Noc Świętojańska

[madohora]

Apeliotes (gr. Ἀπηλιώτης Apēliṓtēs ‘związany ze Słońcem’, łac. Solanus ‘wiatr wschodni’) – wschód;

[madohora]

Lips (gr. Λίψ Líps ‘nadchodzący z Libii’, łac. Africus) – południowy zachód.

[madohora]

Kelajno (Celaeno, gr. Κελαινώ Kelainṓ, łac. Celaeno, „Czarna”, „Ciemnica”).

[madohora]

Występował w postaci małego kudłatego ludzika, przyodzianego w czerwony strój i kapelusz z szerokim rondem, pod którym ukrywał trzy sterczące z głowy rogi

[madohora]

Zmora, zwana też marą (stąd powiedzenie sen mara, Bóg wiara) – w wierzeniach słowiańskich i nordyckich istota pół demoniczna, dusza człowieka żyjącego lub zmarłego, która nocą męczyła śpiących, wysysając z nich krew.

[madohora]

Zmory mogły współpracować z boginkami i czarownicami

[madohora]

Zmora potrafiła też zmieniać się w rozmaite zwierzęta: kota, kunę, żabę, mysz, a także w przedmioty martwe:
słomka lub trawa (Polska centralna i zachodnia)
kłos zboża, igła (Ziemia Chełmińska)
nić, tasiemka, sznurek, powróz (Wielkopolska, Pomorze, Beskid Śląski)
kłębek nici (Mazury)
pióro (Łowicz)
jabłko, gruszka
bezkształtna, czarna masa (Górny Śląsk)

[madohora]

By pomóc śpiącemu, którego dręczy zmora, należało zbliżyć się z butelką w prawej ręce, a lewą ręką zagarnąć od głowy śpiącego ku stopom, następnie zakryć ręką i zakorkować naczynie. Butelkę z pochwyconą zmorą należało utopić lub wrzucić w ogień. W wodzie długo słychać kwilenie podobne do kwilenia małego dziecka, w ogniu, gdy pęknie szkło słychać pisk oparzonej zmory, która wraz z dymem jako czarna pręga uchodzi kominem.

[madohora]

Istniały sposoby na nocne zjawy. Najbardziej skuteczne były te najbardziej obrzydliwe i najbardziej drastyczne, które skutkowały ciężką chorobą zmory.

[madohora]

„Paraliż przysenny – kto przychodzi do nas nocą?” – to brzmi, jak pozornie prawdopodobna miejska legenda albo kolejna historia z kategorii horroru. Pośrodku nocy dopada was straszne uczucie, jakby ktoś uciskał na pierś, stał w drzwiach albo leżał obok was w pościeli. A wy nie jesteście w stanie nawet się poruszyć. Jesteście w pułapce. Sparaliżowani w niepokojącym stanie między snem i jawą. Wiecie, co się dzieje; wiecie, że po prostu powinniście przebudzić się do końca – próbujecie to zrobić, ale to jest niemożliwe.

[madohora]

Człowiek może słyszeć kroki, widzieć ciemne figury pochylające się nad nim albo stojące obok, odczuwać ich dotyk. Często pojawia się odczucie ucisku na klatkę piersiową i duszenia. Co ciekawe, paraliż senny może wystąpić jedynie podczas naturalnego przebudzenia, a nigdy nie stwierdzono go po budzeniu dzwonkiem albo innymi bodźcami zewnętrznymi. Najwięcej tego rodzaju przypadków zarejestrowano wśród osób w wieku 10-25 lat.

[madohora]

Według mitologii Czuwaszy (naród spokrewniony z plemionami bułgarskimi) – to zły duch Wubar pojawia się nocą i przyjmuje postać zwierzęcia domowego, ognistego węża albo człowieka. Kładzie się na śpiących ludzi wywołując u nich uczucie duszenia i koszmary.

[madohora]

Nasza podświadomość celowo paraliżuje mięśnie ciała po to, aby człowiek przeżywając aktywny sen nie wykonywał żadnego działania w rzeczywistości i nie wyrządził sobie krzywdy. Senny paraliż pojawia się wówczas, kiedy świadomość już się przebudziła, ale ciało jeszcze nie. Niektórzy psychoanalitycy wysuwali swego czasu hipotezę, że za senny paraliż odpowiada jakiś hormon pozostający czasem zbyt długo w organizmie, który wydziela się podczas snu i odpowiada za unieruchomienie mięśni. Jednak jest w tej wersji poważna niekonsekwencja, bo skoro wszystko zależy od hormonu, to dlaczego senny paraliż nigdy nie zdarza się po wymuszonym przebudzeniu? Czyżby ów hormon ulegał błyskawicznej samolikwidacji?

[madohora]

👉Kroki
Usłyszałem, jak otwierają się drzwi. W tym czasie leżałem na kanapie i nie mogłem się nawet poruszyć. Słyszałem czyjeś kroki w kuchni, potem w jadalni, powoli zbliżały się do salonu, gdzie byłem. Nie mogłem się poruszyć ani krzyczeć. Ocknąłem się w ostatnim momencie, kiedy myślałem że się uduszę.

[madohora]

Słowiański wąpierz (upiór, upir, martwiec, wiesczy, wupi, wuki – od prasłowiańskiego *ǫpirь, scs. ǫpyrь/ѫпырь) trafił do kultury angielskiej pod nazwą „vampyre” [wampir], spopularyzowaną przez powieść Brama Stokera Dracula z 1897 roku, a także wcześniejsze powieści Giaur George’a Byrona z 1813, Wampir Johna Williama Polidoriego z 1819 i Carmilla Josepha Sheridana Le Fanu z 1872. Wraz z kulturą masową powrócił do nas jako „wampir

[madohora]

Istnieją znaczne rozbieżności pomiędzy przedstawianymi wizerunkami wampira. Obejmują one prawie wszystkie możliwe aspekty tych istot. Do najważniejszych różnic należą:

[madohora]

Występują od zupełnie łamiących prawa fizyki (Dracula, Hellsing), poprzez graniczące z niemożliwymi (Kroniki wampirze, Kaznodzieja), po nadludzkie, lecz wytłumaczalne fizycznie (Blade, Zmierzch, Co robimy w ukryciu). Zaliczać się do nich mogą:
lewitacja lub latanie,
nadzwyczajna siła,
teleportacja lub bardzo szybkie przemieszczanie się,
przenikanie przez ściany[3]
psychokineza,
hipnoza,
możliwość zamiany w zwierzęta (nietoperza)
niewidzialność
czytanie w myślach
zatrzymanie czasu
przewidywanie przyszłości
zdolność do manipulacji ludzkimi wspomnieniami, uczuciami (gł. strachem, lękiem) itp.

[madohora]

Wampiry zazwyczaj nie starzeją się (jeden z wyjątków: A. Pilipiuk, Vlana). Mogą jednak umrzeć na wiele innych sposobów, na przykład:
Przebicie kołkiem, zazwyczaj osinowym (np. Dracula),
Rozczłonkowanie ich i spalenie (Zmierzch),
Wystawienie na światło słoneczne (Wywiad z wampirem, Wampirzyca Karin, Underworld, Kaznodzieja, Królowa Potępionych, Pamiętniki Wampirów),
Wypicie przez niego krwi umarłego (Wywiad z wampirem)

[madohora]

W wielu tekstach kultury czosnek (a także, rzadziej, cebula i pieprz) szkodzi wampirom, jednak można zauważyć różnice w jego działaniu:
silna awersja do czosnku bądź każdego mocniejszego zapachu (Dracula, Hellsing, Wampirzyca Karin),
uczulenie bądź mocne reakcje fizyczne na czosnek (Miasteczko Salem, Nekroskop),
natychmiastowa śmierć przy kontakcie z czosnkiem (Blade),
brak reakcji na czosnek (Kroniki wampirze, Kaznodzieja, Pamiętniki wampirów, Zmierzch).

[madohora]

W różnych dziełach wampiry mają różny stosunek do wilkołaków, chociaż najczęściej przyjmuje się, że te dwa gatunki są do siebie wrogo nastawione. Czasami jednak współpracują z nimi lub nawet przyjaźnią się (Vlana, Co robimy w ukryciu). Wampiry w „Pamiętnikach wampirów” giną przez ugryzienie wilkołaka.

[madohora]

Dhampiry często stają po stronie dobra, walcząc z prawdziwymi wampirami. Najbardziej znanymi dhampirami są Alucard (Castlevania), Blade (Blade: Wieczny łowca; chociaż Blade został wampirem w wyniku ukąszenia matki przez wampira w ostatnim miesiącu ciąży, a nie w wyniku współżycia seksualnego), Rayne (BloodRayne), Rose Hathaway i Dimitri Bielikov (Akademia Wampirów), Renesmee Cullen (Zmierzch), Catherine Crawfield – Cat (Night Huntress – „W pół drogi do grobu”, Jeaniene Frost) i D (Vampire Hunter D).

[madohora]

Wierzono także, iż potencjalnymi upiorami są ludzie „inni” w obrębie danej społeczności: posępni, rudzi, leworęczni, kulawi, posiadający jedną zrośniętą brew lub wyposażeni w podwójny komplet zębów oraz osoby z sinym znakiem na plecach i obcy religijnie (np. luteranie dla katolików itp.). Podejrzane u żyjących były także następujące objawy: lunatykowanie, duża głowa, brak owłosienia pod pachami lub w kroczu.

[madohora]

Wykryć upiora można było na przykład poprzez wskazanie jego grobu na cmentarzu przez konia ujeżdżanego przez niewinne dziecko. Upiora można było ujrzeć wieczorem w lustrze, dlatego np. w okolicach Sieradza nie przeglądano się po zmierzchu

[madohora]

Nieboszczykowi uznanemu za upiora wciskano w usta główkę czosnku, kawałek żelaza lub cegłę i dopiero chowano do grobu. Można też było włożyć do trumny pędy dzikiej róży, głogu czy tarniny. Trumnę obsypywano makiem albo wysypywano na krzyż makiem kąty w domu

[madohora]

Inną metodą ochrony przed upiorem było wypicie jego krwi zmieszanej z jakimś napojem albo przynajmniej zjedzenie ziemi z jego grobu