważamy u konia za „błędy dziedziczne* 1 , a tymi są w pierwszym rzędzie: szpat, zajęczy skok, kółko kostne, zapalne obrzmienie stawu ko ronowego i „francuskie** postawienie nóg przednich, a „kro wie" nóg zadnich. Najznakomitsi jednak hodowcy i bada cze utrzymują, że niema ani takich błędów, ani takich przymiotów, któreby się na pewno i zawsze przelewały z rodziców na ich dzieci. Te wyżej wymienione, tak zwane „błędy dziedziczne** może nawet mniej przechodzą na potomstwo, aniżeli błędy ogólnej budowy i zdrowia. Jeżeli stosunki kostne t. j. grubość, długość i jakość ko ści, ich względem siebie położenie, oraz szerokość stawów, są normalne, to wyżej wymienione błędy, nibyto „dziedzi- czne“, rzadko kiedy się odziedziczają, tylko przeważnie są wynikiem nieszczęśliwego jakiegoś wypadku, albo też for sownej i nadmiernej pracy. Jeżeli natomiast takie błędy widzimy już u koni młodych, które jeszcze nie pracowały, albo u koni, których budowa nie jest taką, jaką być po winna, to wtedy takie konie od chowu wykluczyć należy, bo przedewszystkiem dziedziczne są błędy ogól nej konstytucyi, co pociąga za sobą skłonność do chorób. Wybierzmy z najlepszych europejskich zna nych i wypróbowanych rodów pełnej, lub pół-krwi angiel skiej kilka koni zdrowych, bez błędów kostnych, normalnie zbudowanych i prawidłowo na wszystkich czterech nogach postawionych i poślijmy te konie jako dwulatki na wpół dzikiemu Beduinowi do n

[madohora]

Atakuje przede wszystkim zwierzęta stałocieplne. Prawdziwą udrękę z nimi mają jeże, które będąc zwierzętami „niskopodłogowymi” są najczęściej narażone na ataki z ich strony. Nie inaczej mają ptaki, z nich również wyciągałem mnóstwo kleszczy pospolitych. Inna nazwa tego zwierzęcia to kleszcz psi, ze względu na to, że często dręczy także naszych czworonożnych pupili, którzy chodzą to tu, to tam podczas spacerów. Samica, która jeszcze nic nie nassała osiąga rozmiary w granicach 4 mm, ale po ugryzieniu swojego żywiciela i osadzeniu się na jego ciele, jej wielkość może się naprawdę mocno zwiększyć. Odwłok powiększa swoją objętość i według różnych źródłem wielkość kleszcza wzrasta nawet 200 krotnie. Samiec jest mniejszy od samicy i dorosły osiąga około 2,4 mm. Często samce można spotkać wkłute w odwłok samicy przy wyciąganiu kleszczy. Samica z napełnionym odwłokiem jest szara z czarną główką, w której znajduje się aparat pozwalający na wkłucie do ciała żywiciela. Samce z kolei są jasnobrązowe, a nawet pomarańczowe z ciemniejszą częścią głowową. Pełny cykl rozwojowy tego zwierzęcia trwa 2-3 lata, ale w ekstremalnych przypadkach może być to nawet 1-6 lat. W tym czasie dochodzi do wytworzenia kilku stadiów larwarnych, przy czym następnie powstaje nimfa żywiąca się krwią średniej wielkości ssaków, np. zajęcy, a potem już prosta droga do kleszczowej dorosłości. Kleszcz pospolity jest najbardziej rozpowszechnionym wśród polskich kleszczy, występuje w lasach liściastych bądź mieszanych, parkach, łąkach, wszędzie tam gdzie może wyczekać swojej potencjalnej ofiary.

[madohora]

Choroby przenoszone: anaplazmoza, babeszjoza, borelioza, gorączka Q, riketsjoza

[madohora]

Kleszcz gryzoni, to właśnie ten gatunek kleszczy odpowiada za krążenie chorób wśród małych ssaków, a zwłaszcza gryzoni, od których wzięła się jego polska nazwa. Tradycyjnie, jak na te pajęczaki przystało, samiec jest mniejszy od samicy. Zwierzęta osiągają wielkość odpowiednio 1,8 – 2,2 mm oraz 2,4 – 2,8 mm, kiedy samica jest nienajedzona. Jeśli się naje, wówczas może mierzyć nawet 8 mm.

[madohora]

U nimf będących stadium pośrednim pomiędzy larwami, a formą dorosłą, brak jest narządów płciowych, zatem na tej podstawie można rozróżnić wiek kleszcza. Larwy różnią się tym, że mają tylko 6 odnóży, po trzy na każdą stronę ciała oraz brak jakichkolwiek widocznych narządów płciowych. W cyklu rozwojowym występuje trzech żywicieli. I. trianguliceps występuje głównie na dnie lasu przy ściółce lub w niższych partiach runa leśnego. Pajęczak może pasożytować zarówno będąc w norze lub gnieździe, jak również będąc poza nimi.

[madohora]

Po angielsku kleszcz łąkowy bywa określany także jako kleszcz krowi. Obie płcie są podobnej wielkości, bowiem samica dorasta do około 4,8 mm, natomiast samiec osiąga między 3,8 a 4,2 mm. Samica składa 3000 – 4500 jaj, z których larwy wykluwają się po koło 21 dniach. Kleszcz łąkowy przechodzi przez trzy stadia larwalne, po czym następnie przeobraża się w nimfę i na koniec przechodzi w postać dorosłą. Od kleszcza pospolitego różni się przede wszystkim ubarwieniem odwłoka, bo to u gatunku D. reticulatus jest zupełnie inne. Odwłok jest brązowy z ciemniejszymi plamkami nieregularnie ułożonymi. Podobnie jak u swojego kuzyna I. ricinus, Dermacentor reticulatus także samica wkłuwa się w swojego żywiciela, a samiec z kolei wkłuwa się w samicę i z niej czerpie niezbędne do życia soki. Jego żywicielami są głownie zwierzęta stałocieplne. Nie bez kozery nazwano go kleszczem łąkowym, natomiast Brytyjczycy określili mianem kleszcza krowiego, bo ów pajęczak często bywa spotykany właśnie u krów.

[madohora]

Choroby przenoszone: riketsjoza, bebszjoza, tularemia, gorączka Q, teilerioza

[madohora]

Chyba nikomu nie trzeba wyjaśniać, że akurat ten kleszcz upodobał sobie gołębie, jako głównych żywicieli. Obrzeżki gołębie nietrudno znaleźć w gnieździe dzikich czy też hodowlanych ptaków. Są one ogromną udręką zwłaszcza dla piskląt oraz…hodowców. Tak jest hodowców!!! Ich ukłucia potrafią być bardzo bolesne, a wywołany przez to ukłucie świąd wręcz nie do zniesienia.

[madohora]

Samica dorasta do około 10 mm, natomiast samiec do 5 mm. Jednorazowo samica składa do 700 jaj w pakietach liczących po 10 – 50 jaj schowanych w różnego rodzaju szczelinach. Z jaj wykluwają się sześcionożne larwy następnie przekształcające się w ośmionożne nimfy, których jest 4 – 5 pokoleń, po czym osiągają dorosłość. Osobniki dorosłe są w stanie przeżyć bez pokarmu nawet 5 lat, natomiast larwy żyją tylko 3. Kto z nas by nie chciał mieć taką zdolność, by nie jeść tak długo i żyć???

[madohora]

Choroby przenoszone: borelioza, gorączka Q, piroplazmoza

[madohora]

Polski akcent w badaniach nad kleszczami koncentruje się wokół obrzeżka polskiego, którego po raz pierwszy odkryto w Krakowie na wieży kościoła Mariackiego. Ten kleszcz znany jest z kilku stanowisk w Polsce oraz Słowacji i Czechach, jednak naukowcy podejrzewają, że zasięg występowania jest o wiele szerszy, ale brak na to dowodów, gdyż nie są prowadzone badania nad populacją tego zwierzęcia. Podobnie jak obrzeżek gołębień, również i ten jest pasożytem gołębi i występuje głównie w gniazdach tych ptaków. Próżno go szukać w lasach czy też parkach, bowiem woli siedliska synantropijne, czyli stworzone przez człowieka. Ma to związek z występowaniem swojego głównego żywiciela. Większość gołębi żyje w miastach, a na strychach czy w szczelinach, gdzie gołębie gniazda najłatwiej spotkać, panuje właściwy do rozwoju obrzeżków mikroklimat. Cykl rozwojowy tych zwierząt trwa około 300 dni, w tym czasie kleszcz jest jajem, larwą, nimfą (2-3 pokolenia) oraz osobnikiem dorosłym. Wymiary podobne jak w przypadku obrzeżka gołębienia.

[madohora]

Choroby przenoszone: tak samo jak obrzeżek gołębień

[madohora]

Dlaczego goryle biją się w klatkę piersiową?
Widok goryla bijącego się w klatkę piersiową jest jednym z najbardziej znanych w królestwie zwierząt. Pojawiło się mnóstwo spekulacji na temat tego, dlaczego te wielkie małpy człekokształtne zachowują się w ten sposób. Czy onieśmiela rywali lub przyciąga potencjalne partnerki? Co zaskakujące, niewiele było formalnych dowodów potwierdzających te hipotezy ‒ aż do teraz.

[madohora]

Mówi potencjalnym rywalom „trzymaj się z daleka!” albo przyszłym rywalkom: „jestem twoim mężczyzną!”. Kiedy goryle mają uderzyć się w klatkę piersiową, zazwyczaj stoją prosto i wykonują szybkie ruchy rękoma. Uderzenia można usłyszeć z odległości ponad kilometra, chociaż naukowcy zarejestrowali te częstotliwości ze znacznie bliższej odległości.

[madohora]

W latach 2014–2016 zarejestrowali dźwięk ponad 500 uderzeń w klatkę piersiową 25 różnych samców. Sfotografowali również każdego goryla, by móc wykonać pomiary ciała. Kiedy naukowcy porównali nagrania z rozmiarami małp, odkryli, że największe samce wytwarzają dźwięki o niższych częstotliwościach. Wynika to prawdopodobnie z faktu, że większe osobniki mają również większe worki powietrzne w pobliżu krtani. Podobnie jak warkot aligatora lub ryk żubra, te dźwięki o niskiej częstotliwości mogą zatem opisywać rozmiar samca innym bez konieczności zbliżania się do nich na tyle blisko, aby wizualnie przekazać te informacje.

[madohora]

Wcześniejsze badania wykazały, że rozmiar goryla jest ściśle powiązany z dominacją społeczną i sukcesem reprodukcyjnym. W związku z tym rywal płci męskiej słysząc bicie klatki piersiowej może ocenić jego konkurencyjność. Chociaż samce goryli mogą być bardzo agresywne, fizyczne konfrontacje między gorylami są rzadkie. Te uderzenia w klatkę piersiową mogą być jednym z wielu sposobów, w jakie dominujące samce goryli utrzymują rywali w ryzach. Chociaż każdy samiec bił się w klatkę piersiową średnio zaledwie 1,6 razy co 10 godzin, większe, bardziej dominujące samce uderzały w klatkę piersiową częściej i dłużej. Ale to nie tylko samce powinny zwracać uwagę na prawidłowe bicie klatki piersiowej. Kobiety mają również wiele dobrych powodów, aby słuchać tych pokazów, które mogą poprowadzić je w kierunku najbardziej atrakcyjnego potencjalnego partnera. Chociaż w tym konkretnym badaniu nie badano bicia w klatkę piersiową jako przejawu zalotów, naukowcy wiedzą z wcześniejszych obserwacji goryli srebrnogrzbietowych, że samce najczęściej biją się w klatkę piersiową, gdy samice wchodzą w okres rui.

[madohora]

Ależ uczepiłem się tego powiedzenia. Ale cóż - podoba mi się, bo w pewnym sensie oddaje charakter tego ptaka, który wydaje się być raczej bezkonfliktowym mieszkańcem ziemi, ale jeśli zajdzie taka potrzeba potrafi bronić tego, co mu najdroższe. Dudek (Upupa epops) od najmłodszych lat został wyposażony w pewne mechanizmy pozwalające mu chronić się przed ewentualnym zagrożeniem. Pisklęta stojące w obliczu ataku ze strony drapieżników takich jak kuna czy sroka, potrafią załatwić na nie swoje potrzeby okraszone wydzieliną z gruczołu kuprowego, która całkiem skutecznie jest w stanie odstraszyć potencjalnego wroga. Niektórzy zapach owej wydzieliny porównują do zapachu wydzieliny produkowanej przez gruczoły odbytowe skunksa. Jeżeli faktycznie zapach ma być taki sam i na dodatek być tak samo trudno usuwalny, to nie chciałbym tego przeżyć! Drapieżnikom chyba też się nie opłaca aż tak bardzo ryzykować.

[madohora]

Oprócz tego i pisklęta, i samica syczą, kłapią dziobem, wykonują różne ruchy skrzydłami oraz unoszą swoje czubki. Umiejętność czy też zdolność unoszenia bądź wykonywania różnych manipulacji tą kępką piór na głowie stanowi wyraz emocji - stresu, obawy a z drugiej strony podniecenia, być może radości. Za każdym razem, kiedy miałem okazję obserwować te ptaki zauważyłem, że dudki unoszą czubki na przykład po udanym polowaniu, gdy w ich dziobie znajduje się jakiś smakowity owad. Ten czubek stanowi znak rozpoznawczy tego gatunku. Podobnie z resztą jak reszta upierzenia. Spójrzmy na skrzydła. Te mają pokrywy jasnobrązowe, kremowe lub płowe - jak kto woli. Im bliżej lotek tym więcej czerni i bieli, która przeplata się ze sobą. Zwłaszcza jeśli chodzi o lotki. W tym miejscu mamy do czynienia z istną szachownicą, bez której trudno sobie wyobrazić dudka. Całą jasnobrązową, czarnobiałą mieszankę dopełnia długi, dłutowaty dziób, lekko wygięty do dołu. Taka budowa dzioba ma swoje uzasadnienie w trybie życia, a dokładniej w diecie oraz sposobie zdobywania pokarmu. W końcu dudek to poszukiwacz, a pokarmu szuka przerzucając grudki ziemi dziobem, wkłuwając go w ziemię i jeśli pod nim wyczuje jakiegoś pędraka lub innego tłustego owada nie zawaha się go wyciągnąć spod niej. A następnie spożyć lub zanieść do dziupli, gdzie czekają wygłodniałe młode.

[madohora]

Dudek dorasta do około 30 cm długości ciała wraz z ogonem, a jego waga nie przekracza 80 gramów. Rozpiętość skrzydeł wynosi około 45-50 cm. Lot dudka jest falisty, niektórym przywodzi na myśl motyla, ze względu na pstrokatość upierzenia, ale także sposób w jaki ptak ten lata. Mnie z kolei przypomina nieco innego pierzastego mieszkańca Polski, pomurnika. Ten także bywa nazywany ptasim motylem lub nawet spotkałem się z określeniem bardziej ścisłym, bo odnoszącym się bezpośrednio do konkretnego gatunku, bowiem nazwano go ptasim zawisakiem. I coś w tym jest! Ale o pomurniku będzie kiedy indziej.

[madohora]

Zamknąłem oczy i od razu pojawiły mi się dwa obrazy. Można powiedzieć, że w jednym oku widzę starą, wierzbową aleję położoną gdzieś w centrum Polski. W drugim także wierzby, ale bardziej ogłowione* i nie pośród łąk czy pól, a w zagrodzie, gdzie żyją sobie stare, poszkodowane przez los jelenie, sarny oraz inne rodzime parzystokopytne. Co łączy oba te miejsca? Obecność dziupli, w których mieszkają dudki. Ptaki te należą do grupy tzw. dziuplaków wtórnych, czyli wykorzystują wcześniej stworzone dziuple czy to przez inne ptaki, czy to powstałe w sposób naturalny bez żadnej zewnętrznej ingerencji. Aby móc zamieszkać w odpowiednim miejscu gatunek potrzebuje starych dziuplastych drzew, z naciskiem na słowo “STARYCH”. A tych obecnie jak na lekarstwo, chociaż w ostatnich kilku latach, kiedy to przyrodnicy zaczęli opowiadać o ważnej roli jaką pełnią w środowisku tego typu drzewa, coś się zmieniło. Nie możemy mówić jeszcze o pełnym sukcesie, ale już widać, że starych dziuplastych drzew ubywa coraz mniej, a jeśli już zaczyna ich ubywać, to coraz częściej dochodzi do tego z przyczyn naturalnych, np. w skutek obumarcia lub innych zjawisk naturalnych. Poza tym możemy im budować budki lęgowe, aczkolwiek na tym polu bardzo często przegrywają konkurencję ze szpakami. Załóżmy jednak, że tym razem wygrały. Zazwyczaj na początku sezonu lęgowego samiec przystaje na takiej gałęzi, która zapewni mu słyszalność na daleką odległość! Nadyma wówczas swoje podgardle i próbuje zachęcać samice z okolicy do współżycia charakterystycznym “hup-hup-hup-hup”. Głos ten trudno pomylić z innym. Żaden z przedstawicieli naszej awifauny w żadnym calu nie emituje nawet podobnych brzmień! Kiedy już to rzeczone “hup-hup-hup-hup” oczaruje panią dudkową, wtedy ptaki zabierają się do budowy gniazda, o ile w przypadku dudka można o takowym mówić. Dobrze może przesadziłem, bo sowy czy sokoły są jeszcze bardziej leniwe, aniżeli nasz bohater.

[madohora]

Zatem pielesza dudka to zbieranina mchów poprzeplatanych z sierścią oraz bezładnie ułożonymi źdźbłami traw. Z reguły dudkowa konstrukcja położona w dziupli jest umieszczona nie wyżej niż 3 metry nad ziemią. Samica składa tam jaja w liczbie 4 - 8 o skorupce szarobiałej lub żółtawej, z których po około 18 dniach wysiadywania wykluwają się pisklęta. Te są pokryte białym puchem i na dodatek nic nie widzą. Jednak ich cykl rozwojowy postępuje tak szybko, że już po czterech tygodniach są gotowe do opuszczenia gniazda. Dzięki temu niekiedy para wyprowadza nawet dwa lęgi w ciągu jednego sezonu lęgowego.

[madohora]

Młode zaraz po opuszczeniu rodzinnego gniazda niewiele się różnią się od osobników dorosłych, ba prawie wcale. Ktoś kto ma sporą wiedzę oraz doświadczenie w obserwacjach ptaków, może dopatrzeć się tzw. “świeżych”, niezniszczonych przez ząb czasu piór. Pod koniec lata lub na początku jesieni dudki zbierają się do lotu. Odlatują wówczas na tereny, gdzie spędzają zimę, czyli w północnej oraz środkowej Afryce. Młode osobniki w tym czasie hartują siebie. Taka podróż stanowi również swoisty filtr dla populacji. Słabsze osobniki odpadają czy to poprzez eliminację ze strony drapieżników, czy też ze względu na swoją słabość lub brak ostrożności i przezorności. Według niektórych badaczy ptaki te potrzebują nawet dwóch lat, by osiągnąć dojrzałość płciową.

[madohora]

Mnogość staropolskich nazw dudka, czy ogólnie rzecz biorąc nazw tego gatunku może wprowadzić w zachwyt osoby, które interesują się pochodzeniem nazewnictwa poszczególnych zwierząt lub etymologią słów. Hutek albo hupek najprawdopodobniej stanowią odzwierciedlenie głosu ptaka. W końcu “hup-hup-hup-hup-hup...” trudno pomylić z jakimkolwiek innym dźwiękiem. A hupek albo hutek nawet pasują do opisanej teorii. Podobnie ma się rzecz jeśli chodzi o nazwę naukową - Upupa - jest niczym innym jak dźwiękonaśladowczym określeniem wydawanych dźwięków. Jedynie dalszy człon - epops - wyłamuje się z tego schematu. Stanowi bowiem określenie gatunku wzięte wprost ze starogreckiego. Nie inaczej zachowują się także nazwy z innych języków, na przykład angielskie “Hoopoe” czy francuskie “Huppe”. Podobne? Bardzo! A skąd wudwuek w języku polskim? To już pytanie do polonistów.

[madohora]

Dzikie zwierzęta w Ekwadorze mają swoje prawa. A to dzięki małpie o imieniu Estrellita

[madohora]

Przełomowe orzeczenie sądu sprawiło, że Ekwador stał się pierwszym krajem na świecie, który przyznał prawa dzikim zwierzętom.

[madohora]

„W Ameryce prawa natury brzmią jak marginalny pomysł, ale ludzie nie zdają sobie sprawy z tego, że jest to główny nurt na całym świecie” – powiedziała Kristen Stilt, ekspert w dziedzinie prawa zwierząt, Inside Climate News.

[madohora]

Orzeczenie wynikało ze smutnego przypadku włochatej małpy o imieniu Estrellita. Po tym, jak została nielegalnie zabrana ze środowiska naturalnego w wieku 1 miesiąca, Estrellita zamieszkała z bibliotekarką Ana Beatriz Burbano Proaño i jej rodziną. W tym czasie nauczyła się komunikować z nimi za pomocą gestów i dźwięków oraz nabyła rodzinne zwyczaje. Po 18 latach Estrellita została przechwycona przez lokalne władze i w ciągu miesiąca po przeniesieniu do zoo, zmarła. Zdaniem weterynarzy doszło do nagłego zatrzymania krążenia i oddychania.

[madohora]

Sprawa opierała się na naukowych dowodach na kognitywną i społeczną złożoność małp włochatych (Lagothrix sp.), aby twierdzić, że Estrellita „powinna posiadać przynajmniej prawo do wolności cielesnej”, a „władza powinna była chronić prawa Estrellity, badając okoliczności przed umieszczeniem jej w zoo”

[madohora]

Sąd orzekł, że zarówno władze, jak i Burbano, naruszyli prawa Estrellity. Władze za nieuwzględnienie jej konkretnych potrzeb przed przeniesieniem jej do zoo, a Burbano za usunięcie jej ze środowiska naturalnego.

[madohora]

„Wyrok podnosi prawa zwierząt do poziomu konstytucji, najwyższego prawa Ekwadoru” - mówi ekwadorski prawnik ds. środowiska Hugo Echeverría.

[madohora]

„Udomowienie i humanizacja dzikich zwierząt to zjawiska, które mają ogromny wpływ na zachowanie ekosystemów i równowagę w przyrodzie, gdyż powodują postępujący spadek populacji zwierząt” – uznał w swoim orzeczeniu sąd.

[madohora]

Kiedy sprawa dotycząca Estrellity trafiła do Trybunału Konstytucyjnego Ekwadoru, sędziowie rozważali kilka kwestii, w tym: zakres zabezpieczenia praw przyrody w kraju; czy zwierzęta kwalifikują się jako przedmiot praw; oraz czy zakres praw przyrody obejmuje zwierzęta. Ostatecznie sędziowie uznali, że status prawny zwierząt powinien być objęty konstytucyjnymi prawami natury, ustanawiając tym samym prawa zwierząt.

[madohora]

„Ten werdykt podnosi prawa zwierząt do poziomu konstytucji, najwyższego prawa Ekwadoru” - powiedział czołowy ekwadorski prawnik ds. środowiska Hugo Echeverría. „Chociaż prawa przyrody zostały zapisane w konstytucji, przed tą decyzją nie było jasne, czy poszczególne zwierzęta mogą korzystać z praw przyrody i być uważane za posiadaczy praw jako część przyrody. Trybunał stwierdził, że zwierzęta podlegają [prawom chronionym przez [prawa] natury”.

[madohora]

Orzeczenie jasno stwierdza, że te prawa do „istnienia, rozwoju i ewolucji” mieszczą się jednak w kontekście procesów ekologicznych, które obejmują biologiczne interakcje między gatunkami, takie jak drapieżnictwo. Nie utożsamiają zwierząt z istotami ludzkimi, ale nadal rozszerzają im prawo do wolności w kontekście interakcji ekologicznych. Oznacza to, że polowanie, łowienie ryb, zbieranie i leśnictwo są nadal dozwolone, o ile są wykonywane zgodnie z innymi wcześniej istniejącymi przepisami – na przykład nie wbrew aktom zagrożonych gatunków – i są przeprowadzane w sposób, który ogranicza cierpienie.

[madohora]

Kolumbia, Nowa Zelandia, Panama, Chile i Meksyk również przyznały przyrodzie ochronę prawną za pośrednictwem konstytucji lub systemu sądowniczego.

[madohora]

Zarówno samiec jaki i samica kukułki pospolitej (Cuculus canorus L.) są podobnie ubarwione. Upierzenie głowy, szyi i skrzydłach jest łupkowo szare, ogon znacznie ciemniejszy. Końce sterówek są białe. Piersi, brzuch i pióra podogonowe pokryte poprzecznymi prążkami na białym tle. Dziób mają czarny, powieki nogi żółte, a oczy czerwone. Ciało osiąga długość 32-38 cm przy wadze 120 g, rozpiętość skrzydeł wynosi ok. 21- 29 cm.

[madohora]

Obserwuje ona ptaki podczas budowy gniazd. Samiec siada zwykle na widocznym miejscu, a samica tymczasem szuka czyjegoś gniazda i znosi jedno jajo. Przedtem wyjmuje jedno z leżących w gnieździe jaj. Do gniazd, mających wąskie wejście, samice przyczepiają się do ich otworu i wpuszczają składane jaja bezpośredni do środka. W trakcie podrzucania własnego jaja, zabiera i rozbija jajo gospodarzy. Najczęściej ofiarami oszustki padają trzciniaki, trzcinniczki, kopciuszki, świergotki, pliszki, piegże czy jarzębatki a także gąsiorki czyli wszystkie te, których wielkość i kolor jaj jest podobna do kukułczych. W czasie jednego sezonu rozrodczego w ten sposób kukułka potrafi podrzucić do różnych gniazd od 15 do 20 jaj. Gospodarze często rozpoznają "podrzutka" i usuwają z gniazda lub opuszczają gniazdo. Innym naturalnym ograniczeniem wychowu kukułek przez przybranych rodziców jest znacząca różnica w zapotrzebowaniu pokarmowym. Młode kukułki wykluwają się w przeciągu 11 dni, czyli na ogół szybciej niż pisklęta gospodarzy. W ciągu pierwszej doby wykluta kukułka wypycha plecami z gniazda nie wyklute jeszcze jaja lub wyklute już młode. Bliższe badania wykazały, że w ten sam sposób pisklę kukułki usuwa z gniazda wszystkie inne przedmioty, np. wrzuconą tam kulkę papieru, czy mały orzech. Celowość biologiczna tego zachowania się jest oczywista, gdyż młoda kukułka jako większa i szybciej rosnąca od piskląt gospodarzy potrzebuje znacznie więcej pokarmu i wspólnie z nimi nie mogłaby się wychować.

[madohora]

Jaja kukułek mają rozmaite ubarwienie tak, że często (choć nie zawsze) są podobne do jaj gospodarza. Oczywiście samica kukułki nie może dowolnie zmieniać ubarwienia swych jaj, aby dostosować je do jaj gospodarza, lecz znosi je zawsze takie same, wyszukując gniazdo z odpowiednio ubarwionymi jajami. W ten sposób tworzą się jak gdyby odmiany kukułek, pasożytujące u różnych gatunków gospodarzy.

[madohora]

Dziedziczenie ubarwienia jaj u kukułki i doboru gospodarzy nie są jeszcze całkowicie zbadane. Wytwarzanie jaj o swoistym ubarwieniu i kształcie jest prawdopodobnie cechą genetyczną kukułek, toteż każda samica znosi je ubarwione w jeden, charakterystyczny dla siebie sposób. Około 4-7 dnia życia młode kukułki wydają dźwięki, przypominające głosy piskląt przybranych rodziców w czasie prośby o żywienie. Pisklę wydaje głos żebrzący o jedzenie w tak silny sposób, iż przypomina to odgłos kilku młodych. Ponagleniem do dokarmiania jest szerokie otwieranie dzioba, a kolor gardziołka stymuluje gospodarzy do natychmiastowej reakcji.

[madohora]

Ogromna „żarłoczność" zmusza dorosłe do intensywnego karmienia. Natarczywe domaganie się pokarmu trwa przez ponad trzy tygodnie, kiedy to młoda kukułka opuszcza małe gniazdko, gdyż już się w nim nie mieści. Po sześciu tygodniach opieki, młoda kukułka staje się samodzielna. Badania wykazały, że 1/3 wyklutych piskląt ginie przed wyjściem z gniazda. Młoda kukułka dopomina się więc o jedzenie głośniej niż pisklęta gospodarzy, a wnętrze jej dziobka jest jaskrawiej ubarwione niż innych ptaków. Są to są bodźce, które bardzo silnie wyzwalają ptasi instynkt rodzicielski. Obserwowano, że nawet obce ptaki nie potrafią oprzeć się wrażeniom, jakie na nich wywołuje pisklę kukułki. Podlatują do gniazda, w którym jest ono wychowywane i wkładają mu do dziobka pokarm. Głośne nawoływania piskląt przyciągają także uwagę drapieżników. Dlatego młode kukułki częściej padają ich łupem. W celu dochowania się potomstwa, kukułka musi więc składać więcej jaj niż te ptaki, które samodzielnie opiekują się swymi pisklętami. Udowodniono, że w miejscach gęstego występowania gniazdujących drobnych ptaków, licznie występują też kukułki (potwierdzona naukowo dodatnia zależność pomiędzy liczebnością potencjalnych ofiar, a ilością występujących lokalnie „drapieżników gniazdowych”).

[madohora]

Pod koniec sierpnia kukułki samotnie odlatują do Afryki, na południe od Sahary. Lecą samodzielnie i instynktownie nocą, orientując się jedynie na podstawie gwiazd. Nie mogą podążać za przedstawicielami własnego gatunku, bo ich nie znają.

[madohora]

Kukułka w Polsce jest średnio licznym gatunkiem lęgowym. Najliczniej występuje na Górnym Śląsku, a także w Małopolsce i na Podkarpaciu. Najrzadsza jest na wschodnim Pomorzu, Kujawach i w północnej Wielkopolsce. Przeciętne zagęszczenie kukułki w kraju wynosi 0,28 pary na kilometr kwadratowy. Liczebność kukułki szacowana jest w granicach 80 - 100 tysięcy par lęgowych. W Polsce i Europie ich liczebność ich populacji mają obecnie niewielką tendencję spadkową (odpowiednio: minus 4%) oraz minus 4,8%). Najdłużej żyjąca kukułka miała 15 lat. W kraju jest gatunkiem chronionym.

[madohora]

Gronostaj europejski (Mustela erminea) dorasta do 29 cm długości ciała i może ważyć nawet 350 gramów, co czyni go nieco większym od łasicy. Obie płcie są podobnej wielkości, chociaż samiec może być nieco dłuższy oraz cięższy. W zależności od pory roku nosi różny garnitur. Wiosną oraz latem, wierzch ciała ubarwiony brązowo, natomiast spód jaśniejszy. Zimą z kolei ma całe białe futro. Jedyne co pozostaje niezmienne to końcówka ogona, będąca czarna zarówno w szacie zimowej, jak również letniej. Wiedzie głównie nocny tryb życia, dlatego trudno spotkać to zwierzę w ogóle. Wtedy rozpoczyna swoje łowy, których łupem padają pisklęta, dorosłe ptaki, drobne ssaki, gady, a nawet kilka razy większe od drapieżnika zajęczaki. Znane są przypadki, kiedy gronostaj polował na dorosłe zające z pozytywnym dla siebie skutkiem. Według badań w Polsce jego ofiarami są głównie karczowniki ziemnowodne, czyli ssaki potocznie nazywane szczurami wodnymi. Wynika to z faktu, że na naszych ziemiach drapieżnik żyje przeważnie w środowiskach nadwodnych. Można go jednak spotkać także w lasach, na polach, blisko ludzkich osad. Wielkość terytorium osobniczego waha się od 11 do 160 ha i średnio ma powierzchnię 25 – 30 ha w przypadku samców, natomiast około 20 ha w przypadku samic. Czasami terytoria mogą na siebie zachodzić, przez co gronostaje wchodzą sobie w drogę, a to skutkuje walkami pomiędzy poszczególnymi osobnikami. W zależności od tego jak duże terytorium posiada dany samiec, mogą się tam znaleźć terytoria innych samic. To bardzo ważne, ponieważ samce są poligamiczne. Strategia ta umożliwia przekazanie możliwie jak największej ilości genów kolejnym pokoleniom, a przecież samcom na tym najbardziej zależy. Duże terytorium oznacza, że samiec jest silny, zatem także samicom będzie zależało na tym, by ich dzieci były potomkami silnego osobnika, tym samym same były silne jak ich ojciec. Zaloty gronostajów mają miejsce już w lutym, wtedy rozpoczyna się ruja. Z reguły to zjawisko u tego gatunku jest obserwowane pod koniec zimy oraz podczas przedwiośnia. W samcach wzbudza to poczucie męskości, tym samym silny wzrost poziomu hormonów oraz jeśli trzeba, owocem takiego połączenia są walki pomiędzy poszczególnymi osobnikami. Ciąża trwa około 70 dni. Mniej więcej w okresie od maja do czerwca rodzi się od 4-9 młodych. Rekordowe znane nauce liczyły nawet 18 osobników. Oseski są ślepe, głuche oraz na dodatek nieowłosione. Przez 10 dni są zdane wyłącznie na matkę, a ta karmi je do drugiego miesiąca życia, kiedy niemal całkowicie przechodzą na pokarm stały

[madohora]

Chociaż udomowienie kota domowego miało miejsce kilka tysięcy lat temu, to niekoniecznie w Polsce tak prędko zostało to zwierzę rozprzestrzenione w gospodarstwach domowych. Obecnie nie wyobrażamy sobie wiejskiej zagrody bez tego drapieżnika. Każdy gospodarz przecież musi mieć jakiegoś obrońcę plonów.

[madohora]

Dobrym przykładem na to, jak bardzo w naszej kulturze to zwierzę związane jest z Polską wsią niech będzie komedia „Sami swoi”, w której to kot był głównym tematem jednego z kluczowych wątków filmu. Sprawa nawet zahaczyła o sąd, a sołtys wsi był dumny, że to pierwsza sprawa o majątek w powiecie, i na dodatek „w jego gromadzie”. Nie zawsze tak było. Kot domowy zawitał do ludzkich osad stosunkowo późno. Od XIII wieku był zarezerwowany dla posiadaczy ziemskich, magnatów, książąt. A co z chłopami, którzy to na co dzień stykali się z problematycznym sąsiedztwem gryzoni? Musieli wymyślić inny sposób radzenia sobie z tym problemem, albo skorzystać z usług innego drapieżnika. Padło na gronostaja! Dlaczego? Bo większy od łasicy, dlatego łatwiej było go złapać i przysposobić do kontaktu z ludźmi. Bo jest to zwierzę, które należy do bardzo skutecznych w swoich łowach. W historycznych wzmiankach można natknąć się na opowieści o gospodarstwach bez żadnej myszy, dzięki właśnie obecności w nich gronostajów. Chłopi cenili sobie obecność „udomowionych” drapieżników, ale niestety od czasu do czasu dawała się we znaki ich dzika natura. Mimo tak skutecznej walki z gryzoniami, były postrzegane nadal jako zwierzęta o mrocznych odcieniach swojego charakteru. Oprócz myszy lwią część diety tego ssaka stanowią także większe zwierzęta, przez myśliwych nazywane niegdyś „zwierzyną użyteczną”. Chodziło przede wszystkim o zające, kuropatwy czy przepiórki będące zwierzętami łownymi. Gronostaj także chciał mieć i dla siebie kilka takich zdobyczy, niestety to przyczyniło się do tego, że ssak został potraktowany jako przeciwnik, którego trzeba zwalczać. Do dzisiaj objęty jest tylko ochroną częściową.

[madohora]

Sprawa stosowania pestycydów jest zawsze kontrowersyjna. Podobno „dawka czyni truciznę”, ale raczej jeśli chodzi o środki zwalczania gryzoni lub innych szkodników upraw, te dawki wcale nie są takie małe. W końcu ich zadaniem jest pozbawienie życia organizmów, które w mniejszym lub większym stopniu niszczą uprawy. Doskonałym wskaźnikiem kiedy przesadzamy z takowymi substancjami są zwierzęta drapieżne. Niestety im chyba najbardziej dostaje się w kość. Wszystko przez ich obecność na końcu łańcucha pokarmowego. Problem nie omija także gronostaja. Jednym z ulubionych pokarmów drapieżnika są myszy. To raczej niepożądani goście w naszych domach, zagrodach, magazynach itd. itp... Nie chcemy się z nimi dzielić naszymi zbiorami, plonami czy innymi przechowywanymi smakołykami. W końcu gromadzimy jedzenie, by skonsumować je zimą, jak np. konfitury. Nie każdy jednak życzy sobie obecność kota, albo po prostu nie może ze względu na alergię na sierść tego zwierzęcia. Sytuacja patowa.

[madohora]

Jedynym rozsądnym rozwiązaniem w takiej sytuacji zdają się być rodentycydy, czyli substancje służące do zwalczania gryzoni. Najczęściej zawierają w swoim składzie związki antykoagulacyjne, czyli zapobiegające krzepliwości krwi. Gryzoń, który zjadł taką substancję ma paść na skutek albo wykrwawienia, albo niewłaściwego funkcjonowania układu krążeniowo-oddechowego.

[madohora]

Wyobraźmy sobie taką sytuację, że gryzoń zjadł rodentycyd, później padł, ale nie w piwnicy, tylko wtedy jak już się z niej wydostał. Idealna padlina dla drapieżnika pokroju gronostaja. Głodny ssak, o bardzo wysokim metabolizmie, potrzebujący cały czas energii, nie może sobie pozwolić na pozostawienie napotkanej padliny. Co z nią robi? Zjada. Zjada jedną, zjada drugą, zjada trzecią. Trucizna, która powaliła z nóg myszy, zaczyna gromadzić się w organizmie gronostaja. Wątroba zwierzęcia przyjmuje coraz większe ilości, dochodzi do jej zwyrodnienia, białka biorące udział w kaskadzie krzepnięcia krwi, nie mogą zostać wyprodukowane, krew staje się coraz bardziej stężona i zgodnie z prawami fizyki, krwinki zaczynają przechodzić przez ścinę naczyń krwionośnych, powstają obrzęki, wynaczynienia, drapieżnik w końcu pada... Naukowcy z Uniwersytetu w Aarhus w Danii zbadali poziom stężenie rodentycydów antykoagulacyjnych w organizmie łasicy oraz gronostaja. Zbadano 140 przypadkowo schwytanych zwierząt i okazało się, że najczęściej występującą substancją u gronostajów był bromadiolon, którego najwyższe stężenia notowano zazwyczaj jesienią oraz zimą. Można to powiązać z liczniejszym występowaniem gryzoni w osadach ludzkich, gdzie jest cieplej oraz więcej jedzenia, a jak już wcześniej wspomniałem, nie jest to koniecznie pożądane sąsiedztwo.

[madohora]

Rozwijający się w toku ewolucji wydłużony kształt ciała jest kosztem w zamian za możliwość wnikania do głębokich nor ofiar. Zwiększona zdolność zdobywania zdobyczy, możliwa dzięki wydłużonemu kształtowi i dymorfizmowi płciowemu w wielkości ciała, najwyraźniej rekompensuje bardziej energetyczny koszt bycia długim i cienkim. Informacje na temat gronostajów wskazują, że powierzchnia ciała jest ważnym wyznacznikiem strat ciepła i sugeruje, że efektywność energetyczna odegrała istotną rolę w ewolucji kształtu i wielkości ciała tego zwierzęcia.

[madohora]

Według Pippy Hackett, minister stanu Partii Zielonych w irlandzkim Departamencie Rolnictwa, zapobieganie okrucieństwu wobec zwierząt było kluczowym czynnikiem stojącym za nowym irlandzkim ustawodawstwem. „Zakaz hodowli zwierząt na futra to ważny krok w ochronie dobrostanu zwierząt. [To] stawia nas w zgodzie z podobnymi przepisami wdrażanymi w całej Europie” – powiedziała w oświadczeniu. Dodała: „Żadne standardy dobrostanu ani systemy inspekcji nie mogą zapobiec regularnym problemom z dobrostanem na fermach zwierząt futerkowych”.

[madohora]

– Z każdym rokiem kolejne kraje zakazują hodowli zwierząt na futro – razem z Irlandią jest ich już 17 w samej Europie. Przemysł futrzarski powoduje ogromne cierpienie zwierząt, ludzi, a także zanieczyszczenie środowiska – Europejczycy nie chcą wspierać biznesu opartego na okrucieństwie. Czekamy z niecierpliwością na podobny zakaz w Polsce – mówi Marta Korzeniak ze Stowarzyszenia Otwarte Klatki.

[madohora]

W 2021 roku hodowli zwierząt na futro zakazały Włochy, Estonia i Francja. Kolejne kraje – np. Łotwa, Litwa, Bułgaria – aktywnie debatują nad wprowadzeniem zakazu w najbliższym czasie.

[madohora]

Największe ryby na świecie
W głębokich wodach mórz i oceanów żyją ogromne ryby - niektóre mogą osiągnąć naprawdę imponujące rozmiary. Od rekina wielorybiego po olbrzymie płaszczki. Oto 10 największych ryb na świecie!

[madohora]

Największą rybą w oceanie jest Rhincodon typus czyli rekin wielorybi. Według niektórych szacunków rekiny wielorybie mogą dorastać do 10 metrów i ważyć nawet 40 ton. Mają szerokie, płaskie głowy z krótkimi pyszczkami, a ich grzbiety mają ciekawy wzór biało-żółto-szarej szachownicy. Nie wiadomo, jak długo mogą żyć rekiny wielorybie, jednak naukowcy uważają, że nawet około 60-100 lat. Rekiny wielorybie występują we wszystkich morzach tropikalnych i w ciepłym klimacie na całym świecie, preferując wodę o temperaturze 20-25oC. Rekiny wielorybie zjadają głównie małe organizmy, takie jak plankton, drobne ryby, skorupiaki i kałamarnice, które odfiltrowują z wody podczas powolnego przemieszania się.

[madohora]

Żarłacz tygrysi
Rekin tygrysi (Galeocerdo cuvier) może ważyć do 3,11 tony i dorastać do 7 metrów długości. Ten rekin, który jest jedynym przedstawicielem rodzaju Galeocerdo, zwykle znajduje się wokół wysp środkowego Pacyfiku, ale ludzie mogą go spotkać wszędzie tam, gdzie występuje woda tropikalna lub umiarkowana. Rekiny tygrysie wolą pozostać same. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody ma tego rekina na swojej liście prawie zagrożonej z powodu przełowienia. Rekiny tygrysie są bardzo agresywne i zajmują drugie miejsce po żarłaczu białym pod względem liczby ataków na ludzi. Chociaż wielu uważa tę rybę za leniwego pływaka, może ona osiągać niewiarygodne prędkości, by złapać zdobycz.

[madohora]

Manta
Ważąca 3 tony manta (Mobula birostris), może ważyć nawet do 3 ton i osiągać 9 – metrową rozpiętość płetw. Ta największa manta na świecie, żyje głównie na wodach Zachodniego Atlantyku, a dokładnie na Bermudach oraz od stanu Południowej Karoliny (USA) do Brazylii i Urugwaju. Gatunek ten występuje pojedynczo lub w małych grupach pływając w płytkich rejonach. Żywi się głównie planktonem, jednak czasami poluje również na małe ryby. Manta ta jest również poławiana za pomocą harpunów oraz ceniona ze względu na swoje wysoko wartościowe mięso.

[madohora]

Samogłów
Miejsce szóste na naszej liście zajmuje samogłów (Mola mola), który dorasta do 3 m długości i masy ciała dochodzącej do 2 ton. Samogłów spotykany jest w wodach oceanicznych niemal na całym świecie. Najliczniejsze populacje tej ryby zamieszkują wody w klimacie tropikalnym i podzwrotnikowym. Rzadziej spotykany jest w klimacie umiarkowanym - głównie w miesiącach o najwyższych temperaturach na danej półkuli. Samogłów jest największa rybą z rzędu rozdymkokształtne (Tetraodontiformes) oraz uznawany jest za najcięższą rybę kostnoszkieletową na świecie. Ta potulna ryba jest uważana za przysmak na Tajwanie i w Japonii. Często wyskakuje z wody, co spowodowało kilka wypadków na łodzi ze względu na jego ogromne rozmiary.

[madohora]

Mola alexandrini
Mola alexandrini może ważyć do 2,3 tony i mieć do 3,3 metrów długości. Na całym świecie gatunek ten można łatwo pomylić z innymi gatunkami Mola. Jednak Mola alexandrini można odróżnić od pozostałych dwóch gatunków Mola w oparciu o specyficzne cechy morfologiczne, takie jak guz głowy (rozwija się z wiekiem), guz podbródka (rozwija się z wiekiem) i zaokrąglony clavus (płetwa, która wygląda jak płetwa ogonowa). Ryba jest szeroko rozpowszechniona w morzach umiarkowanych i tropikalnych i została uznana przez Księgę Rekordów Guinnessa (2019) za najcięższą rybę kostną na świecie.

[madohora]

Bieługa
Bieługa (Huso huso), która jest również nazywana jesiotrem wielkim, może ważyć do 2,072 tony i dorastać do 7 metrów długości. Bardzo duże osobniki są w stanie upolować nawet fokę. Bieługi zamieszkują głównie baseny Morza Kaspijskiego i Morza Czarnego. Bieługi to niezwykłe ryby: mogą wędrować ponad 1000 kilometrów wzdłuż rzek, osiągać gigantyczne rozmiary (6 metrów długości), a żyją ponad 100 lat. Niestety, te cechy powodują również, że są bardzo narażone na wyginięcie z powodu działalności człowieka. Komercyjni wędkarze często polują na samice z powodu produkowanej przez nie ikry, bardzo cenionego kawioru.

[madohora]

Masturus lanceolatus
Bardzo nieuchwytna Masturus lanceolatus waży do 2 ton i może mieć do 3 metrów długości i spotykana jest w wodach tropikalnych i umiarkowanych. Z wyglądu jest podobna do samogłowa (Mola mola), ale można ją odróżnić po tym, że zamiast płetwy ogonowej, ma guzowaty wyrostek „clavus”, co po łacinie oznacza „ster”. Jest rzadko spotykana, bardzo niewiele wiadomo na temat biologii i historii życia. Gatunek ten jest jedynym przedstawicielem swojego rodzaju.

[madohora]

Przywykliśmy myśleć o fizjoterapii jako o metodzie rehabilitacji ludzi. Zoofizjoterapeuta tymczasem to specjalista, który zajmuje się pomaganiem zwierzętom, tak jak my cierpiącym przecież na różnego typu dolegliwości. Z czym wiąże się ta niecodzienna profesja i jakie oferuje korzyści oraz wyzwania? Kto jest dobrym kandydatem na zoofizjoterapeutę?

[madohora]

Można śmiało powiedzieć, że zoofizjoterapia jest częścią składową szeroko pojmowanej weterynarii. Praca w tym zawodzie skupia się jednak ściśle poprawianiu sprawności motorycznej zwierząt i przynoszeniu im ulgi w bólu. Jest też kontynuacją lub dopełnieniem standardowego leczenia farmakologicznego bądź operacyjnego. Zoofizjoterapeuta pomaga powrócić do formy po doznanych urazach czy przebytych operacjach, stara się redukować symptomy i postęp chorób degeneracyjnych oraz neurologicznych, a także próbuje poprawić jakość życia w przypadku otyłości lub podeszłego wieku zwierząt. Problemy, z którym może się spotkać terapeuta weterynaryjny w swojej praktyce to m.in. schorzenia reumatyczne, paraliże o różnej przyczynie czy kontuzje wynikające z ludzkiego okrucieństwa. Zoofizjoterapeuta zajmuje się zarówno zaburzeniami kostnymi, jak i uszkodzeniami czy atrofią mięśni, zaburzeniami ścięgien, stawów, więzadeł orz nerwów.

[madohora]

Zoofizjoterapia jest stosunkowo nową gałęzią weterynarii. Co ciekawe, jej początki związane są z brytyjską rodziną królewską. Otóż Louis Mountbatten, prawnuk królowej Wiktorii i wuj zmarłego w 2021 r. Księcia Filipa, admirał brytyjskiej floty i ostatni wicekról Indii, był wielkim fanem gry w polo. Gdy w 1939 r. leczono jego liczne kontuzje za pomocą elektrostymulacji, zasugerował, aby wypróbować metodę również na koniach. Wynikłe z tej sugestii eksperymenty na kucach przyniosły zaskakująco pozytywne rezultaty.

[madohora]

Charles Strong, pełniący funkcję fizjoterapeuty brytyjskiej rodziny królewskiej, zaczął strumieniami prądu leczyć także konie wyścigowe należące do dworu. Po jego śmierci fizjoterapię koni rozwijano dalej w Afryce Południowej, rozszerzając strefę zainteresowań również na inne zwierzęta. Do końca XX w. w wielu krajach światach powstały oficjalne stowarzyszenia skupiające i kształcące zoofizjoterapeutów.

[madohora]

W latach 80-tych i 90-tych ubiegłego stulecia szczególnie dynamicznie zaczęto rozwijać fizjoterapię psów. Od początku XXI w. obserwujemy natomiast wzrost zainteresowania komplementarnymi i alternatywnymi terapiami weterynaryjnymi. W stosunku do zwierząt zaczęto wykorzystywać także aromaterapię, homeopatię czy akupunkturę.

[madohora]

Ogromna większość zoofizjoterapeutów specjalizuje się w leczeniu koni, zwłaszcza wyścigowych, oraz psów. Zabiegi rehabilitacyjne oferuje się jednak także innym zwierzętom domowym, gospodarskim oraz zamieszkującym ogrody zoologiczne.

[madohora]

Najistotniejszą częścią pracy zoofizjoterapeuty są jednak ćwiczenia. Mogą one mieć charakter bierny, gdzie terapeuta sam fizycznie stymuluje kończyny pacjenta usiłują wywrzeć wpływ na mięśnie lub nerwy. Ponadto do ćwiczeń wykorzystuje się różnego typu równoważnie i balansery, których zadaniem jest wzmacnianie symetrii ciała i mięśni strukturalnych. Częścią pracy jest więc również nakłanianie czworonogów do określonych aktywności. W bardziej zaawansowanej terapii ćwiczenia obejmują nawet pracę z dość skomplikowanymi przeszkodami.

[madohora]

Ponadto wśród często stosowanych technik terapeutycznych znajdują się wspomniana już wyżej elektrostymulacja, pole magnetyczne, a także hydroterapia przeprowadzana w specjalnie zaprojektowanych basenach treningowych. Wreszcie, częścią zoofizjoterapii bywają również sugestie dotyczące zmian w stylu życia pacjenta – od regularności i form treningu po bodźce psychologiczne.

[madohora]

[madohora]

Praca zoofizjoterapeuty wymaga oczywiście ogromnej wiedzy o anatomii, fizjologii i medycynie zwierząt. Ponadto wskazana jest odpowiednia siła i sprawność fizyczna oraz empatia i cierpliwość. Nie każdy pacjent ochotnie współpracuje, a do niektórych trzeba docierać w bardzo indywidualny sposób. Naturalnie, za każdym zwierzęciem stoi zwykle człowiek – właściciel, trener czy hodowca – więc zdolności interpersonalne są również bardzo mile widziane.

[madohora]

[madohora]

I. Klacze. Wszystkie trzy, maści siwej, przez hr. Juliusza Dzie- duszyckiego wprost z Arabii do jarczowieckiej stajni przy- przyprowadzone klacze i to: 1. „Miecha" z pokolenia Nedżdy Koheylan Dueni; 2. „G a z e 11 a" z pokolenia Anaze Sbaa-Koheyl Agjus i 3. „Sahara" z pokolenia Nedżdy Koheylan Moradi okazały się jak najlepszemi matkami i wszystkie też zakoń czyły swój żywot w jarczowieckiem stadzie. Miecha, Gazella i S a h a r a w pierwszych czterech generacyach wytworzyły następujące trzy familie znakomit szych koni: ak Arabowie tradycyjnie rody swoich najlepszych koni wywodzą od pięciu klaczy Proroka, a bodaj czy nie wszyst kie rodowody najszlachetniejszych ogierów i klaczy wir- temberskiego stada dadzą się doprowadzić do sześciu kla czy, które do Weil zakupił w Arabii Emir Rzewuski,—tak i u nas w kraju wychowane, udowodnionego pochodzenia oryentalne konie, a więc przedewszystkiem w Jezupolu, Jabłonowie, Taurowie, Pełkiniach i Zarzeczu, są w prostej linii przeważnie potomkami Miechy, Gaze 11 i, lub też Sahary. Wyjątek stanowi stado w Gumniskach, którego ko nie w Sławucie początek swego rodu mają, — natomiast w żyłach koni zarzeckiego stada płynie przez „Cygankę n i e sł u c h o w s ką“ i „M oło d c a“, — złączona krew „Sa- hary u i „T h e b y - M u n i r y“, czwartej oryginalnej arabskiej klaczy, sprowadzonej z dalekiego Wschodu za pośrednictwem Prospera Zimermana do stada hr. Kazimierzą Dzieduszyckiego w Niesłuchowie. W r. 1870 hr. Sta nisław Dzieduszycki nabył w Niesłuchowie do swego stada w Starym Groźdźcu „Cygankę niesłuchowską", córkę Theby Muniry i Mołodca, który był synem Sahary i Bagdad a, — a Cyganka niesłuchowska i jej córka „Myszka 11 po Pielgrzymie, synu Bagdada, — dały początek dzisiejszemu zarzeckiemu stadu koni czystej krwi wschodniej. Hr. Juliusz Dzieduszycki, podczas swego w Arabii pobytu, zbadał gruntownie tamtejszy sposób wychowu pus tynnego konia krwi wschodniej i przekonał się, że u nas konie tej rasy degenerują w pierwszym rzędzie dlatego, ponieważ reproduktory i matki za mało są poddawane dość surowej próbie co do wytrzymałości i zdrowia. Hr. Juliusz zrozumiawszy doskonale, że bez pracy i bez badania pod czas niej użytkowej wartości osobników przeznaczanych do rozpłodu, gałganieje najlepsza nawet hodowla, zaprowadził w Jarczowcach, na sposób angielski, głośne czasu swego polowania „par force“, na których jego ulubione konie har towały swe zdrowie i wyrabiały muszkuły, ścięgna i płuca, zdając przy tern równocześnie trudny egzamin, jak wiele potrafią wytrzymać i zdziałać. Co więcej, — był nawet czas, w którym jarczowieckie oryentalne konie walczyły na publicz nej wyścigowej arenie o palmę zwycięstwa z angielskimi końmi. Hr. Juliusz, z bogatym zasobem wiedzy, nabytej podczas pobytu na dalekim Wschodzie, stosując się do no woczesnych wymogów kulturnego świata, pokierował ho dowlą w tak mistrzowski sposób, że Jarczowce stały się uprzywilejowanem miejscem ciekawych wycieczek i miłego, dłuższego pobytu wielu hodowców i miłośników oryental- nych koni, — bo w tych „dawnych 11 Jarczowcach otwierały się wówczas drzwi ze salonu nieomal wprost do wspania łych stajen, w których kilkadziesiąt przepysznych koni krwi wschodniej żyło bez troski, dla przyjemności i fan- tazyi ‘właściciela stada oraz do użytku hodowli miejscowej i krajowej

[madohora]

kroków dalej toczy się szybko czterokonny powóz cesarza, otoczony tłumnie barwną i wesołą kalwakatą jeźdźców wy twornych, którzy siedzieli na najlepszych i najpiękniejszych ogierach i klaczach jarczowieckiego chowu, — a tam w dali, jakby w ariergardzie za nimi, w błękitnych kur tach spiętych pasami, w szerokich hajdawerach z żółtym lampasem i w czarnych baranich czapkach, na których żółte migocą denka, pędząc za resztą, dogania powóz cesarza kilkunastu dworskich kozaków i ginie w gęstych obłokach kurzawy, pyłu i piasku, sypiącego się smugami z pod stalowych kopyt jarczowieckich koni. Co za szkoda, że wówczas w Jarczowcach Kossaka nie było! Malował on wtedy konie w stolicy Francyi, świata i sztuk pięknych, gdzie z Horacym Vernetem łączyło go wspólne upodobanie —malowania koni i bitew. Poznanie z Vernetem ułatwiła Kossakowi w Paryżu księżna Marcelina Czartoryska, najzdolniejsza uczennica Szopena, najwierniej i najsubtelniej odtwarzająca po mistrzowsku najpiękniejsze jego utwory. Vernet przyjął Kossaka nader życzliwie i z wielkiem zainteresowaniem oglądał kilka jego obrazów i szkiców, nie dość jeszcze wprawną malowanych ręką, a zapytany do kogo po naukę należy się udać, rzekł do Kossaka te znane słowa: „chez personne, — observer la nature et produire, voila l’ecole qu’il vous faut“. Rada była niezaprzeczenie dobrą, ale w tym wypadku zbyteczną, bo natura, życie i otoczenie były już od dawna dla Kossaka jego szkołą malarstwa. Na ukraińskich stepach, skrzących się z rana kwiatami wśród perełek brylantowej rosy; w la sach ozłoconych promieniami zachodzącego słońca jesieni; na łąkach, ponad któremi ciągnęły sznury żórawi; w stajnwśród koni, chartów i dworskich kozaków; w kniejach przy muzyce psów gończych i trąbki myśliwskiej; na rozległych polach, z których fornale czwórkami zwozili snopy pszenicy; przed pałacem, dworkiem, chatą, a nawet pod płotem z chróstu uwitym, gdzie nie było nudnych pro fesorów, śpiących modeli, potrzaskanych manekinów i nie- umytych, rozczochranych kolegów w brudnych i obdartych pelerynach, — Kossak, nie myśląc jeszcze o Paryżu i Ver- necie, malował już od lat chłopięcych nasz kraj i ludzi, nasze konie, psy, bydło i ptastwo, nasze niebo, jary, lasy i wody, nasze mogiły, kurhany i stepy, nasze zboża i kwiaty, — jednem słowem nasz świat cały. Kossak był samoukiem, a stał się w swoich zaletach i wadach tak olbrzymio oryginalnym i tak bezwzględnie samodzielnym dla tego, że żaden wpływ obcy, żadne naśladowanie, żadna utarta metoda i żaden szablon nie skoszlawiły jego talentu i nie osłabiły jego indywidualności. Jeżeli Kossaka nazy wamy „polskim Vernetem lub Meissonierem“, to mu nie- tylko nie pochlebiamy, ale przeciwnie, takiem porównaniem wyrządzamy mu nawet krzywdę, bo Kossak i od Ver- neta i od Meissoniera miał większy talent, głębsze poczu cie prawdy i silniejszą obserwacyę, a tworząc pod bez- pośredniem wrażeniem natury, otoczenia i życia, ani je dnego, ani drugiego z tych malarzy nigdy w niczem nie naśladował. Po sprzedaży Ab i a ta do Chorostkowa i po zabraniu przez Mahometa do końskiego raju starego Bagdad a, Azeta i Kohejlana, byli w jarczowieckiem stadzie po czątkowo przez czas jakiś reproduktorami ich synowie i to przedewszystkiem: Ben-A zet, Łokietek, Beni-Bag- SYLWETKI KONI ORYENTALNYCH I ICH HODOWCÓW 153 stał od ojca majątek olbrzymi, bo składający się z nastę pujących wsi na Wołyniu w powiecie krzemienieckim: Za- hajce i Cecenjówka; w pow. dubieckim: Wojnica, Pere- kale, Kniahin i Dorostaj; w pow. konstantynowskim: Cze- pelówka i Woskodawice; w pow. włodzimierskim: Zahorów, Łukowicze, Buszkowicze, Oryszcze, Kremesz i Zaszczytów; wgubernii podolskiej: ogromną wieś Nosówce; na Besarabii: wieś Szozę z kilku folwarkami, — oprócz tego dwa futory w blizkości Odessy, a w Odessie samej: kilkanaście domów i kilka spichrzy na zboże, wódkę i cukier. Na przyjęcie swej uroczej żony urządził p. Teodor w Zahajcach wspa niałą rezydencyę w najwytworniejszym guście i z magnackim przepychem. Cztery miliony zip. posagu p. Joanny zlały się w jedną całość z milionami p. Teodora, — a stare Za- hajce, w których iście dworska zapanowała etykieta, za brzmiały muzyką rogów myśliwskich, rżeniem najpiękniej szych koni, graniem ogarów, nawoływaniem dojeżdżaczy i głosem muzyki tanecznej, lub koncertowej. — Życie pani Bobrowej, która była, rzecby można, „małą królową", za częło w Zahajcach płynąć szczęśliwie wśród samych przyjem ności, dostatków i zabaw, bo p. Teodor, byle dogodzić swej ślicznej żonusi, otaczał ją zbytkiem, wymyślał rozrywki, zezwalał na wszystko i nie żałował na nic. Kiedy n. d. młoda pani Bobrowa, powracając razu pewnego z Odessy do domu, nabawiła się w drodze bólu zębów i strasznie cierpieć za częła, to przerażony i o zdrowie swej żony troskliwy p. Teo dor, wysłał natychmiast konne sztafety do Wiednia po słyn nego naówczas lekarza-dentystę p. Kaligę, który przyjechał ze stolicyi Austryi do wołyńskich Zahajec — wyrwać nieszczę sny ząbek pięknej pani Joanny. Państwo Bobrowie mieli dwie córki: Ludwikę i Zofię, — „Lolly“ i „Sophi- nette“, jak je zwykle nazywała matka. Z tych: panna Lud wika wyszła za hr. Maurycego Potockiego i była matką w r. z. zmarłego hr. Augusta, tego najpopularniejszego polskiego sportsmana, który zżywszy się z Warszawą, rzadko ją opuszczał, kochał ją i był przez nią prawdziwie kochany. — Drugą zaś córkę państwa Bobrów, pannę Zofię, poślubił hr. Juliusz Dzieduszycki, właściciel jarczowieckiego klucza. Pani Juliuszowa, urodzona i wychowana w prześlicz nych i wspaniałych Zahajcach, spędziła za granicą z matką i siostrą sporą część swoich lat młodych, w kwiecie arysto- kracyi, w kołach znawców i lubowników sztuk pięknych, w epoce najbujniejszego rozwoju europejskiego romantyzmu i w towarzystwie, które teatra, bale, koncerty, rauty, pikniki i inne zabawy, — przeplatało sobie dla rozmaitości prze jażdżkami konnemi i polowaniem z chartami. Pani Juliu szowa miała zatem aż nadto sposobności poznania najpierw w rodzinnych Zahajcach, a później i za granicą, jak koń wierzchowy wyglądać i jak pod damą chodzić powinien. Jeżeli zatem pani Zofia w porozumieniu z tak wymagają cym i wytrawnym znawcą, jakim był jej mąż hr. Juliusz, z kilkudziesięciu pięknych i wspaniałych jarczowieckich koni upatrzyła i wybrała sobie pod wierzch nie innego konia, tylko Maltę, — to wynika z tego, że Malta musiał być ślicznym i doskonałym koniem — pod damskie siodło. Feruk-Chan, karo-gniady, przez wielu „Feruch- Chanem“ zwany, zakupiony został na Wschodzie pod wierzch dla cesarza Napoleona, ale nie byl przez niego używany, bo złośliwy temperament tego konia nie odpowiadał wymSYLWETKI KONI ORYENTALNYCH I ICH HODOWCÓW 155 ganiom cesarza. Hr. Juliusz będąc w Paryżu dowiedział się o tem i nabył Feruk-Chana w cesarskiej stajni do jarczowieckiego stada. Koń ten rosły, kościsty, górą i spo dem długi, nieco podkasany, bo o żebrach cośkolwiek krót kich i płytkich, z ładnie modelowaną głową, ale z dość cięż- kiem uchem i nie bardzo w ganaszach smaczny, — miał na szyi, jakby od kuli głęboką, włosów pozbawioną bliznę i stąd też może powstała o nim legenda, że krymską od bywał kampanię. Feruk-Chan był koniem bardzo ro dowym i niewątpliwie oryentalnym, ale jak sam hr. Juliusz i wielu innych twierdziło, był koniem — perskim, a nie arabskim. Feruk-Chan służył czas jakiś jako reproduk tor w jarczowieckiem stadzie i był zarazem koniem wierz chowym hr. Juliusza, ale tak złośliwym, niebezpiecznym i do jeżdżenia trudnym, że tylko sam właściciel i stajenny Hryć umieli go pod siodłem użyć i w ryzach utrzymać. Razu pe wnego odwiedził Jarczowce p. Marceli Kęplicz z Arta- sowa, dobry znajomy hr. Juliusza. Przy śniadaniu hr. Juliusz zaproponował konną przejażdżkę na jeden z odleglejszych folwarków, gdzie młodzież stała. Przyprowadzono przed ga nek dworu osiodłane konie: „Maltę" dla gościa, a „Feruk- Chana" dla gospodarza domu. Pan Marceli, który doskonale jeździł, naparł się jechać na Feruk-Chanie. Hr. Juliusz przestrzegał, stanowczo odradzał, sprzeciwiał się, a nawet i gniewał,

[madohora]

Delemi może w niczem nie ustępowały oryginalnym arab skim importowanym reproduktorom, bo oba były piękne, szlachetne, wyborne i świetne. Pierwszy zasłużył się zro dzeniem z klaczy Rozmaita, (po El-Delemi z Sahary po Koheylenie z Sahary sprowadzonej z puszczy) siwego El-Kebira, jednego z najlepszych ogierów „Dzieduszy- ckich“ stada, — a zasługą drugiego było spłodzenie kilku nastu klaczy, których krew wysoko szlachetna i dobra pły nie jeszcze do dziś dnia, przedewszystkiem w jezupolskiem stadzie. Krew Krzyżyka rozeszła się szeroko po wielu sta dach w kraju, a w pierwszym rzędzie po jabłonowskiem, jezupolskiem, taurowskiem i chorostkowskiem stadzie. Hi n dostań dawał konie pięknych form, wielkiej szlachetności, o przepysznych szyjach i wspaniałych cho dach. Jeden ze synów Hindostana i Kitki, siwy ogier, to samo co ojciec noszący nazwisko, ur. w Jarczowcach 1880 r., był reproduktorem w Chorostkowie przez lat kilka i dobrze się zasłużył tamtejszemu stadu. Podczas światowej wystawy w Wiedniu 1873 r. w cza sie od 18 do 27 września, chów koni galicyjskich reprezen towany był przez trzy stada i to: stada bar. Jakóba Romaszkana z Horodenki, p. Edmunda Jastrzęb skiego z Dębna i hr. Juliusza D z i e d u s z y c k i e g o z Jarczowiec. Piewszy wystawił cztery klacze, urodzone w Horodence z matek krajowych, uszlachetnionych krwią oryentalną, a po ogierze „Young John Bull“, pół krwi angielskim, ur. 1855 r. którego rodzicami byli: pełnej krwi anglik „John BulSYLWETKI KONI ORYENTALNYCH I ICH HODOWCÓW 159 (po Muley Molochu z Chapeau d’Espagne) i klacz „Miran- ka“, (po Championie z Miranki starej). Były to klacze: 1) „Aglaja“, karo-gniada z Aglai starej, 2) „Wista“, brudno-kasztanowata z Deli, 3) „Halka“, kara ze starej Halki, 4) „Zanda“, kara ze starej Zandy. Drugi wystawił 5 ogierów swego chowu i to: 1) „Tahira", gniadego po Abd-El-Kaderze z Leily, 2) „Omaira", karo-gniadego po Tahirze z Sahary, 3) „Saida“, karo-gniadego po Tahirze z Heydey, 4) „Tricka“, tarant. po Tahirze z Tarantowatej, 5) „Tracka", tarant. po Tahirze z Tarantowatej. Dwa ostatnie ogiery bardzo oryginalnej maści i nie mniej ładne, zakupione zostały do stajni króla włoskiego. Hr. Juliusz Dzieduszycki wystawił 24 klacze stadne, wszystkie własnego chowu i wszystkie czystej krwi oryen- talnej, których nazwiska, maść, wiek i pochodzenie: 1) „Gazella", siwa hreczkowata, 14 lat, po Abiadzie z Gazelli, 2) „Grata“, siwa hreczkowata, 14 lat, po Azecie z Sa hary, 3) „Kitka, siwa hreczkowata, 13 lat, po Bagdadzie z Ślepki, 4) „Bona“, siwa, 13 lat, po Mołodźcu z Perkuli, 5) „Podgorzałka“, siwa hreczkowata, 13 lat, po Piel grzymie z Podgorzałki, 6) „Kamelia“, srebrno siwa, 12 lat, po Pielgrzymie z Miechy, 7) „Fulta“, kasztanowata", 11 lat, po Ben-Azecie z Ka taryny, 8) „Paraszka", srebrno-siwa, 9 lat, po Malcie z Gazelli, 9) „Mindzia“, siwa, 9 lat, po Malcie z Mindzi, 10) „Leda“, ciemno siwa, 8 lat, po Malcie z Mindzi, 11) „Czarnołatka“, siwa hreczkowata, 8 lat, po Piel grzymie z Czarnołatki, 12) „Galantka“, siwa hreczkowata, 8 lat, po Emirze z Galantki, 13) „Zulema“, gniada, 7 lat, po Dahomanie z Miechy, 14) „Bona młodsza", siwa, 7 lat, po Łokietku z Bony, 15) „Panna", siwa, 7 lat, po Łokietku z Panny, 16) „Dorota", kasztanowata, 7 lat, po Emirze z Miechy. 17) „Wołynianka", siwa, 7 lat, po Łokietku z Nelzonki, 18) „Miecha", siwa, 7 lat, po Dahomanie z Kamelii, 19) „Lwowianka", gniada, 6 lat, po Dahomanie z Miechy, 20) „Grata młodsza", siwa, 6 lat, po Dahomanie z Graty, 21) „Miecha mniejsza", siwa, 6 lat, po Dahomanie z Mlechy-Elasus, 22) „Zahorka", siwa, 6 lat, po Malcie z Kataryny, 23) „Dagmara", siwa, 5 lat, po Dahomanie z Kamelii, 24) „Gazella młodsza", siwa, 4 lat, po El-Delemi z Ga zelli starszej. Sąd międzynarodowy, w skład którego wchodzili z Ga- licyi panowie: hr. Juliusz Dzieduszycki i hr. Wil helm Siemieński, a jako zastępcy: Edward Dzwon- kowski i Erazm Wolariski, przyznał p. Chelczyń- skiemu, dyrektorowi jarczowieckiego stada: „Medal dla współpracowników", — natomiast hr. Juliusz Dziedu szycki, jako członek sądu międzynarodowego, zrzekł się prawa do nagród

[madohora]

VI. Jezupol, Jabłonów, Taurów, Pełkinie i Zarzecze. Świetność jarczowieckiego stada trwała przeszło ćwierć wieku i czas ten słusznie nazwać można „erą hr. Juliu sza Dzi e d uszy ckiego“, bo hr. Juliusz był wówczas wyrocznią dla hodowców oryentalnych koni, a przez niego wychowywane reproduktory i matki odgrywały wtedy rolę pierwszorzędnego znaczenia w szerokiej hodowli krajowej. - Jak wiele stad posiłkowało się przez tę ćwierć wieku ma- teryałem hodowlanym jarczowieckich koni, trudno wyliczyć i trudno sprawdzić, bo wówczas hodowcy mniej jeszcze niż dzisiaj pisali, a w Jarczowcach samych więcej, le piej i dokładniej konie chowano, aniżeli notowano na zwiska sprzedanych, lub przez hr. Juliusza do chowu daro wanych ogierów i klaczy. Śmiało jednak i bez żadnej prze sady powiedzieć można, że w tym czasie nie było w Galicy i, a nawet i dalej, stajni wychowującej oryentalne konie, któraby nie miała przynaj mniej jednego reproduktora lub matki z jar czowieckiego stada. Zupełnem milczeniem nie można pominąć tych z Jarczowiec pochodzących ogierów, które rozszedłszy siSYLWETKI KONI ORYENTALNYCH I ICH HODOWCÓW 163 po szerokim świecie, w miejscowej lub ogólniejszej hodo wli koni krwi wschodniej jako reproduktory wybitniejszą odegrały rolę i dlatego też do dziś dnia u hodowców w ży wej pozostały pamięci. I tak: Adsgar w Radowcach, — Turchmen w Radowcach i w Rajtarowicach, — Abu- Chejl w Sławucie i Białocerkwi, — Merdźamkir rów nież w Sławucie i Białocerkwi, — Abiat i Hindostan w Chorostkowie, — Feruk-Chan w Sławucie, — El- Kahr w Balinie, — Ptak w Babolnie i na wielu stacyach w Galicyi, — Bagdad II również w Babolnie, — Ben- Azet w Lippicy, — Step w Taurowie i w Krasnostaw- cach, — Miech w Kołodziejówce, — Barog w Choda- czkowie, — jarczowiecki F eruk-Chan i Krzyżyk w Tau rowie, — A b u k i r w Rychcicach, — Ben-Bagdad i Fon tana w Dylągówce, — Pielgrzym w Izydorówce i Kra- snostawcach, — Luby w Krzywem, — Królewicz w Żer- dziu, — Kirgiz w Mielnicy, —E1 - K e b i r w Jezupolu, — Emir w Baranowie, — Jul w stadzie Korytowskich, — Pressepapier (po Bagdadzie) w stadzie Waszkiewiczów — i wiele, bardzo wiele innych jeszcze ogierów, których na zwiska ze zwiniętemi stadami tam zginęły, gdzie dzisiaj zamiast koni chowają bydło rogate i trzodę chlewną. Po śmierci hr. Juliusza, jarczowiecka fortuna i tam tejsze stado przeszły w drodze spadku na hr. Wojciecha Dzieduszyckiego, zaszczytnie znanego posła do Rady państwa, dzisiejszego prezesa Koła polskiego w Wiedniu, tło- macza dramatów Szekspira, filozofa, autora „Messyanizmu“, „Aten“, „Historyi malarstwa włoskiego 1 * i wielu innych dzieł cennych, — a syna ś. p. hr. Władysława, brata hr. Ju liusza. Hr. Wojciech Dzieduszycki, objąwszy Jarczowce, w 164 STEFAN BOTANOWSKI brał w tamtejszem stadzie 12 najlepszych, a przytem naj więcej rodowych klaczy i posłał je do swego majątku Jezu- pola, gdzie w ten sposób powstała nowa latorośl dawnego, świetnego jarczowieckiego stada. Reszta koni rozsprze- daną została w r. 1885 na licytacyach i rozeszła się między ludźmi. Część z nich zginęła tam, gdzie konia oryentalnego nie umiano szanować i zaprzestano go chować, — nato miast druga część dostała się w dobre ręce właścicieli ja błonowskiego, taurowskiego, pełkińskiegoi dzi siejszego zarzeckiego stada, a więc w ręce tych nie wielu hodowców w Galicyi, którzy pozostając konsekwent nie wiernymi dawnej tradycyi i patrząc bystrzejszem okiem cośkolwiek dalej w przyszłość hodowli koni szlachetnych, nie porzucili ani na chwilę chowu koni czystej krwi wschod niej i doczekali się tej przewidywanej ery, w której wobec nagle obudzonego zrozumienia wysokich zalet oryen talnego konia — koń ten stał się dzisiaj ponownie gorąco pożądanym i wielce poszukiwanym materyałem hodowla nym do odświeżania krwi w stadach prywatnych iw pierw szorzędnych zagranicznych pepin ierach rządo wych.— Hr. Lehndorff, kupiwszy przed dwoma laty od ks. Czartoryskiego w Poznańskiem karogniadego „Dzialf- Amira" po „Mohorcie“ od „Ładnej Hafiski“, ogiera tau rowskiego chowu, w liczniejszem towarzystwie wyraził się o koniach naszych w ten sposób: „Galizien hat noch Gold in seinen orientalischen Gesttiten!“. Zaszczytnie znany kierownik pruskich stad rządowych trafną zrobił uwagę o naszych koniach krwi wschodniej, ale my zachęceni tą uwagą do dalszego chowu, w sposo dyna z konia oryentalnego największe umiała wyciągnąć korzyści, a idąc za jej przykładem nie zapominajmy ani na chwilę o tej najważniejszej hodowlanej zasadzie: że tylko co do zdrowia, siły, wytrzymałości i do brego temperamentu wypróbowane ogiery i kla cze, do chowu użyte, mogą podtrzymać i spotę gować gatunek i użytkowość u nas wychowy- w a n 1 y ch oryentalnych koni!

[madohora]

JEZUPOL (stacya poczt, telegr. i kolej w miejscu). Jezu poi, miasteczko w obwodzie stanisławowskim położone prześlicznie przy ujściu Bystrzycy do Dniestru, w dawniejszych czasach Czeszybiesami zwane, było w XVI w. własnością Marcina Zborowskiego z Ry twian. Po Zborowskich odziedziczyli tę majętność Potoccy, a Jakób Potocki, późniejszy wojewoda bracławski, na pamiątkę cudownego swego ocalenia pod czas wysadzenia przez Tatarów czeszybieskiego zamku w po wietrze, ufundował na tern samem miejscu klasztor O. O. Dominikanów i Czesybiesy od Imienia Zbawiciela „Jezupolem“ nazwał. Na początku XIX w. otrzymał Jezupol hr. Kajetan Dzieduszycki, jako część wiana żony swej Florentyny z hr. Duninów-Borkowskich i od tego też czasu datuje się w Je- zupolu historya tamtejszego chowu „Dzieduszyckich" koni, którą wypada podzielić na cztery następujące okresy: I. Pierwszy okres, sięgający 1843 r. możnaby nazwać „okresem przeszłością zamglonym u , ponieważ z te go czasu wiemy o chowie jezupolskich koni tylko tyle, że hr. Dzieduszycki, lubiąc konie, wychowywał ich mnogSYLWETKI KONI ORYENTALNYCH I ICH HODOWCÓW 167 i w dobrym gatunku, bo miejscowej hodowli sprzyjały nader korzystne takie warunki jak: fortuna właściciela stada, żyzne naddniestrzańskie łąki, bujne jezupolskie pastwiska i pługiem nietknięte jeszcze ówczesne stepy podolskie. — O rasie tamtejszych koni można powiedzieć, że były one w tym okresie nie innego, tylko oryentalnego pochodzenia, bo wtedy „chłop i szaraczek“ wychowywał broniaki rasy krajowej, a „karmazyn" konie krwi wscho dniej. II. Drugi okres, trwający od 1843—1868 r., to „okres przewrotu w hodowli jezupolskie h koni krwi wschodni e j“. Po śmierci bowiem hr. Kajetana Dzieduszyckiego odzie dziczył w r. 1843 syn jego hr. Władysław 24 jarczowieckich klaczy wysokiej krwi wschodniej i przeprowadził je do swego majątku Jezupola. — Hr. Władysław prowadził do r. 1849 chów w kierunku krwi wschodniej, pokrywając odziedziczone klacze jarczowieckimi ogierami: Bagdadem, Abiatem, Abu-Chejlem i Azetem. Skoro jednak rzucono w kraju hasło: „w hodowli koni naszych musimy iść z postępem czasu i za przykładem Za chodu, a przedewszystkiem Anglii“, — wtedy hr. Włady sław Dzieduszycki był jednym z pierwszych, który poszedł za tern wezwaniem, a poszedł tern chętniej, że będąc olbrzy miego wzrostu i kolosalnej budowy, służył za młodu w che- vaux-legerach i tam przywykł do konia roślejszego i cięż szego kalibru. Hr. Władysław rozpoczął zatem w Jezupolu najpierw chów koni anglo-oryentalnych przez spro wadzenie trzech angielskich reproduktorów: gniadego vol- bluta „Canaletti“, po Muley Moloch z CamAdama Heydla, a następnie do stada hr. Oskara Po tockiego w Buczaczu. III. Trzeci okres t. j. od 1868 do 1885 r. to nieco innego, tylko „pauza w hodowli jezupolskich koni szlachętnych“, bo po zwinięciu stada w r. 1868 chowano w Jezupolu do r. 1885 tylko lepsze konie użytkowe i silne broniaki, z których roślejsze i urodziwsze szły pod wierzch i do powozów. — Wspomnienie o zwinięciu w Jezu polu stada koni krwi angielskiej jest z tego pKrzyżyku z jarczowieckiej klaczy. W r. 1895 dostał się do jezupolskiego stada nabyty w Konstantynopolu przez hr. Wojciecha Dzieduszyckiego szpakowaty „Mexut“, uro dzony 1890 r. w Syryi po Garian od Sahara po Se- glawi od Sahara. Ogier ten nie popasał długo w Jezu- polu, a kilka przychowanych po nim koni sprzedanych zosta ło. — Po Mexucie były reproduktorami w Jezupolu dwa slawuckie ogiery: „Nabob“ i „Medwin", oraz i „Mlech“, urodzony w jablonowskiem stadzie po Krzyżyku od Dory po jarczowieckim Miechu. Obecnym ogierem stadnym jest gniady „Mazepa", urodzony w Slawucie po Achmet-Ejubie z D e 1 j i. Ma zepa, który przez dłuższy czas był reproduktorem w pepi- nierze slawuckiego stada, jest koniem silnym, doskonale zbudowanym, praktycznym i pięknym, jednem słowem jest on ogierem wspaniałym, który z pewnością zapisze się jak najlepiej w nowszej historyi jezupolskiego stada. W roku 1894 J. E. hr. Wojciech Dzieduszycki oddał kierownictwo i zarząd stada synowi swemu lir. Władysła wowi, który trzymając się zasady, że tylko na drodze jak najdokładniejszej i najsurowszej selekcyi dochodzi sięwwięk- szem stadzie do coraz to lepszych koni, brakuje rok ro cznie mniej odpowiedni do chowu materyał rozpłodowy, ale brakuje go systematycznie i z wielką rozwagą, a nie go rączkowo i gwałtownie, bo jak słusznie mówi francuskie przysłowie: „dans la nature va tout par degres — et rien par saut". — Najsurowszą selekcyę ogierów i klaczy prze prowadził hr. Władysław w r. 1904, bo wtedy zatrzymał do chowu tylko ośm następujących klaczy na matki: 1) „Kadiszę" ur. 1887 r. po Khalifie od Fatmy, 2) „Amandę 11 ur. 1890 r. po El-KebirzeodDag- mary, 3) „B i b i“ ur. 1896 r. po El-Kebirze od Seglawi, 4) „Łanię" ur. 1896 r. po Al-Nabi od Pameli, Pomponia po Zagłobie od Kadiszy. 5) „Hajduczkę" ur. 1895 r. po jabłoń. Krzyżyku od Dagmary, 6) „Bonę" ur. 1901 r. po Nabob ie od Pameli, 7) „Pisankę" ur. 1901 r. po Na bobie od Miechy, 8) „Pompon i ę“ ur. 1902 r. po Zagłobie od Ka diszy. koro zadamy sobie nieco trudu i dokładniej zbadamy rodowody ośmiu wyż wymienionych klaczy, to przekonamy się, że one wszystkie pochodzą wprost od trzech, przez hr. Juliusza Dzieduszyckiego z Arabii do jarczowieckiego stada na matki sprowadzonych klaczy: „Sahara", — „Mie cha" i „Gazella", a mianowicie od pierwszej pocho dzą: Kadisz a, Bibi i Pomponia, — od drugiej: Haj- duczka, Amanda i Pisanka, — a od trzeciej Łania i Bona. Również i rodowody slawuckich ogierów, używa 9) „Pamelę", ur. 1890 r. po El-Kebirze od Ła- n i, zakupił hr. Poletyło, 10) „Z u 1 e j m ę“, ur. 1901 r. po N a b o b i e od K a d i- szy, zakupił hr. Chołoniewski, 1) „Sarnę", ur. 1903 r. po Miechu od Złotki, zakupił hr. Chołoniewski, 12) „Mekwina", og. ur. 1903 r. po Mekwinie od Poziomki, zakupił hr. Chołoniewski, 13) „Najmłodszą", ur. 1903 r. po Mexucie od Milutkiej, zakupił hr. Chołoniewski.

[madohora]

C) Z koni pozostałych w kraju: 14) „Viniciusa", og. ur. 1902 r. po Miechu od Łani, zakupił p. Cieński, 15) „Saharę", ur. 1888 r. po E1 - Ke b i r z e od Sa hary, zakupił p. Cieński, 16) „Zagłobę", og. ur. 1902 r. po Zagłobie od Gazelli, zakupił hr. Konarski, 17) „Kmicica", og. ur. 1899 r. po Mexucie od Kadiszy, zakupił p. Komarnicki, 18) „Jagę", ur. 1900 r. po Szumce od Dory, za kupił p. Truskolaski, 19) „Koheylana", og. ur. 1903 r. po Mekwinie od B i b i, zakupił p. Lukasiewicz, 20) „Jagodę", ur. 1895 r. po A1-Nab i od Maliny, zakupił ks. Wit. Czartoryski, 21) „Pielgrzyma", og. ur. 1903 r. po Miechu od Amandy, zakupił p. Lukasiewicz, 22) „Anwila", og. ur. 1901 r. po Anwilu ar. od Maliny, zakupił Rząd austryacki. Historya jezupolskiego stada z czasów dawniejszych, jak również i hodowlany jego rozwój, który się wyraźnie zarysował w szerszym zakresie w latach ostatnich, przed stawiają dla każdego hodowcy i lubownika oryentalnych koni studyum bardzo pouczające i nie mniej ciekawe. Z całem uznaniem dla obecnego właściciela stada, można już dzisiaj zaznaczyć, że gorliwa, programowa, systematyczna i umie jętna jego praca prowadzi do bardzo dodatnich wyni ków na polu postępowej hodowli dawnych jarczowieckich koni, których pochodzenie tak ściśle łączy się z historyą rodu ich właściciela.

[madohora]

JEZUPOL

[madohora]

TAURÓW (poczta i telegr. Kozłów, stac. kol. Jezierna). Stado taurowskie bierze swój początek od stada, za łożonego około 1815 r. przez p. Leopolda z Semetrycz Trzeciaka w Budyłowie w obwodzie brzeżańskim. W stadzie tern wychowywano silne, dość rosłe, bardzo pię kne, praktyczne, pół-krwi oryentalne konie, które, wbrew ogólnie przyjętej terminologii po dziś dzień, ad aeternam rei memoriam „polskim koniem 11 zwiemy. Wprawdzie profesorskich argumentów, że „r a sy p o 1 s k i e j“ nie było, niczem nie zbijemy, ale i ci panowie zaprze czyć nie mogą, żeśmy w Polsce niegdyś „polskie konie“ mieli, a do jakiej koń ten należał rasy, podrasy, lub też odmia ny, czy był on przedstawicielem typu brachycephalos, czy też dolichocephalos, nad tern głowy sobie 'nie łammy. Nam wieśniakom wystarcza fakt, że koń ten rodził się w naszych polskich stajniach i wychowywał nie na innych, tylko na naszych pastwiskach i stepach, — że budową, temperamen tem i przymiotami odpowiadał charakterowi, wymaganiom i upodobaniom polskiego narodu, że specyalne swe kształty i niezwykłe zalety przelewał na swoje potomstwo, że służył nam zawsze poczciwie w każdej potrzebie, że wreszcie takiego konia w Europie inne naród} 7 nie miały. Niestety koń ten zaginął bez śladu! — W gru zach zawalonej ojczyzny, w wyzbyciu się rycerskiego rze miosła, w skibach zaoranych stepów, w zmienionych warun kach pracy na roli, w innych potrzebach i upodobaniach, w nowatorstwie i manii naśladowania wszystkiego co obce, a w nieposzanowaniu wszystkiego co swoje, wreszcie w nie umiejętnej, bardzo nieudolnej i w ostatnich czasach stra sznie zaniedbanej hodowli — koń ten na zawsze został pogrzebany. — Dzisiejszy potomek rycerskiego rodu, rzad ko kiedy u nas siada na konia, a jeżeli nie przebywa stale za granicą, albo nie urzęduje w Ministerstwie, Namiestnict wie, Skarbowości, Wydziale kraj. lub też Starostwie, — to wtedy na zoranych stepach sieje pszenicę i sadzi buraki, chowa bydło rogate, tuczy wieprze, pędzi wódkę, wyrabia masło i klepie sery, wobec czego dawny nasz „koń pol ski", straciwszy punkt oparcia i racyę bytu, zaginął bez śladu — i przeszedł w poczet mitycznych istot, po których pozostał tylko rozgłos na świecie. Pan Leopold Trzeciak posiłkował się w budyłowskiem stadzie przedewszystkiem jarczowieckimi reproduktorami hr. Kajetana Dzieduszyckiego, następnie hr. Aleksan dra Potockiego w Olesieniu, wreszcie i ogierami pp. Cikowskich w Słobodzie. Pan Leopold Trzeciak utrzy mywał zazwyczaj 40 — 45 matek i od nich przychowywał dobrze rozwijający się materyał „koni użytkowych", z których mniej urodziwe i gorsze szły jako doskonałe bro- niaki do pracy w polu i gospodarstwie, lepsze zaś chęt nie rozchwytywano, jako konie wierzchowe, lub powozowe, mające w kraju wyrobioną markę. — W r. 1845 umiera 188 STEFAN BOJANOWSKI Leopold Trzeciak, a pozostałem po nim stadem, liczącem wówczas 44 matek i dwa ogiery: „Schagyę“ i Jaffę“, dzielą się jego dwaj synowie pp. Dyonizy i Józef. Z tych pierwszy zabiera część swoją do Taurowa, drugi zaś, p. Józef, pozostawia po ojcu odziedziczone konie do 1854 r. w Budyłowie, poczem się przesiedla do Rakowca. Pan Dyonizy Trzeciak, późniejszy fundator słynnego „taurowskiego stada“, urodził się, wzrósł i wychował w sferach lubowników oryentalnych koni i od dziecka też zapalał się do ich wychowu. Z jego lat najmłodszych opo wiadają o nim, że kiedy niańka, w nieobecności rodziców, nie mogła sobie dać rady z maleńkim, za mamą stęsknio nym i rozgrymaszonym „Dyziem“, to w niebogłosy wrzesz czącego i gorączkowo rzucającego się chłopca wynosiła z pokoju dziecinnego zawsze wprost do stajni i tam go na najładniejszego konia sadzała, — a wtedy mały Dyzio, czy to we dnie, czy też w nocy, zapominał o mamie i o pła czu, rozpromieniał się i przestawał od razu grymasić. — Kiedy chodził do szkół w Tarnopolu, uczył się tam pilnie i był uczniem wzorowym, — bo miał wrodzone i przez rodziców głęboko wszczepione zrozumienie obowiązkowej pracy. Nie lubił tylko geometryi, bo tego rodzaju sucha nauka nie odpowiadała jego żywemu temperamentowi i pod czas tych lekcyi, nie uważając na nudne wykłady profe sora, zwykł był między trójkątami, trapezami, lub też del- toidami rysować w zeszycie główki koni szlachetnych, ma rząc o tern, aby dorósłszy, przyjść z czasem w posiadanie bodaj jednego konia czystej krwi wschodniej. — W r. 1852 ziszczają się wreszcie jego marzenia, bo w tym czasie hr- Juliusz Dzieduszycki odstępuje p. Trzeciakowi trzy klacze czystej krwi oryentalnej, a mianowicie: „Zulemę**, „Kokietkę* 1 i „Nelisonkę**, oraz dobrego naszego zna jomego, siwego „Stepa“, do których to koni dokupił jesze cze p. Trzeciak dwie klacze wysokiej krwi wschodniej i to „Helegę** i „Tetis“ wbrzeżańskiem stadzie hr. Aleksandra Potockiego i „Maruch ę“ w stadzie pp. Cikowskich w Sło- Potockiego i bodzie.

[madohora]

Zakupno tych koni — to początek chowu czystej krwi wschodniej wtaurowskiem stadzie. Z chwilą bowiem wcielenia wymienionych sześciu klaczy do stada, rozpoczął p. Trzeciak systematyczny chów w dwóch kierunkach, t. j. w kierunku czystej i w kierunku pół krwi. Do stada przeznaczał od tego czasu na matki naj lepsze klacze tylko czystej krwi, natomiast przychówek pół-krwi wysprzedawał i od chowu wykluczał, z wyjątkiem „Brodzkiej po Przygodzkim“, z którego to rodu je dna klacz pozostaje stale jako matka w taurowskiem sta dzie, — na pamiątkę dawniejszego, budyłowskiego chowu. - Z ogierów używany był wtedy „Step“, zakupiony w Jar- czowcach i znane nam już ogiery hr. Juliusza Dzieduszy- ckiego: „Koheylan“, — „Azet“ — i „Ab i ad". Nowo założone stado chowało się pomyślnie i nabierało coraz to szerszego rozgłosu. Z odleglejszych stron, bo z północnej i południowej Rosyi, z Kongresówki, z Niemiec, z Bułgaryi, i z Francyi, — spieszą hodowcy i lubownicy oryentalnych koni pod słomianą strzechę podolskiego dworu, aby podzi wiać i nabywać konie taurowskiego chowu. Przy takich spo sobnościach p. Trzeciak był w swoim żywiole. Oblicze go spodarza taurowskiego domu rozjaśniało się i zdradzało pewne uczucie dumy, przywiązania, a nawet namiętnej mi łości do konia krwi wschodniej i to zadowolenie, z jakiem patrzy artysta na ukończone swoje najlepsze dzieło. Pan Trzeciak w przystępie dobrego humoru lubił wtedy najpięk niejsze swoje konie pokazywać gościom wieczorem we wnątrz swych skromnych, rzęsiście oświeconych komnat, — a prześliczne córki i wnuczki dalekiego Wschodu, którym tego rodzaju recepcye nie były obce, patrząc na meble gości i światło, rozpuszczały długie, jedwabiste ogony, zgrabnie i lekko sunęły jak baletnice po białych posadz kach mieszkania właściciela taurowskiego stada, kokietując tym widokiem zdumionych obcych spektatorów. Rozpromie niony i uradowany p. Trzeciak, z mało dzisiaj już znaną, iście staropolską serdecznością, podejmował swych gości stuletnim węgrzynem, którego omszałe butelki z powagą i pietyzmem odkorkowywał stary, jak gołąb biały służący Iwaś, a obficie zastawione stoły uginały się pod wytwo rami kulinarnej sztuki, które wychodziły z pod doświad czonej ręki staropolskiego kucharza — Krona. Pan Trze ciak przy sprzedaży koni rządził się często fantazyą, upo dobaniem, sympatyą do kupującego, hojnością, a nawet prze sądem i pewnem dziwactwem cechującem tak bardzo da wnych naszych hodowców koni krwi wschodniej. — Razu pewnego zameldował stary Iwaś wieczorem, że jakiś gość przyjechał z ostatniego pociągu i pragnie się z panem zobaczyć. Pan Trzeciak zerwał się i kazał zaraz gościa prosić do „bawialnego pokoju", którego ściany pokrywały kilimy i wschodnie dywany, a na nich wisiało mnóstwo broni, przyborów do jazdy konnej, różnych pamiątek, akwareli, obrazów oryentalnych koni — i dwa portrety: ks. Romana Sanguszki i hr. Juliusza Dzieduszyckiego. Gość wszedł — i aż jaśniej zrobiło się w komnacie, bo stanął niezwykle urodziwy i przystojny mężczyzna w pięknie skrojonym ślicznym mundurze porucznika siódmego pułku ułanów. Brzęknął przy ukłonie szablą i ostrogami, wymienił nazwi sko starego polskiego szlacheckiego rodu i oznajmił, że dla tego po konia dla siebie do Taurowa przyjechał, bo go jego pułkownik hr. Salin zapewnił, że niema dla po rucznika w ułanach lepszego konia, jak koń z taurow- skiego stada p. Trzeciaka. Dźwięczny głos, śliczny wąs na urodziwej twarzy, piękny mundur, skromność i wytworny układ młodego ułana — spodobały się p. Trzeciakowi. Przy kolacyi wypito butelczynę starego węgrzyna, oficer się ośmielił i nabrał wojskowego zacięcia i animuszu, co przypadło tern więcej do gustu p. Trzeciaka, który zacie kawiony opowiadaniem miłego gościa, wypytywał z za jęciem o stosunki zagranicznych armii, które porucznik naukowo bad-ał podczas wojskowych wędrówek. Nazajutrz, zaraz po śniadaniu, udano się do stajni, a p. Trzeciak spoglądając z boku przyjaźnie na sympatycznego gościa, kazał mu wyprowadzać po kolei młode, na sprzedaż prze znaczone konie. Pan porucznik, jako Polak, znał się na ko niach krwi wschodniej, a najwięcej zapalił się do ślicznego karego wałacha, który odziedziczył siłę i budowę po jar- czowieckim Bagdadzie, a urodę, szlachetność i wspaniałe ruchy po Azecie, sprowadzonym z puszczy. Weź go poruczniku — namawiał p. Trzeciak. Wziął bym, ale nie wiem, czy dla mnie nie będzie za drogi. Pokaż pugilares! Porucznik podał p. Trzeciakowi portmo netkę, w której było ośm stureńskowych banknotów i coś drobnej monety. Pan Trzeciak z ośmiu zatrzymał trzy, a resztę oddał, pytając, czy nie za wiele wziął za targowanego konia? Porucznik zmięszał się i na razie nie mógł znaleźć odpo wiedzi, dopiero po chwili rzekł z pewnem odcieniem po drażnionej ambicyi: „panie dobrodzieju, to chyba darowizna, bo koń wart między braćmi znacznie więcej niż drugie tyle... pan wybaczy ale...". Pan Trzeciak nie pozwolił jednak dokończyć, tylko oparł rękę na ramieniu zażenowanego ofi cera i rzekł do niego z ojcowską powagą: „Panie porucz niku, pozwól mi sprzedawać moje konie po tej cenie, jaką uznam za słuszną, a ręczę ci, że moja sprzedaż nie ubliży twemu honorowi, — bierz konia i basta!". Rozczulili się obaj, p. Trzeciak pocałował w czoło p. porucznika, — on zaś w ramię p. Trzeciaka. Powyższa sprzedaż karego konia w Taurowie jest rze czą autentyczną, — opisał ją Abgar-Sołtan w noweli p. t.: „Z wiejskiego dworu"; p. Morski w tej noweli, to p. Dyonizy Trzeciak, właściciel taurowskiego stada, a ów młody porucznik jest obecnie wysokim oficerem sztabowym i chętnie opowiada o tern zdarzeniu. Jak dzielne i wytrzymałe były konie p. Trzeciaka, illustruje następujący fakt prawdziwy: W lutym 1865 r. z brzaskiem dnia dano znać p. Trzeciakowi, że się wałęsa wilk po stepie. Jaśko Papuga, ówczesny stajenny, zajechał prostemi saniami zaprzężonemi w dwa wałachy od bronia- czek po jarczowieckim „Stepie". Pan Trzeciak wskoczył ze sztucerem w ręku do sań i pojechali „Stepami" w step za wilkiem. Rozpoczęła się gonitwa zrazu ostrożnie, potem ostrzej i ostrzej. O drugiej popołudniu wilk zwolnił, czy zmęczony, czy też, że sanie i konie nie robiły już na nim wrażenia. Przestrzeń między ściganym a goniącymi malała, aż wreszcie tak zmalała, że strzał, chociaż daleki, był je dnak możliwym. Dla pewności kazał p. Trzeciak stanąć, ale Jaśko bojąc się, aby pan nie zmarnował kuli, nie stanął, tylko przysięgając po rusku: „Bihme! błyższe wouka zjidu", cwałującymi „Stepami" dawał uciekającemu wilkowi na śniegu obroty. Ta gonitwa trwała półtorej godziny, wreszcie zjechali uciekiniera na 50 kroków; — p. Trzeciak strzelił, wilk padł, a ucieszony Jaśko lejce na ziemię i do wilka. Ale wilk tylko ranny, chwycił Jaśka za udo. Na szczęście w sążnistej kieszeni szerokich hajdawerów lulka i kapciuch z tytuniem, wreszcie gruba burka i wełnisty kożuch ura towały udo poczciwego Jaśka, który dobił wilka kłonicą ze sań wyciągniętą. Po załadowaniu myśliwskiej zdoby czy, przyszła refleksya, co z końmi będzie, które od szó stej rano do czwartej popołudniu uganiały to kłusem, to galopem, to cwałem po rozległym stepie. Zwolnionym cho dem uregulowano oddech i bez popasu przyjechano do do mu wieczorem, kiedy już we wsi światło po chatach palono. Na wyprzężone, zziajane jak charty, zgonione „Stepy 11 rzucili się chłopcy stajenni, wiechciami ze słomy dobrze wytarli i derami nakryli, smutnych spodziewając się skut ków po całodziennej szalonej gonitwie. Ale „Stepy 11 na drugi dzień zdrowe jak ryby, owies i siano z apetytem jadły, jak gdyby dzień poprzednio zwykły odbyły spacer. Po tern zdarzeniu zjechali się do Taurowa sąsiedzi, my śliwi i zamiłowani koniarze, aby wilka i „Stepy 11 oglądać: pp. hr. Zygmunt i Wacław Dzieduszyccy, pierwszy z Me- dowa, drugi z Plotycza, stary Waszkiewicz z Horodyszcza, Huppen z Kozłowa, Cikowski z Slobody, Kułaczkowski z Kozówki, Szeliski z Chodaczkowa, a hr. Juliusz Dziedu- szycki obejrzawszy „Stepy 11 powiedział do p. Trzeciaka: „Gdyby to w Anglii było, pisałyby wszystkie dzienniki, za konie wzią

[madohora]

W przedpokoju dawnego, słomą krytego taurowskiego dworku, między wieloma pamiątkami wisiała i skóra z tego historycznego wilka do r. 1887, w którym to czasie stary dwór piorun spalił, a z nim zgorzało do szczętu wszystko, co się składało na tak typową charakterystyczną, harmo nijną i miłą całość. Pan Trzeciak czuł się w tym dworku szczęśliwym. Jego nieposzlakowana prawość, niezwykła uczynność, otwartość, prostota i staropolska gościnność jednały mu serca, uro dzajne pola obficie rodziły pszenicę, a w taurowskich staj niach rżało kilkadziesiąt przepysznych ulubieńców wysokiej krwi wschodniej, aż tu naraz w r. 1864, jak grom z jasnego nieba, — spada na Taurów straszna katastrofa i w kilku godzinach niszczy całe stado p. Trzeciaka! — Usunięty bo wiem przez niego z karczmy żyd, — arendarz propinacyi, - wiedziony pragnieniem jak najokrutniejszej zemsty, za krada się pod osłoną nocy na końskie pastwisko i rozsy puje po niem na całej przestrzeni znaczną ilość arszeniku z owsem. O godzinie trzeciej dodnia, stajenni chłopcy wypędzają na pastwisko matki, które wesołe i zdrowe przy brzasku wschodzącego słońca rozbiegują się jak sarny we wszystkich kierunkach. Straszne było żniwo okrutnej, a ni- czem nieuzasadnionej zemsty! Z wypędzonych 22 kla czy ani jedyna jedna nie powróciła już więcej do stajni; — do godziny 9 rano padły wszystkie na za- trutem przez żyda pastwisku w najokropniejszych boleściach i kurczach! Z całego pięknego, taurowskiego stada ocalały tylko trzy klacze, które przypadkowo pozostały w stajni i mło dzież stadna, która na innem jak matki pasła się miejscu. Pan Trzeciak w przeciągu jednego tygodnia komplet nie posiwiał! Wobec prawdziwie obywatelskiego zrozumienia donio słości wyrządzonej krzywdy i urzędowej, wyjątkowej energii ówczesnego sędziego w Kozłowie p. Świejkowskiego, - późniejszego adwokata w Tarnopolu, nikczemny truciciel nie zdołał za granicę umknąć, a jako zbrodniarz na długie lata kryminału skazany, w dwunastym roku kary nędzny swój żywot w więzieniu zakończył. Jednym z pierwszych, którzy przybyli do Taurowa p. Trzeciaka w nieszczęściu pocieszyć, był hr. Juliusz Dziedu- szycki. Zawsze energiczny, stanowczy, rzutki i z wielkiem sercem właściciel jarczowieckiego stada, nie bawiąc się w nic nieznaczące oklepane słówka banalnej kondolencyi, uściskał serdecznie sąsiada i nie wypytując o szczegóły wy padku, by nie rozmazywać bolesnej dla przyjaciela sprawy, zabrał się zaraz do czynu, odstępując p. Trzeciakowi ze swego jarczowieckiego stada pięć następujących klaczy na matki: „Ślepkę“, córkę Sahary, importowaną w łonie matki, — „Saharę starszą 14 i „Saharę młodszą 44 , obie poKoheylanie i obie córki importowanej Sahary, - wreszcie „Mlechę 44 , córkę importowanej Miechy i „Bo nę 44 , córkę importowanej Gazelli. Skoro te klacze do Taurowa przyszły, p. Trzeciak do łączył do nich owe trzy matki, które ślepy traf od niesz częścia uchronił, nadto wybrał siedm najlepszych i najwię cej rodowych trzechletnich źrebic z przychówku i w ten sposób utworzył nowy materyał hodowlany do no wego taurowskiego stada. — Pan Trzeciak przebo lawszy poniesioną stratę, pokierował nową hodowlą ze zdwo joną gorliwością i energią w ten sposób, że nietylko z bigiem kilku lat zatarły się ślady dotkliwej klęski, ale nawet oryentalne jego konie, jak n. p. taurowska ,,Ida“ po Stepie od Celiny Presspapierki, pod p. Kazimierzem Tuczyńskim ze Skoryk w biegach z angielskimi końmi pierwsze przybywały do mety. Taurowska hodowla w dość krótkim stosun kowo czasie stanęła już na takich wyżynach, że w r. 1877 p. Dyonizy Trzeciak na Krajowej Wystawie we Lwowie od znaczony został ,,Dyplomem honorowym* 1 za założe nie i wzorowe prowadzenie stada koni oryentalnych, — a jedna z jego klaczy i to: „Guldya 1 ', po Feruk-Chanie (z źrebakiem-ogierkiem Osmanem, którego kupił później ks. Kantakuzena na reproduktora do Rumunii) — otrzymała na tejże wystawie pierwszą nagrodę we for mie złotego medalu na srebrnym łańcuchu. Juliusz Kossak szkicuje i portretuje we Lwowie wy stawione klacze, grupuje po mistrzowsku stado na typo- wem podolskiem pastwisku za taurowskim dworem i two rzy wspaniałą akwarelę, na której czy klacz, czy źre bak, każde z nich ma odrębny, temperamentowi odpowie dni charakter, ma swój ruch i swoją właściwość budowy, nosi na sobie piętno zalet, rodu i wieku, — a chociaż ich kilkadziesiąt na niewielkiej przestrzeni, to jednak każda klacz tak zręcznie a zalotnie na obrazie pozuje, jakby znawcy i dyletantowi pokazać chciała, czem natura ją najhojniej i najpiękniej obdarowała, — bo każda z nich wie i czuje, że niezbyt daleko od niej stoi z lulką w ręku właściciel taurowskiego stada, który ją wychował, który ją kocha, głaszcze, pieści i często cukrem, lub chlebem karmi, - a obok niego z czapką w ręku patrzy ten sążnisty, jak dąb wyrośnięty Hawrylo, który jej w stajni zasypuje owies, za rzuca za drabinę siano, do wodopoju i na pastwisko pę dzi, — a w danym razie potrafi ciętym batem całe stado w należytych ryzach utrzymać. Jak już wyż wspomniano, to p. Trzeciak używał po czątkowo do pokrywania swych klaczy jarczowieckich ogie rów: ,,K o h ey 1 a n a“, — „Azeta“, — „Abiata“ —i ku pionego „Stepa“. — Następnie książki taurowskiego sta da wykazują poniżej podane nazwiska bądź to obcych, bądź to miejscowych ogierów, które odchowywały klacze stadne p. Trzeciaka: „Schagya“, siwy, ur. w Jarczowcach SYLWETKI KONI ORYENTALNYCH I ICH HODOWCÓW 199 po ,,B a g d a d z i e“; — ,,F e r u k - C h a n“, siwy, ur. w Jar- czowcach po Feruk-Chanie or. per. od Gazelli spro wadzonej z puszczy; — „Hami“, kasztanowaty, ur. w Babol- nie; — „Krzyżyk", or. ar. — „M e n e gh i e - H e d r og g“ gniady, or. ar. rządowy; — „Bosak 11 , kary, ur. 1862 r. w Slawucie po Khedywie od Wygi (ogier rządowy);- ,,Obojan“, siwy, or. ar. ur. 1802 po O b o j a n i e od Guel- fii (ogier rządowy); — „Mahomet", siwy, ur. w Slawucie poor. ar. Mahomecie; — „H in do stan", kasztanowaty, ur. w Slawucie; — ,,E1-Bedawy Nr. 23“, karo-gniady, (ogier rządowy); — „Gazlan", siwy, (ogier rządowy); - „Krzyżyk I.“, siwy, ur. w Jarczowcach po Krzyżyku or. ar. od B o n y po B a g d a d z i e; — „Dahoman 1V“, gnia dy, ur. 1861 r. po Dahomanie 111 od Merops (ogier rządowy); — „Hafiz Nr. 377“, siwy, ur. 1870 r. w Radow- cach po H a f i z i e or. ar. od E1 - D e 1 e m i Nr. 13; — „8 D a- homan VI — 8“, brudnokasztanowaty, ur. 1878 r. w Ra- dowcach po Dahomanie VI od 133 Delperent I.; - „143 S h e r a ki 9“, siwy, ur. 1881 r. w Radowcach po S h e- rakim od 128 Schagya II. Niektóre z tych reproduktorów przelały w wybitny spo sób swoje zalety i cechy na taurowski przychówek. I tak: Koheylan dawał produkta o ostrych, pięknych konturach rysunku i typie wschodnim. Az et, obok ślicznych form przelewał na potomstwo doskonałe ruchy. Krzyżyk, wy soką szlachetność, dobrą budowę i temperament. Hafiz piękne głowy, wspaniałe szyje, dużo kłębu, lekkie posu wiste chody, ogień, niezwykłą swobodę w łopatkach, dosko nałe związanie i silną muszkulaturę podudzi i podbarczy, — bo wszystkie te rzeczy, odziedziczył sam po ojcu 200 STEFAN BOJANOWSKI Hafizie, wziętym na czas od 1869—1874 r. z ces. dwor skich stajen we Wiedniu na reproduktora do rządowej pepi- niery w Radowcach. — Najmniej dobrze odkażał się „She- raki“, bo dawał zbyt mało szlachetności, za flegmatyczny tem perament, niezbyt ładne ruchy i spodem cośkolwiek szeroką akcyę nóg przednich (bodenweit). — Jednem słowem ogier ten nie był dla taurowskiego stada dość odpowiednim re produktorem, a nabycia jego ojca 1879 r. w Weil w tam- tejszem stadzie króla wirtemberskiego do radowieckiej pe- piniery, nie można uważać za wygranie „wielkiego losu“ dla hodowli krajowej. W połowie grudnia 1894 r. umiera p. Dyonizy Trze ciak, licząc 68 lat wieku, a z nim znika z naszego życia wiejskiego jedna z najsympatyczniejszych postaci typowego starego szlachcica, słynącego w kraju i za granicą jako wybitny polski hodowca koni oryentalnych. Przeglądając książki rodowe, zapiski, metryki, rysunki, fotografie, obrazy, pamiątki i różne d

[madohora]

Miławczyce p. Skalbmierz d. 19/VII 1880. Wielmożny Panie Dobrodzieju! Jak tradycya opiewa, — bywało w zwyczaju Miewać stada i konie dawniej w naszym kraju; Był to naród rycerski, a więc cenił konie Zarówno w Ukrainie, Litwie i Koronie. — Szły z Arabii ogiery, a z Damaszku szable I dobrze nam z tern było, — aż niestety nagle Zawitał nowy zwyczaj — i zamiast ze Wschodu Zaczęto brać konie z modnego Zachodu. A zatem i pojęcia i głupstwa i zbytki, Więc szlachta poszła na dół, a do góry żydki. Dawniej stajnie bez zbytku, lecz pełne rumaków, Na których szlachta biegła do hetmańskich znaków. Te konie krwi wysokiej, jeszcze większej cnoty, Wiedziały co wojaczka, — co jazda w zaloty. Dziś salony nie stajnie, a w niej klatki, boxy, Koło koni się kręcą — różne Dżony, Foxy I dżokieje i konie — chude, podkasane, Folbluty! — aż za morzem drogo opłacane! Koń angielski rzecz dobra, lecz prosta logika Dyktuje, że właściwy — tylko dla Anglika. W mojem zaś mniemaniu, — dzisiaj dla Polaka Niema już lepszych koni jak Pana Trzeciaka. A kto chce mieć pojęcie, jak się konie chowa, Niechaj nigdzie nie jedzie tylko do Taurowa. Tam skoro zobaczysz te Kokietkę siwą, Mufta-Szarę, Helegę arcy urodziwą — I karego Taurowa, Osmana siwego Wesołego jak dziecko, jak rycerz dzielnego, Potem Guldyę z medalem, Gid rankę, Saharę, To przeniesiesz się myślą w owe czasy stare, Z których Pol taki piękny poemat ułożył. 1 zdawać ci się będzie, że „Pan Mohort“ ożył, A tak się myśl z przeszłością mimowoli zwiąże, Że się uwierzy, iż w gościnę wnet zawita Książe Józef, — ze świtą tej pięknej młodzieży, Którą ochrzcono mianem „Wesołych rycerzy 1 '. Dzielna to była młodzież, — same bohatery, Czasów lepszych ostatni — pierwsi nieszczęść ery ! I nie mniejszym powodem złudzenia się staje Staropolska gościnność, jakiej tu doznaje Co wiedzion dobrą myślą w te progi przybywa. Gościnność to nie modna, — lecz dawna, prawdziwa ! Dziś i Mohort nie żyje, — rycerzy nie stało I wszystko dziś inaczej, jak się dawniej działo. - Nawet i konie inne, — być może, że w głowie Mają więcej rozumu, — lecz tylko w Taurowie Znajdziesz te dawne typy przymiotów rycerskich, Jakimi były konie Czarnieckich, Sobieskich, A gdybyśmy stad takich więcej w kraju mieli, Możebyśmy choć z koni jeszcze zasłynęli! Takich wrażeń doznałem, gdym konie zobaczył, Z których trzy sam Właściciel odstąpić mi raczył. Wszystkie nie promem, lecz wpław przeszły nurty Wisły, Gdyż w wykonaniu zleceń byłem bardzo ścisły. Dziś o ich odstąpieniu niema ani mowy, Bo przeciw temu mówi sam rozsądek zdrowy! A ktoby je chciał nabyć, musiałby dołoI dukatami gotówkę na stole położyć: Za „Stępa" pięćset czątych, trzysta za „Abiatkę 11 , A czterysta za taką, jak „Celina“ matkę! I tak jestem szczęśliwy, z „Celiny 11 , „Abiatki" 1 z tego, że mam „Stępa 11 , — że ten rym niegładki, W którym jest szczera prawda, — choć poezyi mało, A który się pod milem wrażeniem pisało Racz Pan przyjąć za słaby wyraz mej wdzięczności I polecenie się nadal Jego łaskawości. Bobiku zaś dla koni, gdy się z pola zbierze Pozwoli Pan, że przyślę na próbę w ofierze. Nie chcąc korespondencyą zaś nudzić zbyt długą Kończę — pisząc się Pana uniżonym sługą. Józef Trzebiński.

[madohora]

Po śmierci ś. p. Trzeciaka, który zmarł kawalerem, majątek, gospodarstwo i taurowskie konie odziedziczył jego siostrzeniec p. Longin Łoboś, który wstępując w ślady zmarłego wuja, odziedziczone po nim stado prowadzi dalej umiejętnie, gorliwie i w tym samym kierunku, bo z równem jak ś. p. Dyonizy Trzeciak zamiłowaniem konia krwi wschodniej. Obecnie Taurów liczy 26 matek, wszystkie wła snego chowu i to: 4 z rodu Gazelli 7 „ Miechy 4 „ Sahary 4 „ Zulemy 4 „ Kokietki 3 z rodów poniżej podanych 204 STEFAN BOJANOWSKI I. „Ród Gazelli". 1) „Gazella Hafizka“, kasztanowata ur. 1890 r. po Hafiz Nr. 387 od Bony-El-Delemi. 2) „G a z e 1 1 a - K h e d i v k a , kasztanowata ur. 1899 r. po Khedive Nr. 416 od Gazelli Hafizki. 3) ,,Bona“, szpakowata ur. 1896 r. po Moh orcie od Bony-El-Delemi. 4) ,,G a z e 11 a - M o h o r t k a“, gniada ur. 1902 r. po Mohorcie od Gazelli-Hafizki. II. Ród „Miechy 11 1) „Mlecha-Mohortka I“, szpakowata ur. 1895 r. po Mohorcie od M 1 e c h y - B o s a c z k i. 2) „Ml e c h a - Mo h o r t k a 11“, gniada ur. 1896 r. po Mohorcie od Mlechy-Bosaczki. 3) „M lecha-Mohortka 111“, gniada ur. 1897 r. po Mohorcie od M1 e c h y-H i n d o s t a n k i. 4) „Mleszka“, karo-gniada ur. 1890 r. po Mohor cie od Mlechy-Hindostanki. 5) „M1 e c h a-M o h o r t k a IV“, gniada ur. 1898 r. po Mohorcie od Mlechy-Bosaczki. 6) „Ml e c h a - At ty c z k a“, gniada ur. 1900 r. po Attyku od Miechy Hindostanki. 7) „M1 e c h a - A11 y c z k a I“, ciemno-szpakowata ur. 1902 r. po Attyku od Mlechy-Hindostanki. III. Ród „S aha ry“. 1) „Sahara-Hafizka II“, ciemno-szpakowata ur. 1890 r. po Hafizie Nr. 387 od Sa hary-Obojanki. 2) „Sah ara-Mohortka“, ciemno-szpakowata, ur. 1898 r. po Mohorcie od Sah ary-Hafizki 3) ,,Sahara-Khedivka I“, jasno-szpakowata ur. 1899 r. po Khedive Nr 416 od Sahary-Obojanki. 4) „Sahara-Khedivka II <- , ciemno - szpakowata ur. 1900 r. po Khedive Nr. 416 od Sahary-Hafizki II. IV. Ród „Zulemy“. 1) „Zulema-Hafizka I“, biała ur. 1884 r. po Ha- fizie Nr. 387 od Zulemy-Krzyżyczki. 2) Zulema-Mahometka“, siwa ur. 1893 r. po Ma homecie od Zulemy-Krzyżyczki II. 3) ,,Zulema-Mohortka“, szpakowata ur. 1899 r. po Mohorcie od Zulemy-Hafizki I. 4) „Zulema-Attyczka“, jasno-szpakowata ur. 1900 r. po Attyku od Zulemy-Hafizki I. V. Ród „Kokietki 11 . 1) „Kokietka-Krzyżyczka“, szpakowata ur. 1886 r. po Krzyżyku II od Kokietki-Hindostan ki. 2) „Kokietka-Hafizka“, szpakowata ur. 1894 r. po Hafizie od starej Kokietki-Krzyżyczki I. 3 ) „Kokietka-Sheraczka“, szpakowata ur. 1896 r. po Sherakim (z Weil) od Kokietki-Hindostan ki. 4) „Kokietka-Attyczka“, szpakowata ur. 1902 r. po Attyku od Kokietki-Krzyżyczki. VI. Z innych rodów. 1) „Ła dna-Hafizka I“, szpakowata ur. 1884 r. po Hafizie Nr. 387 od Ładnej-Stępki, oddała w r. 1897 po Mohorcie karo-gniadego ogiera „ D ż alf-A mira “ sprzedanego ks. Czartoryskiemu w Poznańskie, a od tegoż odkupionego przez hr. Lehndorffa na reproduktora do prkich stad rządowych. Ta sama klacz oddała w r. 1898 po wtórnie i również po Mohorcie karo - gniadego ogiera „Azra“, kupionego w r. 1902 przez Rząd austryacki. Do skonała i wspaniała ta inatka pochodzi z rodu „Fetis“ z dawnego olesieńskiego stada hr. Aleksandra Potockiego z Brzeżan. 2) „Hasanka“, ni. 1897 r. po Mohorcie od Ha- f i z k i-H a s a n k i wywodzi ród swój z jarczowieckiego stada. 3) „Brodzka", ciemno - szpakowata ur. 1892 r. po Sherakim od Brodzkiej-Bosaczki. — Klacz ta wy wodzi znowu ród swój od „Brodź ki ej po Przygód z- kim, z którego to rodu jedna klacz po dziś dzień pozo staje stale jako matka w taurowskiem stadzie na pamiątkę i jako wspomnienie dawnego budyłowskiego chowu p. Leopolda z Semetrycz - Trzeciaka, ojca p. Dyonizego. Od 1888—1905 r. z taurowskiego stada sprzedane zo stały następujące ogiery: 1) „Dahoman", szpakowaty, po Dahomanie IV od Z u 1 e m y - E 1 b e d a w i a n k i (zakup. 1888 r. Rząd austr.). 2) „Hin dostań", kasztanowaty, po Hindostanie od Kokietki-Elbedawianki (zakup. 1889 r. Rząd austr.). 3) „Nedżdzi", kasztanowaty, po H am i od Dag mary (zakup. 1890 r. p. Leon Baczyński w Królestwie Polskiem). 4) ,,Azet 111“, biały, po Azecie taurowskim od Celiny (zakup. 1890 r. p. Romuald Morawski do Sarnek). 5) „Hafiz 11“, szpakowaty, po Hafizie Nr. 387 od Zulemy-Feruk-Chanki (zakup. 1890 r. hr. Grochol ski na Woły

[madohora]

kończonym pierwszym roku rozpoczyna się dla pełkińskich źrebiczek twardszy już okres ich życia, bo wypędzone z „dziecinnego pokoju" idą na oddzielny folwark, gdzie bez względu na upał, deszcze, lub zimno pasą się dzień cały na obszernych pastwiskach aż do nadejścia zimy i mro zów, a dostają w tym czasie o tyle dodatku w owsie i sia nie, o ile skutkiem niekorzystnych zmian i wpływów atmo sferycznych, przeznaczone dla nich pastwisko się psuje. Klaczki roczne, dwulatki i trzechletnie w porze, kiedy na pastwisko nie chodzą, przez chłopców stajennych po oba- ryerowanym, pół-kilometrowym torze z konia długimi ba tami gonione, wyrabiają sobie muszkuły i płuca, hartują zdrowie i nabierają odporności do znoszenia pracy, zimna i słoty podczas dość forsownych pięcio do dziesięcio-kilo- metrowych codziennych biegów. W ten sposób odchowane klacze bywają stanowione jako trzylatki, przez co może mniej wyrastają, ale jak kilko- letnie doświadczenie stwierdza, idą stanowczo lepiej w sze rokość i głębokość, przyczem rozwijają się na mleczne i dobre matki. Po odłączeniu pierwszego źrebięcia, a więc w wieku mniej więcej 47 2 lat, idą na stajnię i tam jako konie powozowe, wierzchowe lub też robocze przez rok, dwa, a czasem i dłużej do pracy użyte, zdają trudny egza min, wiele zdziałać i co wytrzymać potrafią. W roku ubie głym pracowały w gospodarstwie jako broniaczki pełkiń- skie młode oryentalne klacze: gniada „Mewka“ po Mohorcie, kasztanowata „Zuzula“, skarogniada „Dąbrowska" i kara „Dzika“, wszystkie trzy po Hafizie, siwa „Gwiazda 1 ' i siwa „Litka“ po Hadudym. Pełkińska klacz oryentalna dostaje się dopiero wtedy do stada na matkę, skoro po zdaniu „z odznaczeniem 41 egzaminu wykaże, co wytrzymała i jak jej pierwszeźrebię wyrasta, a chociażby była najładniejszą i na oko najsympatyczniejszą, to ją jednak właściciel pełkińskiego stada do dalszego chowu u siebie nie puści, jeżeli w „czarnej księdze 44 zapisano, że w pracy była miękką i niewytrzymałą przy dystansowych próbach. Ogierki roczne, idą na osobną stadnicę, gdzie ze starszymi na ogrodzonem, drzewami rzadko obsadzonem pastwisku spędzają bez przerwy wiosnę, lato, jesień i zimę we dnie i w nocy. Na tern pastwisku za jedyne schro nisko służy im jak najprymitywniejsza szopa zawsze otwarta, bo nawet drzwi nie ma. Do tej szopy kryją się pełkińskie ogiery tylko wtedy, kiedy za wielka „bieda 44 jest już na polu i kiedy zimowy wiatr ostry tumanami su chego śniegu nielitościwie sypie, albo też wtedy, kiedy deszcz cebrami leje. Trzy razy dziennie wiąże się w tej szopie na czas krótki ogiery do żłobów t. j. rano, w po łudnie i wieczór, aby zadane śniadanie, obiad i kolacyę, które to dania wynoszą 3—4 klg. owsa dziennie i cośkol wiek siana — mógł każdy z nich zjeść spokojnie w prze znaczonym czasie i w podanej mu porcyi. System takiego wychowu zaprowadzony jest w Pełkiniach od założenia tamtejszego stada koni krwi wschodniej. Ogiery, czy to młode, czy też starsze przy największych nawet mrozach nie odczuwają zimna, nie trzęsą się, nie tulą się gro madnie do siebie i nie chorują, tylko czem zimniej na dworze, tern żwawiej, ochotniej i energiczniej biegają po zmarzniętem pastwisku. Pełkińskie roczne, dwu i trzyletnie ogiery można widzieć, jak zimą przy 20'R mrozu spacerują, albo biegają we dnie, lub w nocy po śniegu swobodnie, jakb224 STEFAN BOJANOWSKI otulone w puszyste futra, tak je bowiem natura w tym czasie okrywa długą i gęstą sierścią. Na wiosnę, skoro po wylenieniu latową przybierają szatę, włos u nich staje się tak samo delikatny, krótki i lśniący, jak u koni, które się zimą „pod pierzyną 1 ' chowały. Jako trzylatki idą do Peł- kiń „na stajnię 11 ; tam je się czyści, pielęgnuje, pod wierz chem, lub w powozach ujeżdża, ćwiczy, trenuje, do ciężkiej pracy zaprawia i w ten sposób przygotowuje na sprzedaż (w r. 1905 przeciętnie po 2100 kor. za sztukę) bądź to Rządowi bądź prywatnym hodowcom, którzy rok-rocznie z zabranych prowincyi, z Król. Pols, i W. Ks. Poznań skiego chętnie do Pełkiri po materyał do chowu zjeżdżają. Oryentalny koń pełkiński pod względem kształtów, zalet i użytkowości przypomina dawnego „polskiego konia 11 krwi wschodniej, tego konia, który nas niegdyś po dalekich, często trudnych do przebycia drogach woził w kolaskach, kolebkach, taradajkach, kałamaszkach i brycz kach, który na swym grzbiecie nosił nas w dalekich po dróżach, na polowania, podczas uroczystości i zabaw, jako broniak pracował ciężko w roli, który nam towarzyszył wszędzie, gdzie się tylko odgrywał dziejowy dramat pol skiego narodu i który pospołu z nami przelewał krew swoją na polach Chocimia i Kirchholmu, na lodach wyspy Alsen, pod Wiedniem i Parkanami, na węgierskiej, niemieckiej i francuskiej ziemi i wszędzie tam, gdzieśmy w obronie własnej, albo dla idei wolności i wiary walczyli. Do niedawna jeszcze skrajni zwolennicy konia angiel skiego, norfolków i normanów odmawiali oryentalnemu ko niowi wszelkich przymiotów i zalet, twierdząc, że jest na bro- niaka za słaby, za mało okazały do zaprzęgu, a co naśmieszniejsze to już to, że koń ten nie jest dość silny i rosły pod kulbakę żołnierza, pomimo że całkiem inaczej oceniało go dawniej wielu wytrawnych strategików świata, a między nimi w pierwszym rzędzie Napoleon I, który z pomocą polskich legionów trząsł Europą, wyzna czał granice królestw, burzył, budował i rozdawał ulubień com korony i trony. Wszędzie, gdzie mu tylko chodziło o szybkość, zwinność i zręczność w natarciu, pościgu, lub też zdobyciu niedostępnej pozycyi, wysyłał najchętniej na pół-krwi oryentalnych koniach siedzących polskich ułanów, których niesłusznie ,,Chevaux-Legers-Lanciers“ nazywał, bo im przecież lanc nie dał. Są chwile i wypadki w dziejach narodów, chociaż prawdziwe, to jednak tak dziwne i do pojęcia trudne, że zdają się być bajką powstałą w poetycznem marzeniu 0 chwale wojennej i rycerskich czynach. Takich chwil za pominać nam nie wolno, przeciwnie należy je przy każdej sposobności jak najczęściej w pamięci dla potomności od świeżać, aby nie osłabiać wrażeń historycznych wspomnień 1 z pokolenia na pokolenie utrzymać nić żywej tradycyi. Jednym z takich wypadków to bohaterskie zdobycie przez naszych ułanów wąwozów Samosierry, którego wspomnie nie w jednej chwili stawi nam obraz bezwzględnego po święcenia, wierności i męstwa w legionach Napoleonowi służących Polaków. Kiedy szedł on jak wicher przez ró wniny i góry Hiszpanii, aby w Madrycie podyktować ostre warunki swej niezłomnej woli, hiszpański korpus z 14.000 ludzi złożony zamknął mu w wąwozach jedyne przejście z Arandy do Madrytu, a sztab jeneralny, ufny, że nie ma kawaleryi w świecie, któraby się odważyła apędzić w tę niebezpieczną otchłań, nie poczynił żadnych kroków przeciw napadowi jazdy. Po kilku bezowocnych za kusach piechoty francuskiej — spostrzegło bystre oko ce sarza błąd hiszpańskiego sztabu, a wiedząc doskonale na jak zwinnych, posłusznych i dzielnych koniach nasi ułani z pułku Wincentego Krasińskiego siedzieli, Napoleon przez jenerała Montbrun rzucił Kozietulskiemu, dowodzącemu III szwadronem rozkaz: przejście w wąwozie z Hiszpanów oczyś cić. Kozietulski pod osłoną mgły jesiennego poranku sfor mował szwadron, płomiennem okiem przeniknął ducha żoł nierzy i gromko zakomenderował „naprzód!" „Niech żyje Cesarz' 1 huknęli nasi. Na marsowych twarzach zakwitły rumieńce, z pod czapek jasne oczy trysnęły iskrami, żoł nierze lekko pochylili się w siodłach, ostrogami połechtali konie i jak wiatr rzucili się w ogniem zionącą gardziel wą wozu, — bo tam w dali, wisząc na białym koniu niedbale, patrzał na nich ten, który od nas żądał dowodów męstwa i poświęcenia, a za przelaną krew naszą obiecał nam przy wrócić wolność ojczyzny! Walka była niedługa, ale krwawa i straszna; wąwóz został zdobyty, droga do Madrytu sta nęła Napoleonowi otworem! Ucichło wszystko... Przez szczyty z mgły i dymu oczyszczonych gór zajrzały w wą wóz jasnego słońca promienie... Z 125 walecznych 36 po zostało przy życiu... Z ziemi i skał kulami porytych, z pod potrzaskanych lawet i zabitych koni — po

[madohora]

PEŁKINIE

[madohora]

ZARZECZE (poczta Zarzecze, telegraf i kolej: Jarosław) Kto zwiedza we Lwowie nieliczne tego miasta zabytki, a zdążając z placu Maryackiego na plac Krakowski, wejdzie na ulicę Teatralną, to uderzy go na niej wspaniały i po ważny gmach, na którego froncie widnieje skromny napis: „Muzeum imienia D z i e d u s zy c k i c h“. O chwili za łożenia tego muzeum, które stworzyła wieloletnia, mrówcza praca i prywatne fundusze jednego człowieka i to ś. p. hr. Włodzimierza Dzieduszyckiego, nic dokładnego powiedzieć się nie da, bo hr. Włodzimierz jako mały chłop- czyna zaczął już składać w szafeczce dziecinnego pokoju kapelusikiem chwytane motyle i muszki, na polach i łąkach zrywane i wykopywane rośliny i kwiaty, w rowach i nad brzegami strumyków wyszukiwane ślimaki i muszle, a światli i najlepsi rodzice gorliwie i umiejętnie wprowadzali uko chanego jedynaka w szeroki, bogaty i piękny świat otacza jącej natury. Matka pomagała małemu badaczowi przyrody oczyszczać przyniesione muszelki, rozpinać motyle i zasu szać rośliny, a ojciec, znany bibliograf polski, wprawiał syna w odszukiwaniu odpowiednich nazwisk w starych zielnikach Syreniusza i Marcina z Urzędowa. Z biegiem lat i w miarę zbogacania się wiedzy hr. Włodzimierza, zbiory jego rosły i przybierały z każdym rokiem takie rozmiary, że w końcu trzeba było dać im przytułek w salach wielkiego muzeum, które pod względem dokładnego przedstawienia fauny i flory jednego kraju, (w tym wypadku Polski), zaj muje dzisiaj trzecie miej see w europejskich zbio rach. Ażeby zapewnić byt i nienaruszalność tych, dla na uki tak cennych przyrodniczych bogactw, hr. Włodzimierz wcielił je jako całość niepodzielną do ufundowanej przez siebie w r. 1893 ordynacyi, do której oprócz innych licz nych włości należy i klucz Zarzecki, w którym znajduje się przez obecnego ordynata hr. Ta deusza Dzieduszyckiegow. r. 1900 założone stado oryentalnych koni, powiększone w rok później dwu nastu klaczami czystej krwi wschodniej, uchowanemi i do Zarzecza przysłanemi przez ś. p. hr. Stanisława Dzie- duszyckiego z Żerdzią na ros. Podolu. Do r. 1900 prowadzono w Zarzeczu chów koni mało szlachetnych, bo wyłącznym celem ówczesnej tamtejszej hodowli była produkeya koni roboczych i koni dla wojska. Zarzecki klucz posiada zwykle około 100 klaczy fornalskich, z których mniej więcej połowę najlepszych pokrywano w ostatnich czasach rządowymi ogierami pół-krwi: „Mac- Mahonem Nr. 419“, „Ł ucz n ik i em Nr. 295“, „Black- smithem Nr. 21“, wreszcie dwoma ogierami własnego chowu. Chów koni szlachetnych wysokiej krwi wschodniej rozpoczyna się w Zarzeczu w r. 1900 i to przez zakupno w jezupolskiem stadzie następujących czterech klaczy czy stej krwi oryentalnej:

[madohora]

wtedy dawni jego prószkowscy profesorowie często go od wiedzali i przy tej sposobności oglądając tamtejsze stado, zapoznawali się z jego znakomitszymi końmi. Skoro w Prósz kowie dowiedziano się, że Theba nie żyje, zjechał do Po- turzycy ówczesny profesor anatomii i kierownik zootech nicznego instytutu Dr. C rampę, a otrzymawszy od hr. Włodzimierza Dzieduszyckiego zezwolenie, odkopał w roz kładzie będącą już Thebę, spreparował jej szkielet i zabrał go do Prószkowa do tamtejszych zbiorów. Piszący te sło wa odbył teoretyczne studya również na prószkowskiej Akademii rolniczej,a ucząc się od wyż wspomnianegoprofesora Dr. Crampego osteologii na szkielecie T h e b y-M u n i ry, nie przewidywał wówczas, że przeszło ćwierć wieku później w ,.Sylwetkach koni oryentalnych" pisać będzie o tej sa mej Thebie-Munirze, jej dzieciach i wnukach. Po zwinięciu Akademii prószkowskiej szkielet The by wraz z innymi zbiorami przewieziony został do nowo ufun dowanego ,,Studyum rolniczego" w Berlinie i tam po został. Mając żywo po dziś dzień przed oczyma dokładny obraz białego, jak słoniowa kość twardego szkieletu, który mi przypomina akademickie wesołe życie prószkowskie i niestety niepowrotnie minione lata młodości, umieszczam w „Sylwetkach" tablicę rodową najlepszego potomstwa Theby, bo w zarzeckiem stadzie znajduje się obecnie na 18 matek — 12 klaczy z jej rodu, a tylko 3 z rodu Sahary, 2 z rodu Czayki izydorowieckiej i jedna z rodu Gazelli, a mianowicie:
A) z rodu Theby-Muniry: 1) „Cyganka III“, siwa ur. w Żerdziu po Króle wiczu od Cyganki II, 2) „Muszka II“, skr. gn. ur. w Żerdziu po Króle wiczu od Muszki I, 3) Karo 1 e czka“, kaszt. ur. w Żerdziu po Króle wiczu od Karolki, 4) „Lygia“, kaszt. ur. w Żerdziu po Królewiczu od Z a z u 1 i I, 5) „Z a z u 1 e c z k a“, kaszt. ur. w Żerdziu po Fary- s i e od Z a z u 1 i I, 6) „T h eb a-Iłe n a“, skr. gn. ur. w Żerdziu po A ch a- bie od Cyganki III, 7) „Mira 44 , kara ur. w Żerdziu po Achabie od Z az ul i II, 8) „Matylda“ kaszt. ur. w Żerdziu po Ogłu od Karoleczki, 9) „Arya“, kaszt. ur. w Żerdziu po Oglu od K a- r o 1 e c z k i, 10) „Alfa“, kaszt. ur. w Żerdziu po Ogłu od Cy ganki III, 11) „Bona“, kaszt. ur. w Zarzeczu po Anwilu od Cyganki III, 12) „Blagierka“, szpak. ur. w Zarzeczu po Anwilu od Miry. B) z rodu Sahary: 13) „Salme“, siwa ur. w Jezupolu po Kalifie od F a t m y, 14) „Kukułka 41 , biała ur. w Jezupolu po El-Ke- birze od Kitki, 15) ,,Rusałka“, gniad. ur. w Jezupolu po Al-Nabi od Kapuścianki. C) z rodu Czayki i zy d o r o w i e c k i e j: 16) „Wisła“, siwa u. w Żerdziu po Sol i manie od P 1 e w n y, 17) „Ostatnia“, biała ur. w Żerdziu po Królewi czu od Czayki. D) z rodu Gazelli: 18) „A 11 e a“, siwa ur. w Zarzeczu po O gł u od Zośki- Paraszki. Równocześnie z klaczami z Żerdzią dostał się na re produktora do zarzeckiego stada zakupiony przez hr. Sta nisława Dzieduszyckiego sławucki biały „Cwet“ ur. 1883 r. w Chrestówce po Scypionie (Koheil-Nedżdy) od Rewo- lucyi (Koheylan-Abu-Argub). Oprócz Cweta używano następnie do odchowania niektórych klaczy siwego, w Peł- kiniach umieszczonego „Anwila“ z Weil, a obecnie tak w pełkińskiem, jak i zarzeckiem stadzie ojcować będzie kasztanowaty „Samum 11 , którego ks. Witołd Czartoryski zakupił również w Weil i to wspólnie ze swoim szwagrem hr. Tadeuszem Dzieduszyckim, ordynatem na Poturzycy i Zarzeczu. Pochodzenie jednego i drugiego ogiera podane jest w opisie pełkińskiego stada. Klacze najczystszej krwi wschodniej, młodzież po pierwszorzędnych oryentalnych reproduktorach, zasada wy chowu: „dużo powietrza, ruchu i owsa 11 , korzystne warunki miejscowe, możność nabywania odpowiednich ogie rów, wreszcie opieka i fachowe kierownictwo, spoczywające w ręku zamiłowanego w oryentalnym koniu rotmistrza hr. Aleksandra Dzieduszyckiego, który do pielęgno wania swych ulubionych koni ma na miejscu do pomocy lu dzi wytrawnych i chętnych, wszystko to daje gwarancyę, że stado zarzeckie, choć młode, w krótkim czasie zasłynie z wy chowu koni, w których żyłach płynie stara krew wschodnia. Jak muzeum imienia Dzieduszyckich we Lwowie, tak i założone w ordynackich dobrach stado oryentalnych koni, o ile to w ludzkiej jest możliwości, ma byt swój zapewniony, bo pozostaje w rękach członków rodziny, w której nie wy gasło i nie wygaśnie poszanowanie starych tradycyj, osnu tych przędzą historycznych wspomnień

[madohora]

Kiedy w kraju naszym rzucono hasło: „w hodowli koni musimy iść za przykładem Anglii", wtedy ogół hodowców, obiecując sobie na razie bardzo wiele po tym nowym a nieznanym koniu, poszedł gorączkowo i chę tnie za tern wezwaniem. Pan na wielkich obszarach, jedno- wioskowy obywatel, właściciel małego folwarczku, dzier żawca, proboszcz, leśniczy, a nawet i chłop, naśladując Za chód, bez rachunku i zastanowienia rozpoczynał chów koni angielskich, a porzucał dawny chów koni pochodzenia ory- entalnego, bo te konie wedle wyjaśnień kierowników no wego kursu nie odpowiadały wymaganiom kulturnego świata. Który z nich jest dla naszych stosunków rzeczywiście odpowiedniejszym koniem, nad rozwiązaniem tego pytania więcej niż od stu lat zacięte między hodowcami toczą się walki, bo silne argumenta bronią zarówno oryentalnego, jak i angielskiego konia. Jeden i drugi ma swoje zalety i swoje wady, a chociaż każdy z nich w swoim rodzaju doskonałym jest koniem, to jednak każdy z nich innym jest koniem. Koń angielski, potomek oryentalnego konia, kulturny wychowanek bogatej wyspy Albionu, która go otacza wygodami i zbytkiem synom pustyni nieznanym, umiejętnie generacyami chowany, przewyższył wzros.tem, budową i siłą uboższego w te przymioty praojca, a przewyższył go dlatego, że nigdzie więcej nie dogadzają mujak w Anglii, nigdzie więcej o niego się nie troszczą, nigdzie wreszcie więcej nie łożą na umiejętny i fa chowy jego chów, popierany gorliwie i od wieków inten- zywnem zainteresowaniem się monarchów, energiczną, ro zumną, programową i wytrwałą pracą kierowników tamtejszej hodowli, ogólnem zamiłowaniem społeczeństwa i krociami milionowych hodowców. Wprawdzie rodowody koni angiel skich, w męskich liniach, dadzą się doprowadzić przez Eklipsa do „Darley-Arabiana“, przez King Heroda do „By erl ey-Tur ka“, a przez Mate hem, do „Go- dolphina“, a więc do oryentalnych koni, ale dziel ność, silę i zalety konia angielskiego przedewszystkiem temu przypisać należy, że koń ten chowany generacyami intenzywnie i na podstawie selekcyi publicznie wypróbowa nych reproduktorów i matek — wytworzył dlatego rasę najdzielniejszych koni, że przy tym systemie hodowli osobniki n i e o d z n a c z a j ą c e się siłą i zdrowiem wykluczano stale od dalszego chowu. Koń an gielski znosi też w specyalnych kierunkach niejeden trud i ciężką pracę tak, jak żaden inny koń na świecie, ale skutkiem wiekowego w zbytkach wychowu, nie znosi nigdy jednej rzeczy t. j. niedostatku. Natomiast koń oryentalny, tułając się generacyami z biednym i obdartym mieszkańcem Arabistanu po twardych skałach i spiekłych piaskach pustyni, przymiera głodem, upada z pragnienia i nie zna stajni, a wiekową gimnastyką, w tego rodzaju życiu do tyła swe siły wyrobił, że nie dostatek i niewygody tak potrafi znosić hartownie, iż żaen z jego angielskich kuzynów dorównać mu w tem nie zdoła, chociażby nawet był najpotężniejszym szermierzem na wyścigowej arenie. Ta generacyami wyrobiona odporność na niedostatek, te znacznie mniejsze niż u konia angiel skiego wymogi, stały się u konia oryentalnego zaletą d o pewnego stopnia dziedziczną, a bardzo doniosłego zna czenia dla ogólnej hodowli w tych krajach, w których kultura nie stoi wysoko, w których extenzywnie pracuje się na roli, tam, gdzie niema wielkich miast i zbiorowisk, w których bogaci ludzie wyrzucają krocie na cele sportu konnego, gdzie przemysł dopiero w zarodku, a ogólny do brobyt w stosunku do dobrobytu mieszkańców Zachodu — tyle co żaden, tam gdzie mniejszy rolnik nie ma jeszcze pojęcia o najkardynalniejszych zasadach hodowli w wyż szym stylu, gdzie chłop gospodarujący na kilkudziesięciu nawet morgach chodzi w zgrzebnej koszuli, w łapciach, lub boso, a zimą swego konia na pole wypędza, ażeby własnym żywił się przemysłem. Oprócz odmiennych zalet użytko wości angielskiego i oryentalnego konia zachodzi też przy wychowie jednego i drugiego ta bardzo ważna między nimi różnica, że z konia angielskiego, chowanego na paszy wy starczającej dla konia krwi wschodniej, wyrasta lichota nie nadająca się do żadnego użytku, natomiast koń oryentalny, jako łatwiej odżywiający się na tej paszy może się rozwi nąć normalnie, a degenerując w biedzie i niedostatku nigdy nie gałganieje do tego stopnia jak koń angielski. Wprawdzie koń angielski urodzony w Anglii jest ko niem, który przerzucony w zupełnie inne klimatyczne wa runki zachowa w dalszych generacyach swój typ, kształty i zalety, ale żeby mógł to wszystko zachować, musimy 248 STEFAN BOJANOWSKI dać mu koniecznie te same warunki wychowu, ten sam ruch i taksamointenzywne pożywienie, jakie miał w swej ojczyźnie. Jakie to warunki wychowu, życia i bytu znalazł u nas koń angielski, użyty do „poprawienia“ naszej ogólnej ho dowli krajowej? Nie da się zaprzeczyć, że kiedy rolnicy nasi przestali chować oryentalnego konia, a masowo rzucili się do chowu koni angielskich, to wówczas powstało w kraju kilka, może nawet i kilkanaście stad, w których właściciele, a wytrawni hodowcy, mając wystarczające środki i odpowiednie po temu warunki, potrafili wychowywać konie angielskie dobrego gatunku i wysokiej klasy, ale ogół naszych hodowców, który nawet nie widział dobrego angielskiego konia, nie mając pojęcia o jego budowie, zaletach, potrzebach, wy mogach i wadach, nie obliczywszy się z zasobem materyal- nych środków i własnej hodowlanej wiedzy, myśląc, że rasa angielska wszystko sama zrobi, bo jest przecież naj lepszą na świecie, rzucił się na ślepo do wychowu tego nowego, nieznanego mu konia, ale zaczął go chować i je szcze go chowa na plewie i sieczce w stajni bez powietrza i ruchu, a do wyprodukowania go używa ogierów niskiej klasy i często najgorszego gatunku, bo takie jak: „Galtee- Moor“, „Matchbox", „Fourire‘“ „Xaintrailles" i t. d. krocie kosztują i prawdopodobnie Galicya nigdy takich angielskich reproduktorów w domu sobie nie wychowa. Boleśnie zawiedzione nadzieje, niepowetowane straty, cel całkowicie chybiony, bo w ten sposób wyprodukowane konie zyskały wprawdzie cośkolwiek na wzroście, ale za traciły zalety i typ dawnych oryentalnych matek, gatunkow. stały się znacznie gorsze i nietylko nie masywniejsze, ale przeciwnie znacznie słabsze, bo siła u konia nie potęguje się samem powiększeniem wzrostu. Zdawaćby się mogło, że ten dobry, z pomocą angiel skiego konia przez wytrawnych hodowców umiejętnie wy produkowany materyał, do dalszego chowu w kraju syste matycznie użyty, z biegiem lat poprawi i zatrze popełnione błędy przez mniej zdolnych, mniej zasobnych hodowców, chociaż to należy do bardzo trudnych hodowlanych zadań, konia angielskiego niskiej klasy i podłego ga tunku poprawiać nie oryentalnym, tylko angiel skim koniem. Tymczasem inaczej się stało, bo ilość tych stad, któreby mogły zajmować się wychowem angiel skich reproduktorów i klaczy do podtrzymywania i ulepsza nia naszej hodowli krajowej, od dłuższego czasu rok-rocznie do tego stopnia stale maleje, iż po dziś dzień tylko same okruchy z nich już zostały. Że właściciele te stada zwijają, nie można im się dziwić, skoro koszta prowadzenia ich z każdym rokiem rosną, a dochód wnet nie pokrywa wy datku, bo u nas wychowuje się w tej rasie za wiele bra ków bez żadnej wartości, bo wojskowość płaci za lepsze konie ceny za niskie, bo popyt miejscowy tyle co żaden, a kupiec zagraniczny po te konie do nas dlatego nie je ździ i jeździć nie będzie, bo ma przecież większy, lepszy, wygodniejszy i łatwiejszy wybór w tych krajach, w któ rych chów koni angielskich prowadzi się od lat niepamię tnych bez porównania intenzywniej i lepiej — niż u nas. I z jakim to materyałem koni pozostaniemy w kraju, skoro hodowcy zwiną resztkę tych stad, któreby mogły produkować w kraju rzeczywiście odpowiednie SYLWETKI KONI ORYENTALNYCH I ICH HODOWCÓW 251 i uzdrowienia konia angielskiego niskiej klasy i podłego gatunku lepiej nadaje się reproduktor oryentalny, niż an gielski; — skoro na rynkach zbytu z łatwością możemy się przekonać, że koń galicyjski, nie angielskiego, tylko ory- entalnego pochodzenia, jest towarem przez zagranicznego kupc

[madohora]

Krótkie w „ Sylwetkach “ wspomnienia o dawnych sta dach oryentalnych koni, ich właścicielach i tychże rodzi nach, to za luźne, za oderwane, za poszarpane i zbyt mało mówiące obrazy naszej lepszej, w zapomnienie idącej prze szłości, aby się przyczynić i zachęcić do podtrzymania starych tradycyi dawnego naszego życia wiejskiego. Mono grafie istniejących stad koni krwi wschodniej, w sku tek trudności zebrania potrzebnego materyału i dat odpo wiednich, opracowane w sposób nie dość dokładny i z mało wyczerpujący, wykażą prawdopodobnie wiele bra ków, usterek i błędów. Nie dość rzeczowo, może za mało jasno i zręcznie porobione uwagi nad naszą ogólną ho dowlą krajową i nad użyciem do niej angielskich koni peł nej, albo pół-krwi, Normanów, Norfolków, Perscheronów, Shi- rów, lub też Suffolków, z pewnością nie wpłyną na zmianę dotychczasowego zdania p. p. Anglomanów i Ardenofilów. Inaczej być też nie może — bo tych „Sylwetek" nie pisał ani biegły historyk, ani zawodowy literat, ani wreszcie fa chowy hipolog, tylko pisał je do pióra niepowołany wie- śniak-hreczkosiej, który, pracując na roli, chował po ojcu odziedziczone pół-krwi oryentalne konie.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Koniki morskie łączą się w pary na kilka lat. Samiec zainteresowany samicą blednie. Kiedy ona jest nim także zainteresowana, również zmienia kolor – upodabnia się do samca. Przez kilka dni są nierozłączni i naśladują swe ruchy. Samica ma jajeczka do zapłodnienia i przekazuje je samcowi do worka lęgowego. Ten opiekuje się mniej więcej 300 jajeczkami, po trzech tygodniach zaczyna mieć skurcze i w końcu wyrzuca
młode, które mają około 10 milimetrów i są gotowe do samodzielnego życia

[madohora]

Żółw skórzasty waży nawet tonę

[madohora]

Lamparty mogą biec z prędkością 65 km na godzinę. Potrafią przeskoczyć nawet 6 metrów i wyskoczyć na wysokość 3 metrów.

[madohora]

Występowanie i środowisko życia
Głowonogi są mięczakami morskimi żyjącymi w wodach pełnosłonych. Największa liczba gatunków występuje w strefie podzwrotnikowej. Zasiedlają strefy przybrzeżne, wody otwarte oraz głębiny oceaniczne.

[madohora]

Głowonogi dobrze pływają; większość pływa ruchem odrzutowym dzięki wyrzutom wody z jamy płaszczowej przez lejek. Ośmiornice poruszają się używając ramion; gatunki przydenne pełzają przyczepiając się do podłoża przyssawkami ramion.

[madohora]

Historia ewolucyjna i podział systematyczny
Głowonogi pojawiły się we wczesnym kambrze, ok. 570 mln lat temu; należały do łodzikowców (Nautiloidea); płaszczoobrosłe (Coleoidea) pojawiły się w środkowym karbonie, ok. 330 mln lat temu. Do grup kopalnych stanowiących ważne skamieniałości przewodnie należą amonity (Ammonoidea) żyjące od dewonu do kredy oraz belemnity (Belemnitida) żyjące od późnego triasu do późnej kredy.

[madohora]

Gromada głowonogów (Cephalopoda) obejmuje ok. 800 gatunków klasyfikowanych w dwóch podgromadach:

[madohora]

łodzikowców (Nautiloidea), obejmujących 6 współczesnych gatunków;
płaszczoobrosłych (Coleoidea), obejmujących dziesięciornice (Decapodiformes) z mątwami (Sepioida) i kałamarnicami (Teuthida); oraz ośmiornice (Octopodiformes) z ośmiornicami (Octopoda) i wampirzycami (Vampyromorphida)

[madohora]

Ciało jest wydłużone lub krępe, pokryte gładkim naskórkiem z licznymi gruczołami śluzowymi. W warstwie tkanki łącznej płaszczoobrosłych znajdują się chromatofory umożliwiające zmianę zabarwienia ciała. Liczne gatunki posiadają narządy świetlne wytwarzające niebieskie, czerwone, zielone lub żółte światło, którego funkcją jest wabienie zdobyczy lub odstraszanie drapieżników.

[madohora]

Najmniejszym gatunkiem jest Idiosepius thailandicus osiągający długość ok. 10 mm; do największych głowonogów należy kałamarnica olbrzymia (Architeuthis dux) osiągająca długość do 13 m oraz kałamarnica kolosalna (Mesonychoteuthis hamiltoni) osiągająca długość 12-14 m.

[madohora]

Głowa jest dobrze wyodrębniona, znajdują się na niej duże oczy oraz otwór gębowy otoczony czułkami (łodzikokształne) lub ramionami (płaszczoobrosłe) – 8 (ośmiornice) lub 10 (dziesięciornice). Ramiona są równej długości bądź dwa z nich są dłuższe od pozostałych (kałamarnice, mątwy); na ramionach znajdują się przyssawki i haczyki służące do chwytania zdobyczy.

[madohora]

Przednia część nogi głowonogów przekształcona jest w ramiona; tylna część nogi w lejek łączący jamę płaszczową ze środowiskiem zewnętrznym.

[madohora]

Układ pokarmowy
Układ pokarmowy składa się z otworu gębowego z szczękami tworzącymi dziób; gardzieli z tarką pokrytą zębami; długiego i cienkiego przełyku; kulistego żołądka, do którego uchodzi gruczoł trzustkowo-wątrobowy; jelita oraz otworu odbytowego położonego w jamie płaszczowej.

[madohora]

Układ oddechowy
Głowonogi oddychają za pomocą 1-2 par skrzeli znajdujących się w części tylnej jamy płaszczowej; niektóre gatunki oddychają całą powierzchnią ciała.

[madohora]

Układ wydalniczy
Układ wydalniczy składa się z 1-2 par metanefrydiów. Lejki metanefrydiów mają ujścia w osierdziu; ujścia kanałów wydalniczych znajdują się w jamie płaszczowej.

[madohora]

Układ rozrodczy
Układ rozrodczy składa się z nieparzystych gonad z nieparzystymi lub parzystymi przewodami wyprowadzającymi z ujściami w jamie płaszczowej. Samce mają 1-2 ramiona przekształcone w narząd kopulacyjny – hektokotylus.

[madohora]

Pożywienie
Głowonogi są drapieżne; żywią się skorupiakami, małżami, ślimakami morskimi i rybami; niektóre kałamarnice żywią się planktonem.

[madohora]

Rozmnażanie i rozwój
Głowonogi są rozdzielnopłciowe, zapłodnienie jest wewnętrzne – podczas kopulacji samiec przenosi hektokotylusem spermatofor i umieszcza go w jamie płaszczowej samicy bądź przykleja go w pobliżu jej otworu gębowego. Głowonogi są jajorodne lub rzadziej jajożyworodne. Samice niektórych gatunków opiekują się jajami.

[madohora]

Ośmiornice (Octopoda) – rząd głowonogów (Cephalopoda) z podgromady płaszczoobrosłych (Coleoidea) obejmujący ok. 300 gatunków zamieszkujących pełnosłone morza i oceany na całej kuli ziemskiej.

[madohora]

Ośmiornice są samotnikami, prowadzą dzienny lub nocny tryb życia. Poruszają się po dnie, pełzając dzięki przyczepiającym się do podłoża przyssawkom ramion bądź krocząc na dwóch ramionach (Abdopus aculeatus, Amphioctopus marginatus). Pływają ruchem odrzutowym dzięki wyrzutom strumienia wody z jamy płaszczowej przez lejek, który może być skierowany w różne strony, co stwarza możliwość poruszania się w dowolnym kierunku (przeciwnym do kierunku strumienia wody). Gatunki głębinowe mogą poruszać się także ruchem pulsacyjnym dzięki skurczom mięśni w błonach spinających ramiona. Frędzlikowce (Cirrina) pływają za pomocą płetw położonych z boku ciała bądź unoszą się w wodzie z szeroko rozpostartymi ramionami.

[madohora]

Historia ewolucyjna i podział systematyczny
Głowonogi z podgromady płaszczoobrosłych (Coleoidea) pojawiły się w środkowym karbonie, ok. 330 mln lat temu; przodkowie ośmiornic (Octopoda) występowali w morzach górnego karbonu ok. 300 mln lat temu. Najstarszym opisanym gatunkiem jest Pohlsepia mazonensis żyjący ok. 296 mln lat temu.

[madohora]

Ośmiornice (Octopoda) wraz z wampirzycami (Vampyromorphida) zaliczane są do nadrzędu ośmiornicokształtnych (Octopodiformes) należącego do podgromady płaszczoobrosłych (Coleoidea) w obrębie gromady głowonogów (Cephalopoda). Rząd ośmiornic obejmuje ok. 300 gatunków zgrupowanych w dwóch podrzędach – ośmiornic właściwych (Incirrina) oraz frędzlikowców (Cirrina).

[madohora]

Ośmiornice mają krótkie, krępe i workowate ciało, które łatwo i szybko zmienia kształt, dzięki czemu zwierzęta te mogą przeciskać się przez niewielkie szczeliny. Ciało pokryte jest gładkim naskórkiem z licznymi gruczołami śluzowymi. W tkance łącznej znajdują się chromatofory (ksantofory, erytrofory, leukofory, irydofory) umożliwiające zmianę zabarwienia w celu upodobnienia się do barwy otoczenia

[madohora]

Ciało ośmiornic zbudowane jest z głowy, nogi oraz worka trzewiowego. Głowa jest dobrze wykształcona, znajdują się na niej duże oczy i otwór gębowy w postaci dzioba z masywnymi szczękami. Wokół otworu gębowego znajduje się osiem ramion równej długości, powstałych z przedniej części nogi. Ramiona spięte są u podstawy różnie wykształconą błoną, która może występować tylko u nasady lub sięgać do połowy długości ramienia (ośmiornice właściwe) bądź znajdować się na całej jego długości (frędzlikowce). Ramiona pokryte są jednym lub dwoma rzędami przyssawek, które u frędzlikowców otoczone są dodatkowo dwoma rzędami czułkowatych wypustek w kształcie frędzli. Jedno ramię samców (hektokotylus) pełni funkcję narządu kopulacyjnego.

[madohora]

Worek trzewiowy okryty jest płaszczem bez płetw (ośmiornice właściwe) bądź posiadającym jedną lub dwie pary płetw po bokach (frędzlikowce). Muszla wewnętrzna jest szczątkowa w postaci dwóch cienkich pręcików (frędzlikowce) bądź jej brak (ośmiornice właściwe); żeglarki mają muszlę zewnętrzną. Jama płaszczowa mieści ujścia narządów wydalniczych, otwory odbytowy i płciowy, skrzela oraz woreczek czernidłowy wydzielający w razie zagrożenia sepię; łączy się ze środowiskiem zewnętrznym za pomocą lejka powstałego z tylnej części nogi.

[madohora]

Pożywienie
Ośmiornice są drapieżne; formy przydenne żywią się głównie skorupiakami, wieloszczetami, ślimakami i małżami, formy pelagiczne odżywiają się głównie krewetkami, rybami i innymi ośmiornicami (w tym osobnikami własnego gatunku). Pożywieniem młodych osobników są drobne skorupiaki oraz formy larwalne różnych bezkręgowców morskich

[madohora]

Rozwój ośmiornic jest prosty, brak jest stadium larwalnego. Formy młodociane (paralarwy) prowadzą planktoniczny tryb życia, po czym osiadają na dnie i rozwijają się bezpośrednio w osobniki dorosłe. Długość życia tych głowonogów wynosi od kilku miesięcy do kilku lat; większość osobników dorosłych ginie po zakończeniu rozrodu – samce giną przeważnie tuż po kopulacji, samice po wykluciu się młodych.

[madohora]

O śm io rn ic a , głow onóg k sz tałtu w orkow atego, m ający n a głow ie 8, nieraz 4 0 — 90 cm. d łu g ich , p rzy n a ­ sadzie błoną połączonych ram ion, o p a­ trzo n y ch rogow aty m i sm oczkam i, k tó ­ ry c h używ a do ch w y tan ia zdobyczy. J e s t to zw ierzę bardzo drapieżne, o s to ­ sunkow o w ysokiej in tellig en cy i. W g łę ­
b iach oceanów ży ją ośm iornice ta k w ielkie, iż ram iona ich dochodzą d łu ­ gości 2 — 3 m. i tak ie osobniki m ogą n aw et dla człow ieka sta ć się n iebez­ piecznym i.

[madohora]

Ośmiornice (Octopoda) – rząd głowonogów, ośmioramiennych mięczaków, do którego zaliczono około 300 gatunków. Są to zwierzęta dwubocznie symetryczne, mają dwoje oczu i dziób oraz otwór gębowy usytuowany w centralnym punkcie względem ramion. Ich gibkie ciało odznacza się ogromnymi możliwościami, jeśli chodzi o zakres ruchu. Do przemieszczania się odrzutem zwierzę wykorzystuje syfon, przez który wyrzuca wodę; głowa podczas pływania znajduje się na przodzie, wzniesiona. Syfon służy także wymianie gazowej. Ośmiornice mają złożony układ nerwowy, a większość gatunków odznacza się świetnym wzrokiem. Należą też do najinteligentniejszych bezkręgowców, prezentujących najbardziej złożone zachowania.

[madohora]

Zamieszkują zróżnicowane regiony oceanów, w tym rafy koralowe, wody pelagiczne i dno morskie (zob. bentos, bental). Niektóre żyją w strefie międzypływowej, inne zasiedlają abisal. Większość gatunków charakteryzuje się szybkim wzrostem osobniczym, wczesnym dojrzewaniem i krótkim życiem. W okresie rozrodczym samiec zapładnia samicę, po czym starzeje się i umiera. Samica składa zapłodnione jaja w norze i opiekuje się nimi aż do wylęgu młodych, po czym również ginie.

[madohora]

Strategie obrony przed drapieżnikami obejmują: wyrzucenie sepii, kamuflaż i odstraszanie, wykorzystanie ruchu odrzutowego i ukrywanie się. Wszystkie ośmiornice dysponują jadem, ale tylko Hapalochlaena może doprowadzić do śmierci człowieka.

[madohora]

Za największy znany gatunek ośmiornic uważa się ośmiornicę olbrzymią, której osobniki dorosłe osiągają masę 15 kg i rozpiętość ramion 4,3 m. Największy udokumentowany naukowo osobnik tego gatunku ważył 71 kg

[madohora]

Donoszono też o osobnikach znacznie większych: jeden ważył 272 kg z rozpiętością ramion 9 m[8]. Znaleziono ciało nieżywego osobnika Haliphron atlanticus ważące 61 kg, którego masę życiową oceniono na 75 kg

[madohora]

Najmniejszy gatunek to Octopus wolfi, dorastający do około 2,5 cm i ważący poniżej 1 g

[madohora]

Skórę tworzą gruby naskórek z komórkami śluzowymi i czuciowymi oraz zbudowana z tkanki łącznej skóra właściwa, składająca się głównie z włókien kolagenu i komórek zawierającej chromatofory, umożliwiających zmianę barwy. Większą część ciała buduje tkanka miękka pozwalająca na wydłużanie, kurczenie i zwijanie ramion, głowy i płaszcza. Dzięki temu ośmiornica może się przeciskać przez wąskie szczeliny. Nawet przedstawiciele większych gatunków potrafią się przedostać przez otwór mierzący jedynie 2,5 cm średnicy. Ramiona nie opierają się na żadnym szkielecie, lecz pracują na zasadzie hydrostatyki. Zawierają mięśnie podłużne, poprzeczne i okrężne, ułożone wokół biegnącego przez środek ramienia nerwu osiowego. Ramiona mają ogromne możliwości ruchowe: mogą się wydłużać i skracać, skręcać w lewo i prawo, zginać w dowolnym miejscu i kierunku bądź też trzymać się sztywno – na takiej samej zasadzie opiera się działanie języka u ssaków.

[madohora]

Niektóre gatunki mają inny od typowego dla ośmiornic kształt ciała. Przedstawiciele podrzędu frędzlikowców odznaczają się korpulentnym, galaretowatym ciałem z błoną międzyramienną sięgającą szczytów ramion oraz dwiema dużymi płetwami powyżej oczu, wspartymi na muszli wewnętrznej. Dolną część ramion u tych ośmiornic pokrywają mięsiste brodawki zwane cirri.

[madohora]

Ośmiornice mają zamknięty układ krążenia – krew pozostaje w obrębie naczyń krwionośnych – oraz trzy serca: jedno układowe, pompujące krew przez ciało, i dwa serca skrzelowe, które przepompowują ją przez skrzela. Serce układowe nie działa, kiedy zwierzę pływa, dlatego też ośmiornica, płynąc, szybko się męczy i preferuje pełzanie.

[madohora]

Krew zawiera bogate w miedź białko hemocyjaninę, transportującą tlen. Zwiększa ona lepkość krwi, co sprawia, że przepompowanie krwi przez ciało wymaga znacznego ciśnienia. Ciśnienie tętnicze może więc przekraczać 75 mmHg. W chłodnych warunkach o niskiej dostępności tlenu hemocyjanina transportuje go wydajniej od hemoglobiny. Hemocyjanina – przeciwnie do hemoglobiny, która znajduje się w czerwonych krwinkach – jest rozpuszczona w osoczu i nadaje krwi niebieskawy kolor.

[madohora]

Serce układowe składa się z trzech jam o mięśniowych ścianach: jednej komory i dwóch przedsionków. Naczynia krwionośne – tętnice, naczynia włosowate i żyły – są wyścielone nabłonkiem nietypowym dla bezkręgowców. Krew wypływa z serca układowego przez aortę i tętnice do naczyń włosowatych, po czym do żył i wreszcie do żyły głównej (czczej), po czym pompowana jest dalej do skrzeli przez serca skrzelowe i wraca do serca układowego. Większość układu żylnego ma zdolność kurczenia się, podobnie jak tętnice, co wspomaga przepływ krwi.

[madohora]

Wymiana gazowa u ośmiornic polega na wciągnięciu wody do jamy płaszczowej przez otwór, przepuszczeniu jej przez skrzela i pozbyciu się przez syfon. Woda wpływa do jamy płaszczowej dzięki skurczowi promienistych mięśni ściany płaszcza, po czym silne mięśnie okrężne wyrzucają wodę przez syfon, czemu towarzyszy zamknięcie zastawek. Mięśnie oddechowe wspiera rozległa sieć tkanki łącznej, umożliwiająca im rozszerzanie komory oddechowej

[madohora]

Blaszkowata budowa skrzeli pozwala na znaczny pobór tlenu, aż do 65% w wodzie o temperaturze 20⁰C. Przepływ wody przez skrzela jest skorelowany z poruszaniem się zwierzęcia. Ośmiornica może przemieścić się siłą odrzutu, wypychając wodę przez syfon

[madohora]

Tlen jest także wchłaniany przez cienką skórę ośmiornic. Oszacowano, że w trakcie spoczynku zwierzę może w ten sposób pokrywać do 41% zapotrzebowania na tlen. Podczas pływania ośmiornice wprawdzie wchłaniają przez skórę jeszcze większą ilość tlenu, jednak udział ten maleje wówczas do 33%, gdyż znacznie więcej wody przepływa przez skrzela. Dlatego bezwzględna intensywność jego wchłaniania tą drogą rośnie bardziej niż w przypadku drogi przez skórę. Z drugiej strony u ośmiornicy zwiniętej w jamie, trawiącej pokarm po sutym posiłku, udział ten może obniżyć się do 3% całkowitego zapotrzebowania na tlen

[madohora]

Układ pokarmowy ośmiornicy zaczyna się masą gębową (masą bukalną) składającą się z jamy gębowej, gardła, tarki (raduli) i gruczołów ślinowych. Zanim zdobycz trafi do jamy gębowej, jest rozszarpywana twardymi, mocnymi szczękami w kształcie dzioba. Następnie pokarm zostaje rozdrobniony przez tarkę – pokryty zadziorkami, przypominający język narząd zbudowany z chityny. Dalej tarka i dwa boczne wyrostki ścian przełyku przepychają porcję pokarmu do przełyku. Kolejno pokarm przechodzi do przewodu żołądkowo-jelitowego, w większej części podwieszonego u góry jamy płaszczowej za pomocą licznych błon. Przewód składa się z wola, przechowującego pokarm; z żołądka, w którym pokarm jest trawiony; z caecum, czyli kieszeni żołądka, gdzie nadtrawiona papka pokarmowa rozdziela się na frakcję płynną i stałą, co jest niezwykle ważne dla wchłaniania; z wątrobotrzustki, której hepatocyty rozkładają i wchłaniają płyny; oraz z jelita, gdzie zbierają się odpady i tworzą się z nich sznury kałowe, wyrzucane ostatecznie przez odbyt

[madohora]

W ramach osmoregulacji płyn z serc skrzelowych dostaje się do osierdzia. Ośmiornica ma dwa nefrydia (odpowiedniki nerek kręgowców) związane z sercami skrzelowymi. Nefrydia i ich przewody łączą jamę płaszczową z jamami osierdziowymi. Przed dotarciem do serca skrzelowego każde odgałęzienie żyły czczej poszerza się, tworząc wyrostki nerkowe pozostające w bezpośrednim kontakcie z cienkościennym nefrydium. Mocz najpierw powstaje w jamie osierdzia, a potem, kiedy przepływa przez przewód i nefrydiopor do jamy płaszczowej, jest modyfikowany: w wyrostkach nerkowych odbywa się selektywna absorpcja, a wydalony zostaje głównie amoniak

[madohora]

Ośmiornice (oraz mątwy) cechuje najwyższy współczynnik masy mózgu do ciała spośród wszystkich bezkręgowców, przekraczający nawet wartości osiągane przez część kręgowców[35]. Na wysoce złożony układ nerwowy w około jednej trzeciej składa się mózg zamknięty w puszce chrzęstnej[36]. Dwie trzecie neuronów ośmiornicy znajduje się w nerwach ramion, wykazujących wachlarz złożonych odruchów działających także bez połączenia z mózgiem. W przeciwieństwie do kręgowców złożone zdolności motoryczne ośmiornic nie są organizowane w mózgu przez wewnętrzną mapę ciała – zamiast tego działa niesomatotopowy system występujący tylko u bezkręgowców o dużych mózgach.

[madohora]

Większość gatunków ośmiornic ma dobry wzrok. Jak inne głowonogi, rozróżniają polaryzację światła. Widzenie barwne wydaje się różnić między gatunkami. Przykładowo występuje u Octopus aegina, ale nie u O. vulgaris[39]. Istnieją też gatunki prawie ślepe, wśród których wymienia się Cirrothauma murrayi

[madohora]

Zmysł dotyku również jest świetnie rozwinięty. Przyssawki zawierają chemoreceptory umożliwiające ośmiornicy rozpoznawanie smaku podczas dotykania. Ramiona nie plączą się ani nie zderzają jedne z drugim, ponieważ receptory rozpoznają skórę ośmiornicy i chronią przed sczepianiem się ze sobą.

[madohora]

W ramionach są usytuowane receptory napięcia, dzięki którym zwierzę wie, czy jego ramiona są wyciągnięte, nie wystarcza to jednak mózgowi, by określić pozycję ciała bądź ramion. W efekcie ośmiornica nie ma zdolności stereognozji, co oznacza, że nie tworzy reprezentacji ogólnego kształtu przedmiotu, który trzyma. Potrafi wykryć lokalne zmiany tekstury, jednak nie umie zintegrować tych informacji, tworząc większy obraz. Autonomia neurologiczna ramion stwarza wielką trudność w uczeniu szczegółowych skutków ich ruchów. Propriocepcja jest słaba – mięczak wie jedynie, jakie dokładnie ruchy wykonuje, widząc ramiona

[madohora]

Ośmiornice są rozdzielnopłciowe. Każdy osobnik ma jedną, leżącą w tylnej części ciała gonadę połączoną z jamą ciała. Jądro samca i jajnik samicy wybrzusza się do gonocelu, dokąd uwalniane są gamety. Gonocel łączy się poprzez gonodukt z jamą płaszczową, do której dostaje się przez gonopor. Kulisty gruczoł wzrokowy wytwarza hormony powodujące dojrzewanie i starzenie organizmu oraz stymulujące produkcję gamet. Jego pracę mogą zaburzać czynniki środowiskowe, jak temperatura, światło i dostępność pokarmu, kontrolujące rozród i długość życia

[madohora]

Podczas rozrodu samiec wykorzystuje wyspecjalizowane ramię o nazwie hektokotylus, by przenieść spermatofor (pakiet nasienia) z końcowego narządu swego przewodu rozrodczego do jamy płaszczowej samicy. U ośmiornic bentosowych hektokotylusem jest zazwyczaj trzecie ramię po prawej stronie, zaopatrzone w łyżkowate zagłębienie i zmodyfikowane przyssawki w okolicy czubka. U większości gatunków zapłodnienie odbywa się w jamie płaszczowej samicy.

[madohora]

Rozmnażanie ośmiornic zbadano tylko w przypadku kilku gatunków. U ośmiornicy olbrzymiej godom towarzyszą zmiany tekstury i barwy skóry. Samiec może uczepić się górnej bądź bocznej części ciała samicy albo zająć pozycję przed nią. Przypuszcza się, że może najpierw za pomocą swego hektokotyla usunąć spermatofor lub spermę już obecną w samicy. Podnosi spermatofor ze swego woreczka hektokotylem, wkłada go do jamy płaszczowej samicy i zostawia w miejscu właściwym dla gatunku. W przypadku ośmiornicy olbrzymiej jest to ujście jajowodu. Tą drogą transportowane są dwa spermatofory, jest to około metra długości, a pusty koniec może wybrzuszać się z płaszcza samicy[50]. Złożony mechanizm hydrauliczny uwalnia nasienie ze spermatoforu, po czym jest ono przechowywane w ciele samicy.

[madohora]

Rozmnażanie ośmiornic zbadano tylko w przypadku kilku gatunków. U ośmiornicy olbrzymiej godom towarzyszą zmiany tekstury i barwy skóry. Samiec może uczepić się górnej bądź bocznej części ciała samicy albo zająć pozycję przed nią. Przypuszcza się, że może najpierw za pomocą swego hektokotyla usunąć spermatofor lub spermę już obecną w samicy. Podnosi spermatofor ze swego woreczka hektokotylem, wkłada go do jamy płaszczowej samicy i zostawia w miejscu właściwym dla gatunku. W przypadku ośmiornicy olbrzymiej jest to ujście jajowodu. Tą drogą transportowane są dwa spermatofory, jest to około metra długości, a pusty koniec może wybrzuszać się z płaszcza samicy. Złożony mechanizm hydrauliczny uwalnia nasienie ze spermatoforu, po czym jest ono przechowywane w ciele samicy

[madohora]

Jaja mają duży zapas żółtka. Bruzdkowanie jest powierzchniowe. Tarczka zarodkowa rozwija się u bieguna. Podczas gastrulacji jej brzegi rosną do dołu i otaczają żółtko, wytwarzając pęcherzyk żółtkowy, z którego w kiedyś powstanie część jelita. Grzbietowa strona tarczki rośnie w górę i tworzy zarodek z gruczołem muszlowym na jego powierzchni grzbietowej, a ponadto ze skrzelami, płaszczem i oczami. Ramiona i lejek rozwijają się jako część stopy z brzusznej strony tarczki. Ramiona później migrują do góry, tworząc pierścień wokół lejka i otworu gębowego. Żółtko jest stopniowo wchłaniane w trakcie rozwoju zarodka

[madohora]

U żeglarków samica wydziela cienką jak papier, żłobkowaną muszlę, do której składa jaja i w której także przebywa, unosząc się w toni morskiej. Tam też wylęgają się młode, ponadto muszla pomaga jej utrzymać odpowiednią wyporność i schodzić głębiej. Samiec tego rodzaju jest niewielki i nie ma muszli

[madohora]

Ośmiornice mają stosunkowo krótką długość życia. U niektórych gatunków wynosi zaledwie sześć miesięcy. Ośmiornica olbrzymia, jeden z dwóch największych gatunków, może dożyć pięciu lat. Długość życia ośmiornic ogranicza rozmnażanie: samce żyją tylko kilka miesięcy po połączeniu się z samicą, te ostatnie z kolei umierają krótko po wylęgnięciu się młodych z jaj. Narządy rozrodcze dojrzewają dzięki wpływowi hormonów gruczołu wzrokowego, ale w efekcie dochodzi do dezaktywacji gruczołów trawiennych, co zazwyczaj powoduje śmierć głodową. Eksperymentalne usunięcie obu gruczołów wzrokowych po rozrodzie skutkuje przerwaniem opieki nad potomstwem, wznowieniem pobierania pokarmu, zwiększonym wzrostem i znacznie zwiększa długość życia.

[madohora]

Ośmiornice żyją w każdym oceanie. Poszczególne gatunki zaadaptowały się do różnych siedlisk morskich. Jako osobniki młodociane ośmiornice zwyczajne zasiedlają płytkie baseny pływowe. Ośmiornica hawajska Octopus cyanea zamieszkuje rafy koralowe. Żeglarek dryfuje w pelagialu. Abdopus aculeatus żyje głównie w przybrzeżnych trawach morskich. Niektóre gatunki przystosowały się do zimnych głębin oceanicznych. Bathypolypus arcticus spotyka się na równinach abisalnych leżących 1000 m pod poziomem morza. Vulcanoctopus hydrothermalis trzyma się w pobliżu kominów hydrotermalnych na głębokości 2000 m Frędzlikowce często wolno pływają i zamieszkują głębokie wody[59]. Gatunek Grimpoteuthis (ośmiornica dumbo) sfotografowano na głębokości 6957 m (22,825 ft)[60]. Żaden gatunek nie zasiedla jednak wód słodkich.

[madohora]

Ośmiornice zabierają złapaną zdobycz do swej jamy, gdzie mogą ją bezpiecznie skonsumować. Czasami zwierzę chwyta więcej pokarmu niż może spożyć i jamę często otacza sterta odpadów martwych i niedojedzonych posiłków mięczaka. Jamę z ośmiornicą dzielą często inne stworzenia, jak ryby, kraby, inne mięczaki i jeżowce. Niektóre przybyły skuszone padliną, inne przeżyły zawleczenie ich przez ośmiornicę.

[madohora]

Ośmiornice zasiedlające dno morskie zazwyczaj przemieszczają się między skałami i przełażą przez szczeliny. Osobnik może zaatakować ofiarę siłą odrzutu i pociągnąć do jamy ustnej swymi ramionami, przytrzymując ją przyssawkami. Małą zdobycz zamyka w całości błona międzyramieniowa. Ośmiornica zwykle traktuje skorupiaki takie jak kraby paraliżującą śliną, po czym kawałkuje je dziobem. Ośmiornice zjadają mięczaki chronione muszlą dzięki siłowemu oddzielaniu muszli bądź wywiercaniu dziurki, przez którą podają neurotoksynę[69][68]. Myślano, że otwór taki wierciły tarkami, ale okazało się, że działają tutaj niewielkie ząbki na szczycie gruczołu ślinowego, a enzym obecny w toksycznej ślinie roztwarza węglan wapnia budujący muszlę. Ośmiornica pospolita potrzebuje około trzech godzin, aby wywiercić dziurkę średnicy 0,6 mm. Po spenetrowaniu muszli zdobycz ginie prawie natychmiast, jej mięśnie rozkurczają się, a tkanki miękkie są już łatwe do zdobycia. Kraby również można uśmiercać w ten sposób. Gatunki o grubej muszli z większą szansą będą przewiercane, kraby o muszli cienkiej są rozdzierane[

[madohora]

Niektóre gatunki mają inne sposoby żywienia się. Grimpoteuthis cechuje się zredukowaną tarką bądź jej brakiem i połyka zdobycz w całości. U głębokomorskiej Stauroteuthis niektóre miocyty kontrolujące przyssawki u większości gatunków zastąpiły fotofory. Uważa się, że mylą one zdobycz, kierując ją do jamy ustnej drapieżnika, czyniąc go jedną z niewielu bioluminescentnych ośmiornic.

[madohora]

Frędzlikowce nie mają zdolności odrzutu i polegają podczas pływania na swych płetwach. Cechuje je naturalna wyporność, dryfują w wodzie, rozszerzając swe płetwy. Potrafią także kurczyć ramiona i otaczającą je błonę, by wykonywać nagłe ruchy określane po angielsku jako „take-offs”. Inną formą przemieszczania się jest „pompowanie”, obejmujące symetryczne skurcze mięśni w błonie międzyramieniowej wywołujące fale perystaltyczne.

[madohora]

W 2005 odkryto Adopus aculeatus i Amphioctopus marginatus spacerujące na dwóch ramionach podczas naśladowania materii roślinnej. Ten sposób poruszania się umożliwia ośmiornicom przemieszczać się szybko i ujść potencjalnemu drapieżnikowi bez ujawniania się[72]. Badania poświęcone temu zachowaniu przyniosły sugestię, zgodnie z którą dwie najbardziej tylne macki powinny być raczej określane mianem nóg, niż ramion. Przedstawiciele pewnych gatunków potrafią szybko wypełznąć z wody, na przykład przejść z jednego basenu pływowego do drugiego podczas polowań na skorupiaki czy mięczaki bądź też w celu ucieczki przed drapieżnikiem. Amphioctopus marginatus chodzi jak na szczudłach, kiedy niesie stos kokosów. Trzyma je od spodu dwoma ramionami, posuwając się do przodu niezgrabnym krokiem pozostałymi, sztywno ustawionymi ramionami

[madohora]

Ośmiornice są bardzo inteligentne, jednak zakres ich inteligencji i zdolności uczenia się nie zostały dobrze określone. Eksperymenty z udziałem labiryntu i badające rozwiązywanie problemów wykazały obecność pamięci zarówno krótkotrwałej, jak i długotrwałej. Nie wiadomo dokładnie, jak uczenie się wpływa na zachowanie dorosłego osobnika. Młodsze ośmiornice nie uczą się niczego od rodziców, bo ci zapewniają pieczę nad jajami, ale już nie nad wylęgłymi z nich młodymi.

[madohora]

W eksperymentach laboratoryjnych ośmiornice można podobno wytrenować w rozróżnianiu odmiennych kształtów i wzorów. Uczą się one przez obserwowanie, choć jakość tych doniesień jest kwestionowana. Obserwowano ośmiornice podczas zabawy: powtarzały upuszczanie kręcącej się butelki bądź zabawki w swych akwariach i łapały ją[84]. Ośmiornice często wychodzą z akwariów i czasami wchodzą do innych, poszukując pożywienia[76][85][86]. Wchodziły nawet na łodzie rybackie i do ładowni, by zjadać kraby. Amphioctopus marginatus zbiera wyrzucone łupiny orzechów kokosowych i buduje z nich kryjówkę

[madohora]

Jeśli chodzi o odczuwanie bólu, według badań ośmiornice mogą odczuwać ból emocjonalny (psychologiczny) podobnie jak ssaki.

[madohora]

[madohora]

Prócz ludzi na ośmiornice polują ryby, ptaki morskie, płetwonogie, walenie i inne głowonogi[90]. Ośmiornice zazwyczaj ukrywają się dzięki kamuflażowi i mimikrze. Niektóre cechują się rzucającym się w oczy ubarwieniem ostrzegawczym bądź podejmują zachowanie dejmatyczne. Osobnik może spędzić 40% czasu ukryty w swej norze. Kiedy ktoś się do niej zbliża, ośmiornica może wysunąć swe ramię, by sprawdzić, co się dzieje. W jednym z badań 66% Enteroctopus dolfleini miało blizny, a 50% amputowane ramiona. Niebieskie pierścienie wysoce toksycznej Hapalochlaena są skryte w fałdach mięśniowych, które w razie zagrożenia kurczą się, ukazując opalizujące ostrzeżenie. Pokazy takie są wzmacnianie rozciąganiem ramion, płetw bądź błony międzyramieniowej, przez co zwierzę zdaje się większe i groźniejsze niż w rzeczywistości

[madohora]

Zauważone przez drapieżnika, zazwyczaj próbują ucieczki, mogą jednak odwracać jego uwagę chmurą sepii wyrzucaną z woreczka. Uważa się, że sepia zmniejsza wrażliwość narządu węchu, co utrudnia polowanie drapieżnikom wykorzystującym węch, takim jak rekiny. Chmura sepii pewnych gatunków może sprawiać wrażenie ciała zwierzęcia, wabika, który zamiast ośmiornicy jest atakowany przez drapieżcę

[madohora]

Choroby i pasożyty ośmiornic zbadano w niewielkim stopniu, choć wiadomo, że głowonogi stanowią żywicieli pośrednich bądź ostatecznych różnych pasożytniczych tasiemców, nicieni i widłonogów. Rozpoznano u nich 150 gatunków pasożytniczych protistów bądź zwierząt[98]. Dicyemidae to rodzina maleńkich robakowatych zwierząt znajdowanych w nerkach wielu gatunków[99]. Pozostaje niejasnym, czy są one pasożytami, czy też może endosymbiontami. Występujące w jelitach żywiciela pierwotniaki, Coccidia z rodzaju Aggregata, mogą być u niego przyczyną ciężkich chorób

[madohora]

Głowonogi istnieją od 500 milionów lat. Przodkowie ośmiornic żyli w morzach karbońskich 300 milionów lat temu. Najstarsza znana ośmiornica to Pohlsepia sprzed 296 milionów lat. Zidentyfikowano odciski ośmiu ramion, dwóch oczu i prawdopodobnie woreczka czernidłowego. Ośmiornicę budują głównie tkanki miękkie, co przekłada się na względną rzadkość skamielin. Ośmiornice, mątwy i kałamarnice należą do kladu płaszczoobrosłych, znanego jako głowonogi o miękkim ciele, pozbawione zewnętrznej muszli innych mięczaków, takich jak łodzikowce czy amonity.

[madohora]

Ośmiornice mają 8 ramion jak inne płaszczoobrosłe, brakuje im jednak dodatkowych wyspecjalizowanych wyrostków zwanych czułkami, dłuższych i cieńszych, z przyssawkami tylko na pałkowatym końcu. Wampirzyca piekielna również nie ma czułków, ma za to filamenty zmysłowe

[madohora]

Nazwa naukowa Octopoda została stworzona i nadana rzędowi ośmiornic w 1818 przez angielskiego biologa Williama Elforda Leacha, który rok wczesnej zaklasyfikował je jako Octopoida. Rząd składa się z 300 znanych gatunków i dzieli się na dwa podrzędy: ośmiornice właściwe i frędzlikowce. Większość gatunków zalicza się do ośmiornic właściwych, nie ma cirri ani pary płetw frędzlikowców. W dodatku szkielet wewnętrzny Incirrina przyjmuje formę pary sztyletów bądź nie ma wcale.

[madohora]

U ośmiornic i innych płaszczoobrosłych proces edytowania RNA zachodzi w większym zakresie niż u innych organizmów. Obejmuje ono transformacje nukleotydów transkryptomu i jest związane przede wszystkim z układem nerwowym – dotyczy biosyntezy białek zaangażowanych w pobudliwość i morfologię neuronów. Edytowaniu podlega ponad 60% transkryptów RNA w mózgach płaszczoobrosłych, podczas gdy w przypadku człowieka czy muszki owocowej wartość ta wynosi poniżej 1%. U płaszczoobrosłych w edytowanie RNA zaangażowane są głównie enzymy ADAR, wymagające dużych, dwuniciowych struktur RNA oskrzydlających miejsca edytowania.

[madohora]

Zarówno struktura, jak i miejsca edytowania, są w genomie płaszczoobrosłych konserwatywne; częstość mutacji jest w tych miejscach silnie zredukowana. Większa plastyczność transkryptomu skutkuje więc wolniejszą ewolucją genomu. Wysoki poziom edytowania RNA wydaje się nie występować u bardziej pierwotnych głowonogów i innych mięczaków.

[madohora]

Ośmiornica reprezentuje odciętą głowę Meduzy z dziobem jako wystającymi językiem i zębami oraz ramionami jako wężami. W legendach ludów Europy Północnej występuje Kraken, olbrzymich rozmiarów wieloramienny potwór morski podobno zamieszkujący u wybrzeży Norwegii i Grenlandii i atakujący statki.

[madohora]

Walka z ośmiornicą odgrywa znaczącą rolę w powieści Victora Hugo Pracownicy morza (Les Travailleurs de la Mer). Ian Fleming w opowiadaniu Ośmiorniczka z 1966 roku, wydanym w zbiorze pod tym samym tytułem, czerpał inspirację z Hugo. Nawiązania do tego motywu zawarto w 13. oficjalnym filmie o przygodach Jamesa Bonda, Ośmiorniczka (1983).

[madohora]

Ośmiornice znalazły miejsce w japońskiej sztuce erotycznej, zwanej shunga. Zaliczający się do ukiyo-e (drzeworytów) Sen żony rybaka (Tako to ama, 1814) autorstwa Hokusai przedstawia tytułową amę, bądź żonę rybaka, splecioną w seksualnym uścisku z wielką i małą ośmiornicą. Obraz jest prekursorem erotyki macek

[madohora]

Jako gibkie zwierzę wyposażone w liczne ramiona wychodzące z jednego ośrodka, ośmiornica często staje się symbolem silnych i manipulacyjnych organizacji, zazwyczaj w negatywnym kontekście.

[madohora]

Ośmiornice ogólnie unikają ludzi, ale odnotowano przypadki atakowania człowieka. Przykładowo mierząca 2,4 m ośmiornica olbrzymia, świetnie zakamuflowana, rzuciła się na nurka i starała się wyrwać mu kamerę.

[madohora]

Wszystkie gatunki są jadowite, jednak tylko Hapalochlaena dysponują jadem potencjalnie groźnym dla człowieka. Ugryzienia zdarzają się każdego roku w obrębie całego zasięgu występowania tych zwierząt od Australii do wschodniego Indopacyfiku. Gryzą tylko sprowokowane czy niechcący nadepnięte, ukąszenia są niewielkie i zazwyczaj bezbolesne. Jad najprawdopodobniej przy przedłużonym kontakcie przenika przez skórę bez nakłucia.

[madohora]

Zawiera tetradotoksynę, wywołującą porażenie przez blokowanie przewodzenia impulsów nerwowych do mięśni. Powoduje to niewydolność oddechową prowadzącą do niedotlenienia OUN i ostatecznie zgon. Nie ma antidotum, ale w przypadku sztucznie utrzymywanego oddychania pacjent zdrowieje w ciągu 24 godzin. Odnotowywano też ugryzienia trzymanych w niewoli ośmiornic innych rodzajów. Powodują one obrzęk zanikający w czasie jednego, dwóch dni

[madohora]

Od 1986 do 1995 roku na całym świecie odłowiono ośmiornice w liczbie od 245 320 do 322 999 ton. Światowy szczyt osiągnięto w 2007 roku odłowem o łącznej masie 380 tys. ton, po czym do 2012 nastąpił spadek o jedną dziesiątą. Metody odłowu obejmują pułapki, więcierze, włoki, połowy w dryfie, ataki włócznią, łowienie hakiem i ręką. Ośmiornice są jadane w wielu kulturach i stanowią popularne źródło pokarmu w rejonie Morza Śródziemnego i na wybrzeżach azjatyckich. Ramiona i czasami inne części ciała przyrządza się na różne sposoby, często zależne od gatunku i miejsca. W niektórych okolicach na świecie jada się żywe ośmiornice, m.in. w USA. Działacze ochrony dobrostanu zwierząt sprzeciwiają się tej praktyce, powołując się na odczuwanie przez ośmiornice bólu

[madohora]

Ośmiornice cechują się wysoką efektywnością wykorzystania paszy, większą niż kurczaki, co daje nadzieję na wydajną akwakulturę ośmiornic.

[madohora]

W okresie klasycznym Arystoteles opisał zmianę barwy ośmiornicy dla kamuflażu i sygnalizacji w swej Historia animalium, zwracając uwagę na możliwość dostosowania barwy do koloru otoczenia bądź w razie zagrożenia. Filozof zauważył, że ośmiornica ma hektokotylus, i zasugerował, że może on służyć rozrodowi. Nie wierzono mu aż do XIX wieku. Hektokotylus został opisany w 1829 roku przez francuskiego zoologa Georges'a Cuviera, który uznał go za pasożytniczego robaka i nadał mu nazwę gatunkową Hectocotylus octopodis. Inni zoolodzy stwierdzili, że jest to narząd, spermatofor. Niemiecki zoolog Heinrich Müller uważał, że hektokotylus naturalnie odłącza się podczas kopulacji. W 1856 roku duński zoolog Johann Steenstrup wykazał, że narząd ten służy do transferu nasienia i rzadko się odłącza

[madohora]

Ośmiornice dają naukowcom wiele możliwości badawczych, zwłaszcza jeśli chodzi o regenerację ramion, zmianę barwy skóry, inteligentne zachowania związane z rozproszonym układem nerwowym, jak też o 168 rodzajów protokadheryn (ludzie mają ich 58), czyli białek kierujących tworzeniem się połączeń neuronalnych.

[madohora]

Wysoka inteligencja ośmiornic sprawia, że w niektórych krajach wymienia się je jako zwierzęta laboratoryjne, na których zabiegi chirurgiczne można wykonywać jedynie po znieczuleniu (podobny poziom ochrony zapewniany jest zwykle tylko kręgowcom). W Wielkiej Brytanii od 1993 do 2012 roku ośmiornica pospolita była jedynym bezkręgowcem chronionym przez Animals (Scientific Procedures) Act 1986. W 2012 roku prawo to rozszerzono na wszystkie inne głowonogi, zgodnie z dyrektywą Unii Europejskiej.

[madohora]

Pewne badania z zakresu robotyki obejmują eksplorację bioniki cech ośmiornic. Ramiona tych zwierząt mogą poruszać się i odbierać bodźce autonomicznie względem OUN. W 2015 roku zespół we Włoszech zbudował roboty o miękkim ciele potrafiące pełzać i pływać, wymagające jedynie minimalnych obliczeń. W 2017 niemiecka firma stworzyła ramię pneumatyczne zaopatrzone w chwytak z miękkiego silikonu z dwoma rzędami przyssawek. Potrafi ono chwytać rozmaite przedmioty (np. metalową rurę, czasopismo czy piłkę), a także napełnić szklankę wodą nalewaną z butelki

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Hiolity (hyolity) (†Hyolitha) – gromada wymarłych zwierząt z kladu Lophotrochozoa, żyjących od kambru do permu. Jerzy Dzik zalicza je do mięczaków (Mollusca); natomiast badania Moysiuka, Smitha i Carona (2017) sugerują ich bliższe pokrewieństwo z kryzelnicami i ramienionogami. Bliskie pokrewieństwo hiolitów z ramienionogami wynika także z badań Suna i współpracowników (2018)

[madohora]

W kambrze i ordowiku grupa ta stanowiła ważny składnik fauny morskiej. Hiolity miały wydłużone, stożkowate, dwubocznie symetryczne muszle, spłaszczone z jednej strony. Muszla była zamknięta wieczkiem. Przy ujściu występowały rogowate wyrostki (helenie) o nieznanej funkcji.

[madohora]

Jednotarczowce, jednopłytkowce (Monoplacophora) – gromada morskich, reliktowych mięczaków charakteryzujących się pojedynczą, tarczowatą muszlą w kształcie stożka lub symetrycznej czapeczki frygijskiej – oraz seryjną powtarzalnością narządów.

[madohora]

Znanych jest ponad 30 gatunków żyjących współcześnie i kilkadziesiąt kopalnych. Do 1952 roku jednotarczowce uważane były za grupę wymarłą, znaną jedynie z wykopalisk od kambru do dewonu. W czasie drugiej z cyklu ekspedycji „Galathea” – duńskiej wyprawy na wschodni Ocean Spokojny, u zachodnich wybrzeży Kostaryki wyłowiono okaz współcześnie żyjącego jednotarczowca, opisanego później pod nazwą Neopilina galatheae. Od tamtej pory odkryto około 30 dalszych gatunków zamieszkujących wody poza granicami szelfu kontynentalnego. Większość z nich żyje w strefie abisalu Oceanu Spokojnego, niektóre na głębokościach przekraczających 6 tys. m p.p.m.

[madohora]

ednotarczowce mają ciało o symetrii dwubocznej, spłaszczone grzbieto-brzusznie, w zarysie okrągłe lub owalne, osłonięte pojedynczą muszlą o skierowanym do przodu wierzchołku. Długość ciała mieści się w przedziale od 1 do 67 mm. Głowa jest słabo wyodrębniona (szczątkowa). Po stronie brzusznej znajduje się kolista, szeroka noga przypominająca przyssawkę. Płaszcz jest krótki. Systemy mięśni mają skomplikowaną organizację. Niektóre narządy jednotarczowców są powielone – mięśnie grzbieto-brzuszne, nefrydia, gonady i ktenidia

[madohora]

Są to zwierzęta rozdzielnopłciowe. Biologia rozwoju jest słabo poznana. Odżywiają się detrytusem, okrzemkami, otwornicami i gąbkami.

[madohora]

[madohora]

Łódkonogi, walconogi (Scaphopoda) – nieliczna w gatunki i mało zróżnicowana gromada morskich mięczaków zaliczanych do muszlowców, charakteryzujących się jednoczęściową, obustronnie otwartą, rurkowatą muszlą. Są spokrewnione z małżami. Przykładowym przedstawicielem gromady jest zębik pospolity (Antalis vulgaris).

[madohora]

Ciało dwubocznie symetryczne, o długości 20–50 mm. Płaty płaszcza są zrośnięte w linii środkowej po stronie brzusznej, tworzą jednoczęściową, rurkowatą, obustronnie otwartą, zwykle lekko wygiętą muszlę. Zwierzę wystawia z niej jedynie wyrostki chwytne, ryjek i walcowatą nogę, która służy do zagrzebywania się w piasku (szerszym końcem muszli w dół)

[madohora]

Walconogi nie mają oczu, czułków ani skrzeli. Do wymiany gazowej służy im jama płaszczowa.

[madohora]

Są to zwierzęta rozdzielnopłciowe o zapłodnieniu zewnętrznym. W ich rozwoju występuje planktonowa larwa zbliżona budową do trochofory. Żywią się drobnymi organizmami (otwornice, okrzemki) chwytanymi za pomocą nitkowatych wyrostków. Łódkonogi często stanowią pożywienie ryb dorszokształtnych i drapieżnych ślimaków

[madohora]

Walconogi są spokrewnione z małżami, z którymi mają kilka wspólnych cech, jednak różnice w budowie przyczyniły się do umieszczenia walconogów w odrębnej gromadzie, ale obydwie gromady (oraz wymarłe rostrokonchy) tworzą takson o nazwie Diasoma

[madohora]

Wśród łódkonogów (walconogów) wyróżniono około 400 współcześnie żyjących gatunków[4]. Sklasyfikowano je w rzędach:
Dentaliida – zębikowate
Gadilid

[madohora]

Małże Morza Bałtyckiego:

astarta północna (Astarte borealis) – gatunek głębinowy
astarta zachodnia (Astarte elliptica) – gatunek głębinowy
cyprina islandzka (Arctica islandica) – gatunek głębinowy
małgiew piaskołaz (Mya arenaria)
omułek jadalny (Mytilus edulis)
rogowiec bałtycki (Macoma balthica)
rogowiec wapienny (Macoma calcarea) – gatunek głębinowy
sercówka drobna (Parvicardium hauniense) – endemit Bałtyku
sercówka jadalna (Cerastoderma edule)
sercówka pospolita (Cerastoderma glaucum)

[madohora]

Ciało małży jest dwubocznie symetryczne, zwykle wydłużone, bocznie spłaszczone i zamknięte między dwiema, zwykle symetrycznymi, połówkami muszli połączonymi na grzbiecie[6], wytwarzanymi przez dwa boczne płaty płaszcza otaczające worek trzewiowy.

[madohora]

Połówki muszli połączone są w okolicach tzw. szczytu muszli konchiolinowym więzadłem (ligamentum) i u niektórych gatunków układem wapiennych listew oraz różnie wykształconych ząbków, zwanym zamkiem muszli.

[madohora]

Listwy zamka zapobiegają przesuwaniu się skorup w trakcie ruchu małża. Więzadło, nazywane też wiązadełkiem – w postaci krótkiej poprzecznej, elastycznej taśmy przechodzącej bezpośrednio w zewnętrzną rogową warstwę obu skorup – rozchyla połówki muszli, zaś zamyka je jeden lub dwa mięśnie zwieracze przyrośnięte do wewnętrznej powierzchni obu połówek muszli. Wielkość muszli oraz masa ciała małży są bardzo zróżnicowane, odpowiednio, od kilku milimetrów i ułamka grama u słodkowodnych Pisidium do 1,5 metra i 250 kg u przydaczni olbrzymiej (Tridacna gigas).

[madohora]

U małży nie występuje głowa (stąd dawna nazwa Acephala), zanikła też charakterystyczna dla mięczaków tarka w gardzieli. Noga jest w różnym stopniu rozwinięta, w zależności od trybu życia i środowiska. U gatunków najbardziej pierwotnych pod względem budowy noga zakończona jest płaską podeszwą. Większość małży ma nogę klinowatą, bardzo kurczliwą i silnie umięśnioną; nieliczne gatunki osiadłe są jej pozbawione. Na nodze większości gatunków osiadłych położony jest gruczoł bisiorowy, produkujący krzepnące nici zwane bisiorem, służące do przymocowania małża do podłoża. Wewnątrz jamy płaszczowej znajdują się silnie orzęsione, parzyste skrzela, zwane ktenidiami.

[madohora]

Woda wpływa do jamy płaszcza przez otwór zwany syfonem wlotowym (wpustowym), omywa skrzela i wypływa syfonem odpływowym (wyrzutowym, wypustowym). U gatunków zagrzebujących się pod powierzchnią dna syfony przyjmują postać długich, mięsistych rurek, wystawionych na powierzchnię dna. Woda dostarcza do organizmu małża tlen i drobne zawiesiny organiczne (detrytus, glony, pierwotniaki i bakterie) stanowiące pokarm małża.

[madohora]

Otwór gębowy zaopatrzony jest w dwie pary orzęsionych płatów przygębowych wspomagających przesuwanie pokarmu. Przełyk prowadzi do żołądka, z którego wybiega długie jelito zakończone otworem odbytowym. Układ wydalniczy tworzy narząd Bojanusa i narząd Kebera. Otwarty układ krwionośny zbudowany jest z jednokomorowego serca, pary błoniastych przedsionków oraz szeregu naczyń i zatok krwionośnych. Na słabo rozwinięty układ nerwowy składają się pary zwojów głowowych, nożnych i trzewiowych.

[madohora]

Wśród łódkonogów (walconogów) wyróżniono około 400 współcześnie żyjących gatunków[4]. Sklasyfikowano je w rzędach:
Dentaliida – zębikowate
Gadilid

[madohora]

Małże Morza Bałtyckiego:

astarta północna (Astarte borealis) – gatunek głębinowy
astarta zachodnia (Astarte elliptica) – gatunek głębinowy
cyprina islandzka (Arctica islandica) – gatunek głębinowy
małgiew piaskołaz (Mya arenaria)
omułek jadalny (Mytilus edulis)
rogowiec bałtycki (Macoma balthica)
rogowiec wapienny (Macoma calcarea) – gatunek głębinowy
sercówka drobna (Parvicardium hauniense) – endemit Bałtyku
sercówka jadalna (Cerastoderma edule)
sercówka pospolita (Cerastoderma glaucum)

[madohora]

Ciało małży jest dwubocznie symetryczne, zwykle wydłużone, bocznie spłaszczone i zamknięte między dwiema, zwykle symetrycznymi, połówkami muszli połączonymi na grzbiecie[6], wytwarzanymi przez dwa boczne płaty płaszcza otaczające worek trzewiowy.

[madohora]

Połówki muszli połączone są w okolicach tzw. szczytu muszli konchiolinowym więzadłem (ligamentum) i u niektórych gatunków układem wapiennych listew oraz różnie wykształconych ząbków, zwanym zamkiem muszli. Listwy zamka zapobiegają przesuwaniu się skorup w trakcie ruchu małża. Więzadło, nazywane też wiązadełkiem – w postaci krótkiej poprzecznej, elastycznej taśmy przechodzącej bezpośrednio w zewnętrzną rogową warstwę obu skorup – rozchyla połówki muszli, zaś zamyka je jeden lub dwa mięśnie zwieracze przyrośnięte do wewnętrznej powierzchni obu połówek muszli. Wielkość muszli oraz masa ciała małży są bardzo zróżnicowane, odpowiednio, od kilku milimetrów i ułamka grama u słodkowodnych Pisidium do 1,5 metra i 250 kg u przydaczni olbrzymiej (Tridacna gigas).

[madohora]

Muszle małży mają trzy warstwy:

konchiolinową – zewnętrzna (periostracum)
porcelanową – środkowa (mesostracum)
perłową – wewnętrzna (hypostracum)

[madohora]

Woda wpływa do jamy płaszcza przez otwór zwany syfonem wlotowym (wpustowym), omywa skrzela i wypływa syfonem odpływowym (wyrzutowym, wypustowym). U gatunków zagrzebujących się pod powierzchnią dna syfony przyjmują postać długich, mięsistych rurek, wystawionych na powierzchnię dna. Woda dostarcza do organizmu małża tlen i drobne zawiesiny organiczne (detrytus, glony, pierwotniaki i bakterie) stanowiące pokarm małża.

[madohora]

Otwór gębowy zaopatrzony jest w dwie pary orzęsionych płatów przygębowych wspomagających przesuwanie pokarmu. Przełyk prowadzi do żołądka, z którego wybiega długie jelito zakończone otworem odbytowym. Układ wydalniczy tworzy narząd Bojanusa i narząd Kebera. Otwarty układ krwionośny zbudowany jest z jednokomorowego serca, pary błoniastych przedsionków oraz szeregu naczyń i zatok krwionośnych. Na słabo rozwinięty układ nerwowy składają się pary zwojów głowowych, nożnych i trzewiowych.

[madohora]

Większość małży jest osiadła – niektóre całkowicie, przyczepione do podłoża bisiorem lub przyrastające do niego muszlą, a niektóre zachowują zdolność powolnego ruchu – żyją w piasku i mule poruszając się za pomocą nogi. Inne ryją lub wiercą w podłożu (w drewnie lub w skale), a nieliczne pływają poruszając się odrzutowo dzięki prądowi wody wyrzucanej gwałtownym zwieraniem połówek muszli[6]. Nieliczne są komensalami lub pasożytami zewnętrznymi jeżowców i osłonic[8]. Część żyje w symbiozie z bakteriami i wiciowcami

[madohora]

Są rozdzielnopłciowe lub obojnacze. Zapłodnienie najczęściej zewnętrzne, w wodzie wypełniającej jamę płaszczową lub na zewnątrz organizmu. W rozwoju występują larwy typu trochofora, weliger i – u niektórych – glochidium, pasożytujące na rybach. Znane są gatunki opiekujące się potomstwem.

[madohora]

Ze względu na możliwość kumulowania przez małże pochodzących z zanieczyszczonych środowisk substancji lub organizmów szkodliwych dla człowieka, a także z powodu szybko psującego się mięsa, zdarzają się przypadki zatruć pokarmowych.

[madohora]

Znałam raz pewnego pana
Ośmiornice zjadał z rana
Małże znowu do kolacji
Smaczne. Nie wiem czy miał rację.

[madohora]

Rostrokonchy żyły tylko w środowisku morskim i prawdopodobnie prowadziły bentoniczny infaunalny tryb życia, egzystując tuż pod powierzchnią osadu i wystawiając rostrum nad tę powierzchnię.

[madohora]

Rostrokonchy przypuszczalnie wywodzą się od pierwotnych jednotarczowców. Ewolucyjnie najbliżej spokrewnione są ze współczesnymi łódkonogami

[madohora]

[madohora]

Tarczonogie, tarczkonogi, ogonoskrzelce (Caudofoveata) – drobne, robakowate mięczaki morskie, pierwotnie pozbawione muszli. Mają wapienne łuski na powierzchni ciała, tarkę, rurkowate serce z przedsionkiem i komorą. Są rozdzielnopłciowe. Długość ciała od 2 do 140 mm. Występują w mule morskim, pospolicie, czasami licznie.

[madohora]

Wraz z bruzdobrzuchami tworzą klad bezpłytkowców (Aplacophora)

[madohora]

[madohora]

Ślimakowate (Helicidae)
Rodzina należąca do rzędu trzonkooczne (Stylommatophora), gromady ślimaki (Gastropoda ) oraz do typu mięczaki (Mollusca).

[madohora]

Ślimaki, brzuchonogi (Gastropoda) – najliczniejsza i najbardziej zróżnicowana gromada mięczaków (Mollusca), obejmująca ok. 105 tys. współcześnie żyjących gatunków.

[madohora]

Historia ewolucyjna i podział systematyczny
Ślimaki morskie pojawiły się w kambrze. Pierwsze lądowe formy pojawiły się w karbonie, część z nich wtórnie przystosowała się do życia w wodzie.

[madohora]

Tradycyjnie w obrębie gromady ślimaków wyróżnia się trzy podgromady:

przodoskrzelne (Prosobranchia) – głównie morskie; posiadają 1-2 skrzela skierowane do przodu ciała;
tyłoskrzelne (Opisthobranchia) – wyłącznie morskie; posiadają jedno skrzele skierowane do tyłu ciała;
płucodyszne (Pulmonata) – głównie lądowe, niektóre słodkowodne; oddychające za pomocą ściany jamy płaszczowej.

[madohora]

Budowa ciała
Ciało ślimaków składa się z głowy, nogi i worka trzewiowego okrytego muszlą. Głowa i noga mogą być wciągane do muszli przy udziale specjalnych mięśni. Rozmiary ciała wynoszą od ok. 1 mm do kilkudziesięciu cm.

[madohora]

Na głowie znajduje się jedna lub dwie pary czułków. Oczy osadzone są u podstawy czułków, na ich szczycie lub na brodawkach. Otwór gębowy znajduje się po stronie brzusznej.

[madohora]

Worek trzewiowy jest przeważnie stożkowaty, uniesiony ku górze i spiralnie skręcony, okryty płaszczem – fałdem ściany ciała. Płaszcz odsunięty jest od worka trzewiowego z przodu lub tyłu ciała i współtworzy jamę płaszczową.

[madohora]

Płaszcz okryty jest muszlą skręconą prawoskrętnie (u większości gatunków), lewoskrętnie, nieskręconą lub dwuklapową; u części ślimaków nastąpiła częściowa lub całkowita jej redukcja (tyłoskrzelne, pomrowy). Muszla składa się z trzech warstw - peristrakum, ostrakum i hipostrakum; zamykana jest wieczkiem lub epifragmą.

[madohora]

Noga jest wydłużona, spłaszczona i mięsista, u gatunków wodnych przekształcona w fałdy lub płetwę. Pokryta jest licznymi gruczołami śluzowymi.

[madohora]

Ciało przeważnie jest asymetryczne w wyniku torsji – spiralnego zwinięcia i skręcenia worka trzewiowego. U większości gatunków zachowały się narządy prawej strony ciała, które uległy przesunięciu na stronę lewą; część parzystych narządów uległa redukcji. U niektórych ślimaków nastąpiła częściowa lub całkowita detorsja (odkręcenie worka trzewiowego) – ich ciało wykazuje cechy wtórnej symetrii dwubocznej.

[madohora]

Narządami zmysłów są:

pęcherzykowate oczy,
czułki oraz wyrostki nogi i płaszcza (wrażenia czuciowe),
statocysty na nodze (równowaga),
wyrostki przy otworze gębowym, brodawki jamy gębowej, rinofory czułków, osfradia w jamie płaszczowej (wrażenia chemiczne).

[madohora]

Układ oddechowy
Ślimaki wodne oddychają za pomocą skrzeli, ściany jamy płucnej lub całej powierzchni ciała. U ślimaków tyłoskrzelnych występują skrzela wtórne – wyrostki ściany ciała.

[madohora]

Ślimaki lądowe są płucodyszne, wymiana gazowa zachodzi z udziałem ściany jamy płaszczowej, tworzącej jamę płucną.

[madohora]

Układ krwionośny
Serce ślimaków zbudowane jest z 1-2 przedsionków i komory; przedsionek znajduje się z przodu komory (przodoskrzelne) lub z tyłu (tyłoskrzelne, płucodyszne). Niektóre gatunki nie posiadają serca. W osoczu krwi przeważnie występuje hemocyjanina.

[madohora]

Układ wydalniczy
Układ wydalniczy składa się z parzystych metanefrydiów, z których prawe najczęściej jest zredukowane lub wchodzi w skład przewodów moczowo-płciowych (gonoduktów). Ujścia otworów wydalniczych położone są w jamie płaszczowej lub z przodu worka trzewiowego (płucodyszne).

[madohora]

Amonity zwierzęta, należące do typu mięczaków, żyły w dawnych okresach ziemi, dzisiaj wymarłe. Spokrewnione są z morskim łodzikiem. Miały skorupę, zwyczajnie ślimakowato skręconą, podzieloną na kom ory, w y pełnione powietrzem dla łatwiejszego pływania; w ostatniej żyło zwierzę. Wielkość ich była rozmaita, od paru cm. do IV 2 m. średnicy. Skamieniałe odciski ich skorup są liczne w różnych skałach. Najobficiej żyły w formacyi jurasow ej. Skrzemieniałe końce prostych skorupek jednego rodzaju, zwanego
belemnitem, częste w naszym kraju, lud nazywa niesłusznie s t r z a ł k a m i p i o r u n o w e m i

Encyklopeidia z 1905 roku

[madohora]

BarWena, niew ielka m orska ryba cierniopromienna. Odznacza się ładnie czerwoną barw ą. Ceniona je st
już od dawna z powodu delikatnego, smacznego, łatwo straw nego mięsa. Nigdy jej nie brakowało na ucztach cesarzy rzymskich. Ginąc, mieni się w walce przedśm iertnej przecudow nie; Rzymianie napaw ali się tym widokiem, dozwalając, by powolnie kończyły w rękach niew iast, w ydobyte z basenów, które się znajdowały w bliskości miejsc uczt

[madohora]

Bażant, ptak z rzędu kuraków, podobny do kura domowego, posiada zwyczajnie bardzo długi ogon, zwężający się ku końcowi. Samce są świetnie ubarwione, samice skromniejszej szaty.Ojczyzną bażantów je s t Azya, gdzie żyją po lasach dziko. Z powodu nader smacznego mięsa trzym ają je u nas w b a ż a n t a r n i a c h , t. j. na stosownie ogrodzonych polach, porosłych tu i ówdzie krzakami i gaikami, gdzie za owadami i ziarnem żerują. Gnieżdżą się na ziemi

[madohora]

Bączek, czapla, najmniejsza z krajowych, z upierzenia i zwyczajów podobna do bąka

[madohora]

Bąk: 1) gatunek czapli, mającej szyję po bokach pióram i pokrytą, upierzenie barwy rdzawej z brunatno czarnymi prążkami. Żeruje ona zwyczajnie nocą, wydaje, osobliwie wiosną, donośny głos, zanurzając przytem koniec dzioba do wody; 2) duża mucha, czarno-płowa, pospolita pio pastw iskach, gdzie samica dokucza bydłu, przekłuwając skórę i w ysysając krew . Gąsiemce żyją i przepoczwarczają się w ziemi.
Bąki są plagą naszych zwierząt. Do ważniejszych bąków należą: b ą k b ydlęoy, którego samo brzęczenie do
prowadza bydło do szału; b ą k d e s zczowy, niewielka muszka, kąsająca ludzi i zwierzęta, zwłaszcza przed burz^ — i ś l e p i a k , wielce n atrętn y idotkliwie raniący, zwłaszcza konie.
3) moneta fałszywa, w ybijana przez Fryderyka II

[madohora]

Biedronka, chrząszcz mały, półkulisty, czarny, o pokryw ach różnie za barwionych, z rozmaitemi nakreśleniami i prankcikami. Żyje na roślinach dla których, niszcząc1mszyce, jest pożyteczny. Biedronkę zwą także zazulą

[madohora]

Biegusy, rząd ptaków, zwyczajnie większych rozmiarów, których skrzydła są bez tęgich chorągiewek w lotkach i dla tego do lotu niezdatne. : Odnóża, zakończone 2 — 4 palcami, opatrzonym i pazurami, nieraz grubymi, podobnymi do kopytek, służą do rączego biegu. Zamieszkują Afrykę, południową Amerykę i Australię. Do nich należą: struś, kazuar i inne.

[madohora]

Bielinek albo białek kapustnik, motyl, należący do dniowców, o skrzydłach białych z kilku czarnemi plamami. Zjawia się na wiosnę i w lecie. Samica składa ja ja na liściach kapusty lub innych jarzyn, a gąsienice, żywiąc
się nimi, wyrządzają znaczne szkody. Należy więc przeglądać wcześnie liści kapusty i niszczyć jaja bielinka, nie mniej też i zabijać motyle, które rade siadają kupami po drogach i ścieżkach na miejscach wilgotnych.

[madohora]

Błyszczki, rodzina motyli, należąca do nocnicówek. Mają skrzydła mało ubarwione, przędnie ciemniejsze od. tylnych. N iektóre latają w. dzień, ja k n. p. jarzynów ka, której gąsienice; żyją na konopiach, burakach i t. p.
Lud nazywa ją g ł o d ó w k ą, bo sądzi. że gdy ją krowa pożre, to nigdy się nie nasyci, czemu wszakże wierzyć nie należy

[madohora]

Bolimuszka, rodzaj muchy, mniejszej od domowej, barw y szarawo-czarnej, k tó ra dokucza bydłu, przekłuwają c mu skórę ostrem i kłujkami

[madohora]

Caban, odmiana owcy, rozpowszechnionej w Karpatach, Węgrzech i Siedmiogrodzie.

[madohora]

Cieśla, chrząszcz, odznaczający się bardzo długimi, szczecinkowatymi różkami, przebyw a głównie w lasach sosnowych, po zrębach, na sągach. Zwą go „skrzypkiem “, bo tarciem głowy o przedplecze spraw ia właściwe skrzypienie. Gąsienica jego, żyjąca w drzewie, wyrządza tylko nieznaczne szkody

[madohora]

Czajka 1) łódź m ała i zwinna, używ ana przez Kozaków zaporozkich. P ływ ali oni na czajkach po D nieprze
a nieraz posuw ali się naw et na morze Czarne. Pieśni kozackie nieraz w spom inają o czajkach. — 2) ptak z rzędu brodzących, na krótkich nogach z czubkiem na głowie ; należy do przelotnych,a u nas przebyw a od wiosny do września. Ja ja czajki są smaczne

[madohora]

Czapla, duży ptak z rzędu- brodźców. Ma wysokie nogi i długą szyję, z tyłu głowy zwieszający się czub długich, cienkich piór. Brodzi po płytkich odach, żerując za rybami, przez co sprawia nieraz dotkliwe szkody.

[madohora]

Czeczugaf ^najmniejszy gatunek jesiotra, dochodzący do 60 centymetrów długości. Przebyw a w morzu K aspijskiem i Czarnem. a stad dochodzi do dopływów tychże, a ja k się zdaje przebyw a i stale w niektórych rzekach rosyjskich. D la smacznego mięsa poławiają ją w wielkich ilościach.

[madohora]

Czerwczyk, chrabąszcz, o połowę mniejszy od majowego, cały kosmaty,•dlatego nazywa się także gliniakiem.
Pojaw ia się w czerwcu, a pędraki stają się nader szkodliwe dla pól i łąk

[madohora]

Czerwiec: 1) rodzaj roślin drobnych
i niepozornych z rodziny goździkowa-
ty c h , o kielichu pięcio - działkowym,
trw ałym ; korony im braknie. Czerwiec
t r w a ł y , o liściach szydłow atych, ro
śnie na piaskow atych pagórkach w ca
łej Europie. K w itnie od m aja do paź
dziernika. 2) C z e r w i e c (owad), mały
czerw ony pluskw iak, dosyć częsty u nas
na roślinie, zwanej czerwcem. Dawniej
lu d go zbierał i używ ał do farbow ania
•na czerwono. 3) Od tego owadu b ie
rze nazwę m i e s i ą c Czerwiec, a ja k
niektórzy w yw odzą, i „R uś Czerwona“ .

[madohora]

Czerwonak, zwany także flam ingiem, ptak z rzędu pływaków, o b a r dzo wysokich nogach i długiej szyi; ziób ma gruby, kolankowato złamany, upierzenie biało-różowe. Żyje w krajach nad morzem Śródziemnem i Czerwonem. Żeruje gromadnie, brodząc w płytkich wodach

[madohora]

Czubatka: 1) K urak zamieszkujący lasy Ameryki południowej, wielkości naszej kury. Z powodu właściwej b u
dowy tchaw icy potrafi w ydaw ać to przygłuszone bełkotania, to głośne tony, ktoi’e szybko po sobie następując dziw nie w lesie się rozlegają; 2) gatunek sikory, odznaczający się czubkiem piór na głowie.

[madohora]

Czyżyk, ptak z rzędu wróblowatych, zielonawo-żółty, z czarnem podgardlem a białym brzuchem; zamie
szkuje przeważnie lasy szpilkowe, je stziarnożem y, chociaż i owadami nie pogardza. Ctniazdko buduje na wierzchołkach sosen lub jodeł. Będąc żywego usposobienia, cafy dzień porusza się. W jesieni łączy się W' większe gromady i stosownie do ostrości zimy odlatuje dalej lub bliżej w południowe okolice, by wczesną wiosną w rócić znowu w ojczyste strony

[madohora]

Delfin, zwierzę ssące, należące do rzędu dwupłetwowców, podobne do ryby. Dorasta długości 2 metrów, odnóża przednie ma zamienione w płetw y, tylnych brak, ogon także płetw ą zakończony, na grzbiecie jeszcze jedna tłuszczowa. Oddecha płucami, chociaż żyje we wodzie. Do wyrzucania wody z pyska ma na ciemieniu nozdrza w jeden otwór złączone. Żyje w morzu Śródziemnem i Atlantyckiem ; poławiają go
dla tłuszczu

[madohora]

Drętwa lub drętw ik, ryba morska należąca do rzędu spodoustych, spłaszczona z grzbietu i strony brzusznej,
z tyłu wydłużona w szczupły ogon, opatrzony'- dwiema płetwami grzbietowemi. Odznacza się narządem elektrycznym , którjr ma między głową a płetwami piersiow em i; zapomocą niego może mniejsze zwierzęta, służące mu za pokarm , ubezwładniać, a nieprzyjaciół swych silniejszych odstraszać.

[madohora]

Drop, p tak należący do brodźców, wielkości indyka, na grzbiecie żółtawo-rdzaw y w bronzowe pręgi, skrzydła
ma popielate, a spód ciała biały. Żyje gromadkami po łąkach i polach uprawnyck Podola, Wołynia, Ukrainy, jest bardzo bojaźliwy i ostrożny ta k , że poodejść i zastrzelić go bardzo trudno.

[madohora]

Dudek, ptak, odznaczający się czubem na głow ie, który może zwijać i rozwijać; dziób ma długi, cienki i łukowato w dół zgięty. Przebyw a u nas, żywi się owadami i robakam i, które wydobywa zręcznie dziobem z ziemi, do góry podrzuca, chwyta i zjada. Od głosu zowią go też „w udw udem “ . Przysłowie „śmierdzi ja k dudek“ pochodzi stąd, że gnieżdżąc się w dziuple tak je zanieczyszcza, iż młode przez długi czas nie mogą się pozbyć przykrej woni

[madohora]

Dzianet oznaczał dawniej w Polsce konia bojowego dobrej rasy.

[madohora]

Dzięcioł, miernej wielkości p tak , mający dziób dłutkow aty, język na końcu zadzierżysty, a ogon o silnyck
sterówkach do podpierania się przy łażeniu po drzewach, dwa palce naprzóda dwa w ty ł zwrócone. Łażąc po drzewie, dybie na owady, toczące drzewo, dziobem je w ykuw a a językiem wydostaje, przez co staje się bardzo pożyteczny, ja k i niemniej przez to, że robi sobie dziupla na gniazdo, gdzie się później mniejsze, śpiewające p ta szki gnieździć mogą. U nas żyje dzię cioł czarny, pstry , zielony i inne, wszystkie osiadłe

[madohora]

D z ie rz b a , ptak należący do wróblowatych- popielato-siw y z s k r z y d ł ami czarnemi, dziób zakrzywiony, podobny do krogulczego. Żyw i się owadami, myszami, małymi ptaszkam i i ich pisklętami. Słynie z okrutnego zwyczaju w bijania żywej ofiary na cierń, gdy jej odrazu zjeść nie może, skąd pochodzi druga jego nazw a: cierniokręt. O tak zachowanym łupie n ajczęściej zapomina

[madohora]

Dzik, zwierzę parzystokopytne, nieprzeżuwające, podobne do naszej świni, k tó ra od niego pochodzi. K ły ma potężne, obie pary do góry zwrócone; ciało pokryw a sierść czarniawa. Samiec nazywa się odyńcem, samica maciorą, młode w archlakami. Żywi się bukw ią, żołędzią, ziemniakami i t. p., a ryjąc pola, aby je wydobyć, wyrządza nieraz znaczne szkody.

[madohora]

Dziobak, zwierzę ssące, żyjące w Australii, do 40 centymetrów długie, okryte gęstym włosem barw y ru
dej, ma nogi nizkie o 5 palcach, spię tych błoną do pływ ania, pysk opa trzony dziobem, podobnym do kaczego, wewnątrz rogowate, w łókniste zęby. Samiec ma na tylnych nogach ostrogę, jak kogut. Przewód pokarmowy kończy się stekiem, t. j. rozszerzonem u jściem, gdzie i moczowody uchodzą. Żyje nad wodami, żywi się wodnem robactwem, owadami i t. p., samica niesie do dołków po 2 jaja, a młode wylęgłe karm i w ydzieliną ze sutek, podobną do mleka

[madohora]

Dżdżownica, robak, należący do gromady pierścienic. Ciało ma obłe, na liczne pierścienie podzielone, czerwone; zam iast odnóż dwa rzędy szczecinek haczykowatych na brzusznej stronie. Oczu brak. Żyje w wilgotnej ziemi. którą się też żywi, a właściwie gnijącemi cząsteczkami roślin, w niej się 'znajdującemi. J e s t pożyteczną, bo w iercąc ziemię i wydając niestraw ione cząstki z siebie, spulchnia ją. W bijają ją czasem żywcem na haczyk, jako przynętę dla ryb, czego, czynić nie należy, bo przez to zadaje się jej wielkie boleści

[madohora]

D żd żo w n ik, czyli siew ka, ptak z rzędu brodźców, miernej wielkości, bez kciuka, dziób ma k ró tk i, przy
końcu zgrubiały. Miejscem pobytu jego są zwyczajnie piaszczyste w ybrzeża wód stojących lub rzek. Jego głos świszczący zw iastuje zwykle deszcz. Ja ja barw y piasku składa w małe zagłębienie w piasku, gdzie je samica naprzemian ze samcem wysiaduje

[madohora]

Edrędonka, rodzaj kaczki, żyjącej w krajach wysokiej północy. Wyściela na gniazdo puchem, k tóry sobie z pod piersi i brzucha wyskubuje. Puch ten, wäny e d r e d o n e m , cenią bardzo, bo jest lekki i sprężysty. Wybierają go z gniazd, wraz z jajam i, które służą za pokarm, poczem kaczka niesie się i gniazdo puchem wyściela po raz drugi a czasem i po raz trzeci.

[madohora]

Gady tw orzą grom adę kręgowców. Należące do nich zw ierzęta m ają ciało okryte łuskam i lub tarczami, jeden kły kieć dla połączenia czaszki z kręgosłupem. krew zmiennociepłą, serce złożone z 2 przedsionków i 2 komórek niezu pełnie przedzielonych, gdzie krew tę tnicza miesza się z żylną (krew m ieszana). Składają jaja, okryte pergam i- now atą skorupką; przeobrażenia nie przechodzą. Dzielą się na żółwie, w ęże, jaszczurki, krokodyle.

[madohora]

Gawron, gatunek kruka, mniejszy od zwyczajnego, żyjący w Europie od południowej Grecyi do południowyoś
Niemiec, czasem jednak gnieździ się i u nas, lecz tylko w niektórych oklicach, zwyczajnie gromadnie. Niszcząc chrabąszcze, pędraki i myszy, staje się dla gospodarstw a wiejskiego nader pożytecznym; jesienią odlatuje na południe.

[madohora]

Gazella, rodzaj antylopy (ob.), dorównywujący wielkością naszej sarnie;

[madohora]

Gąbka, zwierzę m orskie. prostej bardzo budowy, kształtu bryłki nie regularnej lub krzaczka rozgałęzionego.
Ciało galaretowato powleka szkielet, złożony z nitek rogowych lub igiełek krzemionkowych albo w wapiennych; na powierzchni liczne otworki m alutkie wprowadzają wodę w raz z pożywieniem do licznych kanalików, skąd dużymi otworami na zewnątrz się dostaje

[madohora]

Gągół, gatunek dzikiej kaczki, żyjącej w okolicach północnych. Pojaw ia się u nas w przelocie wiosennym i je
siennym, a nierzadko na rozległych mokradłach przez łagodną zimę pozostaje.

[madohora]

Gnu, rodzaj antylopy (ob.) dzi wacznej postaci, z kadłuba podobnej do konia, z głowy do w ołu; ma rogi
naprzód, potem w ty ł w ygięte. Pysk, szyja, kark obrosłe są gęstym włosem. Ojczyzną jego je s t A fryka południowa, gdzie po stepach gromadnie żyje.

[madohora]

Grubodziób, rodzaj ptaka należącego do wróblowatych, odznaczający się dużą głową i grubym , silnym dziobem, którym rozgryza pestki różnych owoców. Ponieważ czasem gromadnie nawiedza ogrody i tu psuje wiśnie i czereśnie, a jesionią chętnie wyłuskuje groch i zjada ziarna, przeto staje się szkodliwym, a to tern więcej, że trudno go wypłoszyć.

[madohora]

Cärzechotnik, wąż jadow ity Ameryki północnej, długi na 1— 2 m etry, g ru bości ramienia, z grzechotką na końc ogona, złożoną z kilku rogowych pierścieni, które w ydają przy pełzaniu szelest. Ukąszenie jego sprowadza praw ienatychm iastow ą śmierć

[madohora]

Grzywacz, gołąb dziki, żyjący tu 1owdzie po lasach i gajach. J e s t nieco większy od siniaka, modrawo-popielaty, 2 karkiem zielonawym, z, fioletowym połyskiem i takiemże podgardlem . J e s t przelotny, pojawia się w kw ietniu, odlatuje od nas w październiku.

[madohora]

Homar, rak morski, podobny do naszego, tylko znacznie większy. Poławiają go w znacznej ilości n. p. na
wybrzeżach Norwegii rocznie do miliona sztuk, gdyż je s t bardzo smaczny.

[madohora]

Hyena, drapieżne zwierzę afrykańskie, wielkości dużego psa; przód ciała ma grubszy i wyższy od nizkiego tyłu; przez grzbiet ciągnie się krótka, stojąca grzyw a; sierść brunatno - szara z czarnemi pręgam i lub plamkami (pręgowana, cętkowana). Ma cztery palce z pazuram i niewciągalnymi. Hyeny są zwierzętam i nocnemi. żywią się ścierwem, chw ytają jednak w braku tegoż i łup żyw y; towarzyszą karawanom.
D la swego ponurego wejrzenia, wycia przeraźliwego i zwyczaju wykopywania płytko zagrzebanych zwłok ludzkich, stały się znienawidzone

[madohora]

Ibis, ptak, należący do brodźców, wielkości bociana, biały, z wyjątkiem głowy, szyi, nóg i końców skrzydeł,
które są czarne. Ż yje w Afryce północnej i był dawniej w Egipcie czczony dlatego, że pojaw iał się w tym kraju
wraz z powodzią Nilu. Są jeszcze inne ibisy, żyjące w Ameryce i Australii

[madohora]

Indyk, k u ra k , odznaczający się woskówką, przedłużoną w soplowatą narośl; głowę i szyję ma nagą, brodawkami pokrytą, na podgardlu zwisają fałdy skórne (korale), które wraz 2 woskówką, w gniew ie nabiegając krwią, pęcznieją. Pochodzi z Ameryki, gdzie w lasach dziko i gromadnie żyje i tam to polują na niego. — D la smacznego mięsa i dla okazałości swej bywa indyk hodowany w większych gospodarstwach, a także jako przedmiot handlu. Chów jego, chociaż wyrroaga wiele staranności, opłaca się sowicie

[madohora]

Jaguar, drapieżny kot Ameryki południowej, nieco mniejszy od tygrysa, ale również krwiożerczy, jak on; sierść ma płową w czarne cętki, takiemiż paskam i obwiedzione. Żyje po lasach i stepach, groźnym je s t dla bydła do
mowego. wśród którego wielkie szkody wyrządza.

[madohora]

Ja m o ch ło n y , typ zw ierząt budowy promienistej, bez osobnego narządu odżywczego; do traw ienia służy im jam aciała, rozpoczynająca się otworem gębowym, obstawionym zwykle mackami. O dbytu brak. Ich bronią są zwyczaj nie parzydełka, w skórze ich, osobliwie na mackach, ukryte. Są one n apełnione ostrą cieczą, która zabójczo działa na mniejsze zwierzątko, gdy do nich się dostanie przez rankę, zadaną
cienką niteczką, także w pęcherzyku ukrytą. Ż yją zwyczajnie grom adniei w tedy podobne są do krzewów, skąd nazwa Z w i e r z o-k r z ew y. Z małymi wyjątkam i żyją w morzu. Należą do nich gąbki, korale i t. d.

[madohora]

Jarząbek, gatunek głuszca, o połowę mniejszy od niego, rdzawo-siwy, czarniawe plamisty, spód biały z brunatnemi plamami, podgardle u samczarne; na głowie ma samiec czub piór, bardziej wydatny, niż samica. Przebywa po lasach górzystych i na równinach, i żywi się owadami i różnemi jagodami, ja k n. p. jałowcem,
jarzębiną, bzem czanym i t. p., co nadaje jego mięsu szczególnie delikatny smak. W niektórych okolicach coraz rzadszy

[madohora]

Jaskółki odznaczają się skrzydłami bardzo długiemi, dziobem płaskim z szeroką paszczą, lot mają doskonały, są owadożerne, przelotne. U nas żyje jaskółka o k n ó w k a, czarna, modro mieniąca się; cały zaś spód ciała i nasada ogona b iała; buduje gniazda z błota i gliny, uczepione pod dachami domów; d y m ó w ka ma podgardle rdzawe, trzym a się więcej wsi, niż miast; brzeg ó w k a (grzebielucha), czarno siwa.z takim że paskiem na podgardlu, buduje gniazda gromadnie w norach nadbrzeżnych

[madohora]

Jaszczurki tw orzą rząd grom ady g adów, mają ciało wydłużone, pokryte tarczkami i łuskam i, odnóż jednę lub dwie pary, niektórym brak ich zupełnie; ząbki przyrosłe do szczęk, język różnego kształtu, przystosow any do chwytania owadów. Ż yją przeważnie w strefie gorącej, trzym ają się suchych okolic, często przebyw ają po drzewach. U nas żyj e j a s z c z u r k a z w i n k a, zielono-szara z paskiem brunatnym i plamkami białem i; na Podolu znajduje się j a s z c z u r k a z i e l o n a . Są to stworzenia niewinne, niejadowite, pożyteczne. Zimę przesypiają w odrętwieniu.

[madohora]

Jaż , ryba członkopromienna, jedna z tych, które lud białorybem zowie, długa na 3 0 — 80 centymetrów, z grzbietu zielonawo- lub niebiesko - czarna, z boków niebieskawo - biała; brzuch ma srebrzysty, płetw y różowe. Pospolita ryba, we wszystkich wodach jej pełno, mięso dość smaczne, ale ościste.

[madohora]

Jelec, ryba członkopromienna, jedna z tych, które lud białorybem zowie, ma 20 do 30 centym etrów dłu
gości. J e s t sm ukła z wydłużoną głową, czarno-zielona z grzbietu, a srebrzysta po bokach; płetw y jej różowe; pospolita w rw ących w o d ach ; mięso niesmaczne; służy za pokarm szczupakom.

[madohora]

Jeleń, pełnorożny przeżuwacz, dochodzący do 2 m etrów długości, a IV 2 wysokości, smukły i zgrabny, sierść ma płow o-śniadą; samica (łania) bezrożna. Ojczyzną jego je s t Europa i Azya, lubi g ęste lasy i górzyste okolice (u nas praw ie wytępiony). Ż yw i się traw ą, liśćmi, pączkami. Samiec zrzuca rogi
w lutym , a w lipou odrastają mu na nowo z jed n ą rosochą więcej. Jeleń 0 pojedynczych rogach zwie się spiczakiem; zdarzały się jelenie o 26 rosochach, dziś o 20 już są rzadkie.

[madohora]

Jem iołuch jedwabniczek, albo czu- bak, p tak należący do w róblew atych, nieco większy od wróbla, upierzenia przeważnie czerwono-popielatego, odznacza się głównie czarnemi lotkami, na końcu żółto-biało-pąsowemi, poclobnemi sterówkami i czubkiem, dającym się rozwijać na głowie. Żyje w północnej Europie, do nas przylatuje zimą; żywi się jarzębiną i jałowcem

[madohora]

J e ż , zwierzę ssą c e , owadożerne, małe; grzbiet ma najeżony kolcami ruchomymi, pyszczek przedłużony w ryjek, łapki pięciopalcowe, nastopne z pazurami do grzebania. Żyje u nas po ogrodach i brzegach lasów, żywi się myszami, ślimakami, owadami i robakami (przesądem je st, jakoby w bijał sobie na kolce jabłka, by je później jeść). Zapada w sen zimowy. W domu chowany zjada karakony, ale trzeba gonadto karm ić mięsem i mlekiem

[madohora]

j ętk a jednodniów ka, owad należący do prasiatnic, cienki i długi, o skrzydłach brunatnych, żyjący zaledwie p arę godzin, pokarm u nie przyjm uje, bo części pyszczkowe ma zmarniałe. Roją się w pogodne wieczory letnie nad w odą. Samice opuszczają ja ja do wody i g in ą, a gąsienice, w ylęgłe z jajek, mające części pyszczkowe gryzące, żyją 2 — 8 la t w wodzie, z poczwarki lęgnie się owad doskonały, k tó ry jeszcze raz skórę ze skrzydłam i zrzuca.

[madohora]

Kałamarnica, zwierzę, należące do głowonogich, długie i smukłe o 8 krótkich a 2 długich w yrostkach (ramio
nach) na głowie, obsadzonych rogowatym i smoczkami. Żyje towarzysko kolo w ybrzeży; odznacza się piękaemi barw am i; poław iają ją dla mięsa

[madohora]

Kałużnica czarna, chrząszcz duży, owalny, lśniąco czarny, o nogach wiosłowatych. Przebyw a w wodzie, o zmroku lata, szukając innych w ód; jaja składa w kokon flaszeczkowaty, pływający po wodzie; przyjm uje pokarm roślinny; gąsienica żywi się zwierzątkami wodnemi.

[madohora]

Kameleon, gad należący do jaszczurkowatych, długi na 25 centym etrów ; ciało ma ścieśnione na boki, po
k ry te skórą ziarnistą, zieloną, głowęstożkow atą z grzebieniem, język pałeczkow aty, zdatny do chw ytania owadów, ogon długi chwytny. Żyje w Afryce i Azyi, przebyw a po drzewach, polują c na owady. Słynie z tego, że może barw ę skóry zmieniać, gdy je s t podrażniony, aż praw ie w ciemno-czerwoną. Stąd mówi się: „mienić się ja k K am eleon“ .

[madohora]

Karaś, ryba członkopromienna. mniejsza i węższa od karpia, bez wisiorków. Rozmnaża się łatwiej niż karp, mięso jego nie je s t cenione, choć smaczne bo ościste; pośrednio człowiekowi pożyteczny, służąc za pokarm okuniom i szczupakom. Odmianą jego je s t z ł o t a r y b k a , pochodząca z Chin; ale i u nas w małych staw kach łatwo się chowa, stanowiąc przedmiot zyskownego handlu

[madohora]

Kiwi, p tak australski, należący? do biegusów, wielkości kury, nosi także nazwę n i e l o t u , bo ma skrzydła zmarniałe i takiż ogon. Żeruje nocą za owadami i robactwem, które długim, cienkim dziobem zręcznie z ziemi wydobywa. Ojczyzną jego je s t Australia.

[madohora]

K o ń , zwierzę ssące, należy do działu
kopytowych, grom ady nieparzystoko-
pytowych. Zarówno pochodzenie na
szych dzisiejszych koni, ja k i czas
oswojenia konia, nie są dokładnie
znane. Przodkiem jego był, ja k tw ier
dzą niektórzy, jed en tylko rodzaj ko
nia dzikiego, ja k tw ierdzą inni, w ię
cej odmian tego konia dzikiego, który
Ą'ł w czasach przedhistorycznych,
a jego jedynym przedstawicielem je st
dziś dziko na stepach azyatyckich ży
jący tarpan. B rak również wiadomości
o tem, kiedy i gdzie nastąpiło oswo
jenie konia. Jako zwierzę domowe nie
jest tak wielostronnie użytecznym, ja k
n. p. bydlę rogate. Służy bowiem czło
wiekowi właściwie tylko jako w ierz
chowiec lub zwierzę pociągowe do w y
konywania pracy7 mechanicznej. U ży
tek z mięsa, jak również mleka i skóry?
konia je s t więcej ograniczony (ob.
Kumys, W łosień). Kształty? i wielkość
konia są rozmaite, zależnie od rasy,
podobnie ja k maść, która może być
białą, siwą w różnych odcieniach,
czarną (karą), gniadą (czerwoną), bu-
ła n ą , m yszatą, dereszow atą i t . p.
Młode zwierzę po urodzeniu nazywają
źrebięciem, starsze do czasu, kiedy?
zacznie być używąnem do rozpłodu lub
użytku, źrebakiem, źrebcem. Samica
nosi nazwę klaczy, samiec ogiera ; sa
miec kastrow any zowie się wałachem.
W iększe gromady? koni, służących do
celów rozpłodowych, zwłaszcza klaczy
ze źrebiętam i rozmaitego wieku, nazy
w ają stadninam i. P od wpływem ro-
zmaitych warunków bytu (klimatu, p a
szy? i t. p.) i różnych potrzeb czło
w ieka, który? oddziaływał odpowie
dnimi środkam i (jak doborem, w ycho
wem i t. d.) na zmianę kształtów
i własności konia, w?y?tworzy?ły się ro
zmaite rasy? i zawody koni. Dwa są
główne typy konia, różniące się m ię
dzy? sobą zasadniczo, mianowicie : koń
w s c h o d n i czy?li oryentalny albo szla
chetny, c i e p ł o k r w i s t y , i koń za-
c h o d n i, ciężki, z i m n o k r w i s t y,
zwany także n o r y?j s k i m. — Koń
w s c h o d n i odznacza się lekką, suchą
głową, o profilu prostym lub lekko
wklęsłym, szyją cienką i zgrabną, do-
bry?m wyrostem kłębu, dobrze wyskle-
pionemi lędźwiami, prostym i długim
krzyżem. Kości cienkie, twarde, zbite,
ścięgna suche, kopyta małe i tw arde,
skóra cienka, pokryta delikatnym, gład
kim i lśniącym włosem, który je s t
długi i gęsty na grzyw ie i w ogonie;
tem peram ent więcej żywy?, niekiedy-
bardzo ognisty. Koń ten używany prze
ważnie jako w?ierzchowiec. Zupełnie od
miennym je st koń z a c h o d n i . Głowa
pospolita i ciężka z mniej lub więcej
garbatym (owczym) profilem (t. zwu
784 Koü
garbonosa), szyja krótka, gruba,- m ię
sista, kłąb płaski i krótki, pośladek
rozdw ojony i ścięty, grzbiet często
przegięty, kości grube lecz więcej g ą b
czaste, większa, niż u konia w schod
niego, masa m ięśni zwłaszcza w tylnej
części, kopyta mniej lub więcej p ła
skie, stanow ią cechy charak tery sty
czne. Tem peram ent więcej powolny,
flegm atyczny i większa m asa ciała
spraw iają, że koń ten nadaje się lepiej
do pracy cięższej na roli, lub wogóle
do pociągu. Pom iędzy końmi w s c h o-
d n i m i, jednym z najszlachetniejszych
jest koń a r a b s k i , którego, podobnie
ja k innych koni wschodnich, używano
do krzyżowania rozm aitych ras koni
europejskich. Skutkiem zakupów a ra
bów liczba ich coraz więcej się zmniej
szała i obecnie w całej A rabii niema
ich, ja k p o d ają, więcej ja k 50.000
sztuk. K oń arabski odznacza się n ad
zwyczajną pięknością i harm onią k ształ
tów, pojętnością i inteligencyą, żywym
choć łagodnym tem peram entem i w ielką
w ytrw ałością w biegu. Używany je s t
przez Arabów wyłącznie pod wierzch
i nadzwyczaj przez nich cenionym, tak,
że bardzo niechętnie go sprzedają.
W Polsce konie arabskie były od da
wna ulubionym i i sprowadzano je też
często, używ ając bądź clo hodowli
w czystej krw i, bądź do krzyżowania.
R asa też daw nych koni ~p o 1 s k i c h
miała w sobie znaczną domieszkę krw i
konia wschodniego, zwłaszcza arab
skiego. Sławne stadniny koni arab
skich istniały w Sławucie na W oły
niu i w (xumniskach w Galicyi, obie
należące do ks. Sanguszków, ja k rów
nież w Białocerkw i u hr. B ram ckich.
Obok arabskiego koń p e r s k i należy
również do bardzo szlachetnych koni
wschodnich. Od niego ma naw et po
chodzić koń arabski, później zaś krzy
żowano często konie perskie z arab
skimi. W Afry ce ■koń b e r b e r y j s k i
podobny zresztą do. arabskiego, choć
nie tak pięknych kształtów , w Turcyi
azyatyckiej koń t u r k o m a ń s k i koń
czą szereg właściwych koni oryental-
nych. Prócz wymienionych wielo ras
czy zawodów koni ma w sobie prze
w agę krw i konia wschodniego, tak. że
zaliczyćby je można także do tej gru
py. I tak z koni europejskich, koń
a n d a l u z y j s k i w Hiszpanii wywodzi
się od konia berberyjskiego, tak jak
i koń n e a p o l i t a ń s k i we Włoszeck
pochodzi z krzyżowania z różnymi koń
mi wschodnimi. W północnej i północ
no-wschodniej Azyi i w Rosyi euro
pejskiej rozprzestrzeniają się konie ta
t a r s k i e , m o n g o l s k i e , dońs ki e
i c z e r k i e s k i e , z których te ostat
nie odznaczają się naw et pięknością
kształtów . W szystkie są pochodzenia
wschodniego i cechują się wielką wy
trw ałością przy bardzo skromnych wy
m aganiach. Typ konia z a c h o d n i e
go, ciężkiego, pospolitego, zachował
się może najczyściej w t. zw. koniu
n o r y j s k i m , którego ojczyzną jest
daw na rzym ska prowincya Noricum,
czyli dzisiejsze kraje alpejskie austryac-
kie, ja k : Salcburg, Tyrol, część Styryi
i A ustryi W yższej. W innych krajack
doznał koń tego pochodzenia zmian
zarówno kształtów jak własności, bądz
pod wpływem rozmaitych czynników
miejscowych (jak klim atu, paszy itd.),
bądź przez krzyżowanie z końmi szla
chetnymi czy to wschodnimi-czy t. zw.
folblutam i angielskimi. Między tymi
końmi noryjskim i wymienić należy ko-,
nia p i n z g a u e r s k i e g o albo Pinz
g a u e r a w dolinie Salzburskiej tejże
nazwy. Koń ten odpowiada mniej.Wię
cej podanemu wyżej typowi koma za
chodniego, ma tępą i ciężką głowę,
szyję krótką i g rubą, grzbiet często
przegięty i rozdwojony, ścięty pośla
dek. Maść najczęściej tarantowata. Po
najcięższych koni zachodniej rasy na
leżą konie b e l g i j s k i e albo fla
ni a n d z k i e w Belgii, które z
na swoją dobrą k o n sty tu c ję znajdują
uznanie i rozpowszechnienie i w in
nych krajach E uropy; konie b u l o ń -
skie w północnej E rancyi, S u f f o l k i ,
Shi r y i C l y d e s d a l e w Anglii. Są
to wszystko konie ciężkie, olbrzymiej
nieraz budowy, nadające się do woże
nia wielkich ciężarów po równych
i twardych drogach lub ulicach w iel
kich miast; niektórych z nich używają
też jako ciężkich koni roboczych do
powolnej pracy na roli. Pom iędzy tymi
dwoma typam i je s t jeszcze w różnych
krajach wiele ras i zawodów koni po
wstałych ze zmieszania krw i konia
ciężkiego i szlachetnego. Zależnie od
miary domieszki tej krw i konia w schod
niego lub folbluta, różnym je s t stopień
szlachetności lub uszlachetnienia konia
cięższego. Przez um iejętne i odpowied
nie celowi krzyżowanie wytworzono
w wielu krajach zawody koni bardzo
dobrych, o grubszych ja k u konia szla
chetnego kościach, większej masie mię
sni, większych wogóle figurach, nie-
pozbawionych jednak przytem pewnej
szlachetności i m ających więcej tempe
ramentu. Do wysoko uszlachetnionych
koni w Niemczech należy koń w s c h o d -
n io -p ru sk i. zwany także od założo
nego w Trakenach stada, t r a k o ń
skim. Pow stał z rozm aitych krzyżo
wań koni miejscowych z wschodnimi
1folblutami i używ any je s t jako koń
wierzchowy i lekki zaprzęgowy. Podo-
bne do nich, może naw et szlachetniej-
sze, są konie h a n o w e r s k i e . Cięższym
koniem jest koń o l d e n b u r s k i , wycho-
wujący się na żyznych paszach nad
morskich w Oldenburgu, o kościach
nieco gąbczastych i płaskich kopytach,
jednak dla dobrych chodów i okazało
ści nabywany chętnie jako koń po
wozowy. Podobne do nich są konie
h o ls z ty ń s k ie , mające jednak więcej
„nerwu“ i kości nie tak gąbczaste.
2 koni francuskich P e r s z e r o n y , ma
ści zazwyczaj szpakowatej, są cięż

[madohora]

Kozodój (Lelek), ptak spokrewniony z jaskółkam i, o pierzu miękkiem, barw y brunatno-rdzawej w czarne pa
ski. P tak nocny, owadożerczy. K ręcąc się koło stajen za owadami, dał powód do swej nazwy

[madohora]

Kret, ssak owadożerny, mały, wałkowaty, pokryty aksam itno-czarną sierścią; pyszczek je s t zakończony ryjkiem, przednie nogi m ają stopy w bok zwrócone, do grzebania zdatne, oczy m alutkie, ukryte w sierści. Żyje pod ziemią, gdzie kopie nory, szukając pędraków, robaków, przez co staje się pożyteczny

[madohora]

k r o g u i e c , ptak drapieżny, mniejszy od jastrzębia, jeden z najniebezpieczniejszych drapieżców leśnych. Bije zające, kuropatwy, drób, ptaki mniejsze i to równie zręcznie na ziemi, ja k i w locie. Gnieździ się w krzakach,
lub na nizkich drzewach.

[madohora]

K u k u ł k a , p ta k , należący do łaźców, podobny do krogulca, tylko nieco mniejszy, dziób m a m iernie długi, nie co zgięty, palec zewnętrzny w tył zwrotny. J e s t przelotna. Słynie z tego, że swe ja ja składa w gniazda małych śpiewaków, które je w ysiadują. Czyni to dlatego, że jaja składa powoli, w od stępach 7 — 10 dniowych i sama ichby w ygrzać nie mogła. Pożyteczna przez zjadanie gąsienic kosm atych, k tóryc
nne ptak i nie tykają. Baśniom o k u kułce, że ptaszki, do których gniazd składa ja ja , do gniazda włosieniem
przywiązuje, że kukanie je j różne rzeczy przepow iada i t. d., w ierzyć nie należy

[madohora]

Kuropatwia, kurak mały, upierzenia siwo-rdzawego z poprzecznemi prę- | g a m i; na białawym spodzie ma samie b runatną plamę podkowiastą, u samicy i plam a mała, lub niema żadnej. Ostrogi brak. Żyje u nas jako ptak osiadły, je s t owadożerny, przeto pożyteczny, i nigdy nie powinien być bezmyślnie przez myśliwych tępiony.

[madohora]

Kwiczoł, p ta k wróblowaty, miernej wielkości, podobny do drozda, przebywa napółnocy Europy, jesienią i zimą często zalatuje do nas. Kwiczoły są owadożerne, lubiąjednak także i jałowiec, przez co nabiera ich mięso właściwego smaku i dla tego łowią je w wielkiej ilości w sidła, wyrządzając tym sposobem gospodarstwu leśnemu i polnemu wielkie szkody

[madohora]

Lama, zwierzę należące do rodziny w ielbłądow atych, wielkości jelenia, bez g arb u , o sierści długiej,
wełnistej, barw y śniadej. Żyje w górach Ameryki południowej ; oswojonej używają jako zwierzęcia jucznego a także hodują dla mięsa i mleka. 0 wiele mniejsza od niej w i g o n i a dostarcza w ełny na różne tkaniny. —
L a m a nazywa się także tkanina w ełniana, gruba, w yrabiana z wełny lamy. Ob. Alpaka.

[madohora]

L a m p a r t , zwierzę drapieżne z ro-dżiny kotów, mniejszy od tygrys'*) na nizkich nogach a z długim ogonem, płowy, w czarne, pierścieniowate plamy. Odmianą jego je s t p a n t e r a , ciemniej zabarwiona, nieraz całkiem czarna. Polują one na małpy, anty lopy, owce, kozy; są wielkimi szkodnikami. Ojczyzną ich je st Azya i Afryka.

[madohora]

Legwan, rodzaj jaszczurek grubo języcznych, dochodzący metrowej długości, barw y zielonawej ; przez grzbiet ciągnie się aż do ogona duży grzbień, pod gardłem pękata narośl. Ojczyzną jego są Indye Zachodnie. Przebyw a po drzewach, zwdnny i ruckhwy tak na lądzie ja k i w wodzie. Roślinożerny, nie pogardza też owadami.
Polują nań dla mięsa. Ob. Bazyliszek

[madohora]

Lew, zwierzę drapieżne, należące do rodziny kotów. Dorasta do 2 i pół metra długości, a przeszło 1 m w y
sokości. Sierść ma barw y płowej, jak barwa piasku pustyń, ną których przebywa, co dla niego je s t ochroną i zarazem ułatw ia mu chw ytanie zdobyczy, ogon metrowej długości zakończony kolcem, ukrytym w kiści włosów. Samiec ma głowę i szyję obrosłą gęstą grzyw ą. Ojczyzną jego je s t Afryka i południowo-zachodnia Azya. Ua łowy wychodzi w nocy, rycząc przeraźliwie ; zwyczajnie rzuca się z zasadzki na zwierzęta, wychodzące pić w odę; napada na osady ludzkie, robiąc szkody w bydle, dlatego polują nań zawzięcie

[madohora]

Lin, ryba członkopromienna o delikatnej łusce, barw y oliwkowo zielonej z metalicznym połyskiem, ma w k ą
tach pyszczka po jednym wisiorku Przebyw a w głębokich, m ulistych wodach stojących. Mięso ma smaczne i delikatne, należy jednak lina złapanego w bagnistych wodach przed zabiciem puścić na kilka dni do czystej
wody.

[madohora]

Liścionos, nazwa nietoperza, który ma na nosie błoniastą narośl w k ształcie listka lub podkowy. Z naszych na leży tu p o d k o w i e c, z obcych w a mp i r , żyjący w Ameryce południow ej; ten w braku owadów w ysysa krew
śpiącym ssakom lub naw et ptakom

[madohora]

Łyska, brodziec miernej wielkości, upierzenia czarnego, z popielato-siwym spodem, nad szczęką górną blaszka n a ga, barw y białej, po śmierci czerwonej. Palce przednie obrąbione, każdy z osobna błoną karbowaną. Żyje u nas po staw ach i jeziorach, trzym a się za rośli, pływ a i nurkuje doskonale, robi gniazdo tuż nad brzegiem, albo w wodzie. Jesionią odlatuje na oparzeliska lub całkiem na południe

[madohora]

Małpeczki czyli m a t o ł k i , m ałe szerokonose m ałpy, w y różniające się pd in n y c h tern. że paznokcie ich są
p azu rk o w ate. O gon m ają ow łosiony, ale n ie zw ijam y. Ż y ją w A m eryce p o łudniow ej

[madohora]

M ałpozw ierze czyli m a ł p i a t k i , rz ą d ssa k ó w , obejm ujący zw ierzęta m ale, ow łosione, z pyszczkiem kończystym , w te m podobne do m ałpy, żem ają obie p a ry odnóg zakończone r ę kam i. a palce opatrzon e paznogciam i, prócz w skazującego odnóż ty ln y c h . O jczyzną ic h j e s t przew ażnie M adagask ar. Są no cn e; żyw ią się ow adam i, ja jam i, p taszkam i, ow ocam i

[madohora]

Małpy, najw yżej w y k ształc o n y rząd ssak ó w ; odznaczają się tem , że o by dw ie p a ry odnóż m ają zakończone r ę kam i, końce zaś palców o k ry te paznogciam i; tw arz zw yczajnie naga, u zę b ie n ie zupełne. Ż y ją w lasach pod zw ro tn i kow ych, żyw ią się owocami, ow adam i, robakam i, ja jam i ptasiem i. Są to w a rzyskie, w esołego usposobienia, zam ięszkują la sy i p rzeb y w ają po drze w ach, po ziem i chodzą niezręcznie. N iek tó re z n ich m ogą chodzić w y p ro stow ane n a ty ln y c h odnóżach, ale po
m agać sobie m uszą g ałęzią z drzewa ułam aną. D ad zą się łatw o osw oić, okazują dosyć w yso k ą in te lig e n c ję . U nas w niew oli długo n ie żyją, g dyż nie m ogą p rzy w y k n ąć do ostrego klim atu

[madohora]

Małże, g ro m ad am ięczak ó w w odnych, bezgłow ych, m ający ch ciało okryte płaszczem o 2 p o łach i dw uklapow ą skorupą, do k tó rej zam y k an ia służą osobne m ięśnie. N a b rzu ch u je s t gruby p ła t m ięśniow y t. zw. n o g a do pełza n ia ; na przodzie ciała g ęb a o 2 płat k ach do sp raw ia n ia w iru w wodzie
d la łow ienia żyw ności. O d dechają skrze? lam i. któ re zn ajd u ją się pod płaszczem. T u należ}7 n. p. z n aszy ch s z c z e-ż u j a , s k ó j k a , a z m o rsk ich o s t r y g a , s z o ł d r a i inne

[madohora]

Mewy, p ły w ak i różnej w ielkości, n ajm niejsze w ielkości kaw ki, z postaci p odobne nieco do kaczki. D ziób silny, p ro sty , g órna szczęką hakow ato zgięta, p ierze m iękkie, ogon długi, nieraz w yg ięty . Ż y ją grom adnie, przew ażnie na p ó łk u li północnej, trzym ają się w y b rz e ży m orskich, czasem są i n ad w odam i słodkiem i. Ż y w ią się rybam i, ślim ak a mi, m ięczakam i, ow adam i i t. p

[madohora]

M ięczaki j zw ie rzęta, p o sia d ającem iękkie, nieczłonkow ane ciało, otoczone płaszczem , k tó ry w y d ziela zw yczajnie skorupę w a p n is tą , po jed y n czą (ślim aki) łub podw ójną (m ałże). U n ie k tó 7
ry c h da się w yróżnić g ło w a (głow o-nogi, ślim aki) a in n y m głow y b ra k(m ałże). Do ru ch u służy duży m ięsieńn a brzu ch u (ślim aki, m ałże), albo n ieczłonkow ane w y p u stk i głow ow e (gło-w onogi). O ddech ają skrzelam i lub p łucami. P o sia d a ją p rzew ód pokarm ow y,serce, nerw y, n arz ąd y zm ysłow e; u n ie
k tó ry ch są one bardzo dobrze ro zw in ięte.

[madohora]

M iętus, ry b a członkoprom ienna, do 60 centym etrów długa, zielonaw o-bru-natna, m arm urkow ata. P łe tw y brzuszne pod gardłem przed piersiow em i, pod szczęką dolną w isiorek. O jczyzną jego są w ody środkow ej i północnej E u ro p y ; lu b i w odę czystą, g ó rs k ą ; je s t d r a pieżny. M ięso m a sm aczne, osobliw iew zim ie. T łuszcz z w ą tro b y u ży w an y b y w a n a słab o ści oczu

[madohora]

Mole, m ałe m o ty le o k ałd u n ie cien kim , sk rzy d ła ch w ązkich, obrzeżonych długim i w łoskam i, la ta ją w ieczorem . G-ąsienice ic h są szkodnikam i, n. p. gąsienice z i a r n i k a n iszczą z b o ż e ; zapobiega się szkodzie, p rze sy p u jąc zboże z k u p y n a k u p ę, a zanieczy sz czone g ąsienicam i su sząc w p ie c u ;
inne znow u (siercik , su k ien n ik ) n isz czą sukna, a p rzep o czw arzają si w pochew ce, zrobionej z ty c h materyałów

[madohora]

M orska świnka, m ały, o g ru b n y g r y zoń, o sierści b iałej z czarnem i i żół- tem i plam am i. S prow adzona z A m eryki przed 3 00 ła ty ; d zisiaj często trzy m ają j ą po dom ach. N iep raw d ziw ą je s t rz e czą, ja k o b y p o b y t je j w dom u zap o b ie g ał n ie k tó ry m chorobom , ja k n . p. reu m aty zm o w i

[madohora]

Motyle, rząd ow adów o sk rzy d łach jednakow ych, b łoniastych, p o k ry ty ch łuskam i barw nem i. P o sia d a ją ssaw kę, ślim akow ato zw ijalną, k tó rą w y sy sa ją słodycz z k w iatów ; g ąsien ice o 16 no g ach m ają części pyszczkow e gry zące i są najczęściej w ielkim i szkodnikam i.

[madohora]

M ró w k a, ow ad z rzęd u błonko- skrzydlnych, je s t dłu g a i sm ukła, b a r w y czarnej lub ru d ej ; k ałd u n m a k ró tk i, pękaty, k ró tk im stylikiem do tułow iu uczepiony, koniec k ałd u n a zaw iera p ie kący sok, zw any kw asem m rów kow ym , k tó ry m rów ka do ra n y zadanej szczęam i w strzykuje. Żjęją w m row isku,
w którem są sam ce, sam ice i ro b o tn i ce (płciowo niedojrzałe sam ice). S k rz y dła b ło n iaste m ają sam ce i sam ic to ty lk o w czasie ro jen ia się, k tó re odbyw ają w sie rp n iu ; poczem sam ce giną, rozprószyw szy się, a sam ice po u tra c ie sk rzy d e ł przen iesio n e do m ro w iska, sk ła d ają ja ja . fio b o tn ic e bud u ją m row isko, k arm ią sam ice, p ielęg n u ją tro sk liw ie ozerw y i p o czw ark i (t. zw. m rów cze ja ja ), k tó ry ch używ am y ja k o k arm y dla ow adożernych p ta k ó w . P rz y zak ład an iu m row isk a, b ro n ien iu tegoż w yszu k iw an iu pokarm u, ro zpoznaw aniu' d ro g i do p o w ro tu do m row iska, ok a zują w iele sp ry tu , p raco w ito ści i zręczności

[madohora]

Niedźwiedzie, zw ierzęta n ależące do. rzędu m ięsożerców . Są budow y ogru- bnej i n iezgrabn ej, p o k ry te k u d łam i; nogi pięciopalcow e, n asto p n e, pysk. ściągły, uzębienie mniej d rap ieżn e, niż u innych m ięsożerców , osobliw ie ząb tn ący je st. słabo w y kształcony, d lategoteż w szystkie, z w y jątk iem n ied źw iedzia białego, są przynajm niej za m łoda roślino-żerne. U nas żyje niedźw iedź b r u n a t n y. m ający 1— 2 m etrów d łu g o ści a do 200 kilogram ów w a g i; naw ysokiej północy b i a ł y , przeszło 2 1/ ‘2
m e tra długi, do 600 kilogr. w agi, 'iy-w iący się głów nie fokami. U w agi godnjnn je s t p r a c z s z o p , ta k w ielki ja k lis. tylko grubszy, barw y żółtaw o-b rn n atn ej, o długim puszystym ogonie. Ż y je w A m eryce. N azw ę ma od tego, że p rzed jedzeniem płucze pokarm . F u tro z niego znane je s t pod nazw ą szopy.

[madohora]

Nielazy, .zw ierzęta należące do tor-
baczy, zw yczajnie małe, żó łto -b ru n atn e,
b iało-plam iste, sm ukłe, ja k n. p. nie-
łaz ł a s i c z y , albo ogrubne, n. p. nie-
łaz n i e d ź w i e d z i , zw any przez k o
lonistów dyabłem , bo ro b i w ielkie
szkody w drobiu, a zaskoczony broni
się zajadłe. Ż y ją w A u stralii i na
w yspie V andiem ensland

[madohora]

Nosorożec, zw ierzę nieparzystoko- p y tn e, potw o rn e i ociężałe, d łu g ie ną BVa m etra, w ysokie n a I V 2 metra, o k ry te bardzo g ru b ą, n ag ą, n a tarczę podzieloną skórą. II nóg po 3 palce, opatrzone ko p y tk am i. N a n osie 1 lub 2, je d e n za d rugim osadzone, rogi, pełne, w łókn iste, rogow e. Ż y je w Azyi. A fryce, p rzeb y w a w okolicach bagnisty ch , je s t traw o żern y . B ęd ąc gw ałtow nego usposobienia, sta je się nieraz d la człow ieka niebezpieczny. Polują n ań dla m ięsa, a szczególnie dla g rubej skóry, k tó ra je s t n iesp o ży tą

[madohora]

N urzyki, p ły w ak i podbiegunow e, n ie k tó re zaledw ie w ielk o ści gołębia, o ta k k ró tk ic h sk rzy d łach , że zaledw ie podlecieć m ogą. Ż y ją w ielkiem i s ta dam i n a b rzeg ach m órz północnych,-p ły w ają i n u rk u ją d o sk o n a le; g nieżdżsię po skałach, znoszą 1 do 2 ja ja. Mięso ich i ja ja są jadalne

[madohora]

Oczlik, m alu tk i raczek w ód słodkich, należy do rzę d u w idłonogich. N azw a pochodzi stą d , że n a eliptycz-nem tułogłow iu (ob. rak i) m a jedno oko. Do pły w an ia służą m u n ogi w i-d ełkow ate w liczbie 5 p ar. Samicę łatw o poznać po tem , że po obu stron ach uszczuplonego w k sz tałcie ogonaodw łoku ma w oreczek z jajam i. D la g o sp o d a rstw a rybnego w sta w ac h ma w ielkie znaczenie, g dyż w ielu rybomsłuży za pożyw ienie

[madohora]

Odmieniec jaskiniow y czyli p r ot e n s z, płaz o g oniasty, podo b n y dotrasz k i, tylko dłuższy, b arw y cielistej ; odnóża przed n ie o 3 , ty ln e o 2 p alcach. P o za g ło w ą sk rze la zew nętrzne, k tó re obok płuc zachow uje przez całe życie; oczy zmarniałe'. P rz eb y w a w p o d ziem nych w odach g ro ty P o sto jn y i in n y ch g ro t K ra in y . Ż y w i się p raw dopodobnie m ałym i skorupiakam Na głód je s t bardzo w ytrzy m ały , bo były p rzy k ład y , że do 5 la t bez j edzenia w y trz y m a ł; n a św ie tle b ru n atnieje

[madohora]

Odyniec. T ak nazyw a się sam iec d zik a od 5 lub (i roku życia. Chodzi on zazw yczaj sam otnie i je s t bardzo
złośliw ego usposobienia.

[madohora]

Opocznik czyli p o k l a s k w a , m ały p ta k w róblow aty . b ru n a tn y , płowo u p strzo n y , u spodu ru d aw y , ogon w n a sadzie biały, p rzy końcu czarny. J e s t to nasz p ta k p rzelo tn y , p o jaw ia się w kw ietniu, p rzeb y w a po ró w n in ach i łąkach i w śród zarośli, śpiew a ładnie. G niazdko ściele sobie pod krzakam i, zw yczajnie w m ałym dołku.

[madohora]

O śm io rn ic a , głow onóg k sz tałtu
w orkow atego, m ający n a głow ie 8,
nieraz 4 0 — 90 cm. d łu g ich , p rzy n a
sadzie błoną połączonych ram ion, o p a
trzo n y ch rogow aty m i sm oczkam i, k tó
ry c h używ a do ch w y tan ia zdobyczy.
J e s t to zw ierzę bardzo drapieżne, o s to
sunkow o w ysokiej in tellig en cy i. W g łę
b iach oceanów ży ją ośm iornice ta k
w ielkie, iż ram iona ich dochodzą d łu
gości 2 — 3 m. i tak ie osobniki m ogą
n aw et dla człow ieka sta ć się n iebez
piecznym i.

[madohora]

P asik o n ik , ow ad p ro sto sk rzy d ły , b a rw y rozm aitej , ze znacznie w ydłużonem i nogam i ostatn iej pary , w sk ute k czego dobrze skacze. B ożki m a długie, n itkow ate. Sam ce w ydają głos, trą c p o k ry w y skrzydełkow e o siebie o d o b n y do niego je s t k o n i k p o l n y , rożki m a je d n a k krótkie. O bydw a
ży w ią się m ucham i, gąsienicam i i ró ż nym i ow adam i. Są pospolite po w sz y stk ich łąk ach i polach.

[madohora]

Paw, k u rak , w ielk o ści in d y k a ; samiec rdzaw o siw y, głow ę, szyję i pierś ma purp u ro w o-niebieską z zielonym po łyskiem, a g rz b ie t złotaw o - zielony, pióra ogonowe długie, zielonaw e, na końcu z p s tr ą , p o ły sk u jąc ą, k o listą plam ą; może on je roztaczać na k sz tałt dużego półkola, co czyni bądź w złości, bądź dla p rzy p o d o b an ia się samicy, k tó ra je s t skrom niej ubarwiona. Ojczyzną jego je s t południow a Azya

[madohora]

P aw ian, duża m ałp a afrykańska, o p y sk u przedłużonym , podobnym do p sie g o ; tw arz m a n a g ą , b arw y cielistej, takież odciski pośladkow e, jasno-czerw one, zresztą je s t jasn o -siw y . P aw ian y żyją gro m ad n ie w okolicach sk a listy c h , n a drzew a nie w y łaż ą; żyw ią się tra w ą , liśćm i, ow ocam i i owadarni. Są złośliw e, zuchw ałe i potrafią dzielny opór staw iać psom i m yśliw ym . Samce odznaczają się w ielk ą lubieżnością

[madohora]

Paź królow y, m otyl dzienny, m ającym sk rzy d ła żółte, czarno-żydkow ane, z czarną obw ódką i żółłem i półksiężycow atem i plam am i bocznem i; ty ln a p ara z b rzegu w ew nętrznego mocno w ycięta. Ż yje głów nie w g ó rsk ich okolicach, g ąsien ica jeg o żeruje n aro ślin ach baldaszkow ych. Podobnymi do pazia je s t ż e g l a r z , blado - żółty7, z czarnym i paskam i poprzecznym i

[madohora]

Płazy, g rom ada kręgow ców , m ających ciało, p o k ry te n ag ą w ilgotną skórą, m ają d w a k ły k c ie u czaszki, oddechają za m łodu skrzelam i, później płucam i, lub płucam i i skrzelam i. S erce złożone z je d n a j kom órki i z dw óch przedsionków , nie zupełnie rozgrodzonyeh, k rew zm ienno ciepła. R ozm na
żają się z ja j, przechodząc p rze o b ra żenia. T u należą płazy kuse, czyli żaby. płazy ogoniaste (trzask a, j aszczur) i ry b ia s tk i (odmieniec).

[madohora]

P elik a n , p ły w a k , w ielk o ści łabę
d zia, u pierzen ia b ia ło -ró żo w eg o prócz,
n iek tó ry ch czarnych ła tek , m a n a gło
w ie m ały czub piór, dziób duży, pro-,
sty , pod szczęką do ln ą p o sia d a torbę
s k ó rz a n ą , u n ó g w szy stk ie p alce spię
te błoną. P rz e b y w a w A fryce, Azyi*

[madohora]

Pełzacz zaskórnik, p ta k w róblow aty , w ielkości w ró b la , upierzen i siw o -rd zaw ego, podobnego do kory
drzew a: ze spodu je s t b ia ły ; dziób m a cien k i, nieco zakrzyw iony. Z oby czajów podobny do dzięcioła; żyje s a m otnie po naszych lasach, łazi, ja k on, zręcznie po drzew ach z dołu do g óry, p odpierając się ogonem , w y ła w ia z zagłębień kory m aleńkie ow a d y, przez co sta je się n ad e r p o ży tecznym . J e s t osiadły

[madohora]

Perkozy, ro d zin a pływ aków , które m ają nogi w ty ł co fn ięte, postaw przeto dosyć w y p ro sto w a n ą , skrzydła ich k ró tk ie i słabe, u p ierzen ie g ęste i sp rę ż y ste , najczęściej u spodu białe i lśniące. N ogi k ró tk ie m ają trz y pal ce p rzed n ie obrzeżone błoną plywną. łatkow aną. P ły w a ją doskonale, n a lą dzie chodzą niezgrabnie. G niazda urzą dzają sobie pływ ające, uczepione tylko tra w ą do sitow ia, ja ja «ą koloru białozielonkow atego. P is k lę ta trzy m a sami ca p rz y p ływ an iu z p o czątk u n a swo im g rzb ie cie i w te d y n a w e t w czasie ucieczki nie n u r k u je , ja k to zwykle k iedyindziej czyni. Są p rzelotne

[madohora]

Pies dom ow y, ssak; należący do raędu m ięsożerców , je s t rozm aitej w iel kości, k sz ta łtu i m aści. C echą w spólną psów je s t p y sk w ydłużony, 42 zębów, język g ład k i, p a lc ó w ' u odnóż p rze d nich 5, u ty ln y c h 4 ; p az u ry niew cią- galne. tępe. P ie s b y ł jetln em z p ie rw -1 szych zw ierząt, k tó re człow iek p rzy J swoił. P ochodzenie je g o je s t niepew ne, zdaje się, że p o czątku różnych ras szukać należy w osw ojeniu i zm iesza niu się ra s różnych rodzajów w ilków . Rasy psów dadzą się podzielić n a : 1) z uszam i zw isłem i n. p ; pudel, pies neufundlandzki, legaw iec, ja m n ik ; 2) z uszami ' p rz y końcu zw isłem i n. p.
doga, m opś, c h a r t; 3) z uśzam i w znie sionemu n. p. Szpic', pincz. Z dziczałe psy znajdują się w K on stan ty n o p o lu , na prery ach A m eryki północnej i w A u stralii (pies, zw any dingo)

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

ryba piła - Re k i n , tem ciekaw y, że szczęka g ó rn a w ydłuża się n a 1 m. lu b 1 ’5 m, a zęby po bokach osadzone, ro b ią j ą podobną do piły, skąd nazw a. J e s t, ja k i inne rek in y , w ielkim d rap ieżcą m orskim

[madohora]

PiźmoWce, zw ierzęta parzystokopy-
tne, z w ielkości i p o sta ci podobne do
sarn y , je d n a k obie płcie pozbawione
są rogów . Sam iec m a k ły z p y sk a na
dół w y stające. Sierć b ru n a tn a lub pło
wa. Sam iec m a n a b rzu ch u woreczek
w ielkości ja b łk a , w k tó ry m w ydziela
się p i ż m o . O jczyzną ic h są g ó ry ty
b e ta ń sk ie i Chin. Są bardzo płochliw
i tru d n e do p o dejścia, polują jednak
na nie zaw zięcie d la piżm a i dlatego
są blizkie w y tęp ien ia. Św ieże piżmo
je s t m asą. p odobną do m iękkiej, czer
w onaw ej m aści, o w oni b ardzo przeni
kliw ej, w y sch n ięte czernieje i rozpada
się n a drobne, łatw o ro zcieraln e ziarn
ka. U żyw a się do perfum i w lecznic
tw ie.

[madohora]

Pliszka, m ały p taszek w róblow aty,
0 dość w ysokich nogach, je s t z w ierz
chu popielata, spodem b ia ła ; p o ty lica
1 przód szyi są czarne. J e s t to nasz
p taszek p rze lo tn y , przebyw a po łąkach,
ogrodach i zaroślach zaw sze w blizko-
ści w ody. bo lu b i szczególnie żerow ać
po p ły tk ich w odach, skacząc z k am y
czka n a kam yczek i łow iąc ow ady,
przyczem lubi p o trząsać ogonkiem , stą d
lud ją trzęsiogonkiem nazyw a. Śpiew a
bardzo ładnie. P l i s z k a ż ó ł t a , popie
la ta o b rzuchu żółtym , trzy m a się w ię
cej okolic g ó rzy sty ch

[madohora]

Płotka czyli płoć, ry b a, n ajp o sp o litsz y g atu n ek rodzaju białoryba, m a ciało ścieśnione, d łu g ie od 12 do 50 centy m e tró w , b arw y n a grzbiecie niebieskaw o-zielonej, po bokach i na brzuchu s re b rz y s te j; p łe tw a ogonow a i podogonow a czerw ona; tęczów ki czerw one. P rz eb y w a w e w szy stk ich w odach sto
jący ch i p ły n ą cy c h , trze się w m aju, m noży się bardzo i łatw o, łow i się na w ęd k ę lub w sie ci; m ięso je j je d n a k je s t niew ielkiej w arto śc i; trzy m ają ją dlatego w staw ach tylko jak o żyw ność dla szczupaków .

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Raróg. sokół m niejszy od jastrzę b ia , u p ierzen ie m a b ru n atn e , popielato naleciałe, spód ciała zaś biało rudawy, na p ie rsi i szyi je s t b ru n atn o plamisty. Ż yje w zachodniej A zyi i wschodniej E u ro p ie, tra fia się dosyć często i w Gali cyi w schodniej, chociaż nigdzie nie je s t pospolity . B ije m niejsze ptactwo,
a często odw aża się i n a czaple lub żóraw ie. U żyw ano go daw niej u nas do polow ania n a czaple. Sprowadzano go w tym celu ta k że z krajów pół nocnych — n iek ied y zbiegano się licznie, b y mu się p rzy p atrzy ć, stąd p rzy sło w ie: „ p a trz y ć ja k n a raroga“

[madohora]

Renifer albo ren n ależy do prze żuw aczy a je s t spokrew niony7 z jeleniam i. P o sta w ę m a niezgrabną, nogi g ru b e, szy ję poziomo w ygiętą. Samiec i sam ica p o sia d ają ro g i duże. rozgałęzione, w idełkow ato zakończone. Siersc ru n a tn a bieleje w zimie. Żyją na pół nocy. żyw ią się b y le czem ; dostarczaj?
m leka, m ięsa i t. d. a są bardzo l0brem i zw ierzętam i pociągowem u lpończycy, Sam ojedzi i. t. d. mają z ®c' w ielki pożytek

[madohora]

Rozkolec, ślim ak m orski, k tórego część osiow a sk o ru p k i w y dłuża się mocno w k sz ta łt ru rk i, otacza
jącej ru rk ę oddechow ą p ła sz c z a ; sk oru p k a j e s t najeżona kolcam i dla ochrony z w ie rz ę c ia ; otw ór skorupki w yw inięty, zw yczajnie czerwono, lub fioletowo zabarw iony. W m orzu żyje około 2 00 g atu n k ó w tego ślim aka

[madohora]

Ryś, drapieżny k o t g ó rsk ich okolc,. daleko w iększy od żbika, ciem norudawy, czerwono centkowanyu Ogon ma krótki, a na uszach pędzelki włosów. P ierw ej częstszy, teraz z pow oduciągłego ścig an ia dosyć rzadki. P rz byw a po lasach g ę s ty c h , b ijąc sarnykozy. owce i t. p ., sta je się przez to bardzo szkodliw y, a rozdrażniony, rz uca się n aw et i na lu d zi, zadając n iebezpieczne ran

[madohora]

S a r d e l a , ry b k a śledziowata 1 2 —-18 cen. długa, żyjąca w m orzu Ś ródziem nem , w h an d lu przychodzi
zasolona jak o „ S a rd e lk a “ albo m a ry now ana znana pod nazw ą fran cu sk ą „A nchovis“ (czyt. A nszow i)

[madohora]

S a r d y n k a , m ała ry b k a członkopro-
m ienna, spo krew niona z śledziem, dłu
gości od 1 4 — 25 centym etrów , jest
bezzębna, a w ieczko skrzelow e ma
p ro m ienisto prążk o w an e. Ż yje w mo
rzu Śródziem nem , po jaw ia się z wio
sn ą niezliczonem i grom adam i dla od
bycia t a r ł a ; przez cały rok przebywa
w g łęb in ach m orskich. Poław iają ją
na m orzu Śródziem nem i Adrya
iem . WT h a n d l u pod nazw ą sardy
nek sp rze d ają k ilk a różnych gatun
ków . B y w a ją one albo solone i ma
rynow ane, albo g o tow ane w najlepszej
oliw ie i herm ety czn ie (szczelnie) w pu
szkach zam knięte, przez co długi czas
św ieżo zachow ać się m ogą. W handlu
są p rzew ażn ie sa rd y n k i francuskie, lub
pod nazw ą niem ieckich i rosyjskich
m łode śledzie i szproty

[madohora]

W ó ł, zw ierzę w ielkie i ociężałe,,
parzystokopytne, przeżuw ające, odzna
cza się szeroką głow ą, p u sty m i pół-
księżycow ato w ygiętym i rogam i, u o-
bojga płci, 4 su tk am i i ogonem. Jako-
zw ierzę domowe rozpow szechniony po
całej ziem i; w iele jego odm ian pocho
dzi najpraw dopodobniej od wołu k ró t-
korogiego, k tó ry zaginął jeszcze w c z a
sach p rzed history czn y ch ; a inne znow u
od t u r a , w ołu, k tó ry żył jeszcze-
w w iekach średn ich w E u ro p ie śro d
kow ej, a później zag in ął; b y ł on nieco
w iększy od naszego wołu, m iał sierść
czarną z białym pasem przez grzbietu
N azw a w ołu w zw yczajnym życiu o d
nosi się do kastro w an eg o byka

[madohora]

W r ó b e l, znan y p ta k , od którego
w ziął nazw ę rzą d w róblow atych. U
sam ca przew aża kolor kasztanow aty, u
sam icy szary. B ardzo pożyteczny, bo
niszczy w iele ow adów , a znikoma wo
b ec tego j e s t szkoda, k tó rą wiśniom,
czereśniom lub zbożu w yrządza. Gnieź
dzi się dw a, do trze ch razy do roku;
je s t osiadłym . U zn ając jeg o użytecz
ność, sprow adzono go do Ameryki i
A u stralii, gd zie go p rzed tem nie było.
U n as w leśn y ch okolicach żyje mniej
szy od niego m a z u r e k, łatw y do
poznania po czerwono-czekoladowym
w ierzchu gło w y i po białej obroży na
k a r k u

[madohora]

W ron a, p ta k w róblow aty, m iernej
wielkości, czarny, m a g rzb ie t i spód
ciała p o pielaty. J e s t naszym ptakiem
tulaczym. L atem p rzebyw a po lasach
i polach, zim ą ściąga się w pobliże
zabudowań. G nieździ się ju ż w lutym

[madohora]

W y d ra , zw ierzę drapieżne z rodziny
łasic, ciało m a płaskie, pokryte sierścią
śniadą, u sz y m ałe, palce spięte błoną
do pływ ania. P rz eb y w a nad wodami,
pływ a i n u rk u je doskonale, żyw i się
rybam i, przez co g ospodarstw u ry b n e
mu w y rząd za szkody. P olują na nią
dla fu tra drogocennego, ale do podej
ścia je s t tru d n a . Ł atw o się osw aja tak,
że naw et d a się użyć do łow ienia ryb
T aką m iał kró l J a n I II . w ed łu g opo
w iadania J . P a s k a

[madohora]

Zawój, ślim ak, k tórego skorup
k a ma zw oje mocno p ęk ate, otwór o-
k rą g ły a p od staw a nieco wydłużona.
L iczne g a tu n k i ży ją w m orzach pod
zw rotnikow ych, sk o ru p k a, oczyszczona
z nask ó rk o w ej w arstw y , m a śliczny
perłow y p o ły sk z zielonaw ym lub czer
w onaw ym odcieniem , często ją więc
ja k o ozdobny p rzed m io t w pokojach
sp o tk a ć możn

[madohora]

Z azula: 1) nazw a ludow a ku
k ułki, używ an a w n iek tó ry ch okolicach
G alicyi w schodniej. — 2) ob. Bie-
dzonka.

[madohora]

Zebii; w ół zastęp u jący m iejsce n a
szego w ołu w In d y ac h W schodnich,
d orów nyw a jem u w ielkością, a różni
się dosyć dużym garbem tłuszczow ym .
Ż y je on także w A fryce, gdzie rów nież
ja k o zw ierzę dom ow e rozliczne u słu g i
m ieszkańcom oddaje.

[madohora]

Z im o ro d ek , p ta k , nieco w iększy
i g ru b szy od w róbla, najśw ietniej u b a r
w iony ze w szy stk ich naszy ch ptaków ,
.g rz b ie t m a ciem no-zielony, z lazurow ym
iśrodkiem , głow ę i sk rz y d ła lazurow o-
centkow ane, od spodu rdzaw y. P rz e
b y w a n ad w odam i, w u stro n ia ch
leśn y ch , żyw i się rybam i, gnieździ si

[madohora]

Żaby, zwierzęta należące do rzędu
płazów kusych, mają ciało krępe, wiot-
Żabieniec—Żak 1103
Żabieniec czyli babka wodna, ro
dzaj roślin jednoliściennycłi z rodziny
tej samej nazwy, odznaczających się ko
roną trzypłatkow ą, 6 pręcikami i owoc
kami jednonasiennym i. Najpospolitszym
gatunkiem je st ż a b i e n i e c z w y
c z a j n y o liściach kończysto-jajowa-
tych i kw iatach białych różowatych.
Rośnie w stojących wodach.
Ż abie oczko ob. Niezapominajka.
Żaby, zwierzęta należące do rzędu
płazów kusych, mają ciało krępe, wiot-
2 6 6 .
ogoniasta, oddechająca skrzelami zew
nętrznym i, później skrzela usychają i ni
kną, w yrastają nogi tylne, potem przed
nie, ogon marnieje, i tak przeobrażona
żaba, oddycha płucami i może już
opuścić wodę. Tu należy: żaba zielona,
rzekotka, ropucha i inne.
Żagiel, szerokie mocne płótno,
z kilku brytów zeszyte, napięte i
przymocowane do masztó-w okręto
wych, w które w iatr dmąc porusza
okręt.
Żaba.
kie a szerokie, bezogoniaste, okryte
skórą nagą i w ilg o tn ą; paszcza obszer
na, czasem bezzębna, język od spodu
przyrosły, od tyłu wolny, tylne nogi
dłuższe od przednich, palce spięte błoną
do pływania. Żyją w wodzie lub na
lądzie, żywią się owadami. Zwykle skła
dają do wody jaja, zwane skrzekiem,
zlepione galaretow atą masą; przechodzą
przez przeobrażenie, bo z jajka wykłó-
wa się tak zwany g ł o w a c z albo k i
j a n k a z postaci podobna do ryby,

[madohora]

Żbik, kot dziko u nas żyjący,
nieco większy od domowego, szary
z czarnemi pręgami, o ogonie przy koń
cu grubszym . Dość częsty w lasach
karpackich, gdzie między mniejszą zwie
rzyną leśną i ptactw em wielkie, szko
dy robi.

[madohora]

Ż m ija , wąż jadow ity, długi na
70 ctm. J e s t szara z zygzakowatym
paskiem czarnym przez grzbiet. W pa-
zczy zębv jadowite. Żyje u nas w za
roślach, żeruje w nocy, -głównie zjada
myszy, które rani śmiertelnie, a po
tem obśliniwszy, połyka. Ukąszenie jej
wywołuje u dorosłej osoby długotrw a
łą chorobę, u dzieci chorowitych na
w et śmierć. Środki zaradcze są: pod
wiązanie ukąszonego miejsca, by
dnić obieg krwi, zresztą należy ranę
wymyć, wyssać, lub wypalić. U nas
żyje także odmiana więcej czerwonawa,
zwana m i e d z i a n k ą , i czarna, bez
paska grzbietowego, c z a r n u c h a

[madohora]

Żołna, ptak, należący do rzędu
łaźców średniej wielkości, z wierzchu
rdzaw o-kasztanow ata, czoło ma błękitne,
skrzydła i ogon zielone, podgardle
żółte, a spód błękitno zielonkowaty. P o
spolita w Arabii, Palestynie, w miej-
szej ilości przebyw a w południowej
Europie, rzadziej zalatuje dalej n. p.
do Galicyi. Owadożercza, głównie łowi
w locie, pszczoły, osy, trzmiele. Gnieź
dzi się w norach nadbrzeżnych, które
sobie dziobem i nogami wygrzebuje

[madohora]

ŻÓraW, brodziec, nieco większy od
bociana, popielaty z czerwoną łysiną
n a wierzchu głowy, pióra barkowe, łu
kowato do góry wzniesione, pokrywaj
krótki ogon. Przebywa u nas jako
ptak przelotny nad wodami; głos ma
donośny, gnieździ się wiosną; łatwo
daje^się ułaskawić

[madohora]

Żółwie, rząd grom ady gadów, od
znaczają się tem, że ciało od grzbietu
i brzucha pokryw a tw arda skorupa,
z której tylko głowa, odnóża i krótki
ogon wystają. Szczęki bezzębne, okry
te rogow atą powłoką. Palce często
zrosłe, tw orzą nogi płetw iaste. Żyją
w wodzie lub na lądzie, chodzą powo
li, żywią się roślinami lub mniejszemi
zwierzętami wodnemi. Życie mają w y
trw ałe. Składają ja ja w ziemi nad brze
giem. U nas żyje ż ó ł w b ł o t n y .
W ciepłych krajach dochodzą niektóre
znacznej wielkości n. p. ż ó ł w i n i e c
do 2 m. długi. Powłoka rogowata nie
których skorup żółwich bywa używana
pod nazwą tartarugu lub szyldkretu
do wyrobu grzebieni, okładzinek i t. p.
Mięso żółwi je st'b a rd z o pożywne, jaja
są jadalne.

[madohora]

Zuk g n o j a k zwany też bobełką,
chrząszcz m iernej wielkości, jajow ate
go kształtu, barw y ciemno-zielonej, aż
do stalowej, praw ie czarnej ; spotkać
go można wiosną po drogach i past
wiskach, ja k w śród odchodów końskich
lub krowich żeruje. Składa ja jk a w rur-
ki, wygrzebane pod odchodami, które
potem mierzwą zakrywa, by wylęgłe
gąsienice miały pokarm gotowy

[madohora]

Zubr, dziko żyjący pobratym iec na
szego wołu, podobny do bizonia ame
ykańskiego. Najw iększy ssak lądowy
Europy, albowiem do 3 m etr. długi
a 2 1/2 m. wysoki, ma przed ciała ob
rosły gęstą, kędzierzawą grzyw ą ; zre
sztą sierść je s t śniada. Rogi grube,
ale krótsze od rogów wołu, łukowate
na zewnątrz i nieco w ty ł wygięte.
Żyj e w szczupłej jeszcze liczbie tylko
w puszczy białowieskiej, na Litw ie, a
rząd rosyjski chroni go surowymi prze
pisami od zupełnej zagłady

[madohora]

Żyrafa, najwyższy ssak lądowy,
•dochodzący wysokości 6 m. ; głowę
ma chudą, na ciemieniu dwa możdże
nie skórą pokryte, szyję długą na 2
metry. Kadłub o przednich nogac
wyższych, niż tylne, przeto grzbiet ku ty
łowi spadzisty, obydwie pary nóg 2-pal
cowe, sierść barw y siwawej, o dużych
plamach, ż ó łta w o -czerwonych. Zamie
zkuje stadkami stepy i pustynie Afry
ki, żywi się liśćmi drzew i trawą.
W biegu staw ia jednocześnie nogi tego
samego boku, przeto bieg jej je st
chwiejącym się

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Orangutan borneański to ruda małpa żyjąca głównie samotnie. Dorosłe samce mają kołnierze policzkowe. Pomagają one w nawoływaniu innych osobników. Młode orangutany zostają z matką przez osiem lat. To bardzo długo. Mama uczy je wszystkiego, także tego, jak wydłubywać termity z drewna czy rozpoznawać jadalne owoce.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Czy jak zjem tego niemowlaka to będzie kanibalizm?

[madohora]

BEZ KOMENTARZA

[madohora]

ŁOŚ PRZYSZEDŁ DO SZKOŁY W WARSZAWIE - www.msn.com.pl - 20.05.2022

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Znam to uczucie. Gdy jeździłam konno jeden z koni podszedł do mnie na łące i zrobić to samo co ten psiak. Przepadłam na lata.

[madohora]

Układ rozrodczy
Ślimaki rozdzielnopłciowe:

układ rozrodczy samic składa się z jajnika, jajowodu ze zbiornikiem nasiennym, macicy połączonej z torebką kopulacyjną i gruczołami (białkowym i produkującymi osłony jajowe), oraz pochwy;
układ rozrodczy samców składa się z jądra, nasieniowodu zakończonego rowkiem lub prąciem znajdującym się na głowie w pobliżu prawego czułka.

[madohora]

Tryb życia
Ślimaki w większości są wolno żyjące, nieliczne gatunki są pasożytami zewnętrznymi wieloszczetów, małży i szkarłupni; jako pasożyty wewnętrzne występują u strzykw. Ślimaki są żywicielami pierwotniaków, tasiemców, nicieni i przywr.

[madohora]

Niektóre gatunki są zdolne do estywacji i hibernacji; mogą przetrwać w stanie odrętwienia kilka lat.

[madohora]

Pożywienie
Ślimaki roślinożerne żywią się glonami, liśćmi roślin, porostami oraz grzybami.

[madohora]

Rozmnażanie
Ślimaki są przeważnie jajorodne; jaja składane są pojedynczo lub w grupach.

[madohora]

W rozwoju występują formy larwalne – trochofora i żeglarek; zamknięte w kapsułce jajowej lub wolno żyjące.

[madohora]

niektóre ślimaki opiekują się potomstwem – przechowują jaja w jamie płaszczowej.

[madohora]

Ślimaki, brzuchonogi (Gastropoda, z gr. gaster – brzuch + pous – noga) – jedna z najliczniejszych i najbardziej zróżnicowanych gromad mięczaków, zaliczana niekiedy do podtypu muszlowce.

[madohora]

Brzuchonogi występują w wodzie i na lądzie, nie ma natomiast wśród nich gatunków zdolnych do lotu. Gromada niezwykle bogata w gatunki i bardzo zróżnicowana – zalicza się do niej około 105 tys. gatunków, z czego w Polsce występuje 6 gat. morskich oraz ok. 200 gat. lądowych i ok. 50 słodkowodnych. W innych źródłach można trafić na dane mówiące o 43 tys. gatunków (z czego w Polsce występuje ok. 200 gatunków ślimaków, zarówno wodnych jak i lądowych), co stanowi 78% mięczaków[potrzebny przypis]. Większość gatunków żyje w morzu – zwykle charakteryzuje je bogactwo barw i kształtów, nie brak też słodkowodnych, ziemnowodnych i lądowych – wymagają zwykle dużej wilgotności środowiska. Wielkość osobników waha się od poniżej 1 mm do kilkudziesięciu centymetrów. Największa znaleziona muszla, należąca do Syrinx aruanus, mierzy 91 cm

[madohora]

Ślimaki mogą być rozdzielnopłciowe lub obojnakie. Zapłodnienie jest wewnętrzne lub zewnętrzne. Przechodzą rozwój prosty, rzadziej złożony. W rozwoju złożonym występuje larwa trochofora. Widoczny dymorfizm płciowy.

[madohora]

Wśród ślimaków występują zarówno formy glonożerne, roślinożerne, jak też drapieżne i pasożytnicze.

[madohora]

Wodne gatunki konsumują głównie drobne glony, zeskrobując je tarką z podwodnych skał, lub też liście wodnych roślin naczyniowych oraz rozkładające się szczątki roślinne.

[madohora]

Najwięcej ślimaków drapieżnych występuje wśród gatunków morskich. Niektóre z nich (np. rodzaje Natica, Dolium i Charonia- Prosobranchia) polują na żywe zwierzęta, szczególnie na ślimaki i jamochłony, inne zadowalają się głównie padliną (np. rodzaje Buccinum, Murex, Nassarius i Prosobranchia), zwłaszcza skorupiaków, mięczaków i ryb. Jeżeli pokryta jest ona pancerzem, jak np. u dziesięcionogich, to ślimaki wsuwają ryjek do ich wnętrza przez szczeliny pomiędzy tarczami pancerza lub przez odbyt i od wnętrza wysysają zwłoki.

[madohora]

Drapieżne, przytrzymują zdobycz zębami tarki albo nogą, a następnie paraliżują ją wydzieliną gruczołów jadowych. Łup zostaje często połknięty w całości i to nawet wówczas, gdy są nim stosunkowo duże zwierzęta. Obserwowano np. że ślimak przodoskrzelny Charonia nodifera, długości 28 cm, połknął w ciągu 4 godzin strzykwę mierzącą 21 cm, a w ciągu 8 godzin rozgwiazdę o rozpiętości ramion 26 cm. Małże, np. omułki (Mytilus), połyka on razem ze skorupką. Inne przodoskrzelne, np. niektórzy reprezentanci rodzajów Fulgar i Murex wciskają schwytanego ślimaka pomiędzy krawędź nogi a brzeg otworu muszli miażdżąc w ten sposób skorupę. Następnie wsuwają ryjek do jej wnętrza i zjadają ciało. Pełzające w piasku Naticidae otaczają skorupkę napadniętych ślimaków swoją szeroką stopą, drążą w niej zębami tarki kolisty otwór i przez niego zapuszczają ryjek do jej środka. Także niektóre inne rodzaje wiercą otwory w skorupkach ślimaków zębami tarki, a niekiedy także żrącą wydzieliną specjalnych gruczołów (np. Cassis, Murex, JNucella; Prosobranchia).

[madohora]

Nieruchome gatunki z rodzaju Vermetus wydzielają z gruczołu nożnego długie, delikatne nici śluzu, tworząc coś w rodzaju unoszącej się w wodzie sieci do łapania planktonu. Co pewien czas sieć wraz ze zdobyczą jest wciągana do otworu gębowego. Są też ślimaki żywiące się głównie planktonem i drobnymi cząstkami substancji organicznej, wpadającymi wraz z prądem wody do ich jamy płaszczowej, która wówczas ma zwykle specjalne urządzenia służące do ich wyłapywania i transportu do otworu gębowego.

[madohora]

Ze ślimaków lądowych drapieżne są niektóre płucodyszne, np. rodziny Testacellidae, Zonitfdae, i Oleacinidae. Pełzają one stosunkowo bardzo szybko a ich ofiarami są inne ślimaki i dżdżownice.

[madohora]

Form pasożytniczych jest wśród ślimaków stosunkowo niewiele, ale w zależności od trybu życia wykazują one pod względem morfologicznym ogromne zróżnicowanie i należą do wielu grup systematycznych spośród przodoskrzelnych i tyłoskrzelnych. I tak np. przedstawiciel prymitywnej rodziny tyłoskrzelnych Pyramidellidae (m.in. rodzaj Brachystomia) są okresowymi pasożytami zewnętrznymi, o bardzo silnie wydłużonym ryjku, w którego końcowej części znajduje się kolec, wewnątrz pusty, będący prawdopodobnie jedyną pozostałością po zębach tarki. Współdziała on ze swoistym urządzeniem pompującym w przednim odcinku jelita. Kolec ten prawdopodobnie służy do wpompowania specjalnej wydzieliny doprowadzającej ciało ofiary do stanu płynnego. Wspomnianym ryjkiem pasożyt nakłuwa łatwo dostępne, miękkie części ciała ślimaków i małżów, albo czułki osiadłych wieloszczetów i wysysa z nich soki.

[madohora]

Poza opisaną adaptacją ryjka, ślimak ten w swej budowie ciała nie wykazuje nic szczególnego. Zewnętrznymi pasożytami szkarłupni, a zwłaszcza rozgwiazd, są niektórzy przedstawiciele rodzin Capulidae i Melanellidae (Prosóbranchia). Bardzo interesująca jest biologia należącego do tyłoskrzelnych pelagicznego gatunku Phyllirrhoe bucephala pasożyta meduzy Zanclea costata. Ślimak ten, początkowo wysysa manubrium oraz kanały promieniste i kanał okrężny meduzy, w momencie, kiedy zacznie przewyższać ją wzrostem i potrafi samodzielnie pływać, objada stopniowo manubrium i czułki. Wreszcie tylko pokurczone resztki dzwonu pozostają przyczepione do szczątkowej nogi pasożyta, który pożera i tę resztkę ciała żywiciela

[madohora]

Dorosła Phyllirrhoe parą czułkowatych wyrostków chwyta drobne zwierzęta planktonowe, zwłaszcza hydromeduzy, oraz obrywa kawałki czułków i innych części rurkopławów, nie będąc przy tym wrażliwa na parzydełka. Robakowate albo pęcherzykowate Entoconchidae, które są wewnętrznymi pasożytami strzykw, tak dalece zmieniły i uprościły swoją budowę, że tylko po stadium larwalnym można rozpoznać ich właściwą przynależność systematyczną.

[madohora]

Niektórzy przedstawiciele tej rodziny, o cienkim robakowatym ciele, jak np. Enteroxenos dogieli, dochodzą do 130 cm długości. Przynajmniej część gatunków tej rodziny ma tak uproszczoną budowę, iż odżywia się chłonąc pokarm prawdopodobnie przez ścianki ciała. Dojrzałe samice tych ślimaków stopniowo ulegają degeneracji i giną, a żywiciel wydala ich zwłoki z odchodami do morza i wówczas uwalniają się z ciała matki pelagiczne larwy, mające typową budowę weligera.

[madohora]

Klasyfikacja ślimaków jest kontrowersyjna. Tradycyjnie w obrębie gromady wyróżniano trzy podgromady:

przodoskrzelne (Prosobranchia)
tyłoskrzelne (Opisthobranchia)
płucodyszne (Pulmonata)

[madohora]

Spożywanie ślimaków zalecane jest w przypadku zmęczenia, krwawienia z nosa i zaburzeń psychicznych. Stwierdzono, że gotowane ślimaki mają właściwości uspokajające. W XIX i XX wieku odnotowano wzrost zainteresowania zastosowaniem ślimaków w medycynie do leczenia przepukliny, zapaleń, przed zimnem i kaszlu, zapalenie oskrzeli, astmy, różnego rodzaju zapalenia gardła i zapalenia piersi. W ostatnich latach ślimaki są również przydatne przy leczeniu wrzodów żołądka i dwunastnicy[4]. Przyjmuje się, że leczenie powinno trwać 4-7 tygodnie. Skuteczność jest większa, jeżeli czas trwania terapii trwa dłużej niż 30 dni.

[madohora]

Kultywacja i handel ślimakami rozwijają się w Europie i Ameryce Północnej, z największymi konsumentami we Francji, Włoszech, Grecji, Hiszpanii i innych krajach. W Afryce Zachodniej mięso ślimaka jest tradycyjnie głównym składnikiem żywności dla ludzi. W Bułgarii warunki hodowli ślimaków są niezwykle korzystne, ponieważ przyroda nadal nie jest tak zanieczyszczona i ma wspaniałe góry i bogatą roślinność. Jest to istotna zaleta dla rozwoju ślimaków, ponieważ są one środowiskowym wskaźnikiem zanieczyszczenia metalami ciężkimi. Co więcej, ślimaki, poprzez naturalną żywność, przyjmują różne typy bakterii kwasu mlekowego, takie jak Lactobacillus plantarum, Lactobacillus brevis i Lactobacillus curvatus, które poprawiają ich stan zdrowia oraz dają lepszą jakość mięsa. Mięso ślimaka jest poszukiwane ze względu na cenne i korzystne składniki odżywcze, które zawiera, wyższą zawartość i różnorodność białka (37-51%) w porównaniu do innych, często spożywanych mięs, takich jak drób (18,3%), ryby 18%), bydło (17,5%), owce (16,4%) i świnie (14,5%). Wartość odżywcza tego rodzaju mięsa jest również wzmocniona przez zawartość prawie wszystkich aminokwasów niezbędnych dla człowieka, o niskiej zawartości tłuszczu (0,05-0,08%), co prowadzi do obniżenia poziomu cholesterolu i wysokiego ciśnienia krwi. Ze względu na zwiększoną zawartość żelaza – 45-59mg / kg, spożycie mięsa jest odpowiednie w leczeniu niedokrwistości i było zalecane w przeszłości jako lek na wrzody i astmę.

[madohora]

Po badaniu składników komórkowych i molekularnych, stwierdzono, że ślimak produkuje wydzielinę, której kompozycja jest zbliżona do ludzkiej skóry. Dlatego ma on działanie regeneracyjne na ludzką skórę i ma duże znaczenie naukowe. Używając własnego śluzu, ślimak jest w stanie całkowicie przywrócić sobie powłokę. Śluz ślimaków zbiera się i oczyszcza za pomocą różnych technik, w niskich temperaturach, w celu utrzymania w natywnej postaci jego składników. Obecnie bogaty w różne składniki ekstrakt jest dostarczany w stanie ciekłym lub liofilizowanym

[madohora]

Na rynku dostępnych jest wiele różnych produktów, w tym wyciągi ze ślimaków. Wiadomym jest, że tajne, które wytwarzają gruczoły ślimaków ma właściwości przeciwbakteryjne, ponieważ zawiera substancje – pektyny, które są zdolne do aglutynacji komórek bakteryjnych. W ten sposób, pektyny, pozbawiają bakterie z możliwości opracowania i wywierania właściwości chorobotwórczych, co jest szczególnie ważne w leczeniu różnych chorób.

[madohora]

Światowe badania wykazały, że ślimaczy śluz ma specyficzne właściwości bakteriobójcze wobec szczepów bakterii Staphylococcus aureus, Staphylococcus epidermidis, Escherichia coli, zakażenia Helicobacter pylori, Propionibacterium acnes i inne. Bakterie te zostały wybrane, ponieważ są najczęstszą przyczyną różnych chorób. Na przykład, Staphylococcus są bakteriami Gram-dodatnimi, które znajdują się na skórze pod pachami lub w błonie śluzowej nosa zdrowych ludzi. Około 25-30% osób są nosicielami tego mikroorganizmu, a zwłaszcza Staphylococcus aureus (gronkowiec złocisty).

[madohora]

Helicobacter pylori (H. pylori) jest Gram-ujemną bakterią, która kolonizuje się w żołądku i dwunastnicy. Powoduje wrzody trawienne, zapalenie żołądka i zapalenie dwunastnicy. Istnieją sugestie, że jest to czynnik w raku żołądka

[madohora]

Innym rodzajem bakterii Propionibacterium acnes, które powodują trądzik skóry i Propionibacterium freudenreichii, który odgrywa ważną rolę w tworzeniu szwajcarskiego ementalera i niektórych innych rodzajów sera.

[madohora]

Z badań przeprowadzonych na śluzie ślimaków odnaleziono peptydy i glikopeptydy, które niszczą bakterie powyżej. Zatem to wyjaśnia obserwowane efekty tych peptydów i glikopeptydów oczyszczone od śluzu i badane wobec różnych bakterii, takich jak Propionibacterium acnes (szczep 266 (IA), Helicobacter pylori, Bacillus subtilis NBIMCC
2353, Propionibacterium acnes KPA171202 Bacillus subtilis NBIMCC 2353, E. coli NBIMCC 3486 i inne.

[madohora]

Wyizolowane peptydy stanowiące naturalne antybiotyki, są skuteczne wobec różnych typów bakterii powodujących ludzkie zakażenia. Są bardziej skuteczne niż leki syntetyczne, które często wywołują oporność i / lub powodują reakcje alergiczne. Ważną zaletą jest to, że peptydy wnikają do ścianę komórkową bakterii i niszczą ją, dlatego trudno jest budować odporność przeciwko nim.

[madohora]

Wiadomym jest, że w ekstrakcie ślimaków jest wiele białek, które pełnią konkretną funkcję. Są one syntetyzowane przez komórki i wykorzystywana do utrzymania otaczających komórek i reszty ciała. Białka spełniają wiele różnorodnych funkcji, więc zakłócanie ich funkcji prowadzi do różnych chorób

[madohora]

Enzymy stanowią szczególny rodzaj białka, które poprawiają przepływ reakcji chemicznych w celu zsyntetyzowania białkami siebie. Niektóre białka działają jako hormony lub zapewnienie struktury, takie jak kolagen.

[madohora]

Kolagen to białko, które jest specyficzne; pomaga wzmocnić tkanki – skórę, ścięgna i chrząstki. Po 25. roku życia, jednak proces ten u ludzi jest trudny i stopniowo słabnie wraz z wiekiem. Rosnący niedobór kolagenu prowadzi do suszenia i marszczenia się skóry i zmniejszenie elastyczności skóry. Brak lub bardzo opóźnionym biosyntezy kolagenu powoduje starzenie tkanek miękkich i kości (osteoporoza).

[madohora]

Jest znany jako eliksir zdrowia i młodości. To dlatego pół wieku temu naukowcy zdali sobie sprawę, że stworzenie czystego, nie syntetycznego kolagenu byłoby rewolucją w medycynie. Jest to śluz ślimaka, który wydaje się być bogatym źródłem tego cennego białka. Najważniejszymi składnikami śluzu są kolagen i elastyna, które mają struktury podobne do tych, które tworzą ludzką skórę. Te właściwości wydzieliny ślimaka sprawiają, że jest ona użyteczna nie tylko w medycynie, ale także w kosmetyce, w celu poprawy kondycji skóry.

[madohora]

W wyniku analizy śluzu ślimaka można przygotować różne ekstrakty do:

wnikania w głąb i stymulowania tworzenia kolagenu poprzez przyspieszenie odnowy uszkodzonych tkanek;
skutecznego zwalczania zapalnych procesów skórnych, zaczerwienienia i swędzenia, w tym trądzik;
stymulowania nabłonka rany – wrzody żołądka i dwunastnicy
wzmacniania skóry i przywracania jej struktury poprzez skuteczne usuwanie blizn;
łagodzenia skutków oparzeń;
łagodzenia stanów zapalnych;
pozytywnie wpływa na niektóre choroby skóry (egzemy, zapalenie skóry, łuszczyca itp.);
nawilża, zmiękcza i odżywia skórę itp.

[madohora]

Dzięki tym silnym właściwościom przywracającym wydzielanie, kolagen jest coraz częściej stosowany w przemyśle spożywczym, farmaceutycznym, kosmetycznym i różnych dziedzinach.

[madohora]

[mg]upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/64/Grapevinesnail_01a.jpg/360px-Grapevinesnail_01a.jpg[/img]

[madohora]

Teraz będzie wielka draka
Z powodu małego ślimaka

[madohora]

Ponadto mogą występować zielone, brązowe czy nawet białe osobniki. Posiada dwie pary czułków. Pierwsza para czułków jest krótka. Oczy znajdują się na szczycie drugiej, dłuższej pary czułków. Otwór gębowy znajduje się po spodniej stronie głowy.

[madohora]

Pacyficzny ślimak bananowy występuje w wilgotnych lasach zachodnich wybrzeży Ameryki Północnej. Spotykany jest zarówno strefie chłodnego i umiarkowanego klimatu Alaski, Kanady i północno-zachodnich Stanów Zjednoczonych, jak i na obszarze klimatu subtropikalnego w Kalifornii. Zamieszkuje dno lasu z licznymi kryjówkami i dużą ilością martwej i zamierającej materii organicznej (opadłe liście, martwe drewno). Prowadzi głównie nocny tryb życia ale może być również aktywny w chłodne dni.

[madohora]

Pacyficzny ślimak bananowy jest drugim co do wielkości ślimakiem lądowym na świecie.

[madohora]

Aktywny głównie w nocy oraz w pochmurny bądź deszczowy dzień. Hibernacja trwa od października do marca. Zimuje w ściółce, pod kamieniami. Przed hibernacją muszla zasklepiana jest wieczkiem (epifragmą), które po wybudzeniu ze snu zimowego odpada. Występuje u niego hermafrodytyzm. Zapłodnienie jest krzyżowe. Kopulacja odbywa się na wiosnę. Do rozrodu przystępuje od maja do lipca. Może złożyć od 40 do 60 jaj. Składa jaja do zagłębienia w ziemi, następnie je zasypuje. Jaja są białe i mierzą 5,5-6,5 mm. Wylęg następuje po 3-5 tygodniach od złożenia, w zależności od wilgotności.

[madohora]

Gatunek jadalny. Eksportowany z Polski do Francji oraz Niemiec. W związku z nadmierną eksploatacją wprowadzono uregulowania dotyczące pozyskiwania ślimaka winniczka ze środowiska. Największy ślimak w Polsce i jeden z największych w Europie.

[madohora]

Zatrucie toksynami mięczaków morskich, zatrucie małżami – grupa zatruć pokarmowych wywoływanych przez glony planktonowe, głównie z typu bruzdnic, akumulowane przez mięczaki, przede wszystkim małże (omułki, ostrygi, przegrzebki, sercówki), które się tymi glonami odżywiają.

[madohora]

Spożycie skażonych małży wywołuje różne objawy, zależne od rodzaju toksyny, jej stężenia i wielkości spożycia. Zatrucie może przyjmować następujące postacie: amnestyczną – wywoływaną przez kwas domoikowy, nietypowy aminokwas.

[madohora]

Choroba charakteryzuje się pojawieniem się pierwszych objawów żołądkowo-jelitowych po 24 godzinach, a objawów neurologicznych po 48 godzinach. Objawy neurologiczne przypominają chorobę Alzheimera: występuje mylenie się, dezorientacja, utrata pamięci, napady, śpiączka. Opisano przypadki śmiertelne, zwłaszcza u osób starszych.

[madohora]

biegunkową – powodowaną przez kwas okadaikowy, toksyny fitoplanktonu z rodzaju Dinophysis, pektenotoksyny i jessotoksyny oraz przez kwas azaspirowy. Objawy pojawiają się po 30 minutach od spożycia toksyn i utrzymują do czterech dni. Występują uporczywe biegunki, wymioty, nudności i kurczowe żołądka, którym towarzyszy gorączka, bóle głowy i dreszcze. Dolegliwości ustępują samoistnie.

[madohora]

neurotoksyczną – powodowaną przez brewetoksynę. Objawy pojawiają się nawet kilka minut po spożyciu skażonego pokarmu, ale mogą również wystąpić przy wdychaniu aerozolu morskiego. Mogą wystąpić podwójne widzenie, trudności w przełykaniu, dreszcze, mdłości, biegunka, drętwienie, suchość w ustach. W przypadku zatrucia inhalacyjnego pojawia się uporczywy kaszel. Objawy ustępują zwykle po kilku godzinach, rzadziej po kilku dniach, a choroba nie daje trwałych konsekwencji.

[madohora]

porażenną (porażeniową, paralityczną) – najczęściej wywoływaną działaniem saksytoksyny. Objawia się drętwieniem języka, brakiem czucia, porażeniem mięśni oddechowych i układu ruchu, porażeniem układu sercowo-naczyniowego (z powodu hipotensyjnego działania toksyny), drżeniem rąk i palców u nóg, bełkotliwą mową, nadmiernym ślinieniem. Objawy występują szybko, 0,5 do 2 godzin od spożycia mięczaków, niekiedy wymagają intubacji i stosowania oddechu wspomaganego. Śmiertelność przy tym typie zatrucia wynosi około 10%.

[madohora]

[madohora]

W Unii Europejskim reguluje to decyzja Komisji z dnia 15 marca 2002 (2002/225). Nie wolno spożywać mięczaków morskich zebranych własnoręcznie, gdyż nie podlegają one kontroli skażenia i najwięcej zatruć miało miejsce właśnie w takiej sytuacji.

[madohora]

Ślimaki lądowe w kuchni – ślimaki lądowe stanowią od tysięcy lat formę pożywienia dla ludzi, świadczą o tym wykopaliska archeologiczne związane z kulturą mezolityczną dokonane na terenie dzisiejszej Algierii i Tunezji. Dowody kulinarnego zastosowania ślimaków, czyli osmolone skorupy odnaleziono także w innych stanowiskach archeologicznych regionu śródziemnomorskiego sprzed od 12000 do 6000 lat.

[madohora]

[madohora]

Walory smakowe ślimaków winniczków ceniono w starożytnym Rzymie. Przypisywano mu także właściwości lecznicze oraz uważano, że działa jak afrodyzjak. Starożytni Rzymianie zabrali ze sobą winniczki jako pokarm na Wyspy Brytyjskie, gdzie do tej pory nazywa się go "ślimakiem rzymskim" czyli Roman

[madohora]

W Europie ślimaki jadalne są aktualnie popularne we Francji, gdzie uchodzą za przysmak oraz w Belgii, Holandii, Portugalii i Hiszpanii. Ślimaki są znane również m.in. w kuchni japońskiej oraz kuchni chińskiej, a także na kontynencie afrykańskim w Nigerii i Południowej Afryce.

[madohora]

Ślimaki przeznaczone do konsumpcji pochodzą prawie wyłącznie z hodowli. Hoduje się zwłaszcza dwa gatunki – wciąż zbieranego w Polsce – ślimaka winniczka (Helix pomatia) oraz gatunek Helix aspersa. Mięso ślimaków hodowlanych jest delikatniejsze w smaku i bardziej kruche.

[madohora]

[madohora]

Ślimaki mogą być przyrządzane poprzez gotowanie, pieczenie na ruszcie lub duszenie w sosie. W kuchni francuskiej gotowane ślimaki podawane są zazwyczaj jako przystawka.

[madohora]

Niedogotowane, dziko żyjące ślimaki mogą przenosić pasożyty wywołujące rzadkie rodzaje zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych. Dziko żyjące ślimaki można znaleźć w wielu miejscach, niektórych gatunków nie można jednak zbierać z powodu ochrony prawnej.

[madohora]

Polska jest eksporterem winniczków. Rozporządzeniem Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 6 stycznia 1995 uznano winniczki za gatunek chroniony. Zezwolono jedynie na zbiór osobników o średnicy muszli powyżej 30mm, w okresie od 1 do 31 maja, na obszarach wyznaczonych przez wojewodę

[madohora]

W kuchniach pozaeuropejskich spożywa się również gatunki ślimaków spoza Europy i Afryki Północnej, np. Lissachatina fulica – duży ślimak pochodzący z Afryki Wschodniej. W kuchniach azjatyckich stosowane są różne gatunki ślimaków.

[madohora]

Ślimaki jadalne dostępne na rynku pochodzą przeważnie z farm hodowlanych, gdzie spędzają cały okres życia i są karmione specjalną mączką. W biologicznych hodowlach ślimaków nie stosuje się chemicznych środków ochrony roślin.

[madohora]

[madohora]

Okazy konsumpcyjne są zbierane i poddawane 'czyszczeniu', co polega na trzymaniu ich przez określony czas w skrzynkach z solą. Toksyczne środowisko powoduje skurcze przewodu pokarmowego, który oczyszcza się w ten sposób z kału i resztek niestrawionego pokarmu. Świeże, 'czyste; i gotowe do dalszego przyrządzania ślimaki w stanie spoczynku tzn. zamknięte w muszelkach, są pakowane w foliowe woreczki lub pudełeczka. Przechowywane w suchych warunkach, w temperaturze 8°C ślimaki zachowują przez 2 tygodnie przydatność do spożycia.

[madohora]

W handlu są też dostępne puszkowane jadalne części ślimaków, czyli bez muszelek.

[madohora]

Wartość energetyczna 100 gramów ślimaków (bez muszelek) wynosi 90 kcal (377 kJ). Mięso ślimaków jest wskazane w zaleceniu diety wysokoproteinowej, niskotłuszczowej i niskoenergetycznej.

[madohora]

Ślimaki są podawane jako przystawka, głównie w kuchni francuskiej. W wielu krajach termin escargot, oznaczający w języku francuskim ślimaka, rezerwuje się dla ślimaków przyrządzanych według oryginalnych francuskich przepisów, zwłaszcza dla ślimaków po burgundzku escargots à la Bourguignonne, tj. w muszli z dodatkiem masła i pietruszki lub czosnku.

[madohora]

[madohora]

W tradycyjnej kuchni hiszpańskiej małe i średnie ślimaki pod nazwą caracoles podaje się przeważnie z pikantnym sosem lub w zupie, zaś duże w potrawach, tj. arroz con conejo y caracoles (przygotowywany jak paella ryż ze ślimakami i mięsem królika), która jest popularna w lądowych regionach południowo-wschodniej Hiszpanii. Stosowane są następujące gatunki ślimaków: Helix aspersa, Helix punctata (obecnie Otala punctata), Helix pisana i Helix alonensis.

[madohora]

Potrawy ze ślimaków są spożywane także w Katalonii, gdzie znane są jako caragols lub cargols. W mieście Lleida odbywa się corocznie w maju regionalne święto "Aplec del cargol" przyciągające ok. 200 tysięcy uczestników.

[madohora]

W kuchni greckiej ślimaki są serwowane przede wszystkim na Krecie, choć spożywa się je także w innych częściach kraju. Ślimaki są gotowane w wodzie z dodatkiem octu winnego lub z pomidorami, ziemniakami i kabaczkami. Tradycyjna potrawa kreteńska to χοχλιοί μπουμπουριστοί, czyli ślimaki smażone na oliwie z cytryną.

[madohora]

Ślimaki są składnikiem w daniach sycylijskich. W języku sycylijskim są nazywane babbaluci. Ślimaki gotuje się w osolonej wodzie, a następnie podaje z sosem pomidorowym lub oliwą, czosnkiem i pietruszką. Potrawy ze ślimakami są serwowane również w innych regionach Włoch, zwłaszcza na Sardynii.

[madohora]

W Afryce Zachodniej, zwłaszcza w Ghanie, jadane są wielkie ślimaki z gatunku Achatina achatina, uznawane za przysmak.

[madohora]

[madohora]

Nie ustępując nasi Polacy w niczym Włochom i Francuzom, nawykli powoli, a dalej w najlepsze specjały obrócili owady i obrzezki, którymi się ojcowie ich jak jaką nieczystością brzydzili. Jedli żaby, żółwie, ostrzygł, ślimaki, granele, to jest jądrka młodym jagniętom i ciotkom wyrzynane, grzebienie kurze i nóżki kuropatwie (same paluszki nad świecą woskową przypiekane), w których sama tylko imaginacja jakiegoś smaku dodawała, sałaty, ogórki, musztardy i inne surowizny, które dawano do stołu do sztuki mięsa i pieczeniów. Te nie należały do kuchni, ale do kredensu, i stawiano to na stole razem z serwisem

[madohora]

Świeże ślimaki należy poddać wstępnej obróbce, która polega na gotowaniu przez 5 minut w wodzie z 5% zawartością octu. W ten sposób ślimaki zostają oddzielone od muszelek. Następnie ślimaki odcedza się na durszlaku i po ochłodzeniu wyjmuje się je małym widelczykiem z muszelek. Z kolei ślimaki (już bez muszelek) gotuje się ponownie w bulionie, aż do uzyskania odpowiedniego stopnia miękkości. Po tych zabiegach ślimaki poddaje się dalszej obróbce kulinarnej.

[madohora]

[madohora]

Owoce morza (wł. frutti di mare ‘owoce morza’) – jadalne skorupiaki i mięczaki morskie[1][2] spożywane przez ludzi, rozmaicie przyrządzane lub surowe. W krajach śródziemnomorskich stanowią popularne danie

[madohora]

Wśród owoców morza spożywane są głównie skorupiaki (homary, langusty, homarce, kraby i krewetki) oraz mięczaki, w tym małże (m.in. ostrygi, omułki, przegrzebki, sercówki), ślimaki (uchowiec, trąbiki, pobrzeżki) i głowonogi (mątwy, kałamarnice i ośmiornice).

[madohora]

Oddzielną grupą są szkarłupnie, np. jeżowce.

[madohora]

Tradycyjnie spożywane są powszechnie w krajach śródziemnomorskich oraz w Australii, prawdopodobnie odgrywały ważną rolę w odżywianiu człowieka już od początków jego historii, o czym świadczą znaleziska archeologiczne z epoki kamiennej.

[madohora]

[madohora]

W południowo-zachodniej Europie ślimaki jadalne są prawdziwym kulinarnym rarytasem, zwłaszcza we Francji, gdzie niemalże stanowi narodową potrawę. Chociaż jedne z najlepszych gatunków ślimaków występują w Polsce, to w naszym kraju ciągle nie potrafimy się do nich przekonać. Co warto wiedzieć o ślimakach jadalnych? Jak smacznie przyrządzić je w zaciszu własnej kuchni

[madohora]

Ślimaki jadalne to nieco kontrowersyjna potrawa. Chociaż docenili ją mieszkańcy południowo-zachodniej Europy, to w Polsce stanowią jedynie będące pod ochroną powolne stworzenia. U nas na myśl o skonsumowaniu tych żyjątek dostajemy gęsiej skórki, natomiast we Francji zajadają się nimi na potęgę, gdzie uchodzi za prawdziwy rozpieszczający podniebienie przysmak. Poza tym zajadają się nimi we Włoszech, Belgii, Holandii, Portugalii i Hiszpanii, ale znane są również m.in. w kuchni japońskiej oraz kuchni chińskiej, a także na kontynencie afrykańskim, a konkretniej w Nigerii, Ghanie i południowej części Czarnego Lądu.

[madohora]

W celach kulinarnych najczęściej stosuje się głównie ślimaki jadalne z rodzaju Helix:

Helix pomatia – ślimak winniczek, używa się osobników dorosłych o wielkości 40 do 55 mm i wadze od 25 do 45 g; występuje niemalże w całej Europie – od Skandynawii po Bałkany;
Helix aspersa aspersa – znany także jako europejski ślimak brązowy, przyrządza się osobniki dorosłe o wymiarach od 28 do 35 mm i wadze od 7 do 15 g; gatunek ten występuje w śródziemnomorskich regionach Europy, Afryce Północnej i zachodniej Francji;
Helix aspersa maxima – zwany potocznie Gros Gris, o wymiarach od 40 do 45 mm i wadze od 20 do 30 g, występuje przeważnie na terenach Afryki Północnej.

[madohora]

Jak smakują ślimaki jadalne? Tak naprawdę nie wyróżniają się niczym szczególnym, ale porównuje się je do mięsa drobiowego czy krewetek oraz innych owoców morza, np. małży. Co niektórzy twierdzą, że to takie ugotowane grzyby. Mięso ślimaków hodowlanych jest miękkie i delikatne, łatwe w obróbce termicznej. Można je poddawać różnym technikom przyrządzania posiłków: gotowaniu, pieczeniu, duszeniu, grillowaniu, smażeniu, marynowaniu i mieleniu. Poza tym ze ślimaków hodowlanych przyrządza się też pasztety.

[madohora]

[madohora]

W Polsce pierwsze hodowle ślimaków jadalnych powstały w latach 90-tych ubiegłego wieku. W ciągu roku przeprowadza się cykl hodowlany trwający sześć lub siedem miesięcy. Produkcja musi znajdować się tylko i wyłącznie w pomieszczeniach całkowicie zamkniętych. Dziko żyjące ślimaki mogą przenosić pasożyty wywołujące rzadkie rodzaje zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych i innych groźnych infekcji oraz chorób. Dziko żyjące ślimaki jadalne występują w wielu miejscach, ale niektórych gatunków nie można jednak zbierać z powodu ochrony prawnej

[madohora]

[madohora]

Ślimaki jadalne są doskonałym źródłem cennej lektyny, mają właściwości przeciwnowotworowe i pomagają wzmocnić układ odpornościowy i zwalczać komórki rakowe. Śluz ślimaka jest niezwykle bogaty w allantoinę, kolagen i elastynę, co jest korzystne w leczeniu chorób skóry i złamań kości. Wydzieliny tych mięczaków zawierają również peptyd miedzi, który jest uważany za jedyne źródło substancji wytwarzanej do tworzenia kremów, które są przydatne w minimalizowaniu blizn i ran.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Niektóre ptaki kradną. Na przykład mewy. Śledzą ciągniki i zbierają wyrzucane przez bronę jedzenie. Stepują, wywołując dżdżownice, a co więcej – okradają ludzi. Potrafią zabrać im jedzenie z talerza, wejść do sklepu i porwać smakołyk, ale nie wzgardzą też resztkami ze śmietnika. To sprytne stworzenia. Okazuje się, że na przykład mewy srebrzyste okradają te osoby, które nie zwracają na nie uwagi. Podobnie jak kieszonkowcy, zbliżają się do jedzenia, gdy tracimy czujność.

[madohora]

[madohora]

Na zdjęciu łasica sprawia wrażenie małego, szybkiego i ślicznego zwierzątka, które chciałoby się przytulać całymi dniami. Ale pozory mylą.

[madohora]

Łasice to bardzo ciekawskie stworzenia, które często chowają się w ustronnych miejscach, a zaskoczone przejawiają zaskakującą agresję. Poza tym należy pamiętać, że zwierzęta te mogą roznosić niebezpieczne choroby, dlatego nie wolno ich łapać — zwłaszcza gołymi rękoma. Z powodu przyspieszonej przemiany materii łasice spożywają dziennie około 40% masy swojego ciała

[madohora]

[madohora]

Wielu z nas doskonale wie, jak słodki jest miód i jak boleśnie żądli pszczoła. Na widok owada odruchowo wymachujemy rękoma, by go przepędzić. Okazuje się jednak, że pszczoła może odebrać takie zachowanie jako przejaw agresji i rzucić się do ataku.

[madohora]

W rzeczywistości owady te nie stanowią zagrożenia dla człowieka. Sytuacja wygląda jednak zgoła inaczej w przypadku osób, które mają uczulenie na jad pszczoły. Każdy owad może być dla nich śmiertelnie groźny. Niestety ludzie często nawet nie zdają sobie sprawy, że mają alergię. Jak wynika z badań, w niektórych regionach świata pszczoły są bardziej niebezpieczne niż węże i pająki, biorąc pod uwagę odsetek hospitalizacji

[madohora]

[madohora]

Okazuje się, że myszy mogą stwarzać szereg problemów — począwszy od roznoszenia chorób, a skończywszy na niszczeniu mienia. Aby piłować zęby, muszą nieustannie coś przegryzać. Nie ma znaczenia, czy na ich drodze znajdą się przewody elektryczne czy meble. Co ciekawe, te gryzonie potrafią przegryźć nawet beton. Trzeba też mieć na uwadze, że myszy bardzo szybko się rozmnażają. Rodzinka 6-8 osobników po 3 miesiącach może już liczyć 60 gryzoni

[madohora]

[madohora]

Sowy to urocze ptaki o wielkich oczach, które ciągle śpią — a przynajmniej z tym nam się kojarzą. Znamienny jest fakt, że do tych majestatycznych stworzeń porównuje się nocnych marków. Nie należy jednak zapominać, że to ptaki drapieżne.

[madohora]

Sowy prowadzą nocny tryb życia. Mają ostre szpony, czujny wzrok i słuch, a ich ciała zdobią specjalne pióra, które pozwalają im na niemal bezszelestny lot. Żywią się małymi ssakami, owadami, a czasem rybami. Mimo to zdarzały się przypadki, że sowy atakowały psy, a nawet ludzi. Daleko im więc do niegroźnych stworzonek

[madohora]

[madohora]

Okazuje się, że te urocze i pyzate stworzonka pomimo swojego wyglądu i wdzięcznej nazwy mogą stwarzać zagrożenie dla człowieka.

[madohora]

Wbrew powszechnej opinii nieświszczuki nie żywią się tylko trawą. Zdarzały się przypadki, że atakowały i wykańczały świstaki — swoich najbliższych krewnych. Trzeba też mieć na uwadze, że pieski preriowe mogą przenosić różne choroby. Dlatego lepiej w ogóle nie mieć z nimi styczności

[madohora]

[madohora]

Większość ludzi uważa, że pandy to urocze, leniwe, czarno-białe niedźwiadki, które całymi dniami odpoczywają i przeżuwają pędy bambusa. To w zasadzie prawda, ale tylko po części.

[madohora]

[madohora]

Podczas wiosennej przechadzki po łące często towarzyszą nam motyle. Owady fruwają dookoła, chaotycznie trzepiąc skrzydełkami, a przy odrobinie szczęścia lądują na dłoni. Ale nie wszystkie gatunki motyli są niegroźne dla człowieka.

[madohora]

Jednym z tych mniej przyjaznych jest niedźwiedziówka kaja. Motyl czuje się całkiem bezpiecznie, ponieważ unikają go nawet drapieżniki. Nie odstraszają ich jednak tylko jego barwy — owad wydziela neurotoksyczne estry choliny, a włoski jego gąsienicy mogą wywołać u ludzi pokrzywkę i poważne podrażnienia.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

„Przybij piątkę, człowieku!”

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Poduszki łapy kota przypominają pluszowego misia

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

.

[madohora]

Ślimaki jadalne stanowią cenny rarytas kulinarny we Francji, nazywane tam escargot, gdzie serwuje się je jako przystawkę. Najlepsze są te po burgundzku, czyli w muszli z dodatkiem masła, czosnku i pietruszki.

[madohora]

W Portugalii (poza północną częścią tego kraju) nazywane są caracóis i stanowią jednogarnkową potrawę z zawartością różnych dodatków – białego wina, czosnku, papryki piri-piri, oregano, kolendry, pietruszki, a czasem kiełbasy chouriço. Większe ślimaki, nazywane caracoletas, są przyrządzane na grillu wraz z sosem maślanym. Co ciekawe, w Portugalii spożywa się około 4000 ton ślimaków jadalnych rocznie.

[madohora]

W Grecji ślimaki jadalne są serwowane przede wszystkim na Krecie, chociaż pojawiają się je także na stołach w innych częściach kraju. Gotuje się je w wodzie z dodatkiem octu winnego lub serwuje z pomidorami, ziemniakami i kabaczkami. Tradycyjna potrawa kreteńska to ślimaki jadalne smażone na oliwie z cytryną.

[madohora]

Ślimaki jadalne występują także w daniach sycylijskich. W języku sycylijskim są nazywane babbaluci. Gotuje się je w osolonej wodzie, a następnie podaje z sosem pomidorowym lub oliwą, czosnkiem i pietruszką. Potrawy ze ślimakami są serwowane również w innych częściach Włoch, na innej wyspie - Sardynii.

[madohora]

Taka ciekawostka - moja babcia nie była żadną arystokratką a miała w domu naczynie do przygotowywania ślimaków - my z bratem myśleliśmy, że to do gotowania jajek. Miała też przyrządy do jedzenia tychże - czyli szczypczyki i specjalne widelczyki. Z drugiej strony nigdy nie widziałam aby babcia jadła ślimaki. Mój dziadek podczas wojny był we Francji może stamtąd przywlókł te naczynia?! Już się tego nie dowiem.

[madohora]

Zrobiła się niezła draka
Przyszedł Francuz zjadł ślimaka
U nas nie do pomyślenia
Ja go mam pocałować na "Do widzenia"?

[madohora]

[madohora]

Liczna gro m ad a ty p u m ię­ czaków . M ają one w y ra źn ą g ło w ^ z dw om a p aram i m aćków , n a k tó ry ch lu b obok k tó ry c h znajd u ją się oczy ję z y k je s t opatrzony tarkiem , t. j. p ły t­ kam i w apnistem i, ja k by ząbkam i, służącem i do śc ieran ia n ask ó rk a z roślin.

[madohora]

Ciało o kryte płaszczem , w ydzielającym
skorupę śrubow ato skręconą, w której tk w i ich kadłub i do k tó rej całe cho­ w ać się mogą. N a brzusznej stro n ie je s t szeroki m ięsień t. zw. n oga dopełzania

[madohora]

O ddechają płucam i lu b skrzelatni. M ala ich ilość żyje na lądzie, j a k n. p. ślim ak w i n n i c z e k lub w w odach słodkich ja k N ieru ch stawo wy, N alęg o ta; p rzew ażna ich ilość zam ieszkuje m orze; odznaczają się n ie­ raz ślicznem i skorupkam

[madohora]

Mątwa zwyczajna występuje u wybrzeży zachodniej Europy od Cieśnin Duńskich, przez Morze Północne, wody przybrzeżne Wysp Brytyjskich, wody Francji, Hiszpanii i Portugalii po wody Maroka w Afryce. Zamieszkuje również basen Morza Śródziemnego i czasem wpływa do Bałtyku.

[madohora]

Mątwa zwyczajna ma ciało grzbietobrzusznie spłaszczone, wydłużone, owalne. Składa się z głowy, worka trzewiowego oraz nogi (przekształconej w ramiona). Posiada dziesięć ramion, osiem krótkich oraz dwa dłuższe. Ramiona wyposażone są w przyssawk

[madohora]

Samce są większe od samic. Dodatkowo u samców ramie przekształcone jest w hektokotylus, narząd służący do przenoszenia spermatoforów.

[madohora]

Mątwa zwyczajna zamieszkuje wody słone i rzadziej słonawe, w morzach, w obszarach klimatu umiarkowanego i ciepłego. Młodsze osobniki tolerują większe wahania zasolenia i ogólnie większą niestabilność środowiska niż osobniki dorosłe.

[madohora]

Preferuje lekkie dno piaszczyste lub muliste. Porusza się ruchem odrzutowym lub falując płetwami. Jest organizmem rozdzielnopłciowy. Do rozrodu przystępuje przez cały rok, ze szczytem przypadającym na wiosnę i lato. Zapłodnienie jest wewnętrzne. Samiec narządem kopulacyjnym (zwanym hektokotylusem) przenosi spermatofor do jamy płaszczowej samicy.

[madohora]

Samica może złożyć do 4 tys. jaj. Średnica jaj wynosi od 8 do 10 mm. Jaja składane są m.in. na roślinność. Rozwój trwa od 30 do 90 dni. Dojrzałość płciową osiąga między 12 a 18 miesiącem życia. Dorosłe po rozrodzie giną. Żyje krótko, od roku do dwóch lat

[madohora]

Ma status zagrożenia najmniejszej troski (kategoria LC na liście IUCN).

[madohora]

W jego diecie znaleźć można ryby, skorupiaki, mięczaki, w tym inne głowonogi. Dłuższymi ramionami chwyta swoje ofiary. W sytuacji zagrożenia może zmienić kolor ciała, a także wyrzucić wydzielinę gruczołu czernidłowego. Jest gatunkiem jadalnym.

[madohora]

Kałamarnice, kalmary, kalmarokształtne (Teuthida) – rząd głowonogów (Cephalopoda) z podgromady płaszczoobrosłych (Coleoidea) obejmujący ok. 300 gatunków występujących w pełnosłonych morzach i oceanach kuli ziemskiej.

[madohora]

Kałamarnice są głowonogami morskimi żyjącymi w pełnosłonych wodach mórz i oceanów na całej kuli ziemskiej. Największa liczba gatunków zasiedla wody otwarte; niektóre kałamarnice zamieszkują wody przybrzeżne oraz głębiny oceaniczne.

[madohora]

Kałamarnice szybko i dobrze pływają ruchem odrzutowym dzięki wyrzutom strumienia wody z jamy płaszczowej przez lejek. Struktura ta może być skierowana w różne strony, co stwarza możliwość poruszania się w dowolnym kierunku – przeciwnym do kierunku strumienia wody. Ruch do przodu odbywa się dzięki delikatnemu falowaniu płetw bocznych. Niektóre gatunki, np. kałamarnica olbrzymia (Architeuthis dux) mogą osiągać prędkość ok. 40 km/h.

[madohora]

Historia ewolucyjna i podział systematyczny
Głowonogi z podgromady płaszczoobrosłych (Coleoidea) pojawiły się w środkowym karbonie, ok. 330 mln lat temu. Kałamarnice oddzieliły się od innych grup głowonogów w jurze, ok. 160-100 mln lat temu.

[madohora]

Kałamarnice są głowonogami o zróżnicowanych wymiarach ciała. Najmniejszymi gatunkami są przedstawiciele rodzajów Australiteuthis, Pickfordiateuthis, Abralia oraz Abraliopsis osiągające ok. 20-30 mm długości. Do największych kałamarnic (a zarazem głowonogów) należy kałamarnica olbrzymia (Architeuthis dux) osiągająca długość 13 m oraz kałamarnica kolosalna (Mesonychoteuthis hamiltoni) osiągająca długość 12-14 m

[madohora]

Ciało kałamarnic cechuje się wysmukłym, torpedowatym i opływowym kształtem, pokryte jest gładkim naskórkiem zawierającym liczne gruczoły śluzowe. W warstwie tkanki łącznej znajdują się chromatofory, dzięki którym kałamarnice mają możliwość zmiany barwy ciała oraz dopasowanie jej do barwy otoczenia.

[madohora]

Gatunki głębinowe posiadają narządy świetlne (fotofory) wytwarzające niebieskie, czerwone, zielone lub żółte światło, którego funkcją jest wabienie potencjalnej zdobyczy oraz odstraszanie drapieżników. Narządy świetlne niektórych kałamarnic (np. Watasenia scintillans, Abralia veranyi, Euprymna scolopes) wytwarzają światło o jasności i długości fali zbliżonej do światła docierającego w głębiny z powierzchniowych warstw oceanu, dzięki czemu ich sylwetka jest niewidoczna od spodu dla drapieżców (przeciwoświetlenie, ang. counter-illumination).

[madohora]

ŁÓDŹ. OSIEMNASTOLETNIA WERONIKA WALCZY O ŻYCIE PO ATAKU PSÓW - www.msn.com.pl - 28.05.2022

[madohora]

SZERSZEŃ, TRZMIEL, OSPA I PSZCZOŁA KTÓRE Z NICH SĄ NIEBEZPIECZNE - www.msn.com.pl - 28.05.2022

[madohora]

JAK SZALONY GNAŁ HULAJNOGĄ. DOSZŁO DO ZDERZENIA - www.msn.com.pl - 28.05.2022

[madohora]

BLONDYNKA I PÓŁNAGI FACET WSTRZYMALI RUCH NA AUTOSTRADZIE KŁÓCĄC SIĘ NIE WIADOMO O CO - www.msn.com.pl - 28.05.2022

[madohora]

PIJANY 21 LATEK WSIADŁ ZA KÓŁKO. PASAŻEROWIE NIE ŻYJĄ - www.msn.com.pl - 28.05.2022

[madohora]

Zdobycz chwytana jest przy użyciu czułków, przytrzymywana jest przez pozostałe ramiona, a następnie zabijana i rozrywana za pomocą masywnych szczęk. Ślina niektórych gatunków zawiera toksyny paraliżujące ofiarę (m.in. neurotoksyny, cefalotoksyny)

[madohora]

Rozmnażanie i rozwój
Kałamarnice są zwierzętami rozdzielnopłciowymi. Zapłodnienie jest wewnętrzne, samiec za pomocą hektokotylusa wprowadza spermatofor (pakiet plemników otoczony osłonką) do jamy płaszczowej samicy bądź zbiornika położonego w pobliżu jej otworu gębowego.

[madohora]

Jaja składane są pojedynczo lub w pakietach zawierających po ok. 100 sztuk, osłoniętych twardniejącą, galaretowatą osłonką. Samice kałamarnic przytwierdzają złożone jaja do skał lub roślinności (np. glonów) bądź pozostawiają je unoszące się w toni wodnej

[madohora]

Rozwój jest prosty, nie występuje stadium larwalne – młode osobniki są miniaturami osobników dorosłych. Długość życia kałamarnic wynosi od roku do 3 lat; większość dorosłych kałamarnic ginie po zakończeniu rozrodu – samce giną przeważnie tuż po kopulacji, samice po złożeniu jaj.

[madohora]

Kalmar pospolity (Loligo vulgaris)
Nazywany/a też: kałamarnica zwyczajna

[madohora]

Kalmar pospolity występuje w wodach wschodniego oceanu Atlantyckiego. Spotykany jest w Bałtyku, Morzu Północnym, Morzu Śródziemnym, wzdłuż wybrzeży zachodniej Europy oraz zachodniej i południowej Afryki.

[madohora]

Głowa kalmara pospolitego wyposażona jest w parę dużych, okrągłych oczu. Otwór gębowy otoczony wargą, u jej nasady występują szczęki tworzące rogowy dziób. Ciało cylindryczne, składa się z głowy, worka trzewiowego oraz nogi (przekształconej w ramiona i lejek). Kolor ciała zmienny, szaro- przezroczysty bądź czerwonawy. Romboidalne płetwy stanowią 2/3 długości płaszcza. Posiada dziesięć ramion, z czego dwa z nich są wyraźnie wydłużone. Na ramionach występują przyssawki.

[madohora]

Muszla jest zredukowana, występuje w postaci cienkiej płytki, obrośniętej płaszczem. Płaszcz jest długi, cylindryczny. U samców ramie przekształcone jest w hektokotylus, narząd służący do przenoszenia spermy. Ponadto samce są nieco większe od samic. Podobnym gatunkiem jest Loligo forbesii.

[madohora]

Kalmar pospolity przebywa w toni wodnej wód słonych. Zamieszkuje różnorodne siedliska o różnym typie podłoża. Preferuje głębokości od 20 do 250 metrów, maksymalnie 500 m. Wykazuje migracje zarówno pionowe, jak i poziome. Pływa w ławicach. Rozrodów odbywa się przez większość roku, ze szczytami przypadającymi na wczesną wiosnę i lato. Organizm rozdzielnopłciowy. Zapłodnienie jest wewnętrzne

[madohora]

Kalmary pospolite poławiane są na dużą skale, cenione ze względu na walory smakowe.

[madohora]

Kałamarnica kolosalna (Mesonychoteuthis hamiltoni)
Kałamarnica kolosalna występuje w oceanach półkuli południowej. Zamieszkuje głównie rejony arktyczne rzadziej zapuszczając się w regiony umiarkowane i podzwrotnikowe. Młode osobniki bywają spotykane dalej na północ niż starsze. Najdalej na północy kałamarnica kolosalna obserwowana jest w wodach południowej Afryki, Ameryki Południowej i Nowej Zelandii.

[madohora]

Dorosłe kałamarnice prawdopodobnie zamieszkują wody głębsze niż 2200 m. Młodsze spotykane są w nieco płytszych wodach - do 1000 m głębokości. Kałamarnica kolosalna na liście IUCN ma status zagrożenia najmniejszej troski (kategoria LC). Największymi wrogami dla nich są kaszaloty. Kałamarnica kolosalna jest organizmem rozdzielnopłciowym. Zapłodnienie jest wewnętrzne. Potencjalną płodność oszacowano na 4,2 miliony oocytów.

[madohora]

Kałamarnica kolosalna jest drapieżna. Swoje ofiary wypatruje a następnie chwyta je dwoma wydłużonymi ramionami. Podstawę jej diety stanowią ryby, ponadto poluje na inne kałamarnice. Ma bardzo wolne tempo metabolizmu.

[madohora]

[madohora]

Rzadsza jest w rejonach tropikalnych i polarnych. Na podstawie rozmieszczenie można wnioskować, że prawdopodobnie preferuje obszary stoków wyspiarskich i kontynentalnych.

[madohora]

Ciało wysmukłe, torpedowate. Składa się z głowy, worka trzewiowego oraz nogi (przekształconej w ramiona i lejek). Głowa jest silnie rozwinięta, wyposażona w parę dużych oczu. Otwór gębowy (zaopatrzony w rogowy dziób) otoczony przez ramiona. Posiada dziesięć długich ramion, z czego dwa z nich są wyraźnie wydłużone, z haczykowatymi przyssawkami

[madohora]

Nie znamy siedliska kałamarnicy olbrzymiej. Żywe osobniki praktycznie nie są spotykane przez ludzi. Poławiana była przypadkiem zarówno z obszarów przydennych, jak i z toni wodnej. Zamieszkuje prawdopodobnie głębokości od 200 do 1000 m. Na podstawie badań dotyczących warunków przyswajania tlenu przez krew kałamarnic można sądzić, że preferują one wody chłodne i muszą unikać wód ciepłych. Pływa ruchem odrzutowym. Do rozrodu przystępuje raz w życiu. Jest organizmem rozdzielnopłciowym. Zapłodnienie jest wewnętrzne. Samica produkuje ogromne ilości jaj, otoczonych galaretowatą substancją. Jaja mierzą średnio 0,5-1,4 mm długości oraz 0,3-0,7 mm szerokości. Dojrzałość płciową osiąga w trzecim roku życia. Aktywny drapieżnik, swoje ofiary chwyta wydłużonymi ramionami. Do jego diety zaliczyć można inne głowonogi, skorupiaki, małże oraz ryby. Żyje do krótko, do 5 lat.

[madohora]

[madohora]

Owoce morza bogate są w witaminy i składniki odżywcze. Nie inaczej jest w przypadku kalmarów, które są nie tylko zdrową i pyszną przekąską, ale także naturalnym afrodyzjakiem. Chociaż na pierwszy rzut oka nie wyglądają apetycznie, to kalmary w smaku są delikatne i posiadają ciekawą konsystencję. Co powinniśmy wiedzieć o kalmarach?

[madohora]

Kalmary mają charakterystyczne obłe i podłużne ciało oraz posiadają dziesięć odnóży, z których dwa są wyraźnie dłuższe od pozostałych. Ich ciało pokryte jest chitynową „skorupką” i występuje w różnych kolorach: od szaro-przezroczystego do czerwonego. Kalmary osiągają nawet do 40 centymetrów długości i mogą ważyć do 1,5 kilogramów.

[madohora]

Smakują dosyć specyficzne i nie każdemu mogą przypaść do gustu. Charakteryzują się delikatnym słodko-morskim smakiem, a w konsystencji są lekko gumowate. Dlatego ważne jest ich odpowiednie przyrządzenie

[madohora]

Kałamarnice zaliczane są do owoców morza. ...

[madohora]

Zwierzę to opisał Adolf Naef w 1916 roku.

[madohora]

Niektóre kałamarnice potrafią wyskakiwać z wody. ...

[madohora]

Kałamarnice są jednymi z najinteligentniejszych głowonogów.

[madohora]

Kałamarnice mają 3 serca

[madohora]

Największym głowonogiem jakiego udokumentowano była kałamarnica mająca 10 metrów długości i ważąca 495 kg.

[madohora]

[madohora]

Największym przedstawicielem jest kałamarnica olbrzymia – największy potwierdzony przypadek pochodzi z 1887 roku, kiedy to zmierzone zwierzę wyrzucone przez fale mierzyło 18 metrów długości.

[madohora]

To prawdopodobnie właśnie kałamarnica olbrzymia była inspiracją do powstawania opowieści o legendarnym krakenie: morskim stworzeniu, które zatapiało statki.

[madohora]

Kałamarnica olbrzymia ma niewielu naturalnych przeciwników. Jednym z nich jest kaszalot, dla którego różne gatunki dużych kałamarnic mogą stanowić nawet kilkadziesiąt procent pożywienia.

[madohora]

Niektóre gatunki kałamarnic wykazują bardzo dużą agresję zarówno w stosunku do innych stworzeń morskich, jak i samego człowieka. Istnieją potwierdzone przypadki prób atakowania nurków i kamerzystów.

[madohora]

Niektóre kałamarnice, które żyją w oceanicznych wodach głębinowych, posiadają fotofory czyli specjalne narządy emitujące światło, które może stanowić zarówno narzędzie do obrony przed drapieżnikami, jak i wabik na mniejsze morskie stworzenia.

[madohora]

Kałamarnica olbrzymia może osiągać prędkość nawet 40km/h.

[madohora]

Najczęściej wyławianym gatunkiem kałamarnic są kalmary pospolite, które stanowią jeden z najbardziej docenianych owoców morza. Ich połów ma ogromny wpływ na gospodarkę światową, a same zwierzęta stanowią przysmak w wielu miejscach na całym świecie.

[madohora]

Mniejsze przedstawiciele rodziny kałamarnic nazywane są kalmarami – znamy je przede wszystkim z kuchni, w tym również tej europejskiej, głównie z krajów południowej i południowo-zachodniej części kontynentu. Najwięcej tajemnic kryją jednak żyjące w ukryciu, rzadkie, ogromne i z pewnością dla wielu przerażające kałamarnice olbrzymie i nieco mniejsze kałamarnice kolosalne.

[madohora]

[madohora]

Kalmary są znakomitym źródłem pełnowartościowego białka, które jest łatwo przyswajalne przez nasz organizm. Jest ono głównym materiałem budulcowym organizmu (przede wszystkim układu mięśniowego) i stanowi około 20% masy ciała człowieka

[madohora]

To także znakomite źródło rzadko występujących w środowisku pierwiastków: fluoru, jodu oraz selenu. Jod jest niezbędny do produkcji hormonów tarczycy, a z kolei od ich prawidłowego stężenia we krwi zależy między innymi prawidłowy rozwój i funkcjonowanie mózgu oraz układu nerwowego, przysadki mózgowej, mięśni, serca i nerek. Poza tym hormony tarczycy regulują procesy wzrostu i dojrzewania komórek organizmu, biorą udział w procesach oddychania komórkowego i wytwarzania energii.

[madohora]

Są niezbędne do utrzymania prawidłowej temperatury ciała. Selen również odpowiada za prawidłowe funkcjonowanie tarczycy oraz zwiększa odporności organizmu. Może także obniżać ryzyko wystąpienia niektórych form nowotworów. Co ciekawe, selen wspomaga również leczenie depresji, łagodzi ból towarzyszący reumatoiadalnemu zapaleniu stawów.

[madohora]

Natomiast fluor gromadzi się przede wszystkim w zębach i kościach, utwardzając szkliwo oraz uczestnicząc w procesach demineralizacji oraz reminalizacji, jakie zachodzą w jamie ustnej. Pierwiastek ten spełnia też ważną rolę w budowaniu prawidłowej tkanki kostnej.

[madohora]

Kalmary są naturalnym afrodyzjakiem. Te niezwykłe stworzenia morskie bogate są w cynk, który uważany jest za pierwiastek miłości. Jego zadaniem jest podniesienie poziomu testosteronu u panów i podkręcenie libido u kobiet. Ponadto zapewnia prawidłową pracę męskich gruczołów płciowych. Po kalmary oraz inne owoce morza powinny sięgać pary, które starają się o dziecko.

[madohora]

W sklepach dostępne są kalmary w kilku wersjach: świeże, mrożone oraz konserwowane w puszce. 80 procent całej masy kalmarów, nadaje się do jedzenia. Zalicza się do nich mięso z korpusu oraz odnóży, które wcześniej należy oczyścić poprzez ściągnięcie zewnętrznej błony i wyrzucenie wnętrzności.

[madohora]

Kalmary cieszą się ogromną popularnością w kuchni azjatyckiej i śródziemnomorskiej. Najczęściej serwuje się je grillowane, smażone na głębokim oleju albo duszone. W kuchni tajskiej kalmary najczęściej podaje się smażone na ostro i doprawione aromatycznymi przyprawami.

[madohora]

W kuchni hiszpańskiej pełnią wyjątkową rolę – narodowe danie tego kraju, paella, składa się przede wszystkim z owoców morza, a więc kalmarów, krewetek, małży oraz ryżu i szafranu. Również i na rosyjskich stołach królują te głowonogi, najczęściej w roli suszonej i solonej zakąski do piwa. Z kolei małe okazy kalmarów, grillowane z pieprzem i solą, to jedna z najbardziej popularnych potraw na Bałkanach.

[madohora]

Niestety trzeba z rozwagą spożywać kalmary. Głowonogi i inne stworzenia zaliczane do owoców morza, są łatwo podatne na zanieczyszczenia przez toksyczne metale ciężkie obecne w wodzie – mają słabą zdolność do ich metabolizowania, a to niestety sprzyja akumulacji.

[madohora]

[madohora]

Świeże kalmary należy oczyścić z błon i wnętrzności, a potem przez chwilę smażyć lub gotować, aby zachowały swoją delikatność. Z kolei mrożone kalmary należy rozmrozić w chłodnej wodzie, następnie oczyścić i pokroić w krążki, potem obtoczyć je w mące z solą i pieprzem, a następnie krótko smażyć na rozgrzanym oleju.

[madohora]

Cały sukces przyrządzania kalmarów tkwi w sposobie ich gotowania. Przede wszystkim liczy się czas przygotowywania, który musi być bardzo krótki, zaś temperatura bardzo wysoka. Dzięki temu będą chrupiące na zewnątrz, a miękkie w środku.

[madohora]

Kalmary smażone na tłuszczu świetnie smakują bez żadnych dodatków, ale można je serwować w obecności ulubionych sosów. Przygotowane na różne sposoby są znakomitym uzupełnieniem zup, sałatek i innych potraw. Doskonale komponują się z białym schłodzonym winem.

[madohora]

Odpowiedź brzmi tak. Poza tym, że są zdrowe, bo dostarczają organizmowi cennych i rzadkich składników mineralnych (selen, jod), to są również niskokaloryczne i nie rujnują naszej sylwetki. Poza tym, są smakowite i posiadają ciekawą konsystencję

[madohora]

Dużym plusem jest fakt, że kalmary można przygotować szybko, a to stanowi świetną alternatywę dla czasochłonnych dań. To również doskonała opcja przy zdrowej i zbilansowanej diecie. Kalmary są także silnym afrodyzjakiem, zatem warto się nimi zajadać w trakcie romantycznej kolacji. Jednak są łatwo podatne na zanieczyszczenia przez toksyczne metale ciężkie obecne w wodzie, dlatego ich częste spożywanie nie jest wskazane.

[madohora]

[madohora]

Mszywioły (Bryozoa) – typ wodnych, głównie morskich, kolonijnych zwierząt bezkręgowych o najwyższym – wśród wtórnojamowców – stopniu organizacji kolonii, zwanej zoarium. Pojedyncze osobniki, nazywane zooidami, mają w części głowowej aparat czułkowy zwany lofoforem. Zewnętrznie są podobne do polipów stułbiopławów.

[madohora]

Pojedyncze osobniki (zooidy) są drobne, dobrze widzialne tylko pod mikroskopem. Ich ciało składa się z ruchomego odcinka głowowego (polypid) zaopatrzonego w lofofor oraz nieruchomego odcinka dolnego (cystid). Ciało okryte jest pochewką (zooecjum) galaretowatą, błoniastą lub zwapniałą. Dokoła otworu gębowego znajdują się liczne orzęsione czułki, osadzone okółkiem na brzegu tarczy okrągłej lub w kształcie podkowy.

[madohora]

Najstarsze znane zwierzęta, które niewątpliwie można zaliczyć do mszywiołów żyły w ordowiku (wczesny tremadok). W 2010 r. na podstawie skamieniałości odkrytych w utworach górnego kambru Meksyku opisany został gatunek Pywackia baileyi, sklasyfikowany przez autorów jego opisu jako najstarszy znany mszywioł

[madohora]

Interpretację tę podważyli Taylor, Berning i Wilson (2013), w których ocenie bardziej prawdopodobne jest, że P. baileyi był koralowcem ośmiopromiennym; w ocenie Landinga i współpracowników (2015) P. baileyi nie ma jednak cech budowy, które uzasadniałyby zaliczenie go do koralowców i najprawdopodobniej jest mszywiołem spokrewnionym ze szczupnicami

[madohora]

Mszywioły dzieli się na trzy gromady:

Gymnolaemata – krążelnice
Phylactolaemata – podkówczaki
Stenolaemata – szczupnice
W Polsce stwierdzono 12 gatunków występujących w wodach słodkich i słonawych

[madohora]

Pierwszą pracą w Polsce skupiającą się nad bryozoami była publikacja autorstwa Józefa Premika (w dysertacji doktorskiej pt. Studia nad bryozoami sylurskimi Podola, w której jako pierwszy w Polsce zilustrował 39 gatunków mszywiołów

[madohora]

mszywioły, Bryozoa,
typ wodnych bezkręgowców zaliczanych kiedyś do czułkowców;
znane od ordowiku, współcześnie ok. 4 tys. gat.; tworzą osiadłe lub pełzające kolonie, okryte galaretowatą lub chitynową osłoną; w budowie pojedynczego osobnika rozróżnia się: część głowową (polipid), zaopatrzoną w aparat czułkowy (lofofor) dookoła otworu gębowego, oraz część tylną (cystyd) łączącą się z pniem kolonii; obojnaki, rozwój ze swobodnie pływającą larwą (cyfonautes); bezpłciowo rozmnażają się przez pączkowanie lub statoblasty; tworzą mszyste powłoki na roślinach i przedmiotach podwodnych w przybrzeżnej strefie, gł. mórz tropik. oraz wód słodkich (np. rozpiórek, Plumatella repens).

[madohora]

Myksosporidiowce (Myxozoa) – typ pasożytniczych mikroorganizmów wodnych o swoistej budowie i cyklu rozwojowym, dawniej zaliczanych do pierwotniaków, ponieważ początkowo występują jako pojedyncze komórki, później tworzą wielojądrowe plazmodia lub zamknięte worki ze spłaszczonych komórek. Wieloma szczegółami budowy i rozwoju nawiązują do parzydełkowców (Cnidaria), dlatego we współczesnych klasyfikacjach biologicznych są zaliczane do królestwa zwierząt (w randze odrębnego typu lub są włączane do Cnidaria). Badania molekularne potwierdziły pokrewieństwo tych grup

[madohora]

WYJĄTKOWE ODKRYCIE NA ANATARKTYDZIE - Interia - 16.01.2022

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Nicienie (Nematoda) – typ zwierząt bezkręgowych, dawniej klasyfikowanych jako gromada w typie obleńce.

[madohora]

Kształt ciała: silnie wydłużone, o zróżnicowanych wymiarach (dymorfizm). W większości są to organizmy niewielkie, osiągające długość od 0,3 mm do mniej niż 10 cm, niektóre osiągają około 1,2 m, a jeden z gatunków osiąga 8 m długości ciała

[madohora]

Powłoka zewnętrzna: wór powłokowo-mięśniowy składający się z oskórka, nabłonka i pojedynczej warstwy mięśni.

[madohora]

Nabłonek (zwany hipodermą) leży pod oskórkiem; jego budowa jest zależna od wielkości nicieni, tworzy on zgrubienia zwane wałkami hipodermalnymi, biegnące wzdłuż ciała.

[madohora]

Warstwa mięśniowa zbudowana jest z czterech par mięśni podłużnych. Nie ma tu mięśni poprzecznych, jakie spotykamy u wirków. Jamę ciała wypełnia płyn surowiczy, który zapewnia zwierzęciu sprężystość, zastępuje on również układ krążenia rozprowadzając substancje odżywcze.

[madohora]

Posiadają szkielet hydrostatyczny.

[madohora]

Układ pokarmowy ma postać przewodu. Dzieli się on na trzy odcinki: przedni (początkowy) i tylny (końcowy) – pochodzenia ektodermalnego, oraz środkowy – pochodzenia endodermalnego. Rozpoczyna się otworem gębowym, który prowadzi do gardzieli łączącej się z jelitem, a kończy otworem odbytowym. U niektórych gatunków może dojść do redukcji otworu odbytowego, a nawet jelita środkowego.

[madohora]

Nicienie nie posiadają układu oddechowego, a wymianę gazową prowadzą całą powierzchnią ciała. Pasożyty potrafią oddychać beztlenowo.

[madohora]

Układ krążenia nie został wyspecjalizowany, substancje odżywcze rozprowadzane są po organizmie przez płyn surowiczy.

[madohora]

Układ nerwowy składa się z pierścienia okołogardzielowego (obrączki okołogardzielowej), w skład którego wchodzi 5 zwojów nerwowych i z pni nerwowych (pnia brzusznego i pnia grzbietowego), połączonych spoidłami poprzecznymi.

[madohora]

Poprzedza go, wspólny dla obu kanałów, kanał poprzeczny. Główne zadanie tego układu to regulacja ciśnienia osmotycznego organizmu. U nicieni występują również komórki fagocytarne, które zatrzymują i gromadzą nierozpuszczalne w wodzie produkty przemiany materii. Zgromadzone odpady przetrzymywane są przez całe życie organizmu.

[madohora]

Nicienie rozmnażają się jedynie płciowo. Większość nicieni jest rozdzielnopłciowa, a u niektórych z nich występuje wyraźny dymorfizm płciowy. Samica jest najczęściej większa. U samców tylna część ciała jest zagięta. Większość nicieni jest jajorodna (jajożyworodny – jaja mezolecytalne – jest włosień kręty), a ich rozwój dzieli się na kilka stadiów: może być prosty lub złożony, nie wymaga zmiany żywiciela, choć niektóre gatunki mają ponad trzech. Larwa jest bardzo podobna do dorosłego osobnika, nie posiada narządów rozrodczych oraz jest mniejsza. Wzrostowi towarzyszą linienia, podczas których zostaje zrzucony stary oskórek i na jego miejscu pojawia się nowy.

[madohora]

nicienie, Nematoda,
typ bezkręgowców; opisano ok. 10 tysięcy gatunków;
żyją w glebie, tkankach roślinnych i zwierzęcych, wodach słodkich i słonych; większość prowadzi wolno żyjący tryb życia; zwierzęta cylindrycznego kształtu posiadające pseudocelomę (pierwotna jama ciała) wypełnioną płynem; długość ciała dorosłych nicieni od 1 mm do 8 m (większość mniejsza niż 10 cm); ciało pokryte kilkuwarstwową kutikulą przepuszczalną tylko dla małych związków i niestanowiącą drogi zdobywania pożywienia; narządy zmysłów słabo rozwinięte (brodawki, szczecinki, u form wolno żyjących niekiedy plamki oczne); układ pokarmowy jest zbudowany z torebki gębowej, silnie umięśnionej gardzieli, jelita środkowego i tylnego kończącego się odbytem; układ wydalniczy najczęściej składa się z gruczołu wydalniczego i systemu przewodów ułożonych po bokach ciała; układ nerwowy składa się z obrączki obejmującej gardziel, pni podłużnych i nerwów bocznych; nicienie są najczęściej rozdzielnopłciowe, o wyraźnym dymorfizmie płciowym; w rozwoju występuje stadium larwy; żywią się szczątkami organicznymi, pokarmem roślinnym, rzadko drapieżne, liczne są pasożytami roślin (np. mątwiki, węgorki) i zwierząt, także człowieka (np. filarie, glisty, owsiki, włosień).

[madohora]

włosień, trychina, Trichinella,
rodzaj kosmopolitycznych nicieni z rodziny Trichinellidae;
pasożyt wielu gat. ssaków dzikich i udomowionych (świni, dzika, psa, lisa, szczura i in.), także człowieka, pasożytuje w jelicie cienkim, samica dł. 5 mm, samiec dł. 1,6 mm; cały cykl rozwojowy przechodzi w jednym żywicielu; larwy po skomplikowanej wędrówce osiadają w mięśniach szkieletowych (otoczone torebką łącznotkankową wytwarzaną przez żywiciela); włosień kręty, T. spiralis wywołuje u człowieka chorobę włośnicę.

[madohora]

włośnica,
med. inwazyjna choroba ogólnoustrojowa wywołana spożyciem mięsa zakażonego larwami włośnia krętego;
przebieg zależy od ilości spożytych z mięsem larw włośni; w fazie jelitowej — okres namnażania się larw — mogą występować pobolewania brzucha i biegunka; z jelit włośnie wędrują z krwią do mięśni, gdzie się osiedlają — faza mięśniowa: występuje obrzęk okolicy oczodołów, bóle mięśni okoruchowych i in. poprzecznie prążkowanych (kończyn dolnych i górnych, mięśni przepony) oraz gorączka; po osiedleniu się larw w mięśniach następuje ich wzrost kosztem białka ustroju gospodarza, dorosłe larwy zwijają się spiralnie, otaczają torebkę łącznotkankową i pozostają w ustroju. Zapobieganie włośnicy polega gł. na kontroli wet. mięsa oraz nie spożywaniu go w stanie surowym czy półsurowym; włośnica występuje zwykle w postaci zachorowań grupowych, np. rodzinnych lub obejmujących wiele osób (np. zaopatrujących się z tego samego źródła).

[madohora]

owsiki, Oxyuridae,
rodzina nicieni pasożytujących w jelicie grubym człowieka i wielu gat. ssaków;
kształt ciała samicy podobny do ziarniaka owsa (stąd nazwa); owsik koński, Oxyuris equi (dł. samicy 2,4–15 cm) — pasożyt (gł. w okrężnicy) koni, osłów, mułów; owsik ludzki, Enterobius vermicularis (dł. samicy do 12 mm) — pasożyt człowieka, wywołujący owsicę; zakażenie drogą pokarmową.

[madohora]

owsica,
choroba pasożytnicza, przede wszystkim małych dzieci, wywoływana przez owsika ludzkiego (owsiki);
samice składają jaja w okolicy odbytu i powodują (zwłaszcza wieczorem i nocą) dokuczliwe swędzenie; objawy: zmiany zapalne w okolicy odbytu, bezsenność, niepokój, brak apetytu, bóle brzucha, rzadko zmiany w okolicy sromu; leczenie farmakologiczne; zapobieganie: odrobaczenie żywicieli i osób z bliskiego otoczenia, przestrzeganie higieny osobistej.

[madohora]

glisty,
popularna nazwa nicieni z nadrodziny Ascaridoidea;
stadia dorosłe glist osiedlają się w jelicie cienkim i należą do najczęściej spotykanych pasożytów człowieka oraz zwierząt domowych i hodowlanych; wywołują glistnice; glista ludzka, Ascaris lumbricoides — pasożyt jelita cienkiego człowieka (dł. samicy ok. 25 cm, samca ok. 14 cm); składa ok. 200 tys. jaj na dobę, które są wydalane wraz z kałem; tzw. jajo inwazyjne zawiera larwę, która połknięta wraz z pożywieniem dostaje się do jelita cienkiego, przebija ścianę jelita, z krwioobiegiem wędruje do wątroby, prawej komory serca, płuc, światłem oskrzeli do tchawicy i jamy ustnej (mierzy wówczas ok. 2,2 mm), ponownie połknięta dostaje się do przewodu pokarmowego i po ok. 70 dniach wyrasta w postać dojrzałą; podobne pod względem budowy i rozwoju są: glista świńska (Ascaris suum) i glista końska (Parascaris equorum)

[madohora]

toksokaroza, zespół wędrującej larwy trzewnej,
choroba pasożytnicza zwierząt i ludzi wywoływana przez larwy nicieni rodzaju Toxocara, będących pasożytami zwierząt (psy i koty).
Zakażenie następuje przez pokarm zabrudzony najczęściej ziemią zainfekowaną jajami glist; wylęgłe z jaj larwy wędrują z krwią do różnych narządów: wątroby, płuc, oka oraz do ośrodkowego układu nerwowego; objawy chorobowe zależą od intensywności inwazji, umiejscowienia się larw i reakcji immunologicznej ustroju gospodarza. Zapobieganie polega na zwalczaniu zarobaczenia u zwierząt, zwłaszcza młodych, i przestrzeganiu higieny żywienia; szczególne znaczenie ma ochrona miejsc zabaw dziecięcych (piaskownice) przed dostępem zwierząt.

[madohora]

filarie [łac. filum ‘nić’],
potoczne określenie nicieni z rodziny Filariidae
— pasożytów kręgowców, z wyjątkiem ryb; na ogół drobne, włosowate, umiejscawiają się w jamach ciała, oczodołach, w układzie krwionośnym, limfatycznym, oddechowym i w podskórnej tkance łącznej; rozwój filarii jest związany ze zmianą żywiciela; zakażenie przy ukłuciu kręgowca (żywiciel ostateczny) przez owada (np. muchówkę) zakażonego larwami; do filarii najczęściej atakujących człowieka należą: Wuchereria bancrofti (filariozy), loa loa i drakunkulus.

[madohora]

węgorki,
nazwa zbiorcza nicieni m.in. z rodziny Strongyloididae — których pokolenie dzieworodnych samic pasożytuje w jelitach kręgowców (z wyjątkiem ryb), wywołując chorobę węgorczycę, i nicieni z rzędu Tylenchida — pasożytów roślin, także uprawnych;
węgorek jelitowy, Strongyloides stercoralis (dł. samicy ok. 2,2 mm), żyje w jelicie cienkim człowieka; węgorek świński, Strongyloides ransomi (dł. do 4 mm) — w jelitach świni i dzika; węgorek niszczyk, Ditylenchus dipsaci jest groźnym szkodnikiem zbóż, buraków, ziemniaków, tytoniu, koniczyny czerwonej

[madohora]

mątwik, Heterodera,
rodzaj nicieni, którego przedstawiciele są wewn. pasożytami korzeni roślin.
Samce dł. do 2 mm, robakowate, samice nieco mniejsze, w kształcie cytryny; dają jedno do kilku pokoleń rocznie; niektóre mogą powodować znaczne straty w uprawach roślin, np. mątwik buraków, H. schachtii, pasożyt gł. roślin z rodziny komosowatych (zwłaszcza buraka) i kapustowatych (krzyżowych), powoduje karłowacenie, żółknięcie i zasychanie roślin; mątwik ziemniaczany, H. rostochiensis, szkodnik roślin psiankowatych, gł. ziemniaka; mątwiki są zwalczane np. przez stosowanie odpowiedniego płodozmianu i niszczenie chwastów żywicielskich.

[madohora]

Budowa i najważniejsze funkcje ciała:

zwierzęta dwubocznie symetryczne – posiadają dwustronną symetrię budowy ciała i ukształtowane są z trzech warstw komórek, ich układ pokarmowy rozpoczyna się otworem gębowym i kończy odbytem;
ciało wydłużone, wrzecionowate – zwęża się w kierunku obu końców, w przekroju okrągłe;
jama ciała (pseudoceloma) wypełniona płynem; ciało od zewnątrz pokrywa hypoderma – jest to jednowarstwowy nabłonek wielokomórkowy lub syncytialny; hypodermę pokrywa kutikula – zewnętrzny oskórek, który w procesie linienia jest przez nicienie okresowo zrzucany; trawienie zewnątrzkomórkowe;

[madohora]

Układ wydalniczy zbudowany z długich kanałów; u samców występuje kloaka, natomiast samice mają oddzielne ujścia układu pokarmowego i rozrodczego;
nicienie to zwierzęta rozdzielnopłciowe, występuje u nich dymorfizm płciowy;
zapłodnienie możliwe dzięki kopulacji;
w zależności od gatunku, nicienie mogą być jajorodne lub żyworodne;
oddychają całą powierzchnią ciała lub beztlenowo (gatunki pasożytnicze).

[madohora]

U nicieni brak jest wyodrębnionego układu oddechowego i krwionośnego. Płyn, którym wypełnione są ciała nicieni tworzy wewnętrzny opór dla mięśni, stanowiąc szkielet hydrostatyczny. Pełni on również funkcję układu krążenia – trafiają do niego związki wchłonięte w trakcie procesu trawienia.

[madohora]

Zaraz pod hypodermą tworzą się wałki hypodermalne, stanowiące główne pnie nerwowe oraz poszczególne elementy układu wydalniczego. Wyróżniamy dwa boczne wałki hypodermalne, jeden grzbietowy i jeden brzuszny. Od grzbietowego i brzusznego wałka hypodermalnego odchodzą grzbietowy i brzuszny pień nerwowy, połączone z komórkami mięśniowymi, wyściełającymi dookoła ścianę hypodermy. Kanały wydalnicze nicieni są zlokalizowane przy bocznych wałkach hypodermalnych. Hypoderma wraz z mięśniami podłużnymi tworzą swoisty wór skórno-mięśniowy pokryty oskórkiem

[madohora]

Nicienie to zarówno organizmy pasożytnicze, jak i wolno żyjące. Gatunki pasożytnicze stanowią 48% wszystkich gatunków tego typu robaków obłych

[madohora]

Glista ludzka przebywając w organizmie gospodarza składa jaja, które następnie wydalane są wraz z kałem. Człowiek może zarazić się glistą poprzez połknięcie jaj, znajdujących się na nieumytych warzywach czy w zanieczyszczonej odchodami wodzie.

[madohora]

Choroba powodowana przez glistę ludzką to glistnica. Wywołuje ona rozmaite objawy, między innymi ze względu na fakt, że glista ludzka przebija się przez ściany jelita i wędruje do naczyń krwionośnych, a dalej do płuc i tchawicy. Staje się to przyczyną nudności, bólów brzucha, nieznośnego odruchu kaszlu, zawrotów głowy oraz wymiotów. Na zarażenie się glistnicą szczególnie podatne są dzieci, gdyż trudno wpoić im zasady higieny.

[madohora]

W wodzie wątpliwego pochodzenia oraz na powierzchni nieumytych warzyw mogą znajdować się również inne pasożyty ludzkie z typu nicieni, np. owsiki. Do objawów owsicy, poza nudnościami, wymiotami i zawrotami głowy, zalicza się także uporczywe swędzenie okolic odbytu, gdyż to właśnie tam dojrzałe owsiki składają swojej jaja.

[madohora]

[madohora]

Innym, niebezpiecznym gatunkiem nicienia jest riszta, która pasożytuje w tkankach podskórnych człowieka, a także małp, psów i kotów. Chorobę zwaną włośnicą powoduje z kolei włosień kręty, pasożytujący u człowieka, jak również w organizmach szczurów i świń.

[madohora]

Riszta (Dracunculus medinensis; nitkowiec podskórny, robak medyński) – pasożyt podskórny człowieka, a także małp, psów, koni, bydła i innych ssaków. Wywołuje chorobę zwaną drakunkulozą. Obecnie występuje tylko w tropikalnych rejonach Afryki.

[madohora]

Samica osiąga długość do 120 cm, samiec do 4 cm. Samice są jajożyworodne. Zarazić można się poprzez wypicie wody, w której znajdują oczliki zarażone larwami nicienia. W przewodzie pokarmowym żywiciela ostatecznego larwy uwolnione z oczlików dojrzewają i kopulują, a zapłodnione samice wędrują miesiącami w organizmie żywiciela. Umiejscawiają się w tkance podskórnej, najczęściej kończyn dolnych. Oddychają powietrzem atmosferycznym poprzez otwór wywiercony w skórze. W miejscu lokalizacji pasożyta tworzy się pęcherz wrzodowy. Przy zetknięciu z wodą pęcherz pęka i przez powstałą szczelinę częściowo wysuwa się samica. Przez pęknięty wór powłokowo mięśniowy samica wysuwa macicę, która również pęka na skutek czego larwy przedostają się do wody. Uwolnione larwy wnikają do oczlików, dwukrotnie linieją i po około 2 tygodniach osiągają dojrzałość inwazyjną. U człowieka nieusunięcie pasożyta prowadzi do zapalenia naczyń chłonnych i żył oraz do powstania miejscowych zgorzeli.

[madohora]

INFORMACJE O CHOROBIE

[madohora]

[madohora]

Drakunkuloza (łac. dracunculosis, ang. guinea worm disease, dracunculiasis) – choroba pasożytnicza wywoływana przez nitkowca podskórnego (Dracunculus medinensis). Dawniej występowała w wielu krajach pasa zwrotnikowego w Afryce i w Azji Środkowej, gdzie nazywano go risztą (z języka tadżyckiego: nić, nitka). Obecnie jest stwierdzana wyłącznie w kilku krajach Afryki: Sudanie Południowym, Mali, Etiopii i Czadzie. Liczba chorych spadła z około 3,5 miliona w roku 1986 do 1058 w roku 2011[1] i 22 w roku 2015[

[madohora]

Drakunkuloza to choroba pasożytnicza wywołana nitkowcem podskórnym. Do zarażenia u człowieka dochodzi po spożyciu wody, w której znajdują się oczliki zainfekowane larwą nitkowca podskórnego. Początkowo choroba przebiega bezobjawowo]. Po około roku osobnik żeński pasożyta tworzy pęcherzyk na skórze, zazwyczaj na kończynie dolnej, co u chorej osoby wywołuje uczucie bolesnego pieczenia. Przez następne parę tygodni pasożyt wydostaje się przez skórę. W tym okresie spacerowanie lub praca mogą sprawiać problemy[3]. Uważano, że jedynie ludzie mogą się zarazić nitkowcem podskórnym, ale w 2012 roku stwierdzono występowanie tego pasożyta także u psów

[madohora]

Drakunkuloza znana jest od czasów starożytnych. Pisano o niej w staroegipskim papirusie medycznym, tzw. Papirusie Ebersa z 1550 r. p.n.e. Nazwa drakunkuloza pochodzi od łacińskiego określenia „choroba wywołana przez małe smoki”. Natomiast nazwa guinea worm („robak gwinejski”) pojawiła się po tym, jak w siedemnastym wieku Europejczycy spotkali się z chorobą na wybrzeżu Gwinei w Afryce Zachodniej. Gatunek podobny do nitkowca podskórnego wywołuje choroby u innych zwierząt, jednak ludzie się nim nie zarażają. Klasyfikuje się ją do grupy zaniedbanych chorób tropikalnych

[madohora]

W roku 2015 zgłoszono 22 przypadki drakunkulozy u ludzi. Liczba ta spadła z 3,5 miliona przypadków odnotowanych w 1986[3]. W latach osiemdziesiątych XX wieku istniała w 20 krajach, a obecnie jedynie w 4 państwach w Afryce. Jest to pierwsza choroba pasożytnicza, w przypadku której możliwe jest jej całkowite zwalczenie[9]. Przeszkodami są warunki sanitarne, oddalenie miejsc występowania od cywilizacji, konflikty zbrojne na terenach występowania choroby, a także możliwość przetrwania pasożyta w organizmie psa.

[madohora]

Pasożyt ma około jeden do dwóch milimetrów szerokości, a osobnik żeński dorosły ma 60 do 100 centymetrów długości (osobniki męskie są o wiele krótsze)[2][3]. Poza organizmem nosiciela jaja pasożyta mogą przeżyć trzy tygodnie. Przed tym muszą zostać spożyte przez oczliki[2]. Larwy znajdujące się w oczlikach mogą przeżyć cztery miesiące, dlatego też każdego roku musi dojść do zarażenia, aby zapewnić przetrwanie gatunku.

[madohora]

Nie istnieją leki działające na dorosłe formy Dracunculus medinensis. Leki takie jak mebendazol, tiabendazol, metronidazol są mało skuteczne. Szeroko rozpowszechnione jest samodzielne usuwanie robaka poprzez nawijanie go na patyk po kilka centymetrów dziennie. W przypadku dostępności lekarza, można również dokonać chirurgicznego jego usunięcia.

[madohora]

W 1986 stwierdzono 3,5 miliona przypadków drakunkulozy w 20 endemicznych krajach Afryki i Azji. Ghana zgłosiła 180 tys. przypadków w 1989 roku. Liczba zachorowań spadła do 22 w 2015 roku w 4 endemicznych krajach Afryki: Sudanie Południowym, Czadzie, Mali i Etiopii.

[madohora]

Organizacją zaświadczającą wyeliminowanie choroby w danym kraju lub na świecie jest Światowa Organizacja Zdrowia. Informację o stanie zwalczania drakunkulozy informuje również Centrum Cartera

[madohora]

[madohora]

Od 2015 do 2020 roku w Mali nie wystąpił ani jeden przypadek drakunkulozy, ale nadal jest to kraj endemiczny i w tym czasie odnotowano kilka zarażeń u psów domowych i kotów. Dostęp do służby zdrowia nadal jest tam ograniczony.

[madohora]

Pasożytnictwo, parazytyzm – forma antagonistycznego współżycia dwóch organizmów, z których jeden czerpie korzyści ze współżycia, a drugi ponosi szkody. Termin ten stosowany jest w biologii – w odniesieniu do dwóch organizmów różnych gatunków – oraz w socjologii, gdzie pasożytnictwem nazywany jest próżniaczy tryb życia osoby zdolnej do pracy. Zbliżonymi do pasożytnictwa formami – spotykanymi w biologii rozwoju – są szczególne taktyki rozrodcze prowadzone przez parazytoidy, pasożyty lęgowe oraz niektóre gatunki tzw. pasożytów płciowych (np. matronicowate).

[madohora]

Pasożyty stanowią ważny element każdego ekosystemu. Są przyczyną wielu chorób zwierząt (w tym człowieka) i roślin. Nauka zajmująca się badaniem pasożytnictwa to parazytologia.

[madohora]

Pierwsze potwierdzone użycie słowa parasite (pasożyt) w języku angielskim, w roku 1539, wywodzone jest od parasitus – terminu zlatynizowanego z greckiego παράσιτος (parasitos) „spożywający przy stole innego”[3]. Termin parazytyzm, w języku angielskim obecny od 1611 roku (parasitism), pochodzi od greckich słów παρά (para) + σιτισμός (sitismos) „żywienie”, „tuczenie”

[madohora]

Osobnik, który czerpie korzyści z pasożytnictwa nazywany jest pasożytem, a ten, który ponosi szkody żywicielem, a czasami gospodarzem. Pasożyt – zazwyczaj organizm cudzożywny – wchodzi, stale lub czasowo, we wzajemne oddziaływania metaboliczne z ciałem gospodarza i wykorzystuje go jako środowisko życia i źródło pokarm – odżywia się jego pokarmem lub tkanką, zazwyczaj wykazując zdolność do pogodzenia zdobywania substancji pokarmowych z możliwie długą egzystencją żywiciela. Pasożytnictwo przynosi bezpośrednią korzyść jedynie pasożytowi; żywicielowi związek ten przynosi wyłącznie szkody (straty substancji odżywczych, destrukcja tkanek, zatrucie produktami przemiany materii pasożyta itp.). Pasożyt może doprowadzić organizm żywiciela do wyniszczenia, a nawet śmierci.

[madohora]

Jest to typ zależności o charakterze symbiozy między dwoma lub więcej gatunkami, przy czym jeden z gatunków czerpie z tej zależności wyraźne korzyści, nie szkodząc pozostałym (np. rekin i podnawka; lew i sęp; żuk gnojowy i ssak kopytny). Innym przykładem komensalizmu jest odżywianie się owadów żyjących w ptasich gniazdach resztkami pokarmu gospodarzy lub znalezionymi w gnieździe piórami. Komensalizm jest więc współżyciem korzystnym dla jednego z partnerów, dla drugiego obojętnym.

[madohora]

Croll (1977) wyróżnia cztery główne rodzaje komensalizmu:

[madohora]

komensalizm „czyszczący”;

[madohora]

komensalizm chroniący i maskujący;

[madohora]

komensalizm synecjalny (synoika, synoekia);

Synoekia, synoika (z gr. σύν syn – "razem", οἶκος oikos - "dom") – forma symbiozy (według niektórych autorów rodzaj komensalizmu) dwu lub większej liczby gatunków owadów, w której gospodarz nie osiąga żadnej korzyści, a gość nie czyni mu szkód żywiąc się odpadkami lub niewielkimi ilościami materiału budowlanego gniazda. Należą tu liczne owady żyjące w gniazdach, np. larwy niektórych motyli z rodziny molowatych (Tineidae).

[madohora]

komensalizm „transportowy” lub forezja.

Forezja, foreza (gr. phora – nosić, wozić) – przenoszenie jednych organizmów przez drugie; chrząszcze są często przenosicielami roztoczy, muchówki – zaleszczotków, pszczoły – wczesnych stadiów larwalnych chrząszczy z rodziny Meloidae. Forezja nie dotyczy przenoszenia pasożyta przez żywiciela[5], jednak może powodować śmierć przenosiciela

[madohora]

Przemieszczanie się poprzez forezję jest rozpowszechnione u gatunków zwierząt o ograniczonej ruchliwości[5]. Jest szczególnie ważne dla organizmów żyjących w niekorzystnych warunkach środowiskowych oraz skutecznym sposobem kolonizowania nowych siedlisk

[madohora]

Terminu „forezja” użył po raz pierwszy francuski entomolog Pierre LesneInformacje powiązane z artykułem „Pierre Lesne” w Wikidanych

[madohora]

[madohora]

Przykładem komensalizmu jest flora fizjologiczna człowieka.

[madohora]

FLORA FIZJOLOGICZNA CZŁOWIEKA

[madohora]

Ze względu na przestrzenne relacje pomiędzy gospodarzem a pasożytem wyróżnia się:

pasożytnictwo zewnętrzne – pasożyt (zwany ektopasożytem, ectoparasita[8] lub zewnętrzniakiem) pozostaje przyczepiony do zewnętrznej powierzchni ciała gospodarza lub przebywa w jamach komunikujących się ze środowiskiem zewnętrznym (np. jama gębowa, jamy skrzelowe), nie tracąc kontaktu ze środowiskiem zewnętrznym (np. pchły, pijawki, kleszcze, kanianka).

[madohora]

pasożytnictwo wewnętrzne – pasożyt (zwany endopasożytem, endoparasita[8] lub wnętrzniakiem) przebywa całkowicie wewnątrz ciała gospodarza, między- lub wewnątrztkankowo (np. tasiemiec, zarodziec zimnicy), a nawet wnika do komórek (pasożyt wewnątrzkomórkowy). W razie śmierci żywiciela ginie także pasożyt. Z tego powodu pasożyty starają się pozostawiać swego żywiciela przy życiu, np. w organizmie ludzkim może żerować tylko jeden tasiemiec. W niektórych przypadkach (np. owsiki) pasożyt nie jest jednak tak dobrze przystosowany do funkcjonowania w ciele żywiciela. Większa liczba osobników przyczynia się do rozwoju owsicy. Jeżeli żywiciel umrze, wówczas giną również pasożyty, które tracą dostęp do pokarmu.

[madohora]

Czas trwania relacji antagonistycznej pomiędzy pasożytem a jego żywicielem stanowi kryterium podziału na pasożytnictwo stałe i czasowe, przejściowe (pasożyt wykorzystuje żywiciela tylko okresowo – w określonym stadium rozwojowym, np. motylica wątrobowa, gzy, lub na czas pobierania pokarmu). Pasożyty stałe to holoparasita, a przejściowe – hemiparasita.

[madohora]

Stopień uzależnienia pasożyta od żywiciela wyznacza podział na:

pasożytnictwo obligatoryjne (bezwarunkowe) – niezbędne dla życia pasożyta, np. glista ludzka,

[madohora]

pasożytnictwo fakultatywne (przygodne) – niekonieczne dla życia pasożyta, potencjalny pasożyt może czasowo rozwijać się w wolnej postaci, bez żywiciela, pasożytuje np. tylko w czasie pobierania pokarmu (komary, kleszcze).

[madohora]

Swoistym rodzajem pasożytnictwa jest roślinożerność (np. owady minujące, których larwy żywią się tkanką roślin)

[madohora]

Organizmy pasożytujące na innych pasożytach nazywane są hiperpasożytami lub nadpasożytami.

[madohora]

Superpasożytami wśród zwierząt nazywane są starsze larwy jednego gatunku pasożyta – bytujące w ciele jednego żywiciela i pochodzące z kolejnych zniosów jaj – które zjadają larwy później wylęgłe

[madohora]

W znaczeniu etologicznym wyróżniane jest pasożytnictwo pracy, w którym pasożyt wykorzystuje efekty działań innych osobników (żywicieli lub gospodarzy), przeważnie innego gatunku. Niektórzy autorzy zaliczają do tej formy pasożytnictwo lęgowe (określane jako pasożytnictwo pracy lęgowe), pasożytnictwo pracy społeczne oraz pasożytnictwo pracy gniazdowe

[madohora]

Pasożyty zewnętrzne wykształciły mechanizmy przyczepiania się do ciała żywiciela. Wysoki stopień przystosowania jest szczególnie widoczny u pasożytów wewnętrznych. Są to często zwierzęta o znacznie uproszczonej budowie: brak narządów ruchu, zanikający przewód pokarmowy, odporność na działanie enzymów trawiennych u pasożytów jelitowych, czy odporne na działanie układu odpornościowego żywiciela antygeny powierzchniowe u pasożytów krwi. Funkcje chłonne jelita przejęła u nich powierzchnia ciała. Trudności związane z zamknięciem cyklu życiowego (przegęszczenie wewnątrz ciała żywiciela, konieczność jego opuszczenia) rekompensuje duża rozrodczość i wykorzystanie żywiciela pośredniego.

[madohora]

Wiele gatunków pasożytów wykazuje różne formy specjalizacji pokarmowej (np. hematofagi. W zależności od kręgu żywicieli wyróżnia się pasożyty:

monokseniczne – wykorzystują tylko jeden gatunek,
stenokseniczne – dwa lub kilka spokrewnionych gatunków,
oligokseniczne – kilka niespokrewnionych gatunków żywicieli.

[madohora]

CHOROBY PASOŻYTNICZE

[madohora]

Niektóre gatunki nicieni rozwijają się w organizmach innych nicieni (dotyczy to osobników pasożytujących w roślinach).

[madohora]

Przedstawicielem wolno żyjących (nie pasożytniczych) nicieni jest węgorek octowy, który żyje w occie winnym oraz na powierzchni fermentujących owoców. Jego hodowle zakłada się, by pozyskać pokarm dla rybek akwariowych.

[madohora]

Poza wymienionymi wyróżniamy też nicienie, które odżywiają się bakteriami lub grzybami, a także gatunki pasożytujące na roślinach

[madohora]

Te ostatnie to groźne szkodniki, mogące powodować znaczne starty zbóż. Gatunki takie jak niszczyk zjadliwy czy węgorek pszeniczny żyją wśród roślin uprawnych i warzyw, powodując ich psucie czy zasychanie. Przed ich atakiem można uchronić się poprzez właściwe zmianowanie oraz przechowywanie plonów w odpowiednich temperaturach.

[madohora]

niesporczaki, Tardigrada,
typ bezkręgowców;
ponad 400 gat., kosmopolityczne; zwierzęta drobne, dł. 0,1–1 mm; ciało walcowate, odcinek głowowy słabo wyodrębniony; 4 pary nieczłonowanych odnóży, zakończonych pazurkami; brak układu oddechowego i krwionośnego; rozdzielnopłciowe; rozwój prosty, niektóre rozmnażają się tylko dzieworodnie; wapiennym sztylecikiem nakłuwają tkanki roślin i wysysają soki; bardzo odporne na wahania temperatury; w niekorzystnych warunkach (np. brak wody) zapadają w stan anabiozy, nawet do kilku lat; żyją gł. wśród mchów.

[madohora]

Mięśnie gładkie i poprzecznie prążkowane. Jama ciała mieszana typu miksocel. Mogą wejść w stan kryptobiozy (stan spoczynku wywołany wystąpieniem niekorzystnych warunków środowiska, który jest przerywany natychmiast po ustaniu panowania niekorzystnych warunków) na każdym etapie ich cyklu życia, zarówno w stadium jaja, jak i osobnika dorosłego. Istnieje kilka form kryptobiozy wśród niesporczaków: anhydrobioza, kryobioza, anoksybioza i osmobioza. Nazwa naukowa pochodzi od określenia Tardigrado – „wolno kroczący”. nawiązującego do ich sposobu poruszania się[5]. Niektóre gatunki niesporczaków przeżyły ekspozycję na promieniowanie kosmiczne.

[madohora]

W przedniej części gardzieli mają sztylety służące do nakłuwania liści i pokarmu. Gardziel pełni funkcję pompy ssącej. Dalej znajduje się krótki przełyk, a za nim entodermalne jelito środkowe, bez dodatkowych gruczołów trawiących, krótkie ektodermalne jelito tylne zakończone odbytem, znajdującym się pomiędzy ostatnią parą odnóży.

[madohora]

Funkcje wydalnicze pełnią cewki Malpighiego, występujące na granicy jelita środkowego i tylnego, choć nie u wszystkich niesporczaków. U niektórych funkcje wydalnicze pełnią też gruczoły ślinowe i komórki jelita środkowego.

[madohora]

Układ ten jest segmentowany i składa się ze zwoju nadprzełykowego, obrączki okołoprzełykowej i zwoju podprzełykowego oraz 4 zwojów brzusznych. Narządami zmysłu są szczecinki i plamki oczne, czerwono lub czarno pigmentowane.

[madohora]

Są to zwierzęta rozdzielnopłciowe lub hermafrodytyczne. Nieparzyste, woreczkowate gonady znajdują się po stronie brzusznej. Przewody wyprowadzające gonad u samic są nieparzyste, a u samców – parzyste i mogą one uchodzić oddzielnie lub do otworu odbytowego i wówczas tworzy się kloaka.

[madohora]

U niektórych występuje wyraźny dymorfizm płciowy, a u wielu gatunków brak samca. Wówczas stwierdza się partenogenezę. Zapłodnienie z reguły wewnętrzne. Są jajorodne, a jaja składają do wylinek lub wolno.

[madohora]

Nitnikowce (Nematomorpha), nitkowce, drucieńce (Gordiacea) – typ zwierząt, bardzo długich, wodnych bezkręgowców, wcześniej klasyfikowanych jako gromada typu obleńce, do których są podobne. Są uważane za grupę siostrzaną nicieni (Nematoda). Larwy prowadzą pasożytniczy tryb życia.

[madohora]

Przedstawiciele tej grupy odnajdywani są w morzach (pelagicznie) oraz w jeziorach, kałużach, wilgotnej glebie na brzegach zbiorników wodnych i w studniach – są tak powszechne, że sądzono niegdyś, iż rodzą się spontanicznie z końskich włosów (nawiązuje do tego angielska nazwa horsehair worms). Są kosmopolityczne, przy czym głównie występują w strefach umiarkowanych i ciepłych.

[madohora]

Nitnikowce zawdzięczają swoją nazwę niezwykłej długości ciała. Postacie dojrzałe są zawsze silnie wydłużone (od kilku milimetrów do 1,5 metra, przeciętnie 10–50 cm) przy bardzo małej średnicy ciała (1–3 mm).

[madohora]

Ciało silnie wydłużone, cylindryczne, włosowate, ma zabarwienie mleczne, żółtawe lub brązowawe. Jama ciała typu pseudocel. Przód jest zaokrąglony lub stożkowaty, tył zaokrąglony lub rozszczepiony na 2 lub 3 płaty wyrostków kaudalnych. W kutikuli larw jest chityna (w przeciwieństwie do kutikuli postaci dorosłych).

[madohora]

Nitnikowce nie mają układu oddechowego, krwionośnego i narządów wydalniczych. Ich układ pokarmowy jest silnie zredukowany. Narządy zmysłu tworzą rozrzucone po całym ciele brodawki czuciowe. Gonady mają prostą budowę.

[madohora]

Niewiele wiadomo o ich trybie życia. Postacie larwalne są pasożytami przywr, pierścienic, mięczaków, skorupiaków, owadów (chruściki, prostoskrzydłe, chrząszcze[3]), wijów, pajęczaków, ryb i płazów. Formy dorosłe żyją wolno w morzach, wodach śródlądowych oraz wilgotnej glebie.

[madohora]

U nitnikowców występuje zapłodnienie wewnętrzne. Samice składają do wody dziesiątki tysięcy (do około 1 mln) jaj w postaci śluzowatych sznurów lub pojedynczo. Larwy przebywają w wodzie lub w wilgotnej glebie. Są połykane przez żywiciela jako pokarm lub wwiercają się w jego miękkie tkanki, dostając się do jamy ciała. Po osiągnięciu formy młodocianej wydostają się z niego, przebijając ścianę, do wody.

[madohora]

Typ jest nieliczny, obejmuje około 320 gatunków, z czego 11 stwierdzono w Polsce (m.in. Gordius aquaticus – drucieniec wodny). Dzieli się na 2 gromady:
Gordioida (żyją w zbiornikach słodkowodnych i na ich brzegach)
Nectonematoida (pelagiczne gatunki morskie)

[madohora]

Nitnikowce, choć prowadzą pasożytniczy tryb życia, nie są groźne dla ludzi ani zwierząt hodowlanych. Można odróżnić je od niebezpiecznych dla ludzi nicieni, zwracając uwagę przede wszystkim na charakterystycznie wydłużone proporcje ciała, a pod lupą – na brak haczyka na końcu ciała.

[madohora]

Parzydełkowce (Cnidaria, z gr. knide „pokrzywa”) – typ dwuwarstwowych, wodnych, osiadłych lub pływających zwierząt tkankowych o promienistej symetrii ciała (Radiata), charakteryzujących się obecnością knidoblastów, z których powstają komórki parzydełkowe nazywane knidami, stąd naukowa nazwa typu Cnidaria. Tradycyjnie zaliczane były do jamochłonów, a wcześniej do roślin.

[madohora]

Osiągają rozmiary od kilku milimetrów do 2 m. Odżywiają się innymi zwierzętami. Grupa ta obejmuje około 9000 szeroko rozprzestrzenionych gatunków zamieszkujących wyłącznie środowiska wodne, przede wszystkim czyste i dobrze natlenione wody słone. Należą do nich silnie parzące kostkowce, kolonijne stułbiopławy, krążkopławy oraz koralowce, a wśród nich ukwiały i rafotwórcze korale madreporowe. Kilka gatunków jest pasożytniczych. Zwierzęta te mają niewielkie znaczenie gospodarcze. W polskiej strefie Bałtyku odnotowano 25, a w wodach słodkich i słonawych – 7 gatunków, które zaliczono do fauny Polski

[madohora]

Szczątki kopalne przodków dzisiejszych parzydełkowców pochodzą z początku ery paleozoicznej (dolny kambr), choć podobne im formy datowane są na ediakar (około 580 mln lat temu). Filogenetycznie są niemal równie stare jak gąbki (Porifera). Przypuszcza się, że wywodzą się od zwierząt o symetrii dwubocznej, a promienista symetria ciała powstała w wyniku późniejszych przystosowań

[madohora]

Parzydełkowce są zwierzętami tkankowymi, co odróżnia je od podobnych niekiedy z wyglądu gąbek. Organizacja morfologiczna parzydełkowców jest wyższa niż gąbek, ale najprostsza wśród tkankowców. Wyróżnia się kilka form larwalnych (z których najpowszechniejsza jest planula) oraz dwie postacie dorosłe: polip i meduza. Ich ciało zbudowane jest z dwóch warstw tkanki nabłonkowej: ektoderma (zewnętrzna) i entoderma (wewnętrzna). Warstwy nabłonkowe rozdzielone są bezpostaciową mezogleą lub mezenchymą. U polipa warstwa ta jest cienka i rozłożona równomiernie, meduza charakteryzuje się grubszą warstwą.

[madohora]

Podstawowym typem komórek tworzących zarówno ekto-, jak i entodermę są komórki nabłonkowo-mięśniowe oraz komórki interstycjalne. W endodermie występują również komórki gruczołowe, które produkują enzymy trawienne. Natomiast w ektodermie znajdują się komórki parzydełkowe (zawierają w sobie parzydełka, czyli knidocysty), komórki zmysłowe (receptoryczne) oraz nerwowe.

[madohora]

Parzydełkowce nie mają układów: krążenia (oprócz układu wodnego u dużych meduz), oddechowego i wydalniczego, a wymiana gazowa i osmoregulacja następuje przez całą powierzchnię ciała. Nie mają mózgu ani ośrodkowego układu nerwowego. Występuje natomiast sieć wielobiegunowych komórek nerwowych z biegnącymi we wszystkich kierunkach wypustkami. Brak wykształconych mięśni, ale występują komórki nabłonkowo-mięśniowe.

[madohora]

Parzydełkowce żywią się zawiesiną organiczną i planktonem, ale niektóre gatunki potrafią polować na większe zwierzęta. U tych gatunków występuje specyficzne zjawisko podwójnego trawienia. Pokarm wprowadzony jest do jamy gastralnej, gdzie rozpoczyna się pierwszy etap jego obróbki – trawienie zewnątrzkomórkowe za pomocą enzymów produkowanych przez komórki gruczołowe. Wstępnie nadtrawiony i rozdrobniony pokarm jest potem fagocytowany przez komórki gastrodermy i rozpoczyna się drugi etap – trawienie wewnątrzkomórkowe. Niestrawione resztki są usuwane na zewnątrz, z powrotem przez otwór gębowy.

[madohora]

Parzydełkowce rozmnażają się płciowo i bezpłciowo poprzez pączkowanie, podział (poprzeczny i podłużny) oraz strobilizację.

[madohora]

Bezpłciowo rozmnażają się zazwyczaj polipy (rzadko meduzy), a najczęstszym sposobem takiego rozrodu jest pączkowanie. Nowy, początkujący polip może się oderwać od macierzystego, ale bywa też, że pozostaje z nim złączony i w ten sposób tworzy się kolonia osobników. Z polipów może także wypączkować meduza, która po oderwaniu się zaczyna prowadzić samodzielne życie w toni wodnej. Rzadziej u polipów dochodzi do podziału osobnika wzdłuż długiej osi ciała, a zupełnie wyjątkowo do podziału poprzecznego.

[madohora]

Rozmnażanie płciowe zachodzi zarówno u polipów, jak i u meduz. Gamety powstają z komórek interstycjalnych. Krążkopławy są rozdzielnopłciowe, a rozwój mają złożony. Występuje w nim dwubocznie symetryczna, orzęsiona larwa – planula. Niektóre gatunki, jak na przykład bałtycka chełbia modra wykazują regularną przemianę pokoleń związaną ze zmianą sposobu rozmnażania.

[madohora]

Polipy prowadzą osiadły tryb życia. Meduzy poruszają się ruchem odrzutowym, lecz zaliczane są do planktonu, gdyż nie są w stanie przeciwstawiać się prądowi wody.

[madohora]

pazurnice, pratchawce, Onychophora (Protracheata),
typ pierwotnych, segmentowanych, lądowych bezkręgowców;
grupa reliktowa; ok. 80 gat.; dł. 1,5–15 cm; łączą cechy pierścienic: robakowate ciało zbud. z jednakowej wielkości segmentów, odnóża nieczłonowane, wór skórno-mięśniowy, narządy wydalnicze w postaci metanefrydiów, z cechami stawonogów: wyodrębniona głowa z dużymi czułkami, odnóża zakończone pazurkami, chitynowy oskórek, para chitynowych szczęk (przekształcone odnóża); układ krwionośny otwarty; rozdzielnopłciowe, gł. jajożyworodne; nocne, żyją pod korą drzew, pod liśćmi lub kamieniami, gł. w tropik. strefie półkuli południowej.

[madohora]

Pazurnice (Onychophora), pratchawce (Protracheata) – typ lądowych zwierząt bezkręgowych o robakowatym kształcie ciała, homonomicznej metamerii, jednej parze czułków i licznych odnóżach. Pazurnice posiadają cechy zarówno pierścienic (Annelida), jak i stawonogów (Arthropoda). Tworzą reliktową grupę o budowie nieznacznie zaledwie zmienionej od paleozoiku. Dotychczas opisano około 200 gatunków, z których większość występuje w tropikalnej strefie półkuli południowej, a część w strefach umiarkowanych Australii i Nowej Zelandii. Zasiedlają miejsca wilgotne i kamieniste w pobliżu cieków wodnych. Żywią się materią organiczną i drobnymi bezkręgowcami

[madohora]

Pazurnice mierzą zwykle około 5 cm długości, największe osiągają 15 cm. Ich ciało, składające się z segmentów-pierścieni, jest delikatnie spłaszczone na stronie brzusznej. Z każdego segmentu wyrasta para odnóży, wyposażonych w pazurki, od których pochodzi nazwa pazurnice. Nazwa pratchawce (pro- + tracheata) nawiązuje do koncepcji wywodzącej pochodzenie tchawkowców (Tracheata) od Protracheata, które dawniej uważane były za przodków lądowych stawonogów (zobacz Uniramia).

[madohora]

Do cech upodabniających pazurnice do pierścienic naukowcy zaliczają homonomiczną metamerię ciała, liczne warstwy mięśni wora powłokowo-mięśniowego, ułożenie metanefrydiów oraz pęcherzykowaty typ oczek (oczy kubkowe).

[madohora]

Z drugiej strony pazurnice oddychają tchawkami, ich ciało pokrywa chityna, mają zdolność linienia, otwarty układ krwionośny i hemocel, a na głowie mają parę członowanych czułków, co nadaje im cechy stawonogów.

[madohora]

Przechodzą rozwój prosty – czyli bez stadium larwalnego; są rozdzielnopłciowe.

[madohora]

[madohora]

pierścienice, Annelida,
typ segmentowanych, robakowatych zwierząt pierwoustych z wtórną jamą ciała;
ok. 15 tysięcy współcześnie żyjących gatunków; najmniejsze o długości kilku dziesiątych mm, największe długości ok. 3 m; ciało robakowate, o wyraźnej zewnętrznej i wewnętrznej (u większości) segmentacji; narządy ruchu w postaci szczecinek lub parapodiów (oprócz pijawek); ścianę ciała stanowią nabłonek i warstwy mięśni gładkich; wtórna jama ciała (celoma), wysłana śródbłonkiem, jest również podzielona segmentalnie; układ nerwowy zbudowany z obrączki okołoprzełykowej, zwojów nad- i podprzełykowego oraz drabinki zwojów segmentalnych połączonych pniami nerwowymi; układ krwionośny zamknięty lub otwarty (wieloszczety i niektóre gatunki pijawek); układ wydalniczy u większości — typu metanefrydiów; przewód pokarmowy zróżnicowany na odcinki; obojnaki lub rozdzielnopłciowe (wieloszczety); przechodzą rozwój prosty lub z postacią larwalną, trochoforą; typ pierwotniaków jest zazwyczaj dzielony na 3 gromady: morskie wieloszczety, słodkowodne i lądowe skąposzczety oraz pijawki, 2 ostatnie łączone są w podtyp siodełkowców (Clitellata); do typu pierścienic włącza się także pijawczaki i krążkokształtne (Myzostomida), a według niektórych nowszych systematyk także pogonofory i szczetnice.

[madohora]

trochofora,
zool. wodna, wolno żyjąca, larwa sikwiaków, szczetnic, wieloszczetów, części mięczaków i niektórych innych pierwoustych;
w typowej postaci kulista, z pęczkiem rzęsek na górnym biegunie i 2 wieńcami rzęsek w płaszczyźnie równikowej ciała (prototroch i metatroch); od kilkudziesięciu do kilkuset µm.

[madohora]

skąposzczety, Oligochaeta,
gromada pierścienic,
ok. 3000 gat., w Polsce ok. 200 gat.; ciało o dł. od kilku mm do 2 m, zbud. z homonomicznych segmentów; u większości na segmentach tkwią w zagłębieniach ciała szczecinki, tworzące kilka podłużnych szeregów; parapodiów brak; obojnaki, rozwój bez przeobrażenia, niektóre rozmnażają się też przez podział poprzeczny; występują w zamulonych dnach zbiorników słodkowodnych, rzadko mórz i w glebach, zwłaszcza wilgotnych; odgrywają ważną rolę w procesie glebotwórczym, np. dżdżownice, wazonkowce

[madohora]

pijawki, Hirudinea,
gromada wyspecjalizowanych pierścienic;
ponad 500 gat., w Polsce 25 gat.; gł. słodkowodne; ciało wydłużone, na ogół spłaszczone grzbieto-brzusznie, zbud. z 34 segmentów; segmentacja zatarta wskutek wtórnego pierścieniowania powłok zewn.; brak parapodiów i szczeci (poza jednym wyjątkiem); dł. 0,5–30 cm; poruszają się za pomocą mięśni i 2 przyssawek: przedniej z otworem gębowym i tylnej, nad którą leży otwór odbytowy; obojnaki, jaja składają w kokonach; krwiopijne (wyssaną krew przechowują w uchyłkach jelita, gdzie nie krzepnie dzięki obecnej tam hirudynie), półpasożytnicze lub drapieżne; już od czasów staroż. ok. 15 gat. stosuje się w lecznictwie do upustu krwi. W Europie — gł. pijawka lekarska, Hirudo medicinalis (dł. do 15 cm), która może wessać 10–15 ml krwi; występuje w płytkich zbiornikach.

[madohora]

pijawczaki, Branchiobdellida,
komensaliczne lub pasożytnicze pierścienice;
żyją na ciele słodkowodnych raków w Europie, Azji oraz obu Amerykach; niewielkie (0,3–1,2 mm), ciało złożone z 15 segmentów, zaopatrzone w przednią i tylną przyssawkę; gat. pasożytnicze, żyjące na skrzelach, w jamach skrzelowych, na miękkich częściach pancerza i na jajach raków (np. pospolite w Europie Branchiobdella astaci i Branchiobdella parasita).

[madohora]

pogonofory, rurkoczułkowce, Pogonophora,
typ osiadłych, głębokowodnych mor. bezkręgowców;
opisano ok. 145 gat.; niekolonijne, żyją w rurkowatych, białkowo-chitynowych osłonach zakotwiczonych w osadzie; robakowate, u części nitkowate ciało o średnicy od 0,1 mm do 3 cm i dł. 5–85 cm (najdłuższe, np. Riftia pachyptila, do 1,5 m), złożone z 3 części: przedniej, której szczytowy odcinek (płat głowowy) jest zaopatrzony w czułki, z bardzo długiej części środkowej (tułów) z brodawkami, zgrubieniami i pasmami rzęsek, oraz segmentowanej i oszczecinionej części tylnej (opistosoma) służącej do zakotwiczania robaka w rurce; brak przewodu pokarmowego; w tułowiu obecna trofosoma, masa tkankowa obfitująca w symbiotyczne bakterie siarkowe, które czerpią energię z utleniania związków siarki absorbowanych na czułkach zwierzęcia; związki org. syntetyzowane przez bakterie są źródłem pożywienia pogonoforów; występują na głęb. od 200 do 10 000 m, są jedną z dominujących grup zwierząt ujść hydrotermalnych.

[madohora]

szczetnice, Echiura (Echiurida),
typ wyłącznie mor., na wpół osiadłych, bentosowych bezkręgowców, ryjących w miękkich osadach lub żyjących w szczelinach raf koralowych i skał;
ok. 140 gat., dł. 1–50 cm, o walcowatym ciele, nieczłonowanym i bez parapodiów; płat przedgębowy w postaci orzęsionego, silnie wydłużonego ryjka; z przodu ciała, po stronie brzusznej, para hakowatych szczeci; rozdzielnopłciowe, rozwój ze stadium larwalnym trochoforą, np. bonelia.

[madohora]

parapodia [gr.],
narządy ruchu wieloszczetów, nieczłonowane uwypuklenia bocznych ścian pierścieni, po parze na każdym z nich;
typowe parapodium jest zbud. z 2 płatów (grzbietowego i brzusznego) opatrzonych przysadką dotykową (cirrus) i pękiem szczecinek; poszczególne części płatów parapodium mogą ulegać przekształceniu, np. przysadka grzbietowa — w skrzela.

[madohora]

gastrulacja [gr.],
proces przejścia w rozwoju zarodkowym zwierząt i człowieka od stadium jednowarstwowego (blastuli) do stadium dwu- lub trzywarstwowego (gastruli) — wytworzenia listków zarodkowych;
polega na przemieszczaniu się komórek z powierzchni zarodka do jego wnętrza (ruchy morfogenetyczne), gdzie układają się w sposób ułatwiający powstawanie w dalszym rozwoju określonych narządów; przesuwające się komórki podlegają indukcji embriologicznej; w pierwszej fazie gastrulacji wytwarzają się 2 warstwy: hipoblast (wewnętrzna) i epiblast (zewnętrzna), a w następnej fazie 3 listki zarodkowe: ektoderma, mezoderma i endoderma.

[madohora]

mezoderma [gr. mésos ‘środkowy’, dérma ‘skóra’],
mezoblast,
anat. środkowa warstwa komórek zarodka leżąca między ekto- i endodermą, trzeci listek zarodkowy u zwierząt trójwarstwowych;
tworzy się pod koniec gastrulacji przez uwypuklenie bocznych ścian prajelita (np. u lancetnika) albo przez migracje komórek ektodermy do górnej części sklepienia prajelita, gdzie tworzy się mezoderma i struna grzbietowa (u płazów), lub poprzez migracje komórek smugi pierwotnej (u ryb, gadów, ptaków i ssaków). W dalszym rozwoju mezoderma różnicuje się na mezodermę przyosiową, mezodermę pośrodkową i mezodermę boczną. Mezoderma przyosiowa tworzy powtarzające się, metameryczne somity, mezoderma pośrodkowa jest zawiązkiem układu wydalniczego (nefrotom), a mezoderma boczna tworzy worki obejmujące jelito. W dalszej embriogenezie mezoderma boczna różnicuje się na mezodermę ścienną (somatopleurę) i mezodermę trzewiową (splanchnopleurę). Miejsce połączenia worków mezodermalnych nad i pod jelitem to krezka (mesenterium). Pochodzenia mezodermalnego są m.in.: układ krwionośny (zawiązujący się w postaci angioblastu), układ wydalniczy (nefrotom), układ kostny, mięśnie, somatyczne części gonad.

[madohora]

Pierścienice (Annelida) – typ zwierząt bezkręgowych o wydłużonym ciele złożonym z szeregu pierścieni. Są jednym z głównych typów zwierząt pierwoustych. Zaliczane do lofotrochorowców (Lophotrochozoa). Żyją w wodach morskich i śródlądowych oraz w glebie i ściółce – na całym świecie. Występują wśród nich formy wolno żyjące, pasożytnicze i komensalne. Jedne są saprofagami, inne filtratorami, a jeszcze inne drapieżnikami. Odgrywają ważną rolę w użyźnianiu gleb i osadów dennych, a gatunki lądowe w procesach mineralizacji substancji orga

[madohora]

Zwierzęta zaliczane do typu Annelida są rozprzestrzenione po całym świecie. Występują w morskich osadach dennych na wszystkich głębokościach (nieliczne wchodzą w skład planktonu), w osadach śródlądowych zbiorników wód słodkich i słonych, w wilgotnych środowiskach lądowych z gnijącymi szczątkami roślinnymi oraz w glebie. Większość to zwierzęta morskie. Są najbardziej licznym elementem makrofauny w głębinach morskich

[madohora]

Wspólnymi cechami charakterystycznymi są:

podział ciała – część głowowa, tułowiowa
podział na pierścieniowate segmenty nazywane metamerami
wyodrębnienie członów: gębowego (peristomium) oraz przedgębowego (prostomium) z części głowowej
kształt ciała z reguły wydłużony, obły ze spłaszczoną częścią tułowiową
u większości występuje zamknięty układ krwionośny
mają zdolność do regeneracji
Wieloszczet Phyllodoce lineata o szerokości ciała 3 mm wybarwiony eozyną
Filogeneza tej grupy zwierząt jest słabo poznana.

[madohora]

Ektodermalne jelito przednie – w jego skład wchodzi otwór gębowy, umięśniona gardziel, mogą występować "ząbki" u form drapieżnych, rura przełyku, czasami rozszerzająca się w żołądek.
Endodermalne jelito środkowe.
Ektodermalne jelito tylne – krótkie, niezróżnicowane.

[madohora]

Na całej długości jelita znajduje się zagłębienie zwane rynienką (tyflosolis), dzięki której następuje szybsze wchłanianie i trawienie. Część pierścienic jest glebożercami – odżywiają się martwymi szczątkami organicznymi zawartymi w glebie.

[madohora]

Brak wyodrębnionego układu oddechowego. Wymiana gazowa zachodzi całą powierzchnią ciała. U niektórych wieloszczetów na parapodiach wykształciły się wyrostki skrzelowe.

[madohora]

Oba te naczynia są połączone ze sobą za pomocą naczyń okrężnych (przednia część ciała) oraz serii mniejszych naczyń w poprzek całego ciała.

[madohora]

U większości gatunków brak wyodrębnionego serca. Rolę serca pełnią naczynia okrężne przedniej części ciała (zwane naczyniami tętniącymi lub sercami bocznymi). O krążeniu decydują skurcze mięśnia grzbietowego, gdyż ma on najgrubsze ściany.

[madohora]

Płynem krążącym jest hemolimfa, która zwykle jest barwna – zielona (zawierająca chlorokruorynę), różowa (hemoerytryna), czerwona (zawierająca hemoglobinę lub erytrokruorynę), żółta, bezbarwna. Układ krążenia ma za zadanie transportowanie substancji między segmentami oraz usuwanie metabolitów do układu wydalniczego.

[madohora]

Układ wydalniczy u wszystkich pierścienic zbudowany jest z nefrydiów i nazywany jest metanefrydialnym. Jest to pierwszy układ sprawnie usuwający zbędne i szkodliwe produkty przemiany materii zachowując przy tym zdolność osmoregulacji. Ma metameryczną budowę. W każdym segmencie znajduje się para orzęsionych lejków, które otwierają się do jamy ciała i wychwytują metabolity.

[madohora]

U niektórych wieloszczetów znajduje się układ wydalniczy protonefrydialny. Brak jest w nim komórek płomykowych, które zostały zastąpione przez komórki podobne funkcjonalnie do nich – komórki chloragogenowe, znajdujące się głównie w zagłębieniu jelita środkowego od strony jamy ciała. Wychwytują one z celomy (wtórnej jamy ciała) i magazynują zbędne produkty przemiany materii. Po wypełnieniu zamierają, po czym są usuwane na zewnątrz ciała za pomocą metanefrydiów. Układ pełni rolę osmoregulacyjną.

[madohora]

Układ nerwowy – oddzielony od powłok ciała, co daje mu większe możliwości rozwoju oraz daje większą ochronę dla centrum nerwowego. Jest to układ typu drabinkowego.

[madohora]

W skład układu wchodzą:

Parzyste zwoje międzygardzielowe (nadprzełykowe (mózgowe) i podprzełykowe). Odchodzą od nich obrączki okołogardzielowe łączące je ze zwojami podgardzielowymi.
Brzuszny łańcuszek nerwowy – parzyste zwoje rozmieszczone w każdym segmencie połączone komisurami w pary oraz konektywami z innymi segmentami.

[madohora]

Pierścienice dzieli się na dwie gromady:
siodełkowce (Clitellata)
wieloszczety (Polychaeta)

[madohora]

Tradycyjnie pierścienice były dzielone na trzy lub cztery główne grupy, zwykle klasyfikowane w randze gromady. Były to Polychaeta (wieloszczety), Myzostomida (krążkokształtne), Oligochaeta (skąposzczety) i Hirudinea (pijawki). Niektóre prymitywne formy pierścienic grupowano pod nazwą prapierścienice (Archiannelida).

[madohora]

Większość pierścienic przyczynia się do użyźniania gleb i osadów dennych. Gatunki lądowe odgrywają istotną rolę w procesach mineralizacji substancji organicznych. Niektóre są pasożytami zewnętrznymi, rzadziej wewnętrznymi różnych gatunków zwierząt bezkręgowych i kręgowych. Formy pasożytnicze są często nosicielami chorób, powodują straty w hodowlach ryb. Pierścienice środowisk wodnych stanowią pokarm zwierząt wodnych, zwłaszcza ryb.

[madohora]

[madohora]

płaskowce, Placozoa,
typ mor. bezkręgowców;
1 gat. Trichoplax adherens; ciało średn. ok. 2–3 mm, złożone z kilku tys. komórek ułożonych w 3 warstwy: grzbietową i brzuszną, utworzone przez orzęsione komórki, oraz wewn. o charakterze pierwotnej tkanki łącznej.

[madohora]

Płaskowce (Placozoa) – jeden z najprostszych typów zwierząt bezkręgowych, liczący trzy dotychczas opisane gatunki. Przez ponad sto lat znany był tylko jeden gatunek: Trichoplax adhaerens. Są to małe, wielokomórkowe zwierzęta morskie, najczęściej w kształcie płytki o nieregularnych krawędziach.

[madohora]

Przynależność systematyczna tych zwierząt jest niejasna. Są one jednymi z najprostszych znanych bezkręgowców i jednymi z najmniejszych. Zamieszkują ciepłe morza stref tropikalnych i subtropikalnych. Dorosłe osobniki prowadzą powolny, przydenny tryb życia, natomiast młode pływają w toni morskiej.

[madohora]

Pierwszy okaz odnaleziono w 1883 roku w słonowodnym akwarium w Austrii, a od tego czasu odnotowywano pojawianie się płaskowców w różnych słonowodnych zbiornikach świata. Pod koniec XIX wieku w Zatoce Neapolitańskiej we Włoszech zauważono podobny do T. adhaerens gatunek, który nazwano Treptoplax reptans i zaklasyfikowano do płaskowców. Faktu tego jednak nie potwierdzono i dziś dominuje przekonanie, że była to pomyłka. W 2018 opisano kolejny gatunek: Hoilungia hongkongensis, a w 2019 Polyplacotoma mediterranea

[madohora]

Trichoplax adhaerens cechuje pozornie bardzo prosta budowa wewnętrzna, brak symetrii oraz brak polaryzacji przód-tył, brak komórek mięśniowych i nerwowych, oraz brak organów wewnętrznych. Posiada spłaszczone ciało o długości ok. 0,5 mm zbudowane z kilku tysięcy komórek tworzących dwie warstwy, grzbietową i brzuszną, oddzielone od siebie trzecią warstwą – mezogleą. Zawartość DNA w jądrze jest najniższa spośród znanych zwierząt

[madohora]

Jednowiciowe komórki warstwy grzbietowej są spłaszczone i posiadają rzęski. Ich cytoplazma zawiera liczne krople tłuszczu, a jądro jest wpuklone do wnętrza ciała.

[madohora]

Między tymi komórkami znajdują się duże ziarnistości również wypełnione tłuszczem, ale ich pochodzenie i funkcja nie zostały jeszcze wyjaśnione. Komórki warstwy brzusznej mają kształt cylindryczny i ustawione są prostopadle do powierzchni ciała.

[madohora]

Jedynie niektóre z nich posiadają jedną lub więcej rzęsek wraz z mikrokosmkami. Ich cechą charakterystyczną jest rozbudowany aparat Golgiego oraz duże wakuole sekrecyjne pełniące funkcje wydzielnicze (wydzielają enzymy trawienne). W cytoplazmie komórek warstwy brzusznej brak jest kropel tłuszczu.

[madohora]

Wnętrze ciała jest wypełnione płynem o składzie zbliżonym do wody morskiej. Wzdłuż całego ciała ciągnie się pas komórek włóknistych o kształcie amebowatym, z rozgałęzionymi wypustkami.

[madohora]

Zawierają one wiele elementów cytoszkieletu (mikrotubule, mikrofilamenty), które ze względu na kurczliwość umożliwiają poruszanie się. T. adhaerens porusza się ruchem pełzakowatym.

[madohora]

Hoilungia hongkongensis jest pod względem budowy nieodróżnialna od T. adhaerens. Gatunek ten wyróżniono na podstawie analizy genomu. Natomiast Polyplacotoma mediterranea ma postać drzewka lub siatki złożonej z wielu cienkich wypustek.

[madohora]

Płaskowce reagują bardzo prymitywnie na niektóre bodźce (np. świetlne). Źródłem tych reakcji są najprawdopodobniej procesy chemiczne – płaskowce bowiem nie posiadają układu nerwowego. W mezoglei zanurzone są nieliczne komórki i włókna stabilizujące, które oprócz funkcji motorycznych, służą jako prosty endoszkielet.

[madohora]

Płaskowce odżywiają się pierwotniakami lub martwą materią organiczną. Trawienie jest zewnątrzkomórkowe, zachodzi we wpukleniu warstwy brzusznej (zwanym jamą trawienną), które tworzy się w momencie kontaktu z pokarmem. Do tego wypuklenia wakuole sekrecyjne wydzielają enzymy trawienne. Po strawieniu pokarm jest wchłaniany przez komórki zawierające rzęski i mikrokosmki.

[madohora]

Procesy rozrodcze T. adhaerens są bardzo słabo poznane. Osobniki tego gatunku rozmnażają się płciowo i bezpłciowo, ale nie udało się stwierdzić, czy są obojnacze, czy rozdzielnopłciowe.

[madohora]

płazińce, robaki płaskie, Platyhelminthes,
typ zwierząt bezkręgowych obejmujący: wirki, przywry, skrzelowce (Monogenea) i tasiemce;
ciało wydłużone, spłaszczone grzbieto-brzusznie; ścianę ciała stanowi wór skórno-mięśniowy; brak jamy ciała, narządy wewnętrzne leżą w gąbczastej masie (parenchymie); przewód pokarmowy kończy się ślepo (nie ma otworu odbytowego) lub go brak (np. u tasiemców); brak układu oddechowego i krążenia; układ wydalniczy protonefrydialny; w większości obojnaki o dużej rozrodczości; rozwój najczęściej z przeobrażeniem; formy wolno żyjące (wirki) lub pasożyty (przywry, skrzelowce, tasiemce).

[madohora]

wirki, Turbellaria,
gromada z typu płazińców;
ok. 1500 gat., o ciele wydłużonym (długość zwykle od kilku milimetrów do kilku centymetrów), często listkowatym, pokrytym rzęskowym nabłonkiem; otwór gębowy i płciowy znajdują się po brzusznej stronie ciała; jelito występuje w postaci ślepej, prostej lub silnie rozgałęzionej (trój- lub wielogałęzistej) rurki albo go brak; dobrze rozwinięte zmysły: dotyku, wzroku, chem. i równowagi; obojnaki, u większości rozwój prosty; odznaczają się dużą zdolnością do regeneracji; drapieżne; zamieszkują gł. środowiska wodne, rzadko lądowe, należą do nich m.in. wypławki.

[madohora]

wypławki, wirki trójjelitowe, Tricladida,
najliczniejszy rząd wirków;
od gardzieli, położonej w okolicy środka ciała, odchodzą 3 gałęzie jelita (1 do przodu, 2 ku tyłowi); zamieszkują morza, wody słodkie i środowisko lądowe; w Polsce m.in. wypławek biały, Dendrocoelium lacteum, o dł. 2,5 cm, występuje pospolicie w wodach stojących.

[madohora]

przywry,
przedstawiciele 2 gromad bezkręgowców należących do płazińców: skrzelowców (p. monogenetyczne, Monogenea) oraz przywr właściwych (Trematoda);
przywry są wyłącznie pasożytami; skrzelowce są pasożytami zewn., gł. ryb (pasożytują na powierzchni skóry lub skrzel, przyczyniając się do śmierci narybku), także płazów i głowonogów; do przywr właściwych są zaliczne 2 rzędy: Digenea (przywry dwurodne, przywry digenetyczne) i Aspidogastrea; do przywr dwurodnych należy ok. 6000 gat. pasożytujących gł. wewnątrz ciała niemal wszystkich kręgowców; nieliczne są pasożytami zewn.; ciało nieczłonowane, dł. na ogół do kilkunastu mm; narządy czepne w postaci przyssawek: gębowej i brzusznej; układ pokarmowy (z nielicznymi wyjątkami) zakończony ślepo, tworzący zwykle 2 silnie rozgałęzione ramiona; żywią się śluzem, złuszczonym nabłonkiem, krwią, żółcią żywicieli itp.; z reguły obojnaki (budowa układu rozrodczego złożona), zapłodnienie krzyżowe; przechodzą skomplikowany rozwój związany co najmniej z 1 żywicielem pośrednim (zwykle ślimakiem) i występowaniem kilku postaci larwalnych. Liczne gat. są chorobotwórcze; w hodowli owiec i bydła poważne straty powoduje motylica wątrobowa; przywra kocia, Opisthorchis felineus, jest pasożytem dróg żółciowych, m.in.: kota, psa, lisa, niekiedy także człowieka; gat. z radzaju Schistosoma (rozdzielnopłciowe — wyjątek wśród przywr), pasożyty układu żylnego ssaków i człowieka, wywołują schistosomozę; Paragonimus westermani jest pasożytem płuc, m.in. człowieka (gł. na Dalekim Wschodzie).

[madohora]

schistosomoza,
choroba wywołana przez przywry krwi z rodzaju Schistosoma;
cykl życiowy pasożyta jest związany ze środowiskiem wodnym (jeziora, rzeki, rozlewiska); jaja pasożyta, wydalone do zbiornika wodnego z kałem i moczem chorego człowieka lub zwierzęcia, dostają się do ślimaków, gdzie po namnożeniu się larw są wydalane do wody inwazyjne cerkarie, te z kolei wnikają przez skórę żywiciela ostatecznego (człowiek, zwierzę); u ludzi umiejscawiają się w naczyniach żylnych pęcherza moczowego i narządów miednicy małej (S. haematobium), żyłach krążenia wrotnego, jelita cienkiego i grubego (S. mansoni i S. japonicum), u zwierząt zaś w przewodzie pokarmowym (S. bovis, S. suis, S. japonicum i in.), wywołując rozległe zmiany narządowe. Schistosomoza występuje gł. w Afryce, krajach arabskich oraz sporadycznie w południowej Europie.

[madohora]

tasiemce, Cestoda,
gromada płazińców;
obejmuje ponad 3 tysiące gatunków pasożytów przewodu pokarmowego, głównie kręgowców, także bezkręgowców; ciało, zbudowane z szeregu członów tworzących strobilę, a na przednim końcu skoleks, jest okryte grubą warstwą oskórka; brak narządów zmysłów, układu pokarmowego (pobierają pokarm całą powierzchnią ciała), układu oddechowego (energię czerpią głównie z rozkładu glikogenu) i krążenia; z reguły obojnaki, w każdym członie na ogół pełny zestaw narządów płciowych; samozapłodnienie zachodzi w obrębie członu albo krzyżowo między członami jednego lub dwu osobników; przechodzą złożony cykl rozwojowy, zwykle z jednym żywicielem pośrednim lub dwoma; formy larwalne (m.in. onkosfera, procerkoid, plerocerkoid albo cysticerkoid, wągier, cenurus, bąblowiec) pasożytują w narządach bezkręgowców i kręgowców, niekiedy występuje stadium wolno żyjące — koracidium. Tasiemce są przyczyną chorób zwierząt i człowieka (tzw. tasiemczyce). Do pasożytów jelitowych człowieka należą: tasiemiec nieuzbrojony, Taeniarhynchus sagitanus (Taenia saginata), długości ok. 10 m; produkuje ok. 6 mln jaj rocznie, wydalanych z kałem żywiciela; z jaja połkniętego z paszą przez bydło domowe uwalnia się onkosfera, która przez układ krążenia dostaje się do jednego z narządów i przekształca w wągra; wągier zjedzony z zakażonym mięsem przez człowieka po 2–3 miesiącach przybiera postać dorosłą. Tasiemiec uzbrojony, soliter, Taenia solium, długości ok. 8 m, z 2 wieńcami haczyków na skoleksie; żywicielem pośrednim jest świnia (w szczególnych wypadkach także człowiek). Gromada tasiemców dzieli się na: tasiemce niższe (Cestodaria) — o ciele nie podzielonym na człony, pasożytujące głównie u ryb chrzęstnoszkieletowych, należy tu m.in. amfilina, oraz tasiemce właściwe (Eucestoda), o ciele członowanym, pasożytujące u pozostałych kręgowców.

[madohora]

strobila [gr.],
ciało tasiemców zbudowane z członów (proglotydów) wyodrębniających się z szyjki;
także ciało polipa krążkopławów z odpączkowanymi, ale nie oderwanymi efyrami; proces wyodrębniania się członów z szyjki u tasiemców oraz odcinanie efyr na polipach krążkopławów zw. jest strobilacją.

[madohora]

Płazińce, robaki płaskie (Platyhelminthes) – typ zwierząt o prymitywnej budowie.

[madohora]

Filogeneza – Przypuszcza się, że wirki (Turbellaria) pochodzą od parzydełkowców, a ich przodkowie mogli być podobni do planuli. Pozostałe gromady pasożytów takich jak: przywry (Trematoda), skrzelowce (Monogenea), tasiemce (Cestoda) wywodzą się od pierwotnych wirków.

[madohora]

Ciało możemy podzielić na przód (bez wyodrębnionej głowy), tył, stronę brzuszną i grzbietową. Pokryte jest ono jednowarstwowym nabłonkiem ektodermalnym, u wirków pokryty jest rzęskami, u pasożytów komórki nie są orzęsione i zlewają się w jedną warstwę zwaną syncytium

[madohora]

Pasożyty posiadają dodatkowo nabłonek pokryty oskórkiem, który chroni przed strawieniem przez enzymy gospodarza. Pod nabłonkiem znajdują się mięśnie gładkie pochodzenia mezodermalnego, u wirków tworzące kilka warstw, u pasożytów mają postać pojedynczych włókienek. Nabłonek oraz mięśnie tworzą wór powłokowo-mięśniowy nadający kształt. Wewnętrzna jama ciała wypełniona jest parenchymą.

[madohora]

Wewnątrz ciała występuje pierwotna jama ciała wypełniona parenchymą, która wypycha ciało od wewnątrz (pełni funkcję szkieletu hydraulicznego).

[madohora]

Rozpoczyna się otworem gębowym, położonym po brzusznej stronie ciała, dalej przechodzącym w sporą mięsistą gardziel (może być wynicowana na zewnątrz w postaci rurki czy rękawa), za nią znajduje się proste lub rozgałęzione jelito. Zawsze jednak jest ono ślepo zakończone, bez otworu odbytowego i wszelkie ewentualne niestrawione resztki są usuwane przez otwór gębowy.

[madohora]

Otwór odbytowy występuje tylko u niektórych wirków i przywr. Tasiemce nie posiadają układu pokarmowego, ponieważ żyjąc w jelicie cienkim są całe zanurzone w strawionym pokarmie i mogą chłonąć całą powierzchnią swego płaskiego ciała.

[madohora]

Do wymiany gazowej dochodzi bezpośrednio przez powierzchnię ciała. Nie posiadają układu oddechowego. U pasożytów wewnętrznych jak np. tasiemiec podstawowym procesem dostarczającym energii jest oddychanie beztlenowe. Jednak niektóre płazińce oddychają tlenowo – wirki i skrzelowce.

[madohora]

Płazińce nie mają układu krążenia: substancje odżywcze rozprowadzane są przez płyn znajdujący się w parenchymie. U niektórych transport ułatwia jeszcze silnie rozgałęzione jelito.

[madohora]

Pasożyty, w związku z prowadzonym trybem życia, mają słabo rozwinięty układ nerwowy i właściwie pozbawione są wyspecjalizowanych narządów zmysłów. Występują u nich jedynie komórki czuciowe i proste receptory chemiczne.

[madohora]

Składa się z kanalików znajdujących się w parenchymie zakończonych protonefrydiami, do których uchodzą komórkami płomykowymi. Taki układ nosi nazwę układu protonefrydialnego.

[madohora]

Główną funkcją tego układu jest jednak nie tyle usuwanie ubocznych produktów metabolizmu (których z powodu małej intensywności metabolizmu jest niewiele), ale osmoregulacja. Świadczy o tym między innymi brak układu wydalniczego u niektórych wirków morskich

[madohora]

Kanały wydalnicze większości pozostałych wirków tworzą dwa podłużne ciągi uchodzące na zewnątrz jednym lub kilkoma otworkami po grzbietowej stronie ciała. Układ wydalniczy pozostałych płazińców ma podobny plan budowy.

[madohora]

Charakteryzuje je hermafrodytyzm. Najczęściej występuje zapłodnienie krzyżowe. Zróżnicowany jest również rozwój osobnika. Wirki charakteryzują się rozwojem prostym, zaś pasożyty rozwojem złożonym. Bardzo różna jest liczba jaj produkowanych przez płazińce. Wolno żyjące wirki składają około 200 w ciągu swojego życia, a u wewnętrznych pasożytów liczy się je w milionach sztuk.

[madohora]

Larwa Müllera (protrochula) – występuje u form morskich wirków; ma kształt jajowaty, owalny. Na szczycie znajduje się narząd zmysłowy z pękiem witek – chemoreceptor. W równiku jest 8 długich płatowych wyrostków orzęsionych na brzegach. Otwór gębowy mieści się na dolnej stronie ciała (prowadzi do workowatego jelita). Jelito otoczone jest parenchymą. Larwa prowadzi planktonowy tryb życia, po czym opuszcza się na dno i przekształca w wirka.

[madohora]

Larwa Gotta – posiada tylko cztery płaty orzęsione.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Płazińce (Platyhelminthes) – tzw. robaki płaskie, typ zwierząt o prymitywnej budowie ciała, prowadzących najczęściej drapieżny lub pasożytniczy tryb życia. Zaliczają się do trójwarstwowców – w ich rozwoju zarodkowym dochodzi do wykształcenia się trzech warstw komórek – ektodermy, endodermy i mezodermy. Z ektodermy powstaje nabłonek, który pokrywa ciało płazińców.

[madohora]

Płazińce to zwierzęta dwubocznie symetryczne, o kształcie grzbieto-brzusznie spłaszczonym, od wewnątrz wypełnione parenchymą, która pełni funkcje szkieletu hydraulicznego. Pasożytnicze gatunki płazińców, takie jak przywry i tasiemce stanowią poważne zagrożenie dla ludzi oraz zwierząt dzikich, domowych i hodowlanych.

[madohora]

Cechy charakterystyczne płazińców:

dobrze wyodrębniona głowa;
polaryzacja ciała na przód i tył;
ciało pokryte jednowarstwowym nabłonkiem, który w zależności od gromady, mogą pokrywać drobne rzęski;
z mezodermy powstaje parenchyma;
pod nabłonkiem znajduje się warstwa mięśni okrężnych i poprzecznych;
oddychanie całą powierzchnią ciała;
brak układu krwionośnego;
obojnactwo – zachodzi zwykle zapłodnienie krzyżowe;
brak otworu odbytowego w układzie wydalniczym – układ wydalniczy protonefrydialny;
układ nerwowy złożony ze zwojów, o których odchodzą dwa pnie nerwowe biegnące wzdłuż ciała;
ich ciało może ulegać regeneracji.

[madohora]

Budowa wewnętrzna płazińców
Zewnętrzny nabłonek płazińców może być wielokomórkowy i orzęsiony (u form wolnożyjących) lub syncytialny i nieorzęsiony (u form pasożytniczych). Bezpośrednio pod nabłonkiem znajdują się mięśnie okrężne odpowiadające za wydłużanie się ciała, a pod nimi z kolei mięsnie podłużne, które umożliwiają jego skracanie się. Strukturą oporową dla kurczących się mięśni jest parenchyma – rodzaj tkanki łącznej, wypełniającej pierwotną jamę ciała płazińców. Jest to zespół luźno połączonych komórek. Płyn zawarty w parenchymie zaopatruje całe ciało w substancje odżywcze z pożywienia. Następnie płyn ten jest napędzany do kanalików protonefrydialnych i odprowadzany na zewnątrz ciała – tak funkcjonuje układ wydalniczy płazińców. Układ pokarmowy składa się wyłącznie z otworu gębowego i ślepo zakończonego jelita. Nie występuje on w ogóle u tasiemców.

[madohora]

Podział płazińców:
Wirki – płazińce niepasożytnicze, prowadzące drapieżny tryb życia. Są to organizmy wolnożyjące, zasiedlające zarówno wodę, jak i ląd. Ich pokarm stanowią głównie owady, a także drobne skorupiaki i pierścienice. Mogą rozmnażać się bezpłciowo, poprzez podział ciała, jednak do zapłodnienia (krzyżowego) dochodzi zwykle w wyniku kopulacji. Rozwój osobniczy prosty.
W przedniej części głowy wirki posiadają jedną parę oczu. Ich ciała wykazują wysokie zdolności regeneracyjne. Przedstawiciele: wypławek biały, wypławek czarny.

[madohora]

Przywry – niebezpieczne pasożyty, żerujące głównie wewnątrz ciał zwierząt hodowlanych, spotykane także u człowieka. Charakteryzuje je złożony rozwój osobniczy, a cykle życiowe połączone są ze zmianami żywicieli. Przywry zamiast oczu posiadają przyssawki, które umożliwiają im uchwycenie się narządów żywiciela. Typowym przedstawicielem przywr jest motylica wątrobowa, która bytuje w wątrobie i przewodach żółciowych żywiciela ostatecznego. Tam też się rozmnaża – gdy zaś jaja motylicy zostaną wydalone i przedostaną się do środowiska wodnego, rozwijają się z nich kolejne formy. Pasożytują one na żywicielu pośrednim, którym w tym przypadku jest błotniarka moczarowa (ślimak). Po pewnym czasie opuszczają jej ciało i pozostają w środowisku wodnym. Następnie mogą zostać zjedzone przez żywiciela ostatecznego (krowę, owcę). W jego organizmie następuje zapłodnienie, uwalniają się larwy motylicy i rozwijają do postaci dojrzałej, po czym znów wydają jaja – cykl życiowy się powtarza. Przywry bytują w organizmach różnych gatunków ssaków i ptaków. Stanowią przyczynę poważnych chorób, a co za tym idzie także strat wśród zwierząt hodowlanych.

[madohora]

Tasiemce – pasożyty bytujące w jelicie cienkim kręgowców. Cechuje je rozwój złożony oraz cykle życiowe uzależnione od zmian żywicieli. Ich ciała składają się z trzech części – główki wyposażonej w przyssawki, szyjki oraz strobili. W strukturze szyjki dochodzi do intensywnych podziałów komórkowych, dzięki którym wydłuża się strobila, złożona z wielu członków. Pomiędzy członkami strobili dochodzi do samozapłodnienia. Zapłodnione jaja odrywają się i zostają wydalone na zewnątrz. Żywicielem pośrednim jest w ich przypadku świnia lub krowa, żywicielem ostatecznym zaś człowieka. Tasiemce nie posiadają układu pokarmowego – substancje odżywcze wchłaniają całą powierzchnią ciała. W zależności od gatunku, tasiemce mogą bytować w ciałach owiec, kotów, psów, wilków, lisów czy królików. Osiągają różne rozmiary - tasiemiec uzbrojony około 4 m, a nieuzbrojony nawet 12 m.

[madohora]

Gromada należąca do typu płazińce (Platyhelminthes), podkrólestwa tkankowce właściwe (Eumetazoa) oraz do królestwa zwierzęta (Animalia).

[madohora]

Rząd należący do gromady przywry (Trematoda), typu płazińce (Platyhelminthes), podkrólestwa tkankowce właściwe (Eumetazoa) oraz do królestwa zwierzęta (Animalia).

[madohora]

motylica wątrobowa, Fasciola hepatica,
przywra pasożytująca w przewodach żółciowych wątroby u większości ssaków (najczęściej u przeżuwaczy, motylicza choroba) i człowieka (rzadko);
dł. ciała 2–3 cm; obojnak; z jaja w środowisku wodnym wykluwa się larwa miracydium, która po 36–40 godz. wnika do ślimaka, gł. błotniarki moczarowej; w jego ciele przekształca się w dalsze stadia larwalne: sporocystę, redie i cerkarie (jednocześnie zachodzi namnażanie się form larwalnych); cerkarie opuszczają ślimaka, otorbiają się, tworząc formę inwazyjną — metacerkarię; ta zjedzona przez żywiciela ostatecznego dojrzewa i wywołuje chorobę motyliczą.

[madohora]

motylicza choroba, fascjoloza,
wet. pasożytnicza choroba ssaków (gł. roślinożernych) wywoływana przez motylicę wątrobową;
występuje na całym świecie, zwłaszcza wśród bydła i owiec; choroba motylicza prowadzi do marskości wątroby, ogólnego wyniszczenia organizmu i znacznego zmniejszenia wartości produkcyjnej zwierząt; owce nie leczone giną po kilku miesiącach; u bydła przebieg choroby jest mniej ostry; w leczeniu stosuje się środki przeciwrobacze; zapobieganie: meliorowanie pastwisk, chem. niszczenie ślimaków — żywicieli pośrednich pasożyta i okresowe odrobaczanie podejrzanego stada.

[madohora]

Motylica wątrobowa spotykana jest na całym świecie (gatunek kosmopolityczny). Największą liczbę zarażeń wśród ludzi notuje się na Półwyspie Iberyjskim w Europie, w Turcji, Iranie, Egipcie, na Kubie i w środkowo-zachodniej Ameryce Południowej (głównie w Ekwadorze, Peru i Boliwii). W Polsce występowanie fascjolozy u ludzi jest rzadkie.

[madohora]

Motylica wątrobowa ma ciało spłaszczone, o zarysie liściastym, pokryte nieorzęsionym oskórkiem wyposażonym w drobne kolce. Przód ciała silnie zwężony, na jego szczycie znajduje się otwór gębowy otoczony mięsistą przyssawką. Posiada dwie przyssawki (okołogębową i brzuszną). Postać dojrzała jest dosyć duża, wyposażona w liczne rozgałęzienia jelita, jajników, jąder. Barwa ciała żółtawoszara. Pęcherzyk wydalniczy duży. Występują różnie wykształcone larwy.

[madohora]

Motylica wątrobowa to pasożyt wewnętrzny kręgowców i bezkręgowców. Żywicielem pośrednim są mięczaki (różne gatunki błotniarek). Postać dojrzała pasożytuje w przewodach żółciowych wątroby u bydła oraz innych przeżuwaczy (krów, owiec i kóz), występuje także u zajęcy, królików, kangurów, świń oraz u ludzi. Niekiedy umiejscawia się również w płucach, węzłach chłonnych i innych narządach wewnętrznych. Larwy pasożytują w ciele bezkręgowców i kręgowców

[madohora]

Na terenie naszego kraju jego żywicielem pośrednim jest błotniarka moczarowa. Występuje u niej hermafrodytyzm. Rozwój przebiega ze zmianą żywiciela i przemianą pokoleń. Dojrzewa po 3-4 miesiącach. Jaja są elipsoidalne i drobne. Zapłodnienie jaj jest wewnętrzne. Dziennie może produkować 6-25 tysięcy jaj. Motylica składa jaja w drogach żółciowych żywiciela ostatecznego.

[madohora]

Po przejściu przez przewód pokarmowy jaja wydalane są do środowiska zewnętrznego wraz z odchodami. W wodzie z jaj wylęgają się larwy (miracidium), które wnikają do żywiciela pośredniego. We wnętrzu mięczaka larwa przechodzi przeobrażenie w sporocystę. Sporocysta zawiera kule zarodkowe, z nich wykształcają się redie. Redie przerywają ścianki sporocysty przenikając do tkanek żywiciela. W nich rozwijają się cerkarie.

[madohora]

Cerkarie wydostają się z żywiciela do wody, tracą ogon i otorbiają się na roślinności wodnej stając się metacerkarią. Cały ten cykl trwa od 8 do 13 tygodni. Po spożyciu przez żywiciela ostatecznego roślinności zainfekowanej metacerkarią w jego jelicie następuje uwolnienie larwy z osłonek. Metacerkaria dociera do przewodów żółciowych gdzie wykształca się w postać dojrzałą. Żyje nawet do 11 lat.

[madohora]

Aby uchronić zwierzęta przez zarażeniem motylicą wątrobową nie prowadzi się wypasu na mokrych łąkach i nie podaje się świeżego siana z tego typu łąk.

[madohora]

Przywra żylna (Schistosoma mansoni)
Schistosomatoza jest chorobą występującą głównie w Afryce. Przywrą żylną można zarazić się niemal na całym kontynencie. Pasożyt ten jest najczęściej spotykany w Mali, Burkina Faso, Ganie, Sierra Leone, Tanzanii, Mozambiku i na Madagaskarze. Przywra żylna została zawleczona również na Bliski Wschód, do południowej i wschodniej Azji, Indonezji i wschodniej Ameryki Południowej, ale na większości obszaru poza Afryką jest spotykana sporadycznie.

[madohora]

Przywra żylna należy do typu płazińce (Platyhelminthes). Jest niewielkim organizmem, osiągającym kilkanaście milimetrów długości. Ciało jest wydłużone, wyposażone w dwie przyssawki oraz kolce tegumentalne. Występuje u niej dymorfizm płciowy. Samice są dłuższe i smuklejsze od samców. Barwa samców biaława, samic nieco ciemniejsza, szarawa.

[madohora]

Przywra żylna jest pasożytem dwu żywicielskim. Żywicielem ostatecznym jest ssak (człowiek i inne naczelne, a także gryzonie), zaś pośrednim ślimaki z rodzaju Biomphalaria lub Tropicorbis. Do zarażenia dochodzi poprzez kontakt ze skażoną wodą. Przywra żylna jest organizmem rozdzielnopłciowym. Zapłodniona samica składa jaja w naczyniach krwionośnych żywiciela ostatecznego. Jaja odbywają wędrówkę do jelit, gdzie wraz z kałem żywiciela wydostają się na zewnątrz do środowiska wodnego. Z jaj wylęgają się larwy pierwszego stadium (miracidia), które wnikają do żywiciela pośredniego. W ślimaku dochodzi do przekształcenia się larw w kolejne stadia (sporocysty, następnie w cerkarie). Po przeobrażeniu w stadium wolno żyjące larwa opuszcza dotychczasowego żywiciela i wnika przez skórę do żywiciela ostatecznego. W żywicielu ostatecznym larwa przekształca się w schistosomule i wędruje naczyniami, do płuc serca, aż do wątroby, gdzie dojrzewa. Samica może złożyć od 190 do 300 jaj dziennie.

[madohora]

Pasożyt dwudomowy – pasożyt, którego pełny cykl życiowy musi odbywać się na co najmniej dwóch gatunkach żywicieli. Cykl taki określany jest jako heteroecja lub różnodomność (dwudomność)[2]. W zależności od kręgu żywicieli wyróżnia się dwa typy pasożytów dwudomowych.

[madohora]

Gdy pasożytami są zwierzęta, ich żywicieli dzieli się na dwie grupy:

żywiciel pośredni – organizm, w którym lub na którym żerują postacie larwalne pasożyta,
żywiciel ostateczny – organizm, w którym powstaje dorosła forma pasożyta.

[madohora]

Taki podział żywicieli przyjął się również w fitopatologii. Jednak gdy pasożytami są grzyby, bardziej właściwe jest używanie innych nazw:

żywiciel ecjalny – żywiciel, u którego rozwijają się ecja,
żywiciel telialny – żywiciel, u którego rozwijają się telia.

[madohora]

U zwierząt przykładem pasożyta dwudomowego jest motylica wątrobowa. Jej żywicielem pośrednim są ślimaki błotniarka moczarowa i błotniarka wędrowna, zaś żywicielem ostatecznym bydło i ludzie. Różnodomność występuje też u niektórych mszyc. Przykładowo bawełnica wiązowo-zbożowa żeruje na wiązach i trawach

[madohora]

U grzybów przykładem pasożyta dwudomowego jest rdza zbożowa. Jej żywicielem ecjalnym jest berberys, żywicielem telialnym zboża

[madohora]

[madohora]

Żywiciel pośredni – organizm, w którym lub na którym żerują postacie larwalne pasożyta (czasami niepasożytujące[), aby po przedostaniu się do organizmu żywiciela ostatecznego osiągnąć dojrzałość płciową. Jeśli w cyklu życiowym pasożyta występuje więcej niż 2 żywicieli (np. u niektórych przywr), wyróżnia się żywiciela pośredniego: pierwszego, drugiego, trzeciego itd
Człowiek jest żywicielem pośrednim np. dla zarodźca pasmowego (Plasmodium malariae), wywołującego malarię

[madohora]

Żywiciel przejściowy – organizm, w którym przebywa pasożyt po opuszczeniu żywiciela pośredniego, ale przed wniknięciem do żywiciela ostatecznego.
Występuje w cyklu rozwojowym bruzdogłowca szerokiego – jest nim ryba zjadająca drobnego skorupiaka oczlika (będącego żywicielem pośrednim), zawierająca plerocerkoid

[madohora]

Plerocerkoid (plerocercoidus, z gr. πλερες = pełny, kompletny + κερκος = ogon) – trzecie stadium larwalne tasiemców z rzędu Pseudophyllidea (np. bruzdogłowca szerokiego). Charakteryzuje się robakowatym kształtem ciała i dwoma bruzdami przyssawkowatymi. Pasożytuje głównie w rybach, drugim żywicielu pośrednim larw tego typu, ale spotykany jest również u płazów, gadów i ssaków.

[madohora]

Nazwa ich pochodzi od mitycznego Cyklopa, ponieważ posiadają one jedno duże oko. Ciało długości od 0,5 do 5 mm składa się z głowotułowia i segmentowanego odwłoka. Na głowie posiada oko naupliusowe i 2 pary czułków 8-17 członowe, które są narządem ruchu. Poruszają się skokowo poprzez uderzenia czułków, nie posiadają serca. Na tułowiu występuje 5 par dwu gałęziastych odnóży zakończonych szczecinkami. Odwłok kończy się widełkami. Samice noszą dwa pakiety jaj umieszczone w symetrycznie położonych workach. Oczliki występują w dużych ilościach w planktonie, są pokarmem dla ryb (głównie narybku). Preferują wody stojące, płycizny przy brzegach rzek, zarośnięte zbiorniki wodne, można je licznie spotkać nawet w długo niewysychających kałużach, mogą przetrwać suszę co sprzyja dużym możliwościom rozprzestrzeniania.

[madohora]

Większa część oczlików są to formy żyjące wolno, ale pojedyncze gatunki są półpasożytami lub pasożytami np. ergazyloza. Żywią się resztkami roślin, mniejszymi organizmami, oraz padliną, bywa że ich pokarmem jest tkanka przyranna na ciałach większych zwierząt.

[madohora]

[madohora]

Bruzdogłowiec szeroki (Diphyllobothrium latum) – pasożytniczy tasiemiec należący do płazińców (robaki płaskie). Zarażenie bruzdogłowcem szerokim wywołuje u ludzi chorobę zwaną difylobotriozą, rzadkim objawem może być niedokrwistość złośliwa (1%), wywołana niedoborem witaminy B12.

[madohora]

Osiąga od zaledwie 2 cm (w ciele chomika) do nawet 20 m długości, jest najdłuższym tasiemcem, jaki pasożytuje u człowieka. Składa się z około 3000 proglotydów. Skoleks pasożyta jest mały (2-3 mm długości, około 1 mm szerokości), spłaszczony grzbietowo-brzusznie, zaopatrzony w bruzdy czepne (bothria). Za skoleksem znajduje się rozciągliwa cienka szyjka. Około 20% pierwszych członów jest jałowych, męskich i hermafrodytycznych. Dalsze 80% jest dojrzałych, w których znajduje się macica zawierająca jaja.

[madohora]

Występuje na półkuli północnej, w rejonach podbiegunowych i w klimacie umiarkowanym. W Europie spotykany przede wszystkim w krajach nadbałtyckich, w Irlandii, Szwajcarii, w delcie Dunaju; także w Azji, w Turkiestanie, Izraelu, północnej Mandżurii, Japonii, na Syberii. Do Ameryki Północnej prawdopodobnie zawleczony został z falą emigrantów z Europy na początku XX wieku. Pojedyncze przypadki zachorowań na difylobotriozę notowano w Kanadzie, w Afryce wschodniej, na Madagaskarze i w Australii.

[madohora]

Pierwszym żywicielem pośrednim jest skorupiak z rzędu widłonogów, drugim ryba kostnoszkieletowa. Żywicielem ostatecznym jest ssak, może być nim człowiek. Pierwszym stadium rozwoju jest koracidium, które żyje w środowisku wodnym. Zostaje zjedzone przez widłonoga, w którego organizmie uwalnia się onkosfera i przekształca się w procerkoid. Po zjedzeniu skorupiaka przez rybę larwa przyjmuje kolejne stadium rozwojowe – plerocerkoid. Plerocerkoid osiedla się w mięśniach ryby, gdzie może przebywać przez kilkanaście lat. Po połknięciu przez ssaka osiedla się w jego jelitach i osiąga postać dorosłą.

[madohora]

Żywiciel ostateczny – organizm, w którym powstaje dorosła, rozmnażająca się płciowo forma pasożyta..
Człowiek jest żywicielem ostatecznym np. dla niektórych tasiemców

[madohora]

Fitopatologia (gr. φυτόν phyton „roślina”, πάθος pathos „cierpienie”, λόγος logos „nauka”) – nauka zajmująca się chorobami roślin, często nazywana patologią roślin
Nauka wyodrębniona w latach 70. XIX w. jako samodzielna gałąź botaniki stosowanej, stanowiąca jeden z najważniejszych czynników udoskonalania współczesnej produkcji rolniczej. Fitopatologia wykorzystuje z jednej strony wiadomości z przedmiotów ogólnoprzyrodniczych, takich jak mykologia, bakteriologia, wirusologia, fizjologia roślin, biochemia, chemia, a z drugiej strony wiadomości z przedmiotów rolniczych, takich jak uprawa roli i roślin, nawożenie, hodowla roślin i genetyka oraz maszynoznawstwo rolnicze.

[madohora]

Do zadań fitopatologii należy badanie objawów chorobowych, wpływu czynników chorobotwórczych na organizmy roślinne, biologii tych czynników i ich cyklu życiowego, a także opracowywanie metod i środków, które będą zapobiegać powstawaniu tych chorób lub je zwalczać.

[madohora]

Razem z entomologią stosowaną i herbologią tworzą odrębną dziedzinę wiedzy – ochronę roślin.

[madohora]

Obejmuje ona następujące działy:

diagnostyka – identyfikacja czynników infekcyjnych,
symptomatologia (morfologia fitopatologiczna) – badanie i opisywanie zjawisk chorobowych i objawów chorób,
patogeneza – badanie mechanizmów odporności roślin na choroby, rozwoju chorób od momentu zakażenia rośliny oraz związane z nią współdziałanie między czynnikiem chorobotwórczym i porażoną rośliną.
etiologia – identyfikacja, opisywanie i klasyfikacja (ustalanie przyczyn) czynników infekcyjnych chorobotwórczych (wirusy, mikoplazmy, bakterie, grzyby i pasożytnicze rośliny nasienne) oraz czynników nieinfekcyjnych chorobotwórczych (niekorzystne warunki środowiska),
epidemiologia – rozwój chorób i ich szkodliwość w populacji roślin, głównym przedmiotem badań są źródła infekcji, wpływ czynników zewnętrznych na rozwój chorób i rozprzestrzenianie się patogenów. Zajmuje się sposobami i warunkami rozprzestrzeniania patogenów w populacji roślin oraz badaniem mechanizmów powstawania epidemii (warunków, jakie do niej doprowadzają i w jakich powstaje), jej rozwoju;
profilaktyka – sposoby zapobiegania chorobom,
terapeutyka – badanie środków zaradczych i sposobów ich stosowania,

[madohora]

Wymagania stawiane fitopatologii ze strony praktyki w rolnictwie, ogrodnictwie i leśnictwie, nadają jej kierunek praktyczny.

[madohora]

Rdza zbożowa (Puccinia graminis Pers.) – gatunek grzybów z rodziny rdzowatych (Pucciniaceae). Wywołuje chorobę zbóż zwaną rdzą źdźbłową zbóż i traw

[madohora]

Jest to pasożyt dwudomowy, czyli taki, który dla pełnego cyklu rozwojowego potrzebuje dwóch gatunków roślin żywicielskich: początkową część rozwoju odbywa na liściach berberysu, pozostałą – na zbożu. Wytwarza on kilka typów zarodników

[madohora]

Zimują w słomie lub ziemi dwukomórkowe zarodniki zwane teliosporami. Wiosną w glebie kiełkują wytwarzając krótką przedgrzybnię. Z każdej z dwóch komórek teliospory powstaje krótka strzępka, na końcu której powstaje podstawka wytwarzająca 4 zarodniki zwane sporydiami, należące do grupy bazydiospor. Wiatr przenosi je na liście berberysu, który jest pierwszym żywicielem[5]. Tu kiełkują i wytwarzają dwa rodzaje struktur; na górnej powierzchni liścia rodzaj pyknidiów zwany spermogoniami, na dolnej dużo większe ecja. W ecjach wytwarzane są zarodniki zwane ecjosporami. Wydostają się one przez otwór w ecjach i zakażają zboża, które są drugim żywicielem rdzy zbożowej. Ecjospory wnikają do tkanek źdźbła i liści przez otwór w aparacie szparkowym. Początkowo rozwijają się z nich zarodniki letnie zwane urediniosporami, które mogą zarażać sąsiednie rośliny i zazwyczaj szybko w ciągu lata rozprzestrzeniają chorobę na całym polu. W jednym sezonie wegetacyjnym powstaje kilka generacji urediniospor i to one pełnią najważniejszą rolę w rozprzestrzenianiu się choroby. Późnym latem obok urediniospor zaczynają powstawać zarodniki zimowe – teliospory, pod koniec sezonu wegetacyjnego powstają już wyłącznie teliospory. Nie zakażają one już roślin – ich zadaniem jest przetrwanie zimy

[madohora]

Teliospora jest dwujądrowa, a każde z jej jąder ma haploidalną liczbę chromosomów (n). Jeszcze przed dojrzeniem następuje w niej kariogamia – zlanie się jąder, wskutek którego powstaje jedno jądro o diploidalnej liczbie chromosomów (2n). W czasie wytwarzania podstawek następuje mejoza, w wyniku której powstają haploidalne sporydia. Są one dwóch rodzajów: (+) i (–). Również haploidalna i dwóch rodzajów jest wyrosła z nich w liściach berberysu grzybnia i powstałe z niej spermatogonia. Natomiast ecja są diploidalne. Przed ich powstaniem wewnątrz tkanek berberysu różnoimienne grzybnie zlewają się z sobą i powstaje grzybnia diploidalna, o komórkach dwujądrowych. Tylko ze strzępek takiej grzybni mogą powstawać ecjospory. Zdarza się, że w jakimś liściu występuje tylko grzybnia o jednym znaku, wówczas ecja na takim liściu nie powstają, w dużej natomiast ilości wytwarzane są spermogonia

[madohora]

Ecjospory posiadają dwa jądra i są diploidalne, tak, jak grzybnia, z której powstały. Podobnie dwujądrowe i diploidalne są wyrastające z nich uredinia, ecja i wytwarzane w nich urediniospory i teliospory

[madohora]

Występujące na górnej powierzchni liści berberysu bardzo drobne, pomarańczowej barwy pyknidia w niektórych opracowaniach nazywane są spermogoniami[2]. Powstające w nich pykniospory nie zarażają innych roślin. Ich zadanie jest inne. Są haploidalne i są dwóch rodzajów: (+) i (-) (tzw. heterotalizm). Roznoszone są przez owady zwabione nektarem wydzielanym przez pykniospory. Jądra dwóch pykniospor różnych znaków mogą połączyć się z sobą (kariogamia), częściej jednak zachodzi ich kontakt z receptorami pykniospor o innym znaku, i wówczas dochodzi do kariogamii różnoimiennych jąder. Powstaje grzybnia dwujądrowa, diploidalna, a z niej rozwijają się ecja. Tak więc dzięki pykniosporom ecjospory mogą być wytwarzane nawet w tych przypadkach, gdy na liściu berberysu wykiełkowały tylko sporydia tego samego znaku. Owady mogą bowiem przynieść pykniospory o innym znaku z innych liści berberysu

[madohora]

[madohora]

U rdzy zbożowej (Puccinia graminis) ecja powstają na dolnej stronie liści berberysu. Powstają po zakażeniu liścia bazydiosporami, jeśli na liściu wykiełkowały bazydiospory różnoimienne (oznaczone + i – ). Dochodzi do kariogamii między nimi i powstaje grzybnia diploidalna, dwujądrowa. Możliwe jest też pojawienie się ecjów nawet wtedy, gdy wykiełkowały bazydiospory jednoimienne, o tym samym znaku. Owady mogą bowiem z innych liści berberysu przynieść spermacja o znaku przeciwnym. Dochodzi wówczas do kariogamii grzybni wyrastającej z bazydiospor z grzybnią wyrastająca ze spermacjów o przeciwnym znaku

[madohora]

Ecja wytwarzane są przez tę samą grzybnie co spermogonia i przeważnie nieco od nich później. Zazwyczaj powstają na dolnej stronie liści i mają barwę kremową, żółtawą lub pomarańczową. Tworzone są pod epidermą rośliny żywicielskiej, a ich perydium zazwyczaj zbudowane jest z jednej warstwy komórek utworzonej z przekształconych ecjospor. Znajdujące się w jego wnętrzu ecjospory uwalniane są na zewnątrz w ten sposób, że po ich dojrzeniu skórka rośliny pęka, a perydium wykrusza się

[madohora]

U niektórych rodzajów rdzowców (Pucciniales) występuje specyficzny rodzaj ecjów– ecja uredinialne pełniące funkcję urediniów

[madohora]

[madohora]

Telium – (l. mn. telia) – wytwór grzybni, w którym wytwarzane są zarodniki zwane teliosporami. Występuje u grzybów z rzędu rdzowców (Pucciniales) oraz głowniaków (Ustilaginomycetes)

[madohora]

U rdzy zbożowej (Puccinia graminis) telia powstają na źdźbłach i liściach zbóż zarażonych przez zarodniki zwane ecjosporami. Z kiełkujących ecjospor powstaje telium, które zbudowane jest z diploidalnych i dwujądrowych strzępek, przy czym jedno jądro jest (+), drugie (-). Telia wytwarzane są dopiero pod koniec okresu wegetacji zbóż, początkowo równocześnie z urediniami, potem już powstają wyłącznie telia. Wytwarzane w nich teliospory nie zakażają już roślin, ich zadaniem jest przetrwanie zimy.

[madohora]

[madohora]

Naturalny zasięg występowania tego ślimaka obejmuje wschodnią Amerykę Północną, Amerykę Środkową i północną część Ameryki Południowej. Przebywa w wodach stojących, na brzegach jezior, stawów, wolno płynących i błotnistych strumieni, wśród lilii i trzcin.

[madohora]

Pseudosuccinea columella shell 2.png

W ciągu kilku ostatnich dziesięcioleci błotniarka wędrowna wykazała duże zdolności inwazyjne. Została zawleczona (prawdopodobnie z wodnymi roślinami ozdobnymi) do zachodnich stanów USA, do Australii, Afryki Południowej i Europy (Szwajcaria, Austria, Węgry, Grecja i Minorka) oraz na niektóre wyspy Pacyfiku. Rozpowszechniła się w ogrodach botanicznych. Licznie występuje zwłaszcza w cieplarnianych basenach. Przebywa także poza wodą, na pływających liściach roślin wodnych. W warunkach europejskich nie przetrzymuje zimy, ale w południowej Francji stwierdzono jej występowanie w warunkach naturalnych nad brzegiem rzeki Lot

[madohora]

Muszla jajowata, cienka, prześwitująca, krucha, z poprzecznymi i spiralnymi prążkami na powierzchni, tworzącymi regularną kratkę. Jej ostatni skręt jest silnie rozszerzony, a otwór bardzo duży. Wymiary muszli: 15–20 × 8–13 mm. Ubarwienie żywych osobników jest ciemne, niemal czarne, z białawymi plamami. Oczy małe, czarne, osadzone po wewnętrznej stronie nasady czułków.

[madohora]

[madohora]

Błotniarka moczarowa (Galba truncatula) – gatunek ślimaka z rodziny błotniarkowatych (Lymnaeidae). Jest pośrednim żywicielem wielu gatunków przywr, m.in. motylicy wątrobowej.

[madohora]

Ślimak zamieszkujący małe, płytkie zbiorniki wód słodkich, stojące lub o słabym prądzie. Występuje w Ameryce Północnej, Europie, Afryce oraz w zachodniej, południowej i północnej Azji

[madohora]

Jego muszla osiąga wysokość 5–10 mm i szerokość 2,5–6 mm, na muszli 5–5,5 skrętów. Wielkość osobników i wysokość skrętów muszli podlega u tego gatunku znacznej zmienności, dlatego też trudno odróżnić go od pokrewnego gatunku błotniarki pospolitej.

[madohora]

[madohora]

Motylica wątrobowa (łac. Fasciola hepatica) – przywra o złożonym cyklu życiowym. Forma dojrzała pasożytuje w przewodach żółciowych wątroby roślinożerców (gł. bydła, owiec, kóz oraz niekiedy człowieka) – żywicieli ostatecznych. Zarażenie następuje zwykle latem i jesienią. Wywołuje chorobę zwaną fascjolozą. Jest bezwarunkowym pasożytem, co oznacza że nie może występować w formie wolno żyjącej, jedynie w ciele swojego żywiciela.

[madohora]

Osiąga około 18–51 mm długości i 4–13 mm szerokości. Ciało pokryte jest nieorzęsionym, elastycznym oskórkiem, posiada mikroskopijne kolce, które najobficiej występują w przedniej części grzbietowej strony ciała. Barwa ciała jest żółtawoszara, czasami z lekkim różowym odcieniem. Kształt ciała jest listkowaty, spłaszczony i najszerszy w przedniej części. Przód ciała zwężony jest w krótki stożek, na którego szczycie mieści się otwór gębowy. Ciało motylicy posiada 2 nieuzbrojone (bez haczyków) narządy czepne – przyssawki – gębową i brzuszną, przy czym ta druga jest większa. Między przyssawkami, bliżej brzusznej znajduje się otwór płciowy. Na tylnym końcu ciała mieści się pojedynczy otworek wydalniczy. Wór skórno-mięśniowy zbudowany jest podobnie jak u wirków. Komórki nabłonka nie tworzą jednak jednolitej warstwy, ale są rozproszone i pogrążone w parenchymie, gdzie leżą tuż pod warstwą mięśni.

[madohora]

Przyssawka gębowa znajduje się w sąsiedztwie otworu gębowego prowadzącego do umięśnionej gardzieli, a następnie do przełyku i rozgałęzionego jelita. Nie występuje otwór odbytowy.

[madohora]

Układ wydalniczy ma charakter protonefrydialny. W tylnej części ciała znajduje się ujście przewodu wydalniczego.

[madohora]

Układ nerwowy składa się z dwóch małych zwojów mózgowych, połączonych poprzecznym spoidłem nadprzełykowym. Od zwojów mózgowych odchodzi kilka pni nerwowych. Najlepiej rozwinięte są parzyste pnie brzuszne, oddające na boki kilka krótkich gałązek nerwowych.

[madohora]

Zwierzęta te są obojnakami. Każdy osobnik posiada jądra, nasieniowody, jajowody, jajniki, żółtniki, przewody żółtkowe, macicę (nierozgałęzioną, tworzącą sploty), ootyp i gruczoł Melisa (otaczający ootyp). Jaja są kształtu elipsoidalnego, długości 130–140 μm, szerokości 80–85 μm koloru brązowo-żółtego

[madohora]

Żywiciel pośredni: ślimaki – błotniarka moczarowa, błotniarka wędrowna
Żywiciel ostateczny: bydło

[madohora]

Jaja pasożyta złożone w drogach żółciowych żywiciela ostatecznego przedostają się wraz żółcią do przewodu pokarmowego, a następnie są wydalane razem z kałem. Poza organizmem żywiciela zachowują żywotność od 2 do 6 miesięcy. W zbiornikach wodnych wylęga się z nich pierwsze pokolenie larwalne tzw. miracidium lub też dziwadełko. Miracidium mające dość dobrze rozbudowany układ nerwowy, a nawet dwie plamki oczne, aktywnie wnika do ciała wodnego ślimaka, gdzie przekształci się w następny typ larwy sporocystę. Następnie namnażają się kolejne stadia larwalne – redia (na drodze rozmnażania bezpłciowego), a następnie cerkarie. Cały proces trwa ok. 2 miesiące i prowadzi do wytworzenia do 2000 cerkarii z jednego jaja.

[madohora]

Cerkarie mają dwugałęziste jelito, dwie przyssawki oraz długi ogonek, przy pomocy którego się poruszają. Aktywnie opuszczają ciało ślimaka i swobodnie pływają w wodzie. Jeżeli w ciągu doby nie zostaną połknięte przez żywiciela ostatecznego, to tracą ogonek i przymocowują się do roślin wodnych, gdzie przekształcają w cystę (otaczają się osłonką, otorbiają się) tworzą formę inwazyjną – metacerkarię. W tej postaci są w stanie przetrwać nawet przez pół roku w temperaturach spadających poniżej –15 °C.

[madohora]

Po zjedzeniu przez żywiciela ostatecznego metacerkarii (razem z trawą, na której osiadły) dostają się one do jego przewodu pokarmowego. W jelicie roślinożercy osłonka cysty ulega rozpuszczeniu, a uwolniona larwa przebija ścianę jelita i wraz z krwią dostaje się do różnych organów żywiciela, w których się osiedla. Zazwyczaj jednak atakuje wątrobę, którą uszkadza penetrując, a następnie osiedla się w przewodach żółciowych, gdzie dorasta i osiąga dojrzałość płciową.

[madohora]

Motylica wątrobowa ma 12 chromosomów

[madohora]

[madohora]

Fascjoloza (łac. fasciolosis, ang. fascioliasis) – choroba pasożytnicza, wywoływana przez motylicę wątrobową (Fasciola hepatica). Bywa również nazywana chorobą motyliczą. Chorują na nią ludzie i zwierzęta.

[madohora]

Pasożyt kosmopolityczny. W Polsce fascioloza zwierząt jest rozpowszechniona na terenie całego kraju. Choroba u ludzi występuje sporadycznie w Polsce, częstsza jest na południu Europy, we Francji i Portugalii.

[madohora]

Długość ciała 18 – 51 mm, szerokość 4 – 13 mm . Barwy biało-szarej lub szarobrązowej.

[madohora]

Żywicielami pośrednimi w cyklu rozwojowym motylicy wątrobowej są ślimaki z rodziny błotniarkowatych (Limnaeidae). W Polsce głównym żywicielom pośrednim jest błotniarka moczarowa (Galba truncatula). Oprócz tego żywicelami pośrednimi są: błotniarka stawowa (Lymnaea stagnalis), Galba occulata. W krajach pozaeuropejskich żywicelami pośrednimi mogą być liczne gatunki ślimaków.

[madohora]

Motylica wątrobowa pasożytuje w przewodach żółciowych wątroby gdzie usadawiają się osobniki dojrzałe płciowo. Młode motylice bytują w miąższu wątroby, drążąc w nim kanały. Niekiedy motylice mogą się osiedlać w płucach, węzłach chłonnych, śledzionie, tkance podskórnej. Te przypadkowe lokalizacje występują przede wszystkim u nietypowych żywicieli. W płucach motylicę najczęściej spotyka się u bydła, czasami u koni i owiec.

[madohora]

Przejawia się ona ogólnymi zaburzeniami trawienia, funkcji wątroby - np. nieprawidłowe wydzielanie żółci. W skrajnym przypadku prowadzi do żółtaczki.

W krajach arabskich znana jest jednostka chorobowa określana jako halzoun (distomatosis buccopharyngealis), polegająca na obrzęku i zapaleniu błony śluzowej gardła i jamy ustnej, przebiegającym z bólem, krwawieniem i obfitym wydzielaniem śluzu. Przypuszczalnie spowodowana jest ona przez przyczepiające się do błony śluzowej gardzieli młodociane postacie motylic, do czego dochodzi podczas spożywania surowej wątroby, co jest powszechnym zwyczajem w tym kręgu kulturowym. Próby wywołania objawów u ochotników były jednak nieowocne.

[madohora]

Zmiany anatomopatologiczne w głównej mierze dotyczą wątroby. W fazie ostrej podczas wnikania pasożyta w miąższ wątroby wywiązuje się urazowe ostre zapalenie wątroby (hepatitis distomatosa acuta)[6], co przejawia się znacznym przekrwieniem i powiększeniem wątroby. Powierzchnie wątroby pokrywają małe otworki będące miejscami wniknięcia młodych pasożytów w miąższ wątroby. Przy intensywnych inwazjach stwierdza się również zapalenie otrzewnej. Węzły chłonne wątrobowe są powiększone i obrzękłe. Skutkiem uszkodzeń naczyń krwionośnych wątroby płyn otrzewnowy może być zabarwiony na czerwono. W przypadku bardzo silnych inwazji możliwe jest wewnętrzne skrwawienie się z wątroby co skutkuje występowaniem w jamie brzusznej znacznych ilości krwi. Z czasem uszkodzenia miąższu wątroby powiększają się. Kanały wydrążone przez wędrujące motylice wypełnione są krwią i zniszczoną tkanką wątrobową. Występują nacieki komórkowe eozynofine i makrofagowe. Następnym etapem jest wypełnienie ubytków tkanką ziarninową, która z czasem bliznowacieje.

[madohora]

Przy inwazjach przewlekłych, po tym jak dorosłe motylice dostaną się do przewodów żółciowych, na skutek uszkodzeń mechanicznych, toksycznego działania motylic, zastoju żółci w przewodach wytwarza się zapalenie ścian przewodów żółciowych (cholangitis). Przewody wypełnia gęsty płyn koloru brunatno-brązowego z jajami motylic oraz ich obumarłymi częściami. Czasami stwierdza się ropne zapalenie przewodów żółciowych (cholangitis purulenta). W następstwie tego stanu dochodzi do łącznotkankowego zgrubienia ścian przewodów widocznego jako grube sznury barwy białawej. Efektem tych zmian jest marskość wątroby na tle motyliczym (cirrhosis hepatis distomatosa). Następuje zmniejszenie wątroby, która jest twarda o nierównej powierzchni. Widoczne są przerosty łącznotkankowe tak znaczne że mogą prowadzić do zaniku miąższu wątroby.

[madohora]

W trakcie wykonywania sekcji oprócz zmian tyczących się wątroby stwierdza się niedokrwistość, zanik mięśni i tkanki tłuszczowej, obrzęk krezkowych węzłów chłonnych, ogólne wyniszczenie organizmu.

[madohora]

Objawy chorobowe które występują przy inwazji motyliczej są mało patognomoniczne. Przeżyciowe rozpoznawanie fasciolozy polega na badaniach kału metodą sedymentacji i stwierdzaniu obecności charakterystycznych jaj w kale. Metodą tą można stwierdzić przewlekłą inwazję pasożyta. Postać ostra fasciolozy stwierdzana podczas wędrówki młodego pasożyta przez miąższ wątroby może być diagnozowana wyłącznie metodami sekcyjnymi.

[madohora]

Ponieważ źródło zarażenia stanowi zanieczyszczona woda lub rośliny, aby uchronić się inwazji, nie należy pić wody ze zbiorników, w których mogą istnieć przywry (stawy itp.), a także nie brać do ust traw ani roślin wodnych, na których mogą przebywać larwy.

[madohora]

Lekiem z wyboru jest bitionol w dawce 40 mg/kg masy ciała p.o. powtarzanej co drugi dzień przez 28 dni. Skuteczny jest też triklabendazol w jednorazowej dawce 10 mg/kg masy ciała

[madohora]

[madohora]

Schistosomatoza jest chorobą powodowaną przez pasożyty – przywry z rodzaju Schistosoma: S. haematobium, S. mansoni, S.japonicum, S. intercalatum, S. mekongi. Pasożyty te osiedlają się w naczyniach krwionośnych człowieka, tam odżywiają się krwią i składają jaja, powodując tym samym zmiany chorobowe w organizmie.Okres wylęgania objawów choroby wynosi od 3 do 7 tygodni.

[madohora]

Objawy kliniczne schistosomatozy są różne i zależą w szczególności od gatunku pasożyta i nasilenia jego inwazji. Wyróżnia się 3 okresy inwazji: penetracja przywr przez skórę, migracja i dojrzewanie pasożytów w organizmie oraz okres następstw późnych. Inwazja przywr jest długotrwała i przy braku prawidłowej diagnozy może trwać 3-8 lat. Na pierwszym etapie mogą występować: świąd, rumień, wysypka na skórze, zwykle już w ciągu kilku minut od ekspozycji. Objawy te zanikają po 24-72 h. Okresowi migracji i dojrzewania przywr towarzyszą dreszcze, poty, gorączka, bóle mięśni i stawów, nudności, biegunka często z krwią i śluzem, kaszel, objawy ze strony nerek i pęcherza moczowego np. krwiomocz. W ostatnim okresie inwazji obserwowano powiększenie wątroby i śledziony, marskość wątroby, wodobrzusze, żylaki przełyku

[madohora]

Schistosomatoza jest chorobą występującą ogniskowo (endemicznie), przy czym S. haematobium występuje głównie w krajach Afryki równikowej oraz południowo-wschodniej oraz w krajach Bliskiego Wschodu, a także na wyspach Oceanu Indyjskiego. Obecność ślimaka – żywiciela pośredniego dla pasożyta, który jest odpowiedzialny za wystąpienie tej choroby, została udokumentowana jak dotąd w Portugalii, Hiszpanii, Włoszech (Sardynia), południowej Francji oraz na Korsyce (rzeka Cavu oraz kąpieliska rzek Solenzara, Osu i Tarcu).

[madohora]

Od 2011 r. odnotowuje się przypadki zachorowań na schistosomatozę u ludzi, którzy przebywając turystycznie na Korsyce, korzystali z kąpieli w rzece Cavu w pobliżu Porto Vecchio, w południowej części wyspy. Osoby chore to zarówno mieszkańcy Korsyki jak i turyści. W pierwszej połowie 2015 r. zarejestrowano 110 nowych przypadków. Z kolei w październiku 2015 r. odnotowano zachorowanie u obywatela Francji przebywającego w tym regionie wraz z rodziną, w okresie lata 2015 r. Poza aktualnymi przypadkami na Korsyce, jak dotąd nie odnotowano występowania zachorowań na tę chorobę na terenie innych krajów Europy.

[madohora]

W związku ze stwierdzeniem odpowiednich uwarunkowań środowiskowych i klimatycznych zarówno dla rozwoju żywiciela pośredniego jak i samego pasożyta, przypuszcza się, że zwiększona aktywność rekreacyjna ludzi w wodach ww. rzek Korsyki w okresie miesięcy letnich stwarza ryzyko zarażenia pasożytem wywołującym schistosomatozę.

[madohora]

Głównym rezerwuarem S. haematobium jest człowiek. Chory człowiek nie jest jednak zakaźny dla innej osoby, stanowi jednak źródło skażenia środowiska i może zarażać żywicieli pośrednich tj. ślimaki należące do określonych gatunków. Zarażony człowiek wydala jaja pasożyta wraz z moczem lub kałem. Po dostaniu się do wody z jaj uwalnia się postać larwalna, która przenika do ślimaka. Po przejściu cyklu rozwojowego w organizmie ślimaka, larwy wydostają się ponownie do wody i stają się inwazyjne dla człowieka. Do zarażenia człowieka dochodzi najczęściej w czasie kąpieli, czy brodzenia w wodzie, w naturalnych zbiornikach wodnych, w których bytują określone gatunki ślimaków. Najbardziej podatne na zarażenie są osoby w wieku 5-15 lat.

[madohora]

Nie istnieje szczepionka przeciwko przywrom wywołującym schistosomatozę. Leczenie schistosomatozy polega na przyjmowaniu leków przeciwpasożytniczych w określonych dawkach przez odpowiedni okres czasu, zgodnie z zaleceniami lekarza.

[madohora]

unikać kąpieli i brodzenia w wodzie w naturalnych zbiornikach wodnych (rzeki, jeziora, stawy, tereny podmokłe), jednocześnie kąpiel w oceanie i morzu uznana jest za bezpieczną;

[madohora]

unikać spożywania nieprzegotowanej wody pochodzącej z naturalnych zbiorników wodnych i stosować metody uzdatniania wody (filtrowanie z zastosowaniem filtrów o porach 30 mikrometrów lub mniejszych, podgrzewanie wody w temperaturze 50 stopni C przez 5 min., pozostawienie zebranej w baniaku wody na co najmniej 24 h – w tym czasie, w stojącej wodzie, pasożyty obumierają).

[madohora]

Przywra żylna wywołuje chorobę zwaną schistosomatozą. Na świecie choruje na nią około 230 milionów ludzi.

[madohora]

Rząd należący do gromady tasiemce (Cestoda), typu płazińce (Platyhelminthes), podkrólestwa tkankowce właściwe (Eumetazoa) oraz do królestwa zwierzęta (Animalia).

[madohora]

tasiemiec nieuzbrojony, Taenia saginata (Taeniarhynchus saginatus),
tasiemiec pasożytujący w jelicie cienkim człowieka;
dł. ok. 10 m; żywicielem pośrednim jest bydło; zarażenie przez spożycie mięsa z wągrami.

[madohora]

wągier, cysticerkus,
postać larwalna (cerkoid) niektórych tasiemców zaliczanych do rzędu Cyclophyllidea;
rozwija się z jaja tzw. inwazyjnego (zawierającego onkosferę) w ciele żywiciela pośredniego (wągrzyca); ma postać pęcherzyka wypełnionego płynem, z wpuklonym do wnętrza skoleksem; w żywicielu ostatecznym daje początek postaci dorosłej.

[madohora]

wągrzyca, cysticerkoza,
med., wet. choroba pasożytnicza ludzi i zwierząt wywołana postacią larwalną tasiemca uzbrojonego;
występuje gł. w Afryce, Ameryce Południowej, Azji, rzadziej w Europie; wągrzyca człowieka jest następstwem przedostania się do jego ustroju drogą pokarmową (również przez samozarażenie) jaj inwazyjnych, z których rozwijają się wągry umiejscawiające się w mięśniach, płucach, mózgu i innych narządach; objawy zależą gł. od zlokalizowania wągrów; zapobieganie: badanie wet. mięsa, higiena osobista.

[madohora]

skoleks, główka,
przednia część ciała tasiemców, będąca narządem czepnym (wyposażona w przyssawki, haki, bruzdy);
przechodzi w odcinek zw. szyjką, z której wyodrębniają się przez tzw. strobilizację nowe człony ciała tasiemców.

[madohora]

Tasiemiec nieuzbrojony jest gatunkiem tasiemca szeroko rozpowszechnionym na niemal całym świecie. Zarażenia tym pasożytem wśród ludzi są ściśle związane ze spożyciem wołowiny w danym regionie i stopniem higieny przy przygotowaniu mięsa. Najwięcej przypadków zarażenia notuje się w Afryce, na Bliskim Wschodzie, w Ameryce Południowej i Środkowej oraz miejscami w południowo-wschodniej Azji. Np. w USA mimo restrykcyjnych norm sanitarnych tasiemcami nieuzbrojonymi zarażone jest około 25% bydła. W Polsce jest najczęściej spotykanym tasiemcem.

[madohora]

Tasiemiec nieuzbrojony ma ciało spłaszczone, członowane, zbudowane jest z trzech odcinków: główki, szyjki i proglotydów (do 2 tys.). Barwa ciała jest biaława. Gruszkowata główka (skoleks) posiada narządy czepne (cztery przyssawki). Pokarm wchłaniany jest całą powierzchnia ciała. Macica ma od 15 do 52 odgałęzień. Gatunkiem podobnym jest tasiemiec uzbrojony (Taenia solium). Rozróżnić je można po obecności (u tasiemca uzbrojonego) lub braku (u nieuzbrojonego) haków na głowie.

[madohora]

Tasiemiec nieuzbrojony to pasożyt wewnętrzny. Rozwój przebiega w dwóch żywicielach. Żywicielem pośrednim są przeżuwacze (bydło, owce, kozy, renifery, antylopy itp). Żywicielem ostatecznym jest człowiek. Proglotydy maciczne zawierają dojrzałe jaja. Produkuje ogromną liczbę jaj. W członie macicznym mierzącym 2,5 cm długości może znajdować się do 175 tys. jaj. Średnica jaj wynosi 31-43 μm. Człony z jajami mogą wydostać się czynnie lub wraz z odchodami wydalane są do środowiska zewnętrznego. Roślinność bądź woda może zostać zanieczyszczona odchodami i być spożyta przez żywiciela pośredniego. Następnie z jaja uwalnia się pierwsze stadium larwalne (onkosfera)

[madohora]

Larwa (onkosfera) przechodzi przez ścianę jelita do naczyń krwionośnych i wraz z krwią dostaje się do mięśni, gdzie się osiedla i przekształca w wągra (kolejne stadium larwalne). Czasem może również osiadać w innych narządach (w wątrobie, nerkach, płucach itd.). Człowiek zaraża się przez zjedzenie zarażonego, surowego lub niedogotowanego mięsa. W jelicie cienkim w ciągu 2-3 miesięcy wągier przekształca się w formę dorosłą. Postać dorosła żyje do 30 lat.

[madohora]

Pierwsze wzmianki o zarażaniu tasiemcem nieuzbrojonym pochodzą z 1500 roku p.n.e.

[madohora]

bruzdogłowiec szeroki, Diphyllobothrium latum,
tasiemiec z rzędu Pseudophyllidea (tasiemce), pasożytujący (w postaci dojrzałej płciowo) w jelicie cienkim ludzi i in. ssaków żywiących się rybami;
ciało członowane, dł. u człowieka do 20 m, u innych — 2–9 m; cykl rozwojowy z dwoma żywicielami pośrednimi; z jaja tasiemca w wodzie wylęga się koracidium (I forma larwalna), które połknięte przez I żywiciela pośredniego (pewne gat. widłonogów) przekształca się w II formę larwalną — procerkoid; po połknięciu widłonoga przez II żywiciela pośredniego (ryby) procerkoid przekształca się w III formę larwalną — plerocerkoid; żywiciel ostateczny zaraża się jedząc surowe ryby zakażone plerocerkoidami; wystepuje w endemicznych ogniskach w Europie, Azji i Ameryce Północnej

[madohora]

Bruzdogłowiec szeroki należy do gromady tasiemce (Cestoda). Jest najdłuższym pasożytem człowieka. Ciało zbudowane jest z trzech odcinków: główki, szyjki i proglotydów, jest taśmowate długie i grzbietobrzusznie spłaszczone. Strobila posiada do 4500 członów. Główka (skoleks) jest bardzo mała. Skoleks zaopatrzony jest w dwie bruzdy czepne.

[madohora]

Bruzdogłowiec szeroki jest pasożytem ssaków rybożernych (w tym człowieka). Ma dwóch żywicieli pośrednich. Żywicielem ostatecznym bruzdogłowca szerokiego jest człowiek. W jelitach dochodzi do kopulacji i jajeczka z kałem wydostają się na zewnątrz. Może produkować do 1 miliona jaj dziennie. W wodzie z osłon jajowych wylęga koracidium. Jajeczka przebywają w wodzie do momentu, gdy zostaną połknięte przez wodnego skorupiaka (oczlika), w którym przeobrażają się w larwę. W jego jelicie onkosfera uwalnia się z embrioforu i w jamie ciała przekształca się w procerkoid.

[madohora]

Większość przypadków wystąpienia difylobotriozy u ludzi pochodzi z Europy (głównie z krajów nadbałtyckich i Francji), Azji (Syberia) i Ameryki Północnej (rejon Wielkich Jezior). W wielu przypadkach przy wystąpieniu choroby nie identyfikuje się gatunku za pomocą metod molekularnych. Często nie wiemy, czy choroba została wywołana przez zakażenie bruzdogłowcem szerokim D. latum, czy innym przedstawicielem rodzaju, np. japońskim D. nihonkaiense.

[madohora]

Bruzdogłowiec szeroki wywołuje chorobę zwaną dyfilobotriozą. Szacuje się że, na świecie zarażonych bruzdogłowcem jest 20 milionów ludzi.

[madohora]

Wirki (Turbellaria)
Gromada należąca do typu płazińce (Platyhelminthes), podkrólestwa tkankowce właściwe (Eumetazoa) oraz do królestwa zwierzęta (Animalia).

[madohora]

Wielooczka czarna zamieszkuje Europę południową, centralną i zachodnią. Od północy jej zasięg ograniczony jest południowym wybrzeżem Morza Północnego i Bałtyku. Poza Europą kontynentalną występuje również na Wyspach Brytyjskich. Wielooczka czarna jest jednym z najpospolitszych gatunków.

[madohora]

Wielooczka czarna jest płazińcem z rzędu wirki trójjelitowe (Tricladida). Jej ciało jest silnie spłaszczone grzbietobrzusznie, pokryte nabłonkiem rzęskowym. Barwa ciała jest zmienna, od żółtawej przez brunatną po czarną. Odcinek głowowy jest dobrze zaznaczony, tępo zakończony, ze szpiczastą wypustką. Wielooczka posiada liczne oczka, rozmieszczone po bokach ciała.

[madohora]

Przód ciała jest szerszy niż tylna część. Otwór gębowy leży po stronie brzusznej. Za otworem gębowym znajduje się gardziel, która prowadzi do rozgałęzionego jelita. Jelito rozdzielone jest na trzy pnie, jeden skierowany jest do przodu, dwa pozostałe pnie biegną ku tyłowi. Przewód pokarmowy jest ślepo zakończony.

[madohora]

Odbyt nie występuje, resztki pokarmowe są usuwane przez otwór gębowy. Brak również układu krwionośnego i oddechowego. Wielooczka czarna oddycha całą powierzchnią ciała. Układ rozrodczy uchodzi za otworem gębowym.

[madohora]

Wielooczka czarna jest gatunkiem wolno żyjącym. Występuje powszechnie w słodkich wodach stojących i płynących. Spotkać ją można w jeziorach, oczkach wodnych, stawach, rowach melioracyjnych, strumieniach i rzekach. Porusza się za pomocą ruchów rzęsek nabłonka. Występuje u niej hermafrodytyzm. Zapłodnienie jest krzyżowe.

[madohora]

Jaja składane są w kokonach na podwodne obiekty (roślinność wodną lub na kamienie). Wielooczka czarna jest drapieżna. W jej diecie znaleźć można bezkręgowce (skorupiaki, pierścienice, owady, mięczaki). Ponadto może żywić się również skrzekiem płazów. Swoje ofiary chwyta za pomocą wysuwanej gardzieli.

[madohora]

Wielooczka czarna posiada zdolności regeneracyjne. Opisana została przez Müller’a w 1774 roku.

[madohora]

Wypławek biały jest pospolity w całej Polsce. Jest gatunkiem słodkowodnym, występuje w różnych zbiornikach wodnych, głównie w wodach stojących i wolno płynących, wyjątkowo w szybko płynących strumieniach. Zwykle zamieszkuje wody bogate w wapń. By zamknąć cały cykl rozrodczy wymaga minimalnie 3,5 stopnia Celsjusza i maksymalnie od 15 do 23 stopni.

[madohora]

Wypławek biały ciało ma wydłużone i spłaszczone grzbietobrzusznie. Buduje je wór powłokowo-mięśniowy. Ciało składa się z odcinka przedniego oraz tułowia (ze stroną grzbietową i brzuszną). Odcinek głowowy jest dobrze zaznaczony.

[madohora]

Powłokę ciała po brzusznej i bocznej stronie pokrywa nabłonek rzęskowy. Barwa ciała biaława. Wypławek wyposażony jest w parę prostych oczu. Po stronie brzusznej znajduje się otwór gębowy. Za otworem gębowym, w jamie okołogardzielowej znajduje się ektodermalna gardziel, skierowana ku tyłowi, która może zostać wynicowana na zewnątrz.

[madohora]

Następnym elementem układu pokarmowego jest jelito, które rozdzielone jest na trzy pnie. Jeden pień biegnie od gardzieli do przodu, dwa pozostałe do tyłu. Cechują go duże zdolności regeneracyjne.

[madohora]

Wypławek biały jest zwierzęciem wolnożyjącym. Przebywa pod kamieniami oraz wśród roślinności. Rozwój jest prosty. Występuje u niego hermafrodytyzm. Układ rozrodczy uchodzi za otworem gębowym. Zapłodnienie jest krzyżowe. Do zapłodnienia zachodzi wewnątrz organizmu. Jaja składane są w kokonach na roślinność wodną lub pod kamieniami.

[madohora]

Jest drapieżnikiem, w jego diecie znaleźć można bezkręgowce. Żywi się w głównej mierzę drobnymi skorupiakami, larwami owadów, pierścienicami a także narybkiem i ikrą. Swoją dietę uzupełniają martwymi organizmami. Pokarm pobiera otworem gębowym, za pomocą wysuwanej gardzieli chwyta swoje ofiary. Porusza się za pomocą ruchów rzęsek nabłonka.

[madohora]

Wypławek biały jest wykorzystywany w badaniach między innymi nad zjawiskami regeneracji.

[madohora]

Wypławek czarny jest pospolity w całej Polsce. Jest gatunkiem słodkowodnym. Spotykany jest głównie w wodach stojących, rzadziej wolno płynących i w potokach. Preferuje duże stężenie rozpuszczonego wapnia w wodzie. Jest gatunkiem bardziej ciepłolubnym od innych gatunków wirków trójjelitowych występujących w Polsce. Do skutecznego rozrodu potrzebuje wody o temperaturze od 10 do 23 stopni Celsjusza.

[madohora]

Wypławek czarny jest drobnym wirkiem. Jego ciało jest spłaszczone grzbietobrzusznie i zbudowane z odcinka przedniego oraz tułowia. Barwa ciała czarna. Odcinek głowowy jest dobrze zaznaczony, lancetowaty. Na odcinku głowowym występuje para oczek.

[madohora]

Ciało pokryte jest nabłonkiem rzęskowym. Posiada wór powłokowo-mięśniowy, budowany przez mięśnie i nabłonek. Po stronie brzusznej znajduje się otwór gębowy. Otwór gębowy prowadzi do wysuwanej, skierowanej ku tyłowi gardzieli. Za nią znajduje się jelito, z którego odchodzą trzy pnie. Jeden z pni skierowany jest do przodu, z kolei dwa pozostałe do tyłu. Pnie posiadają rozgałęzienia oraz uchyłki. Otwór odbytowy nie występuje. Gatunkiem podobnym jest Schmidtea polychroa.

[madohora]

Układ rozrodczy jest złożony. Jego otwór znajduje się za otworem gębowym. Zapłodnienie jest wewnętrzne. Jaja składane są w kokonach na kamienie bądź roślinność wodną.

[madohora]

Prowadzi drapieżniczy tryb życia. W jego diecie znaleźć można bezkręgowce (są to w głównej mierze pierścienice, mięczaki, skorupiaki oraz larwy owadów). Pokarm pobiera otworem gębowym, z którego wynicowuje gardziel. Porusza się dzięki ruchom rzęsek. Jak inne wirki wykazuje zdolności regeneracyjne.

[madohora]

Wypławek czarny mylony jest z równie ciemną, lecz wyposażoną w liczne oczka wielooczką czarną (Polycelis nigra).

[madohora]

JAK NAPRAWDĘ WYGLĄDAŁY DINOZAURY? - Interia - 17.01.2022

[madohora]

USA. CORAZ WIĘCEJ KRADZIEŻY BULDOGÓW FRANCUSKICH - Interia - 17.01.2022

[madohora]

Specjalnie wyszkolone psy, których zadaniem jest wykrywanie chorych na covid, zatrudnił zespół Metallica. 12 czworonogów sprawdzało wchodzących na koncerty muzyków widzów, wąchając im dłonie i stopy Wśród ekipy były owczarki niemieckie, belgijskie i labrador retriever. Zwierzęta nie ominęły żadnej osoby. Gdy pies wyczuł wirusa, siadał przy chorym. Teraz zwierzęta są szkolone do wykrywania mutacji o nazwie omikron. Zamiast stóp i dłoni będą wąchały maseczki ochronne.

[madohora]

Dieg (ok. 100 l.) jest żółwiem słoniowym, który pomógł ocalić swój gatunek. Do niedawna jego populacja liczyła mniej niż 20 osobników na całym świecie. W latach 60. ministerstwo środowiska w Ekwadorze
powierzyło mu ważną misję. Dieg został „zatrudniony” jako reproduktor. Stulatek w czasie 40 lat pracy spłodził aż 800 maluchów. Stanowi to 40 proc. wszystkich zrodzonych w tym czasie młodych osobników.
Dwa lata temu Dieg został wypuszczony na wolność. Żółwie słoniowe są największymi z żółwi. Poza wyspami Galapagos (Ekwador) zamieszkują również archipelag Aldabra w Tanzanii. Niestety, z winy człowieka gady te nadal są zagrożone wyginięciem

[madohora]

Cyjon to ssak drapieżny z rodziny psowatych. Zamieszkuje środkową i południowo-wschodnią część Azji. Badacze twierdzą, że genetycznie bliżej mu do szakala niż do wilka. Budowa nóg czyni z niego doskonałego skoczka. Może wykonywać skoki na wysokość 3 m o długości do 6 m. Cyjony w stadzie są w stanie powalić o wiele większą od siebie ofiarę. Znany jest przypadek, że zabiły młode słoniątko pomimo rozpaczliwej obrony matki. Zwierzęta te mogą wydawać bardzo różne dźwięki – potrafią gwizdać, miauczeć,
krzyczeć, a nawet gdakać jak kury. Zjadają jelenie, piżmowce, kozy, owce i antylopy. Obecnie na całym obszarze występowania notuje się zaledwie 2 tys. osobników. Gatunek ten jest zagrożony wyginięciem – przypisuje mu się bardzo wysokie ryzyko wymarcia w stanie dzikim w niedalekiej przyszłości.

[madohora]

przedstrunowce, półstrunowce, Protochordata (Hemichordata),
typ mor., wolno żyjących lub osiadłych wtóroustych bezkręgowców z dobrze rozwiniętą, trójdzielną wtórną jamą ciała (celoma);
ciało zbud. z 3 części: ryjka, krótkiego kołnierza i wydłużonego lub workowatego tułowia; ok. 100 gat. współcześnie żyjących; charakterystyczną cechą przedstrunowców jest obecność stomochordy, uchyłku sklepienia jamy gębowej, uważanego przez część zoologów za narząd homologiczny struny grzbietowej; gardziel z 1–100 parami szpar skrzelowych, pełni funkcje narządu oddechowego; odżywiają się drobnymi organizmami wodnymi, wiele gat. mułożernych; typ przedstrunowców dzieli się na 2 gromady: duże, robakowate jelitodyszne oraz kolonijne pióroskrzelne; przedstrunowce najbliższe pokrewieństwo wykazują ze szkarłupniami oraz ze strunowcami.

[madohora]

celoma [gr. koílōma ‘jama’],
wtórna jama ciała,
zool. przestrzeń w mezodermie zarodka kręgowców i wielu bezkręgowców;
rozwija się pod koniec gastrulacji; jest wysłana własnym, cienkim nabłonkiem i wypełniona płynem; u ssaków celoma rozwija się w jamę otrzewnową, jamę osierdziową i jamę opłucną.

[madohora]

mezoderma [gr. mésos ‘środkowy’, dérma ‘skóra’],
mezoblast,
anat. środkowa warstwa komórek zarodka leżąca między ekto- i endodermą, trzeci listek zarodkowy u zwierząt trójwarstwowych;
tworzy się pod koniec gastrulacji przez uwypuklenie bocznych ścian prajelita (np. u lancetnika) albo przez migracje komórek ektodermy do górnej części sklepienia prajelita, gdzie tworzy się mezoderma i struna grzbietowa (u płazów), lub poprzez migracje komórek smugi pierwotnej (u ryb, gadów, ptaków i ssaków). W dalszym rozwoju mezoderma różnicuje się na mezodermę przyosiową, mezodermę pośrodkową i mezodermę boczną. Mezoderma przyosiowa tworzy powtarzające się, metameryczne somity, mezoderma pośrodkowa jest zawiązkiem układu wydalniczego (nefrotom), a mezoderma boczna tworzy worki obejmujące jelito. W dalszej embriogenezie mezoderma boczna różnicuje się na mezodermę ścienną (somatopleurę) i mezodermę trzewiową (splanchnopleurę). Miejsce połączenia worków mezodermalnych nad i pod jelitem to krezka (mesenterium). Pochodzenia mezodermalnego są m.in.: układ krwionośny (zawiązujący się w postaci angioblastu), układ wydalniczy (nefrotom), układ kostny, mięśnie, somatyczne części gonad.

[madohora]

gastrulacja [gr.],
proces przejścia w rozwoju zarodkowym zwierząt i człowieka od stadium jednowarstwowego (blastuli) do stadium dwu- lub trzywarstwowego (gastruli) — wytworzenia listków zarodkowych;
polega na przemieszczaniu się komórek z powierzchni zarodka do jego wnętrza (ruchy morfogenetyczne), gdzie układają się w sposób ułatwiający powstawanie w dalszym rozwoju określonych narządów; przesuwające się komórki podlegają indukcji embriologicznej; w pierwszej fazie gastrulacji wytwarzają się 2 warstwy: hipoblast (wewnętrzna) i epiblast (zewnętrzna), a w następnej fazie 3 listki zarodkowe: ektoderma, mezoderma i endoderma.

[madohora]

ambulakralny układ, układ wodny,
zool. charakterystyczny dla szkarłupni system cienkościennych kanałów i zbiorników wysłanych nabłonkiem rzęskowym;
wypełniony płynem o składzie podobnym do wody mor., z którą kontaktuje się za pośrednictwem płytki madreporowej (sitowej); składa się z pierścienia okołoprzełykowego i 5 kanałów biegnących promieniście (u rozgwiazd, wężowideł i liliowców) lub południkowo od strony gębowej do przeciwgębowej (u jeżowców i strzykw); każdy z kanałów ma liczne parzyste odgałęzienia, wnikające do nóżek ambulakralnych; od pierścienia okołoprzełykowego biegnie zwykle do strony górnej (przeciwgębowej) kanał kamienisty o zwapniałych ściankach kończący się otworami w płytce madreporowej; układ ambulakralny pełni funkcję lokomocyjną, dotykową, a także częściowo wydalniczą i oddechową.

[madohora]

pióroskrzelne, pióroskrzelce, Pterobranchia,
gromada osiadłych, mor. przedstrunowców;
21 gat.; ciało pojedynczego osobnika (zooida) zbud. z tarczki gębowej, kołnierza z 1–9 parami ramion pokrytych orzęsionymi czułkami i workowatego tułowia zakończonego długą, kurczliwą łodyżką; zooidy nie dłuższe niż 12 mm; osiadłe, zwykle kolonijne, niektóre wolno żyjące; rozmnażają się przez pączkowanie i płciowo; prawdopodobnie są szeroko rozprzestrzenione, choć rzadko spotykane.

[madohora]

szkarłupnie, Echinodermata,
typ wyłącznie morskich, głównie dennych bezkręgowców, należących do wtóroustych (Deuterostomia);
obejmuje ok. 6,5 tysiąca gatunków, wyłącznie morskich, głównie dennych, w większości o 5-promiennej symetrii wtórnej (larwy mają symetrię dwuboczną); ciało szkarłupni okrywa orzęsiony nabłonek, pod nim znajduje się wapienny szkielet pochodzenia mezodermalnego, tworzący jednolity pancerz lub luźno rozrzucone płytki czy kolce; najbardziej charakterystyczny dla szkarłupni jest ambulakralny układ, spełniający funkcje motoryczne, częściowo oddechowe, wydalnicze i czuciowe; ma on budowę promienistą, podobnie jak układ nerwowy, krwionośny i rozrodczy (z nielicznymi wyjątkami); układ pokarmowy ma kształt prostej rurki lub jest zróżnicowany na przełyk, żołądek i jelito; szkarłupnie są rozdzielnopłciowe, w rozwoju występuje stadium larwalne; niektóre szkarłupnie rozmnażają się przez podział, a następnie regenerację brakujących części; są znane już od dolnego kambru (o 2-bocznej symetrii ciała); główne linie rozwojowe szkarłupni wyodrębniły się w erze paleozoicznej; współcześnie rozróżnia się: jeżowce, rozgwiazdy, wężowidła, strzykwy, liliowce i kołonice (Concentricycloidea).

[madohora]

jeżowce, Echinoidea,
gromada morskich bezkręgowców z typu szkarłupni;
ok. 950 gatunków współcześnie żyjących; kształt u większości gatunków prawie kulisty (strona brzuszna spłaszczona), zwykle o 5-promiennej symetrii; pancerz wapienny, zbudowany z podwójnych rzędów płytek ułożonych w promienie i międzypromienie; liczne ruchome kolce pełnią wraz z nóżkami ambulakralnymi funkcje lokomotoryczne; otwór gębowy na dolnym, odbytowy na górnym biegunie; w rozwoju występuje stadium swobodnie pływającej larwy — pluteus; jeżowce żywią się drobnymi bezkręgowcami i roślinami; aparatem żującym jest tzw. latarnia Arystotelesa (zbudowana z 5 silnych szczęk i 5 zębów); zamieszkują dna mórz i oceanów na różnych głębokościach; pojawiły się na początku paleozoiku, najbujniejszy rozwój w mezozoiku; są pospolitymi skamieniałościami w skałach mezozoiku i trzeciorzędu Polski; cenny materiał w badaniach embriologicznych — na żywych jajach i plemnikach jeżowców udało się po raz pierwszy prześledzić m.in. proces dojrzewania jaj, zapłodnienia i bruzdkowania.

[madohora]

rozgwiazdy, Asteroidea,
gromada mor. dennych bezkręgowców z typu szkarłupni;
ok. 1,5 tys. gat. współcześnie żyjących; ciało spłaszczone, w kształcie 5-promiennej (lub wielokrotność 5, od 5 do 50) gwiazdy, rzadziej wieloboku; środek ciała tworzy tarcza, na której wyróżnia się międzypromienie i promienie przechodzące w ramiona; rozgwiazdy są z reguły rozdzielnopłciowe, w rozwoju występuje stadium larwy (bipinnaria) o dwubocznej symetrii ciała; rozmnażanie bezpłciowe polega na spontanicznym odcięciu się fragmentu tarczy z jednym lub paroma ramionami i następnie na regeneracji brakujących części; są drapieżne, żywią się gł. mięczakami, skorupiakami i rybami; mają zdolność wynicowania żołądka i trawienia dużej zdobyczy na zewnątrz; rozgwiazdy występowały od górnego ordowiku.

[madohora]

wężowidła, Ophiuroidea,
gromada mor., dennych bezkręgowców z typu szkarłupni;
ok. 2 tys. gat.; ciało wężowideł jest zbud. z okrągłego dysku (tarczy), o średnicy od 2 mm do 30 cm, i najczęściej 5 silnie wydłużonych, walcowatych ramion, niekiedy rozgałęzionych; wzdłuż brzusznej strony ramion biegnie podwójny szereg nóżek ambulakralnych, pełniących funkcje czuciowe; wężowidła poruszają się wężowatymi ruchami silnie umięśnionych ramion; w większości rozdzielnopłciowe, rzadko formy obojnacze, rozmnażają się także przez podział, a następnie regenerację brakujących części; są pospolite we wszystkich pełnosłonych morzach, prowadzą tryb życia denny.

[madohora]

strzykwy, Holothuroidea,
gromada mor., gł. dennych bezkręgowców z typu szkarłupni;
ok. 1 tys. gat., dł. od kilku cm do 1 m; ciało jest 2-bocznie symetryczne, kształtu ogórkowatego lub cewkowego, a pokrycie ciała inkrustowane drobnymi ciałkami wapiennymi; nóżki układu ambulakralnego tworzą w przodzie ciała, wokół otworu gębowego, wieniec czułków, a wzdłuż ciała — 5 podłużnych szeregów, z których 3 brzuszne służą do pełzania; strzykwy są z reguły rozdzielnopłciowe, nieliczne gat. jajożyworodne lub dzielące się poprzecznie; przy podrażnianiu strzykwy wyrzucają na zewnątrz wnętrzności (działanie obronne), które potem regenerują; zamieszkują gł. dna mórz; niektóre gat. są lokalnie spożywane (np. trepang).

[madohora]

trepang, Stichopus,
rodzaj szkarłupni z gromady strzykw;
ok. 20 gat.; duże zwierzęta (dł. do 1 m, średnica do 20 cm) ogórkowatego kształtu, o spłaszczonej stronie brzusznej (na niej 3 rzędy nóżek ambulakralnych); ciało jest pokryte brodawkami; zamieszkują dna mórz gł. tropik. i subtropik.; trepang japoński (S. japonicus) i trepang królewski (S. regalis) są poławiane i spożywane gł. w stanie suszonym (popularna potrawa chiń. i jap. o tej samej nazwie).

[madohora]

liliowce, Crinoidea,
gromada mor. bezkręgowców z typu szkarłupni;
obejmuje liczne gat. kopalne i ok. 625 współcz.; wielkości od kilku mm do 20 m (kopalne), w kształcie kielicha, z 5 (lub wielokrotnością) rozgałęzionymi ramionami; w większości osiadłe (niektóre tylko do osiągnięcia dojrzałości płciowej), do podłoża przytwierdzone członowaną łodyżką; szkielet wewn. zbud. z wapiennych płytek; w rozwoju występuje swobodnie pływająca larwa — witellaria (dwubocznie symetryczna); zamieszkują pełnosłone morza i oceany, niekiedy do kilku tysięcy m głębokości; znane od ordowiku; w triasie pojawiły się liliowce bezłodygowe, które dziś stanowią większość liliowców; z osadów szkieletowych liliowców powstały skały (np. wapienie krynoidowe), szczątki liliowców występują w wapieniach paleozoicznych i triasowych południowej Polski oraz jurajskich Pienin.

[madohora]

strunowce, Chordata,
najbogatszy typ zwierząt wtóroustych, ok. 44 tys. gat.;
obecna wtórna jama ciała (celoma); charakterystyczną cechą strunowców jest występowanie zespołu narządów osiowych, złożonego ze struny grzbietowej obecnej przynajmniej we wczesnych fazach cyklu życiowego i pełniącej funkcję elastycznego szkieletu wewn., narządu oddechowego w przednim odcinku przewodu pokarmowego w postaci bogato unaczynionych szczelin oddechowych oraz położonej nad struną grzbietową cewki nerwowej (jej przednia część rozwija się w mózg); do typu strunowców zalicza się 3 podtypy: osłonice, bezczaszkowce określane niekiedy jako strunowce bezkręgowe oraz kręgowce.

[madohora]

bezczaszkowce, Acrania, Cephalochordata,
podtyp strunowców;
ok. 25 gat. niewielkich zwierząt (do kilku cm długości) często nazywanych lancetnikami, występujących najczęściej w wodach przybrzeżnych ciepłych i umiarkowanych mórz, niekiedy masowo; mają strunę grzbietową, cewkę nerwową nie zróżnicowaną na mózg i rdzeń, układ krwionośny zamknięty (brak serca), w przednim odcinku przewodu pokarmowego szczeliny skrzelowe (oddechowe); przedstawicielem bezczaszkowców jest lancetnik.

[madohora]

lancetnik, Branchiostoma lanceolatum,
przedstawiciel podtypu bezczaszkowców;
ciało wydłużone, dł. 5–8 cm, półprzezroczyste, pokryte jednowarstwowym nabłonkiem, z obu końców zaostrzone, brak wyodrębnionego odcinka głowowego; brak oczu, bodźce świetlne odbierają komórki zw. oczkami Hessego; zapłodnienie zewn.; zamieszkuje płytkie i ciepłe wody mórz eur., wiedzie półosiadły tryb życia, zagrzebując się częściowo w mule dennym; częsty obiekt doświadczeń embriologicznych, zbadano na nim m.in. bruzdkowanie zapłodnionego jaja i dalsze etapy rozwoju zarodkowego.

[madohora]

osłonice, Tunicata (Urochordata),
podtyp osobliwych, wyłącznie mor. strunowców;
ok. 3000 gat.; ciało workowate lub beczułkowate, otoczone charakterystycznym oskórkiem (tunika) o rozmaitej grubości i konsystencji, od miękkiej galaretowatej do skórzasto-żelatynowatej, zbud. z białek i tunicyny; ciało zaopatrzone w 2 syfony: gębowy i odpływowy; struna grzbietowa utrzymuje się przez całe życie lub tylko w stadium larwalnym; układ krwionośny otwarty; prowadzą osiadły (często kolonijny) lub wolny tryb życia (larwy zawsze wolno pływające); dzieli się je na 2 gromady pelagiczne: ogonice i sprzągle, oraz 2 osiadłe: żachwy i łapce (Sorberacea, Aspiraculata).

[madohora]

żachwy, Ascidiacea,
gromada osiadłych osłonic;
ok. 2 tys. gat., dł. do 50 cm; ciało workowate z 2 syfonami (wpustowym i wypustowym), otoczone silną tuniką; rozmnażają się gł. płciowo, niekiedy także przez pączkowanie; larwy planktonowe, z ogonkiem, z zachowaną struną grzbietową; w większości osiadłe, żyją pojedynczo, gł. w strefie przybrzeżnej mórz.

[madohora]

ogonice, Appendicularia (Larvacea, Copelata),
gromada wolno żyjących, pelagicznych osłonic;
ok. 70 opisanych gat.; ciało bezbarwne, przezroczyste, złożone z owalnego tułowia o dł. od 0,3 do ok. 2,5 cm (większość ok. 5 mm) i kilkakrotnie dłuższego, płaskiego, umięśnionego ogona (narząd lokomotoryczny); ciało zamknięte w galaretowatym, obszernym domku (tunika) z systemem kanałów i sieci filtrujących fitoplankton i bakterie z przepływającej przez domek wody; domki są okresowo wymieniane; szkielet osiowy ogona stanowi struna grzbietowa; obojnaki, rozwój bez przeobrażenia; są pospolitymi mieszkańcami pełnosłonych mórz, występują (niekiedy masowo) w wodach przypowierzchniowych do głęb. ok. 200 m.

[madohora]

sprzągle, Thaliacea,
gromada pelagicznych, szeroko rozprzestrzenionych, wyłącznie mor. osłonic;
ok. 70 gat.; drobne zwierzęta mor., dł. 2–15 cm; pływają swobodnie lub tworzą luźne kolonie; obojnaki, w rozwoju przechodzą przemianę pokoleń; niektóre gat. mają zdolność świecenia; żyją w pelagialu mórz w strefie międzyzwrotnikowej.

[madohora]

przedstrunowce, półstrunowce, Protochordata (Hemichordata),
typ mor., wolno żyjących lub osiadłych wtóroustych bezkręgowców z dobrze rozwiniętą, trójdzielną wtórną jamą ciała (celoma);
ciało zbud. z 3 części: ryjka, krótkiego kołnierza i wydłużonego lub workowatego tułowia; ok. 100 gat. współcześnie żyjących; charakterystyczną cechą przedstrunowców jest obecność stomochordy, uchyłku sklepienia jamy gębowej, uważanego przez część zoologów za narząd homologiczny struny grzbietowej; gardziel z 1–100 parami szpar skrzelowych, pełni funkcje narządu oddechowego; odżywiają się drobnymi organizmami wodnymi, wiele gat. mułożernych; typ przedstrunowców dzieli się na 2 gromady: duże, robakowate jelitodyszne oraz kolonijne pióroskrzelne; przedstrunowce najbliższe pokrewieństwo wykazują ze szkarłupniami oraz ze strunowcami.

[madohora]

jelitodyszne, jelitodyszce, żołędziogłowe, Enteropneusta (Helminthomorpha),
gromada bezkręgowców z typu przedstrunowców;
ok. 80 gat., dł. od kilku cm do 2,5 m; robakowate ciało jest zróżnicowane na: ryjek, kołnierz i tułów; w przedniej części przewodu pokarmowego, po stronie grzbietowej, znajduje się uchyłek odpowiadający zawiązkowi struny grzbietowej strunowców; ściany gardzieli przebijają liczne szczeliny oddechowe; układ nerwowy, bardzo prymitywny, składa się z 2 podłużnych pni (brzusznego i grzbietowego) połączonych pierścieniem w obrębie kołnierza; układ krwionośny otwarty; rozdzielnopłciowe, rozwój z formą larwalną (tornaria); większość gat. żyje na dnie ciepłych mórz.

[madohora]

pióroskrzelne, pióroskrzelce, Pterobranchia,
gromada osiadłych, mor. przedstrunowców;
21 gat.; ciało pojedynczego osobnika (zooida) zbud. z tarczki gębowej, kołnierza z 1–9 parami ramion pokrytych orzęsionymi czułkami i workowatego tułowia zakończonego długą, kurczliwą łodyżką; zooidy nie dłuższe niż 12 mm; osiadłe, zwykle kolonijne, niektóre wolno żyjące; rozmnażają się przez pączkowanie i płciowo; prawdopodobnie są szeroko rozprzestrzenione, choć rzadko spotykane.

[madohora]

Półstrunowce mają robakowate ciało z dobrze rozwiniętą, trójdzielną wtórną jamą ciała. Jego długość waha się od 1 mm u pojedynczych osobników kolonijnych pióroskrzelnych, do 2,5 m u najdłuższych przedstawicieli jelitodysznych

[madohora]

Ciało jest zróżnicowane na ryjek (prosoma) – którym półstrunowce zagrzebują się w mule, kołnierz i wydłużony lub workowaty tułów. Kołnierz jest oddzielony od ryjka głęboką bruzdą. Na jej dnie znajduje się otwór gębowy

[madohora]

Kołnierz jest oddzielony od ryjka głęboką bruzdą. Na jej dnie znajduje się otwór gębowy. Gardziel większości gatunków jest zaopatrzona w szpary skrzelowe, co stanowi przystosowanie przedniego odcinka układu pokarmowego do funkcji oddechowych.

[madohora]

Ryjek większości półstrunowców jest usztywniony notochordą, która była początkowo uważana za zawiązek w pełni rozwiniętej u strunowców struny grzbietowej. Struktury te nie są jednak homologiczne. Kolejną cechą upodabniającą półstrunowce do strunowców jest położenie układu nerwowego nad przewodem pokarmowym.

[madohora]

Układ pokarmowy półstrunowców składa się z gęby, gardzieli, przełyku oraz jelita z bocznymi kieszonkami wątrobowymi w jego przedniej części. Układ krwionośny otwarty, złożony z jednego naczynia brzusznego i jednego grzbietowego, przechodzącego w zatokę sercową. Układ wydalniczy tworzą orzęsione przewody pomiędzy jamą ciała a jego powłoką. W powłoce występuje nabłonek migawkowy. Półstrunowce są zwierzętami rozdzielnopłciowymi i jajorodnymi.

[madohora]

Badania genetyczne potwierdzają pokrewieństwo półstrunowców i strunowców, ale te pierwsze są bliżej spokrewnione ze szkarłupniami, z którymi tworzą klad Ambulacraria. Ich wspólną cechą jest larwa typu dipleuruli.

[madohora]

Znanych jest około 100 gatunków współcześnie żyjących, wśród których wyróżnia się dwie wyraźne grupy: duże, robakowate jelitodyszne oraz kolonijne pióroskrzelne. Wymarłe graptolity żyły w okresie od kambru do wczesnego karbonu. Początkowo Hemichordata były klasyfikowane jako podtyp strunowców. Ze względu na bliższe pokrewieństwo ze szkarłupniami zostały podniesione do rangi typu, do którego zaliczane są następujące gromady:

†Graptolithina – graptolity,
Enteropneusta – jelitodyszne,
Pterobranchia – pióroskrzelne,

[madohora]

Graptolity (†Graptolithina z gr. graptos - pisany + lithos - kamień) – wymarła gromada zwierząt zaliczanych do półstrunowców. Żyły w okresie od kambru do wczesnego karbonu.

[madohora]

Szkielet tych zwierząt zbudowany był z substancji białkowej ułożonej w półpierścieniowate pasemka tzw. fuzellusy. Tworzyły kolonie zwane rabdozomem, pojedyncze osobniki w rabdozomie osłonięte były zewnętrznym szkieletem chitynowym w kształcie rurek zwanych tekami. Pierwsza taka kolonia, tzw. sikula, mieściła osobnika, który powstawał na drodze płciowej. Kolejne osobniki kolonii rozwijały się przez pączkowanie. Teki poszczególnych osobników układały się w gałązki, tworząc kolonie o różnych kształtach - proste lub powyginane czy spiralne wstęgi, kolonie siateczkowate, liściaste lub drzewkowate.

[madohora]

Dwa główne rzędy graptolitów to dendroidy i graptolity właściwe. Dendroidy tworzyły wielogałązkowe, przypominające koronę drzew (stąd nazwa) kolonie osiadłe (bentos osiadły) i występowały od kambru po wczesny karbon. Ich znaczenie jako skamieniałości przewodnich jest znikome, z wyjątkiem dolnego ordowiku, dla którego są główną grupą przewodnią (obok konodontów)

[madohora]

Graptolity właściwe występowały od ordowiku do wczesnego dewonu, miały kolonie utworzone przez niewielką liczbę gałązek, przy czym w czasie ewolucji widać tendencję do ich redukcji (od 32 we wczesnym ordowiku do 1 w sylurze i dewonie). U zwierząt tych nie obserwuje się stoloteki i biteki. Były organizmami planktonicznymi, zasiedlającymi górne partie otwartych mórz i oceanów i są główną skamieniałością przewodnią przez cały okres swego istnienia. Jednocześnie ich masowe nagromadzenia sugerują warunki głębokowodne dla osadów, w których występują.

[madohora]

Drobne zwierzęta przypominające zewnętrznym wyglądem mszywioły. Wolno żyjące lub tworzące kolonie pozorne – każdy osobnik tkwi oddzielnie w swojej otoczce. Posiadają chitynowy szkielet zewnętrzny, dwa rozgałęzione ramiona i przewód trawienny w kształcie litery U, a czasem także szczeliny skrzelowe.

[madohora]

Jelitodyszne, jelitodyszce (Enteropneusta), żołędziogłowe, żołędziogłowce (Helminthomorpha) – współcześnie żyjąca gromada około 80 gatunków zwierząt zaliczanych do półstrunowców (Hemichordata). Są organizmami morskimi żyjącymi w rytych przez siebie kanałach dennych. Osiągają wielkość od 9 cm do 2,5 m, jednak ich średnia wielkość to ok. 20 cm.

[madohora]

Ich wydłużone, cylindryczne ciało dzieli się na trzy części: ryjek (prosoma), kołnierz (mezosoma) i tułów (metasoma). Jest pokryte worem skórno-mięśniowym i jednowarstwowym nabłonkiem orzęsionym. W obrębie kołnierza znajduje się gębostruna, podobna do struny grzbietowej strunowców, jednak nie homologiczna.

[madohora]

Jelitodyszne są filtratorami. Odżywiają się planktonem, który odcedzają z pobieranej do otworu gębowego wody na endostylu (lepkiej rynience wewnątrz jamy gębowej). Układ pokarmowy jest zredukowany do prostej rury.

[madohora]

Wymiana gazowa zachodzi poprzez powierzchnię ciała, a także dzięki szparom skrzelowym znajdującym się w obrębie gardzieli.

[madohora]

Rozmnażają się na dwa sposoby:

bezpłciowo – podział na pół, z jednej z nich rozwinie się nowy organizm przez regenerację,
płciowo – zygota przekształca się w wolno pływającą larwę typu dipleuruli (tornaria), podobną do bipinnarii – larwy szkarłupni.

[madohora]

Podobieństwa do strunowców:

sposób ułożenia narządów wewnętrznych,
obecność cewy nerwowej,
szpary skrzelowe,
dwuboczna symetria ciała

[madohora]

W obrębie jelitodysznych wyróżnia się cztery rodziny:

Harrimaniidae Spengel, 1901
Ptychoderidae Spengel, 1893
Spengelidae Willey, 1899
Torquaratoridae Holland, Clague, Gordon, Gebruk, Pawson, Vecchione, 2005

[madohora]

Prostopływce (Orthonectida) – typ morskich zwierząt bezkręgowych mikroskopijnej wielkości, pasożytujących na innych bezkręgowcach. Obejmuje około 20 gatunków o uproszczonej budowie wewnętrznej i skomplikowanym cyklu rozwojowym. Tradycyjnie zaliczane były wraz z rombowcami do typu Mesozoa. Badania genetyczne wykazały, że nie są z nimi blisko spokrewnione. Ich pozycja filogenetyczna nie została dotychczas ustalona. Badania morfologii i cyklu życiowego sugerują zaliczenie ich do zwierząt o bruzdkowaniu spiralnym (Spiralia)

[madohora]

Prostopływce są pasożytami na ciałach wieloszczetów, małżów oraz innych morskich bezkręgowców.

[madohora]

• Śmieszne zwierzęta 2019 # 11

[madohora]

[madohora]

[madohora]

ramienionogi, Brachiopoda,
typ osiadłych, mor. bezkręgowców,
niekiedy traktowanych jako gromada czułkowców; znane od wczesnego kambru; obejmują ok. 10 tys. gat. kopalnych i ok. 325 gat. współcz.; ciało o dwubocznej symetrii, ukryte w 2-klapowej muszli (u gat. współcz. osiągającej dł. 10 cm) ze skorupą grzbietową i brzuszną, u niektórych wspartej na długim trzonku; w ciele rozróżnia się: płaszcz, worek trzewiowy, nóżkę i aparat ramieniowy (tzw. lofofor), pomocny w zdobywaniu pokarmu oraz pełniący częściowo funkcję układu oddechowego; układ nerwowy składa się z obrączki okołoprzełykowej, węzłów nad- i podprzełykowego oraz nerwów obwodowych; układ krwionośny otwarty; z reguły rozdzielnopłciowe; w cyklu rozwojowym stadium swobodnie pływającej larwy; ramienionogi zamieszkują dna mórz, zwykle do głęb. 200–300 m.

[madohora]

Ramienionogi (Brachiopoda, z gr. brachion – ramię + pous – noga) – typ drobnych morskich bezkręgowców, podobnych z wyglądu do małży. W zapisie kopalnym znane są od wczesnego kambru.

[madohora]

Ramienionogi są osiadłymi, dennymi filtratorami. Ich ciało składa się z części miękkiej otoczonej dwiema skorupkami: brzuszną i grzbietową. Zwierzęta te przymocowują się do podłoża za pomocą umieszczonej w tylnej części ciała nogi lub – w przypadku niektórych gatunków pozbawionych tej części ciała – przy pomocy brzusznej skorupki. Za sterowanie skorupkami odpowiedzialny jest złożony system mięśni. System mięśniowy szczególnie rozbudowany jest w przedniej części ciała, gdzie służy również do poruszania otaczającymi otwór gębowy czułkami.

[madohora]

Zdecydowana większość gatunków jest rozdzielnopłciowa, ale dymorfizm płciowy nie jest zaznaczony. Jaja zapładniane są wewnątrz muszli samicy. Wyklute z nich formy larwalne są ruchliwe nawet przez dwa tygodnie. Dorosłe ramienionogi osiągają rozmiar 9 centymetrów (Magellania venosa)[3] i są spotykane przede wszystkim na dnie płytkich stref mórz i oceanów. Najmniejsze okazy mają skorupkę długości zaledwie 1 mm. Do wyjątków należą gatunki abisobentalne, które jednak odnajdywano nawet na głębokości 6000 metrów.

[madohora]

Tradycyjnie w typie Brachiopoda – na podstawie sposobu umocowania skorupek – wyróżniano dwie gromady: liczniejszych zawiasowców (Articulata), oraz mniej licznych bezzawiasowców (Inarticulata). Obecnie nazwy te pozostają w użyciu jako nieformalne, wyróżniane są natomiast podtypy:
Craniiformea
Linguliformea
Rhynchonelliformea

[madohora]

[madohora]

Rombowce (Dicyemida) – grupa około 100 gatunków mikroskopijnej wielkości morskich zwierząt bezkręgowych pasożytujących w nerkach głowonogów, klasyfikowanych w randze typu Dicyemida, a tradycyjnie zaliczanych do typu Mesozoa i gromady Rhombozoa.

[madohora]

Rombowce są pasożytami na nerkach kałamarnic i ośmiornic. Ich cykl życiowy jest niezwykle złożony i nie do końca poznany. Z zapłodnionych jaj rozwijają się liczne nitkowate larwy (nematogeny). Z niektórych nematogenów wykształcają się niewielkie hermafrodytyczne organizmy, tzw. infusoriogeny, produkujące znaczne ilości plemników i komórek jajowych. Dopiero te ostatnie wydostają się poza ciało żywiciela, już w formie larwalnej. Dorosłe osobniki składają jaja w ciele kolejnego żywiciela, w którym to pojawia się kolejne pokolenie nematogenetyczne.

[madohora]

Rombowce i prostopływce (Orthonectida) były uważane za organizmy pośrednie pomiędzy pierwotniakami (Protozoa), a wielokomórkowcami właściwymi (Eumetazoa). Klasyfikowano je w odrębnym typie Mesozoa. Badania molekularne sugerują jednak, że są to dalece uwstecznione zwierzęta trójwarstwowe

[madohora]

rząd: Dicyemida (dwurodne)

rodzina: Dicyemidae
rodzaj: Dicyema
rodzaj: Dicyemennea
rodzaj: Dicyemodeca
rodzaj: Dodecadicyema
rodzaj: Pleodicyema
rodzaj: Pseudicyema

[madohora]

rodzina: Katharellidae
rodzaj: Kantharella

[madohora]

rząd: Heterocyemida (rozmaitorodne)
rodzina: Conocyemidae
rodzaj: Conocyema
rodzaj: Microcyema

[madohora]

Scalidophora (Cephalorhyncha) – grupa morskich zwierząt pseudocelomatycznych zaliczanych do kladu wylinkowców (Ecdysozoa) obejmująca niezmogowce, ryjkogłowy i kolczugowce. Jest to grupa nieliczna w gatunki: w trzech typach zgrupowano mniej niż 400 gatunków żyjących współcześnie.

[madohora]

Oprócz wspólnej dla wylinkowców cechy linienia łączy je podobny typ rozwoju larwalnego oraz obecność hakowatych wyrostków kutykularnych (nazywanych skalidami) ułożonych w pierścienie na introwercie. Obecność skalidów jest wyłączną cechą diagnostyczną (synapomorfią) tej grupy.

[madohora]

Synonimizowana obecnie nazwa Cephalorhyncha była pierwotnie użyta przez Clausa Nielsena w szerszym znaczeniu: zawierała również nitnikowce (Nematomorpha), później wyodrębnione do kladu Nematoida.

[madohora]

Niezmogowce, priapuloidy, priapulidy (Priapulida), gruboryjkowe – typ drapieżnych, morskich zwierząt bezkręgowych o symetrii promienistej, ciele cylindrycznym, z grubym ryjkiem służącym do zagrzebywania się w podłożu. Są to średniej wielkości brunatne robaki, żyjące w strefie przybrzeżnej mórz i oceanów całego świata, przy czym gatunki tropikalne są mniejsze od tych, które żyją w wodach zimnych. Przeciętnie mają 3–10 cm, ale największy (Halicryptus higginsi) mierzy do 39 cm. W Morzu Bałtyckim występują dwa gatunki: priapulus (Priapulus caudatus) i halikryptus (Halicryptus spinulosus)[4]. W zapisie kopalnym priapulidy są bogato reprezentowane w morzach kambru.

[madohora]

Ciało niezmogowców składa się z ryjka (introwertu) z kutykularnymi skalidami i workowatego tułowia, u niektórych gatunków zakończonego wyrostkiem kaudalnym[5]. Ryjek jest wzdłużnie umięśniony, pokryty kolcami, haczykami i brodawkami. Może być wysuwany pod wpływem turgoru jamy ciała i wciągany dzięki skurczowi ośmiu podłużnych mięśni. Gardziel, do której zasysany jest pokarm, przedłuża się w jelito (którego obecność odróżnia niezmogowce od kolcogłowów). Tułów jest poprzecznie prążkowany, a na przydatku ogonowym znajdują się u większości gatunków wyrostki skrzelowe.

[madohora]

Narządy wydalnicze i rozrodcze połączone są we wspólny układ moczopłciowy. Układ wydalniczy składa się z licznych protonefrydiów typu solenocytów. Umieszczone są one w postaci kilku pęczków wzdłuż wspólnego przewodu moczopłciowego. Liczne atrocyty, rozsiane w śródbłonku, dopełniają czynności układu wydalniczego.

[madohora]

Gonady tworzą dwa podłużne twory zwartej budowy, przyczepione do ścianek ciała rzekomą błoną otrzewnową. Każda gonada złożona jest z licznych woreczków, otwierających się do wspólnych przewodów moczopłciowych. Obydwa otwory moczopłciowe mieszczą się na tylnym końcu ciała. Przewody te pełnią rolę moczowodów, służą jednak równocześnie do wydalania produktów płciowych. Ich wewnętrzne ściany pokrywa nabłonek urzęsiony, dzięki czemu elementy płciowe łatwo ulegają przesuwaniu na zewnątrz. Niezmogowce są rozdzielnopłciowe. Zapłodnienie następuje w wodzie.

[madohora]

Niezmogowce posiadają wokółjelitowy pierścień komórek nerwowych, od którego odchodzi brzuszny pień nerwowy kończący się zwojem w okolicach odbytu.

[madohora]

Wyróżniono kilkanaście gatunków uszeregowanych w sześciu rzędach:

†Selkirkiomorpha
†Ottoiomorpha
Priapulomorpha
Halicryptomorpha
Meiopriapulomorpha
Seticoronaria

[madohora]

Ryjkogłowy, szczotkoryjce, Kinorhyncha, Echinodera,
typ mor., mikroskopijnych bezkręgowców żyjących w powierzchniowej warstwie osadów dennych lub piasku, także na mor. glonach;
ok. 150 gat.; występują od strefy pływów do głęb. kilku tys. m; dł. do 1 mm; ciało spłaszczone po stronie brzusznej, zbud. z: głowy, odcinka szyjnego i tułowia; pokryte chitynowym oskórkiem, który tworzy 13 tzw. zonitów, na ich tylnych krawędziach liczne kolce; otwór gębowy otoczony wieńcem kolców; żywią się występującymi w osadzie okrzemkami lub zawartymi w nim drobnymi cząstkami org.; rozdzielnopłciowe, zapłodnienie wewn.; jajorodne. Ryjkogłowy łączy się z niezmogowcami i grupą Loriciphera w monofiletyczny takson Cephalorhyncha.

[madohora]

Ryjkogłowy, ryjokrętki (Kinorhyncha), szczotkoryjce – typ małych (0,2–1 mm) wyłącznie morskich, drapieżnych bezkręgowców, do którego zalicza się ponad 150[2] gatunków. Charakterystyczną cechą ryjkogłowych jest obecność pięciu lub sześciu rzędów pierścieniowo ułożonych haczyków na głowie. Wyraźnie widoczna jest również zewnętrzna segmentacja oskórkowa, wynikająca z obecności kutikularnych płytek na powłoce ciała. Poza tą cechą nie są podobne do innych zwierząt o metamerycznej budowie ciała. W starszej literaturze stosowano również nazwę Echinodera

[madohora]

Przedstawicieli tej grupy odnajduje się w bentosie oceanicznym na wszelkich głębokościach i we wszystkich oceanach świata. Ryjkogłowy żywią się tym, co znajdą w mule, m.in. okrzemkami.

[madohora]

Ciało ryjkogłowych zbudowane jest z trzech odcinków: głowowego, szyjnego i tułowiowego; można też wyróżnić charakterystyczny ryjek (introwert[2]) jako osobny odcinek ciała. Powierzchnia ciała pokryta jest oskórkiem podzielonym na 13–14 pierścieni – zonitów – które sprawiają wrażenie, jakby zwierzęta te były segmentowane. Aby jednak mówić o segmentacji, musi ona obejmować również wnętrze ciała, np. objawiać się w budowie układu mięśniowego – ciało ryjkogłowów wykazuje pozorną, zewnętrzną segmentację, co zoologowie podsumowują określeniem "pseudosegmentacja".

[madohora]

Pierwszy pseudosegment – głowowy – pokryty jest wieńcem skierowanych ku tyłowi chitynowych wyrostków zwanych skalidami lub sztyletami. Na jego przedzie ulokowany jest otwór gębowy, który może być hydraulicznie wysuwany lub chowany w gardziel; stąd nazwa: ryjek lub introwert

[madohora]

Ryjek wyposażony jest w wieniec sztyletów, niezastąpionych przy zdobywaniu pokarmu i walce o przetrwanie. Drugi pseudosegment – szyjny – pokryty jest płytkami – placidami – które tworzą nieprzepuszczalną pokrywę dla odcinka głowowego, gdy ten zostanie wciągnięty w głąb tułowia w sytuacji zagrożenia i paniki

[madohora]

Po stronie brzusznej występują ponadto narządy adhezyjne wydzielające lepką substancję pozwalającą ryjkogłowym przyczepiać się do podłoża. Na brzegach płytek umieszczone są skierowane ku tyłowi ruchliwe kolce, spełniające podobną funkcję, co szczecinki dżdżownic – zaczepiając się o podłoże, umożliwiają postępowy ruch naprzód

[madohora]

Nieprzypadkowo również skalidy głowowe skierowane są ku tyłowi: gdy sytuacja wymaga wwiercenia się w muł, stopniowe wysuwanie ryjka i hydrauliczne sprężanie całego ciała pozwalają na zręczne zagłębianie, a stawiany przez kolce opór zapobiega cofaniu się ciała i wyślizgiwaniu z norki.

[madohora]

Ryjkogłowy wyposażone są w kilka warstw mięśni poprzecznie prążkowanych ułożonych podłużnie i okrężnie. Do naskórka przylega układ nerwowy, składający się z centralnych zwojów okołogardzielowych oraz podłużnych pni nerwowych, wykazujących zgrubienia odpowiadające poszczególnym zonitom. Jak u wielu innych bezkręgowców (np. brzuchorzęski) porastające ciało szczecinki nie służą tylko dla ozdoby: zdolne są wykrywać drobne ruchy wody, a nawet obecność charakterystycznych związków chemicznych. U niektórych gatunków morskich odnaleziono ponadto pigmentowane kubki pełniące funkcję fotoreceptorów lub, inaczej mówiąc, oczek.

[madohora]

Jama ciała wypełniona jest płynem, którego turgor kontroluje układ wydalniczy typu protonefrydialnego. Układ pokarmowy składa się z krótkiej jamy gębowej, umięśnionej gardzieli, przełyku oraz jelita środkowego zwanego żołądkiem i krótkiego jelita tylnego. Występują dwie pary gruczołów trawiennych: uchodzące do przełyku, zwane ślinowymi, oraz uchodzące do żołądka, zwane trzustkowymi. Żołądek nie jest urzęsiony. Ryjkogłowy odżywiają się resztkami organicznymi i jednokomórkowymi glonami wciąganymi do jamy gębowej przez pompujące ruchy gardzieli.

[madohora]

Zwierzęta te są rozdzielnopłciowe. U samic jajowody wyposażone są w zbiorniczki nasienne. U samców nasieniowód uchodzi w prącie uzbrojone w szczecinki i haki, przydatne przy kopulacji. Kolcogłowy są jajorodne. Z jaja wykluwa się larwa o często niepełnej ilości zonitów, które są uzupełniane przy kolejnych wylinkach.

[madohora]

Przedstawicieli tej grupy dzieli się na 2 rzędy oraz 8 rodzin. Przedstawiciele rzędu Cyclorhagida posiadają 14–16 placidów i potrafią wciągać do wnętrza ciała wyłącznie ryjek. Ryjkogłowy z rzędu Homalorhagida natomiast posiadają zaledwie 4–8 placidów, mają jednak zdolność wciągania również odcinka głowowego.

[madohora]

rząd: Cyclorhagida

podrząd: Cyclorhagae
rodzina: Centroderidae
rodzina: Echinoderidae
rodzina: Dracoderidae
podrząd: Cryptorhagae
rodzina: Semnoderidae
podrząd: Protorhagae
rodzina: Zelinkaderidae
rodzina: Antigoderidae

[madohora]

rząd: Homalorhagida
rodzina: Pycnophyidae
rodzina: Neocentrophyidae

[madohora]

kolczugowce, Loricifera,
typ bezkręgowców;
zwierzęta mor.; ok. 10 gat.; dł. do 0,4 mm; odcinek głowowy i szyjny z licznymi kolczastymi wyrostkami.

[madohora]

Kolczugowce mają mikroskopijne rozmiary, należą do najmniejszych wielokomórkowców. Ciało osobników dorosłych ma od 115 do 425 µm[2] długości, kształtem przypomina butelkę, wykazuje symetrię dwuboczną (bilateralną). Jest złożone z 5 części: stożka gębowego, odcinka głowowego introwert, odcinka szyjnego, tułowia i odwłoku[2]. Kolczugowce żyją na dnie mórz na głębokości 15–480 m. Przylegają do ziaren piasku lub materii organicznej, rzadziej do osiadłych zwierząt. Jak dotąd (2009) opisano około 200 gatunków, z których najlepiej poznano Nanaloricus mysticus, pierwszy odkryty gatunek, uznany za typowy, żyjący w Morzu Śródziemnym oraz Pliciloricus gracilis.

[madohora]

Kolczugowce zostały odkryte w 1983 przez duńskiego biologa R. M. Kristensena. Pochodząca od łacińskiego lorica (gorset) i ferre (nosić) nazwa Loricifera nawiązuje do pokrywającego większość ciała kutikularnego pancerzyka.

[madohora]

Trzy pierwsze części ciała kolczugowców tworzą tzw. introwert – mogą być wciągane teleskopowo do tułowia. Stożek gębowy ma najmniejszą średnicę, pokryty jest gładkim oskórkiem. Na jego szczycie znajduje się otwór gębowy. Dookoła otworu występują skalidy, nazywane również sztyletami, które są długimi strukturami, wysuwanymi przez specjalne otwory. U niektórych gatunków sztyletów jest 8, u innych 6.

[madohora]

Odcinek głowowy posiada 9 okółków. Są to długie, iglaste, buławkowate lub rozgałęzione wyrostki o nieznanej funkcji, przypuszczalnie służą jako narządy czuciowe. Wyrostki pierwszego okółka są skierowane w przód, pozostałe w tył.

[madohora]

Odcinek szyjny jest przewężeniem między tułowiem a odcinkiem głowowym. Tułów jest najszerszy, otoczony sześcioma dużymi płytkami, które z przodu mają wykształcone nieregularne kolce. Dwie płytki leżą na grzbiecie, dwie po stronie brzusznej, po jednej po bokach. Całość tworzy pancerz, tzw. lorikę.

[madohora]

Kolczugowce nie mają układu krwionośnego i oddechowego. Układ wydalniczy w postaci pary protonefrydiów, uchodzących na końcu tułowia. Pod powłoką ciała występuje 8 pasm mięśni wciągających i wysuwających przednią część układu pokarmowego przez otwór gębowy. Oddzielne zespoły mięśni wciągają stożek gębowy, odcinki głowowy i szyjny.

[madohora]

Kolczugowce są zwierzętami rozdzielnopłciowymi o zapłodnieniu wewnętrznym. Z jaj wylęga się tzw. larwa Higginsa, o długości 48–780 µm[2] i pokroju zwykle podobnym do postaci dorosłej, ale zdolna wysuwać i wciągać tylko pierwsze dwa odcinki ciała.

[madohora]

Znane obecnie gatunki zostały pogrupowane w 3 rodzinach zaliczanych do rzędu Nanaloricida Kristensen, 1983:
Nanaloricidae
Pliciloricidae
Urnaloricidae

[madohora]

[madohora]

Pliciloricidae – rodzina bezkręgowych zwierząt zaliczanych do kolczugowców (Loricifera) charakteryzujących się skomplikowaną biologią rozwoju obejmującą neotenię i pedogenezę. Obejmuje gatunki odkryte w piaszczystym dnie wzdłuż atlantyckich wybrzeży Stanów Zjednoczonych. Rodzajem typowym jest Pliciloricus Higgins & Kristensen, 1986.

[madohora]

Znane obecnie gatunki zostały pogrupowane w rodzajach:

Pliciloricus Higgins & Kristensen, 1986
Rugiloricus Higgins & Kristensen, 1986
Titaniloricus Gad, 2005

[madohora]

Urnaloricidae – monotypowa rodzina bezkręgowych zwierząt zaliczanych do kolczugowców (Loricifera). Rodzajem typowym jest monogatunkowy Urnaloricus Heiner & Kristensen, 2008, do którego zaliczono opisany z północnego Atlantyku przez tych samych autorów Urnaloricus gadi

[madohora]

sikwiaki, Sipuncula, Sipunculida (Sipunculata),
typ wyłącznie mor., bentosowych bezkręgowców;
ok. 320 gat. zwierząt o walcowatym, niesegmentowanym ciele; dł. od kilku do kilkunastu cm; przednia część, wraz z wieńcem czułków otaczających otwór gębowy, tworzy kurczliwy ryjek; układ krwionośny otwarty; rozdzielnopłciowe, rozwój ze stadium larwalnym trochoforą; występują w dnie zimnych i pełnosłonych mórz

[madohora]

Sikwiaki (Sipuncula) – niewielka grupa wyłącznie morskich, pierwoustych zwierząt bezkręgowych zaliczanych do lofotrochorowców (Lophotrochozoa), klasyfikowana najczęściej w randze typu, blisko spokrewniona z pierścienicami (Annelida). Obejmuje około 320 naukowo opisanych gatunków charakteryzujących się niesegmentowanym, walcowatym ciałem. W zapisie kopalnym występują rzadko. Trzy gatunki są znane z dolnego kambru.

[madohora]

Występują w morzach różnych stref klimatycznych – od tropików po wody polarne, na różnych głębokościach, w większości w wodach płytkich. Kilka gatunków zaobserwowano na głębokości 7 km. Niektóre zagrzebują się w piasku lub mule dennym, inne w szczelinach skalnych lub w opuszczonych muszlach małży.

[madohora]

Sikwiaki mają ciało o robakowatym kształcie – obłym, wydłużonym lub niekiedy przypominającym ziarno fasoli – wyraźnie podzielone na cylindryczny tułów i wysmukły ryjek. Długość ciała od 3 mm do 66 cm[3]. Ciało sikwiaków nie jest segmentowane – w odróżnieniu od pierścienic, do których niekiedy są zaliczane. W przedniej części ciała znajduje się introwert zakończony otworem gębowym, zwykle otoczony pierścieniem drobnych czułków. Od otworu gębowego biegnie jelito, które tworząc pętlę w jamie ciała (celoma) kończy się odbytem leżącym po stronie grzbietowej w przedniej części tułowia. Mięśnie przedniej części ciała zwane retraktorami umożliwiają wciąganie introwertu do tułowia.

[madohora]

U sikwiaków brak jest układu krążenia i oddechowego, wymiana gazowa odbywa się poprzez nabłonek czułków, a składniki odżywcze i tlen dyfundują poprzez płyn w jamie ciała do poszczególnych jego części. Organem wydalniczym są nefrydia (zwykle parzyste metanefrydia[).

[madohora]

Większość jest rozdzielnopłciowa. U jednego z gatunków stwierdzono obojnactwo, a u innego fakultatywną partenogenezę. Dymorfizm płciowy nie jest widoczny. Zapłodnienie zewnętrzne po wydaleniu gamet do wody. Larwa nazywa się trochoforą i jest składnikiem planktonu.

[madohora]

Sikwiaki żywią się mikroskopijnymi organizmami filtrowanymi z wody za pomocą czułków – lub detrytusem pobieranym z dna. Niektóre gatunki prowadzą drapieżny tryb życia, a jeden gatunek żyje w symbiozie z koralowcami.

[madohora]

Pozycja systematyczna tej grupy zwierząt ma długą historię, w trakcie której wielokrotnie ulegała zmianie. W 1814 roku Rafinesque zaproponował wydzielenie niesegmentowanych robaków z rodzaju Syrinx do nowej rodziny Sipuncula. Stefano Delle Chiaje w 1823 zaliczył je pod nazwą Sifunculacei jako poddział pierścienic. Kolejną nazwę dla tej grupy – Sipunculidia – wprowadził de Blainville w 1827.

[madohora]

Została ona zastąpiona w 1847 przez Gephyrea, autorstwa Quatrefagesa i obejmowała szczetnice oraz niezmogowce. Kilka innych nazw pojawiło się w literaturze w drugiej połowie XIX wieku, włącznie z Sipunculoidea, którą Sedgwick wprowadził w randze typu. Ostatecznie L.H. Hyman ustaliła dla tego typu – nadaną przez Rafinesque'a nazwę – Sipuncula

[madohora]

Morfologiczne podobieństwa do mięczaków i szczetnic przyczyniły się do powstania licznych hipotez filogenetycznych. Badacze dopatrywali się w sikwiakach grupy siostrzanej m.in. mięczaków lub szczetnic, albo też pierścienic. Badania genetyczne oparte na wąskiej grupie danych sugerowały, że sikwiaki należy zaliczyć do pierścienic. Szersze badania oparte na porównaniu genomów wskazują jednak, że Sipuncula są dla pierścienic taksonem siostrzanym.

[madohora]

Według Systema Naturae 2000 typ dzieli się na 2 gromady, obejmujące łącznie 4 rzędy i 6 rodzin:

Gromada: Phascolosomatidea
Rząd: Aspidosiphoniformes
Rodzina: Aspidosiphonidae
Rząd: Phascolosomiformes
Rodzina: Phascolosomatidae

[madohora]

Gromada: Sipunculidea

Rząd: Golfingiaformes
Rodzina: Themistidae
Rodzina: Phascolionidae
Rodzina: Golfingiidae
Rząd: Sipunculiformes
Rodzina: Sipunculidae

[madohora]

stawonogi, Arthropoda,
typ bezkręgowców, najliczniejszy pod względem liczby gatunków w królestwie zwierząt (opisano ponad 1,5 mln gatunków);
tradycyjnie rozróżniane są 4 podtypy: trylobitokształtne (Trilobitomorpha — formy wymarłe), skorupiaki (Crustacea), szczękoczułkowce (Chelicerata) oraz tchawkowce (Tracheata); ciało dwubocznie symetryczne, zbudowane z segmentów tworzących głowotułów i odwłok (u skorupiaków i pajęczaków) lub głowę, tułów i odwłok (u owadów) albo głowę i tułów (u wijów); odnóża członowane, połączone stawowo; silnie zesklerotyzowany oskórek spełnia funkcję szkieletu zewnętrznego, dającego oparcie dobrze rozwiniętej muskulaturze (wyłącznie mięśnie poprzecznie prążkowane); układ nerwowy w najprostszym przypadku ma budowę drabinkową, u innych w postaci łańcuszka brzusznego lub parzystych zwojów połączonych pniami nerwowymi; zmysły dobrze rozwinięte, zwłaszcza wzrok i węch; układ krwionośny otwarty, serce leży po stronie grzbietowej; narządami wydalniczymi są cewki Malpighiego bądź — przypominające metanefrydia — gruczoły czułkowe, szczękowe i biodrowe; stawonogi oddychają całą powierzchnią ciała lub skrzelami, skrzelotchawkami, płucotchawkami i tchawkami; z reguły rozdzielnopłciowe, rozwój prosty lub z przeobrażeniem; zamieszkują wszystkie środowiska, we wszystkich strefach klimatycznych; najstarsze, znane z kambru.

[madohora]

skrzela,
anat. narządy zwierząt wodnych, kręgowców i bezkręgowców, umożliwiające pobieranie tlenu rozpuszczonego w wodzie (oddechowy układ);
budowa i pochodzenie różnorodne; najczęściej są to cienkościenne, rozgałęzione, bogato ukrwione wyrostki, fałdy, uwypuklenia — skórne lub błony śluzowej jelita; mogą być zewn., m.in. u skorupiaków, wieloszczetów, lub wewn., np. u krągłoustych, ryb; skrzela ryb tworzą cienkie, długie, wąskie fałdy błony śluzowej, zw. listkami skrzelowymi, podzielone na drobne blaszki skrzelowe; osadzone są na kostnych lub chrzęstnych łukach skrzelowych, którym towarzyszą naczynia krwionośne, tworzące w skrzelach gęstą sieć, oraz mięśnie i nerwy; szczeliny skrzelowe, oddzielające łuki, otwierają się z jednej strony do gardzieli, z drugiej — u ryb chrzęstnoszkieletowych bezpośrednio na zewnątrz i są przykryte fałdami skórnymi, a u kostnoszkieletowych — do bocznych komór skrzelowych, lewej i prawej, zamkniętych pokrywami skrzelowymi; ich ruchy, podobnie jak fałdów skórnych, warunkują ciągły przepływ wody obmywającej skrzela.

[madohora]

skrzelowe łuki,
anat. parzyste (prawe i lewe) chrzęstne lub kostne elementy szkieletu, wchodzące w skład trzewioczaszki (czaszka);
u ryb występuje 7–9 par łuków skrzelowych, przy czym I para, łuki żuchwowe, jest przekształcona w szczęki, II para, łuki gnykowe, służy gł. do umocowania pary I; w dalszym rozwoju ewolucyjnym łuki skrzelowe uległy dużym przekształceniom, np. u ssaków z części łuków I i II pary powstały m.in. kosteczki słuchowe.

[madohora]

skrzelotchawki,
narządy oddechowe większości wodnych larw owadów;
blaszkowate lub nitkowate uwypuklenia ścianek ciała, wewnątrz których rozgałęziają się tchawki.

[madohora]

płucotchawki, worki płucne,
narządy oddechowe pajęczaków;
wpuklenia ektodermy (1–4 par) w przedniej części odwłoka; płucotchawkę otwiera przetchlinka prowadząca do przedsionka rozszerzającego się w komorę powietrzną z licznymi, równolegle ułożonymi kieszonkami oddechowymi; płaty oddzielające kieszenie mieszczą zatoki krwionośne; wymiana gazów odbywa się na zasadzie dyfuzji

[madohora]

Nazwę „stawonogi” zwierzęta te zawdzięczają charakterystycznym dla wszystkich przedstawicieli tego typu wyrostkom, których człony połączone są stawami.

[madohora]

Stawonogi zamieszkują wszystkie środowiska nadające się do życia (od głębin morskich po szczyty gór), co jest możliwe dzięki ich licznym przystosowaniom fizjologicznym, biologicznym, anatomicznym, jak i dużej rozrodczości.

[madohora]

Przypuszcza się, że najliczniejszym i najszerzej rozprzestrzenionym lądowym stawonogiem na świecie jest Oppiella nova, gatunek mechowca

[madohora]

Wiele osobników ma zdolności do diapauzy (obniżenia poziomu metabolizmu), dzięki czemu mogą przetrwać niekorzystne warunki panujące w środowisku. Długość życia jest bardzo zróżnicowana, żyją od kilku dni do kilkudziesięciu lat, kraby nawet do 35 lat. Według niektórych badaczy japoński krab pacyficzny dożywa nawet wieku około 100 lat, jednak przypuszczenia te nie zostały nigdy potwierdzone.

[madohora]

heteronomiczna segmentacja ciała (zespolenia segmentów w tagmy)
występowanie parzystych, członowanych odnóży (przednie pary często przekształcone w narządy gębowe)
szkielet zewnętrzny, utworzony z płytek ruchomo połączonych ze sobą (ochrania ciało, służy jako miejsce zaczepu mięśni) brak wora powłokowego, zróżnicowanie mięśni w zespoły (wyłącznie mięśnie poprzecznie prążkowane) występowanie larw w rozwoju osobniczym (linienie w czasie wzrostu) posiadają chitynowy pancerz albo oskórek

[madohora]

Skrzela – służą do oddychania pod wodą; są to cienkościenne, blaszkowate wyrostki osadzone na tułowiu, odwłoku lub odnóżach, w których krąży hemolimfa.

[madohora]

Płucotchawki (płuca książkowe) – służą do oddychania powietrzem atmosferycznym; są to wpuklenia o kształcie komory z otworkami (przetchlinkami, stigmami). Komora wewnątrz jest silnie pofałdowana i płynie w niej hemolimfa. Wymiana gazowa zachodzi na drodze dyfuzji.

[madohora]

Tchawki – tak jak płucotchawki służą do oddychania powietrzem atmosferycznym. Jest to sieć rurek (wpukleń) rozgałęziających się na coraz to drobniejsze tchawki (tracheole). Zaczynają się przetchlinkami występującymi na bokach tułowia i odwłoku. Końcowe odcinki zawierają płyn, w którym może rozpuszczać się tlen i dyfundować do otaczających komórek. Taki układ zapewnia bardzo wydajną wymianę gazową – szczególnie przydatną owadom podczas lotu.

[madohora]

Skrzelotchawki – występują u larw żyjących w wodzie. Są to zmodyfikowane tchawki, stanowiące system zamknięty.

[madohora]

Skorupiakokształtne – skrzela, wymiana gazów całą powierzchnią ciała.

[madohora]

pajęczaki, Arachnida,
gromada stawonogów, z podtypu szczękoczułkowców;
ok. 100 tysięcy gatunków; długość od 0,1 mm do ok. 17 cm; ciało u większości zbudowane z głowotułowia i odwłoka, u skorpionów występuje dodatkowo zaodwłok, u roztoczy części ciała nie są oddzielone; na głowotułowiu — 6 par odnóży: głowowe — 2-, 3-członowe, chwytne szczękoczułki i wieloczłonowe, chwytne, kroczne (także kopulacyjne) nogogłaszczki, oraz tułowiowe — odnóża kroczne (4 pary), zwykle zakończone pazurkami lub przylgami; na odwłoku kądziołki przędne lub tzw. grzebienie i narządy zmysłów (np. u skorpionów). Pajęczaki są zwierzętami lądowymi; mają dobrze rozwinięte zmysły, zwłaszcza zmysł dotyku; oczy proste (u niektórych brak); oddychają płucotchawkami, roztocze całą powierzchnią ciała; niektóre wtórnie przystosowane do środowiska wodnego (topik, wodopójki). W większości drapieżne, także pasożyty zwierząt i roślin lub saprofity. Układ nerwowy odznacza się silną koncentracją węzłów segmentalnych, u pająków i roztoczy zlanych w jedną masę; układ wydalniczy w postaci cewek Malpighiego oraz specjalnych gruczołów biodrowych (zmodyfikowane nefrydia); rozdzielnopłciowe, jajorodne lub jajożyworodne (np. skorpiony); u większości rozwój prosty, u roztoczy z postacią larwalną. Rozróżnia się m.in.: pająki, kosarze, skorpiony, solfugi, roztocze i zaleszczotki.

[madohora]

Malpighiego cewki,
narządy wydalnicze owadów, wijów i pajęczaków;
mają postać ślepo zakończonych rurek leżących w jamie ciała; uchodzą do przewodu pokarmowego, zwykle na pograniczu jelita środkowego i tylnego; np. u owadów w liczbie od 2 do 100 tysięcy

[madohora]

topik, wodnik, Argyroneta aquatica,
wodny pająk, żyjący w zbiornikach wód stojących i wolno płynących obfitujących w wodne rośliny;
dł. samicy 8–15 mm, samca 9–12 mm; buduje z pajęczyny pomieszczenie w kształcie dzwonu, napełnia je powietrzem przynoszonym znad powierzchni wody między kądziołkami i włoskami pokrywającymi ciało; żywi się drobnymi zwierzętami wodnymi.

[madohora]

wodopójki, Hydrachnellae (Hydracarina),
wodne roztocze, żyjące w toni wodnej lub wśród przybrzeżnej roślinności zbiorników słodkowodnych i mórz;
ok. 2800 drobnych gat., zwykle dł. 0,5–3 mm, o ciele kulistym, często jaskrawo ubarwionym; odnóża przystosowane do pływania; larwy pasożytują na owadach, formy dorosłe — drapieżne.

[madohora]

kądziołki przędne,
brodawkowate narządy pająków (2–4 pary), uchodzące na końcu odwłoka (po brzusznej stronie) licznymi otworkami, przez które wydobywa się wydzielina gruczołów odwłokowych tężejąca na powietrzu w pajęczynę;
kądziołki przędne są przekształconymi odnóżami odwłokowymi.

[madohora]

pajęczyna,
nić powstała z krzepnącej na powietrzu wydzieliny gruczołów przędnych (kądziołki przędne) pająków, zaleszczotków, roztoczy, wijów oraz larw chruścików i motyli;
służy do snucia sieci łownych (budowane z 2 rodzajów nici: sprężystych nici konstrukcyjnych i lepkich, pętających ciało ewentualnej ofiary), do odbywania lotów (babie lato) oraz budowania zbiorników powietrza (topik) lub osłony dla jaj, larw i poczwarek.

[madohora]

szczękoczułkowce, Chelicerata,
podtyp w większości lądowych, ale także mor. i słodkowodnych stawonogów;
ok. 60 tys. gat.; ciało zróżnicowane na głowotułów i odwłok; na głowotułowiu 6 par odnóży: szczękoczułki, nogogłaszczki i 4 pary odnóży krocznych; odnóża odwłokowe szczątkowe lub ich brak; szczękoczułkowce obejmują staroraki i pajęczaki.

[madohora]

Pajęczaki – tchawki, płucotchawki, narządy oddechowe mogą również nie występować.

[madohora]

Tchawkowce – tchawki lub brak narządów.

[madohora]

U stawonogów występują:

metanefrydia (skorupiaki, część szczękoczułkowców) zlokalizowane są w parzystych gruczołach czułkowych i szczękowych u skorupiaków oraz gruczołach biodrowych u pajęczaków.
cewki Malpighiego (stawonogi lądowe: część pajęczaków i wszystkie tchawkowce) – mają one postać zamkniętych od strony jamy ciała cienkich kanalików, których ujście znajduje się na granicy pomiędzy jelitem środkowym i tylnym. Kanaliki te zbierają zbędne i szkodliwe metabolity z płynu wypełniającego jamę ciała (hemolimfy) i przekazują je do jelita. Tam zaś po resorpcji wody, razem z resztkami pokarmu są usuwane na zewnątrz.

[madohora]

Cewki Malpighiego występują u owadów, wijów i wyżej uorganizowanych pajęczaków.

[madohora]

Stawonogi wodne wydalają głównie silnie rozcieńczony amoniak. Lądowe zaś, które muszą oszczędzać wodę, przetwarzają amoniak w związki azotowe słabo rozpuszczalne w wodzie, jak guanina (pajęczaki) czy kwas moczowy (owady).

[madohora]

Trylobitokształtne, trylobitowce (†Trilobitomorpha) – podtyp wymarłych zwierząt wodnych z typu stawonogów, obejmujący ok. 4 tysięcy znanych gatunków. Ciało jednolicie segmentowane, mające odnóża na wszystkich segmentach ciała, z wyjątkiem pierwszego i ostatniego. Pokryte pancerzem. Występowały w morzach płytkich, głównie w strefach przybrzeżnych. Pędziły przeważnie tryb życia przydenny, nieliczne gatunki były planktonowe.
Obejmuje gromady:
trylobity,
trylobitopodobne.

[madohora]

Trylobitopodobne (†Trilobitoidea) – wymarła gromada stawonogów trylobitokształtnych. Jej przedstawiciele żyli od kambru do wczesnego dewonu. Do gromady zaliczane są taksony wykazujące mniej homonomiczną segmentację niż trylobity. Część z nich cechuje się drugą parą odnóży zbliżoną pod względem budowy do szczękoczułków i szczególnie długim telsonem.

[madohora]

Trylobity (†Trilobita, z gr. treis ‘trzy’ + lobos ‘płat’) – gromada wymarłych morskich stawonogów o owalnym i spłaszczonym grzbietobrzusznie ciele, z wyraźnie wyróżnioną częścią głowową, tułowiową i ogonową. Od strony grzbietu przykryte kalcytowym pancerzem. Dwie głębokie bruzdy wzdłuż dłuższej osi ciała dzielą optycznie jego powierzchnię na trzy płaty (stąd nazwa gromady). Pojawiły się w połowie wczesnego kambru, a wymarły z końcem permu.

[madohora]

Pancerz trylobita składa się z tarczy głowowej (cephalon), tułowiowej (thorax) i ogonowej (pygidium). Każda z tych części może być zaopatrzona w kolce (istniało stosunkowo mniej odmian z kolcami), u niektórych gatunków dłuższe niż sam osobnik. Formy o licznych i długich kolcach wykorzystywały je prawdopodobnie do życia na grząskich dnach.

[madohora]

Przez oczy przechodziły szwy policzkowe, dzieląc je na dwie części, płat powiekowy i płat wzrokowy. Thorax składa się z szeregu segmentów, które były ruchomo połączone, co umożliwiało większości trylobitów zwijanie się w razie niebezpieczeństwa. U form planktonicznych jest bardzo krótkie (2-3 segmenty), u pozostałych składa się z kilkunastu segmentów

[madohora]

Pygidium u większości gatunków kambryjskich było również złożone z ruchomo połączonych segmentów i słabo wyodrębnione od thoraxu. U form młodszych segmenty były mniej mobilne, a tarcza ogonowa staje się wyraźnie oddzielona od tułowiowej. Jednak tylko u nielicznych rodzajów dochodzi do zaniku segmentowania i wykształcenia jednolitej wizualnie płyty.

[madohora]

Większość trylobitów chodziła po dnie (bentos), choć były też nieliczne formy planktoniczne. Największe gatunki przekraczały 70 cm, ale zdecydowana większość miała niewielkie rozmiary, rzędu kilku centymetrów.

[madohora]

Ich pancerze zachowały się dobrze, a znaczna liczebność i szybkie tempo ewolucji sprawiły, że niektóre gatunki, a nawet rodzaje są przydatne w badaniach stratygraficznych. Trylobity są dobrymi skamieniałościami przewodnimi. W kambrze są podstawą podziału tego okresu (z wyjątkiem terenewu). Na przykład rodzaj Holmia jest typowy dla dolnego kambru, a Olenus dla kambru górnego. Pomiędzy tymi warstwami spotyka się przedstawicieli rodzaju Paradoxides. W ordowiku są podstawą datowań utworów płytkowodnych. W sylurze i dewonie używane jako skamieniałości pomocnicze w datowaniu. W dewonie późnym ich liczebność i zróżnicowanie spada, a od początku karbonu była to już grupa marginalna. Wymarły w czasie wielkiego wymierania pod koniec permu.

[madohora]

Szczękoczułkowce (Euchelicerata) – nadgromada stawonogów z podtypu szczękoczułkopodobnych, obejmujący pajęczaki i różne grupy dawniej klasyfikowane w starorakach (w tym ostrogony i wymarłe wielkoraki). Obejmuje około 112 tysięcy opisanych gatunków współczesnych, ale ich faktyczna liczba przekraczać może milion. Ponadto znanych jest około 2 tysięcy gatunków wymarłych. Pierwotnie słonowodne, ale większość współczesnych jest lądowa, rzadko wtórnie słodkowodna. Zamieszkują rozmaite siedliska i przyjmują różne strategie pokarmowe; niektóre są pasożytami. Ciało mają podzielone na prosomę i opistosomę lub na gnatosomę i idiosomę. Brak jest czułków czy żuwaczek, za to występują szczękoczułki i nogogłaszczki. Rozwój pozazarodkowy może mieć charakter epimorfozy, anamorfozy lub metamorfozy.

[madohora]

Długość ciała różna: od 0,08 mm u niektórych roztoczy[3] po około 2,5 metra u wymarłego wielkoraka Jaekelopterus rhenaniae, będącego największym znanym stawonogiem. Wśród form współczesnych do około 80 cm u Tachypleus gigas z gromady ostrogonów[2]. Ciało typowo podzielone jest na dwie tagmy: prosomę i opistosomę (zwane też głowotułowiem i odwłokiem[1]), jednak u roztoczy podział na pierwotne tagmy często zanika, a zamiast niego pojawiają się nieodpowiadające segmentacji pseudotagmy: gnatosoma i idiosoma.

[madohora]

Opistosoma może być maksymalnie 13-segmentowa, przy czym u wielu grup segmentacja jest wtórnie zatarta. Może ona być podzielona na mezosomę (przedodwłok) i metasomę (zaodwłok) oraz być zakończona telsonem, przy czym zróżnicowanie na mezosomę i metasomę część badaczy uznaje za pierwotną w tej grupie. Znajdujące się na niej odnóża mogą być jedno- lub dwugałęziste i nie pełnią funkcji krocznych. Mogą być zmodyfikowane w narządy oddechowe (odnóża skrzelowe, płucotchawki, worki płucne), zmysłowe (np. grzebienie) lub przędne (kądziołki)

[madohora]

Układ nerwowy jest silnie skoncentrowany, czasem wszystkie zwoje lub większa ich część zlewają się w jedną masę dookoła przełyku. Mózg składa się z przodomóżdża, śródomóżdża i tyłomóżdża, z których to ostatnie łączy się z wegetatywnym układem nerwowym

[madohora]

U pajęczaków występują tylko oczy proste. U ostrogonów występują oczy złożone z omatidiów ale te pozbawione są aparatu dioptrycznego zbudowanego ze stożków krystalicznych – ich rolę przejmują stożkowate wypustki rogówki. Są to więc struktury prostsze niż oczy złożone żuwaczkowców i trylobitów

[madohora]

Otwór gębowy leży na rostrum lub w myliosomie. W rozdrabnianiu pokarmu często udział biorą wyrostki bioder zwane endytami. Jelito środkowe jest silnie rozbudowane zachyłkami o funkcji trawiennej i magazynującej pokarm, tworzącymi wątrobotrzustkę

[madohora]

Występuje układ krwionośny otwarty, w którym krąży hemolimfa. Jego głównym narządem jest serce, ale u grup oddychających skrzelami lub workami płucnymi występuje też rozbudowana sieć naczyń

[madohora]

Oddychanie odbywa się całą powierzchnią ciała, skrzelami, płucotchawkami lub workami płucnymi

[madohora]

Za wydalanie u ostrogonów odpowiadają gruczoły biodrowe (koksalne), a u pajęczaków ponadto cewki Malpighiego

[madohora]

Rozwój pozazarodkowy może mieć charakter epimorfozy, anamorfozy lub metamorfozy ze stadiami larwalnymi i nimfalnymi. U pasożytów wielożywicielowych pojawiać się mogą złożone cykle życiowe.

[madohora]

Szczękoczułkowce przyjmują rozmaite strategie pokarmowe. Można wśród nich znaleźć fitofagi (np. fitofagi ssące i indukujące galasy), mykofagi, drapieżniki, wszystkożerców, saprofagi, detrytusożerców, ektopasożyty i endopasożyty (w tym hematofagi i dermatofagi[). Często odgrywają kluczowe role w ekosystemach, np. mechowce mogą pożerać około połowy biomasy odkładającej się rocznie na dnie lasów

[madohora]

Do 2011 roku opisano ponad 110,6 tysiąca współczesnych gatunków pajęczaków, w tym 54,5 tysiąca roztoczy oraz 42,5 tysiąca pająków. Ich faktyczna liczba jest jednak znacznie większa – współczesną faunę samych roztoczy szacuje się około miliona gatunków. Z kolei ostrogony reprezentują tylko 4 gatunki współczesne. Z zapisu kopalnego znane są liczne gatunki wymarłe. Do 2008 roku opisano ich 1943, w tym: 1593 pajęczaków, 249 wielkoraków i 96 ostrogonó. Najstarsze ich skamieniałości to ślady Chasmataspidida z furongu.

[madohora]

Szczękoczułkowce rozprzestrzenione są we wszystkich krainach zoogeograficznych, sięgając również za oba koła podbiegunowe. Pierwotnie były to zwierzęta słonowodne[2], ale formy współczesne (oprócz ostrogonów) są lądowe, rzadko wtórnie wodne. Zamieszkują rozmaite siedliska, w szczególności roztocze dostosowały się dzięki miniaturyzacji do nisz ekologicznych niedostępnych dla innych stawonogów.

[madohora]

Nazwa Euchelicerata dla taksonu obejmującego pajęczaki, wielkoraki i ostrogony wprowadzona została w 1979 roku przez P. Weygoldta i H.F. Paulusa. Klad obejmujący te trzy grupy należy do najstabilniejszych w wynikach analiz filogenetycznych rozpracowujących relacje między gromadami stawonogów.

[madohora]

Szczękoczułkowce (Euchelicerata) łączone są zwykle z kikutnicami w podtyp szczękoczułkopodobnych. Krok taki wspierają różne molekularne analizy filogenetyczne przeprowadzone w XXI wieku, jednak morfologiczne apomorfie tej grupy są nieliczne i w XX wieku oraz początkach wieku XXI jej monofiletyzm był kwestionowany: kikutnice umieszczano jako siostrzane dla wszystkich współczesnych stawonogów (hipoteza Cormogonida), a nawet wyłączano ze stawonogów w ogóle.

[madohora]

Systematyka szczękoczułkowców ulegała licznym zmianom zależnie od okresu i autora. Tradycyjnie zaliczano doń gromady pajęczaków i staroraków[1], jednak te drugie uległy rozbiciu na 2–3 gromady: ostrogony, wielkoraki i Chasmataspidida (bywają włączane do wielkoraków[29][30]). Przyczyną są analizy wykazujące na bliższe pokrewieństwo wielkoraków z pajęczakami niż z ostrogonami, np. według wyników analizy Lamsdella z 2013 pajęczaki stanowią grupę siostrzaną dla wielkoraków, tworząc z nimi klad Sclerophorata, który to z Chasmataspida tworzy klad Dekatriata. Natomiast Offacolus zajmuje pozycję bazalną wśród szczękoczułkowców, których pozostała część określona została jako klad Prosomapoda. Liczne kontrowersje budził monofiletyzm i podział pajęczaków, stąd w drugiej połowie XX wieku zamiast lub obok nich w randze gromad pojawiały się takie taksony jak Acaromorpha, Apatellata, Cryptognomae, Dromopoda, Epimera, Opillonidea, Micrura, Scorpionomorpha czy Solifugomorpha,

[madohora]

[madohora]

Segmentacja ciała u stawonogów ma charakter heteronomiczny. Odnóża stawonogów składają się z członów połączonych ze sobą stawami. Występują zawsze parzyście. Pierwsza para odnóży często przekształcona jest w narządy gębowe. Odnóża są ściśle związane z zespołami segmentów i tworzą wraz z nimi wyspecjalizowane i morfologicznie odrębne oddziały zwane tagmami. Tagmy stawonogów to najogólniej głowa, tułów i odwłok.

[madohora]

Systematyka stawonogów nie jest pozbawiona wątpliwości naukowych i kontrowersji, głównie z uwagi na ogromną różnorodność form, jakie przyjmują poszczególne gatunki w obrębie całego typu, jak i gromad. Dwiema najistotniejszymi cechami kwalifikującymi gatunek są w tym przypadku charakterystyczna budowa ciała (podział na segmenty), a także posiadanie odnóży oraz stopień ich zróżnicowania.

[madohora]

wije, Myriapoda,
gromada stawonogów;
ok. 12 tys. gat.; dł. do 30 cm; ciało robakowate, zbud. z licznych, jednakowych segmentów, każdy z 1 lub 2 parami odnóży; wyłącznie lądowe; rozróżnia się podgromady wijów: krocionogi, pareczniki, pierwowije — traktowane niekiedy jako samodzielne gromady.

[madohora]

pareczniki, Chilopoda,
podgromada wijów;
ok. 3000 gat.; ciało wydłużone, silnie grzbieto-brzusznie spłaszczone, segmentowane; tułów i odwłok nie zróżnicowane; odnóża członowane, zakończone pazurkami; budowa wewn. zbliżona do owadów; drapieżne, nocne; do pareczników należą m.in. drewniak, skolopendry.

[madohora]

drewniak, Lithobius,
rodzaj stawonogów z rzędu Lithobiomorpha, grupy pareczników;
środkowa Europa, Ameryka Północna; w Polsce najpospolitszym gat. jest drewniak pospolity, L. forficatus; ciało wydłużone, dł. do 3 cm; głowa wyodrębniona, czułki długie, nitkowate; żyje pod korą próchniejących pni, pod kamieniami, deskami.

[madohora]

Pirania

Groźna z Amazonki ryba
Nie chcę być w jej zębów trybach!

[madohora]

Zebra – koń w nocnej koszuli
Czy ktoś ją dzisiaj w nocy przytuli?!

[madohora]

[madohora]

Paw

Krzykliwy paw ma piękny ogon
Dumnie rozkłada go przed tobą

[madohora]

Lemur

Spokojnie spał sobie na drzewie
Kto go obudził? Nie wiem
Jak ja sennym wzrokiem patrzę
Mam ten sam wyraz rozpaczy

[madohora]

ZDJĘCIA Z PSAMI CORAZ POPULARNIEJSZE W PRZEDSZKOLACH - Wyborcza.pl - 18.04.2014

[madohora]

Może i pomysł dobry ale gdyby w ślad za zdjęciem szła edukacja. Wiadomo dzieci są bardzo otwarte na zwierzęta, ale samo zrobienie fotki to nie wszystko.

[madohora]

[madohora]

A tutaj co drugi wątek
To pochwała zwierzątek

[madohora]

Znów co drugi wątek
Dotyczy zwierzątek

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

***

[madohora]

Dla zwierzątek proszę pana
Piszę wiersze już od rana

[madohora]

***

[madohora]

UKRYTA ZAGŁADA ZWIERZĄT - Interia - 20.01.2022

[madohora]

[madohora]

[madohora]

SKANDALICZNE WARUNKI W SCHRONISKU DLA ZWIERZĄT - www.tvn24.pl - 22.01.2022

[madohora]

Pies został udomowiony około 12 000 lat temu z wilka

[madohora]

W ilga, p ta k w róblow aty, przelotny,
niniejszy od k a w k i; je s t żółta, tylko
skrzydła, n a sa d a ogona i plam a , nad
okiem czarn e; sam ica w ięcej oliwkowo
zielona. P rz eb y w a w szędzie, choć do
syć rzadka, je s t ow adożerną, lubi j e
dnakże w iśnie i czereśnie, przez co
robi nieraz znaczne szkody

[madohora]

[madohora]

ŁÓDŹ. KOBIETA WPADŁA NA WYBIEG DLA NIEDŹWIEDZI - www.msn.com.pl - 14.05.2022

[madohora]

Bo to była małpia jazuzza

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Rozmawiają dwaj myśliwi:
– Wiesz, kiedyś ustrzeliłem tak wielkiego dzika, że potem musiałem ciągnąć go traktorem!
– To jeszcze nic! Ja kiedyś zestrzeliłem tak ogromnego ptaka, że w środku znaleźli potem 75 osób

[madohora]

Przyleciały sikoreczki z samego rana
Zapukały mi w okienko. Oj dana
Zawsze karmisz nas panienko słoninką
Wstawaj szybko daj ziarenka ze skwarką
My już tutaj pracujemy od świtu
A ty się wylegujesz w łóżku, kobieto
Trzeba szybko się uwinąć przy domu
Polecimy sobie dalej. Nie powiemy nikomu.

[madohora]

Żbik to jeden z dzikich przodków kota domowego. Mimo wielu podobieństw do kota domowego, istnieje jedna zasadnicza różnica między tymi zwierzętami – żbiki są większe i ważą od 6 do 9 kg, zdarzają się też osobniki o masie ciała powyżej 10 kg. Samice żbika są drobniejsze i mniejsze od samców. Żbiki – niezależnie od płci − mają puszyste i bujne szare futro poprzecinane czarnymi pręgami oraz piękny, gruby ogon, na którym także można zauważyć ciemniejsze prążki. Na brzuchu futro ma jaśniejszy odcień.

[madohora]

Niedźwiedź brunatny na równi z niedźwiedziem polarnym należy do największych drapieżników lądowych. Ma do 2,8 m wzrostu, jego waga dochodzi do 780 kg. Można go łatwo rozpoznać po ubarwieniu oraz długich pazurach, za pomocą których wykopuje korzenie i cebulki roślin.

[madohora]

PACZKI MIAŁY ZAWIERAĆ UŻYWANĄ ODZIEŻ. ZAWIERAŁY SKÓRY KROKODYLI - Gazeta - 27.01.2022

[madohora]

PSY DO ADOPCJI W KATOWICACH - Dziennik Zachodni - 27.01.2022