BARBÓRKA

[madohora]

Czemu smutek serce tłoczy?
Czemu w żyłach stygnie krew?
Czemu biedna moje oczy
I posępna moja brew
34
W okolicy luba strona.
Tam prawdziwy szczęścia zdrój!
Tam została moja żona
I maleńki synek mój.
Chciałbym ujrzeć ojca, matkę,
Do rodzinnych wrócić stron,
Chciałbym ujrzeć własną chatkę
I swej wioski słyszeć dzwon.
Ty, co stwarzasz ziemskie ludy,
Wszechmogący Boże mój.
Skróć te nasże troski, trudy,
Zakończ ciężkich cierpień znój!

[madohora]

Polski przemysł niech nam żyje,
Przemysłowi czleść !
3o w nim dążeń dziś się kryje
Narodowych treść !
Brak przemysłu dawjiiej dwoił
Narodowy trud,
On pomostem, który spoił
Z szlachtą polski lud. ■
Lecz nauki nam potrzeba,
By osięgnąć szczyt:
Pracą sobie skarbmy chleba.
Zapewniajmy byt:
Każdy bo z nas, który spłaci
Własnej biedy karb,
Przez to samo już wzbogaci
Narodowv skarb
Więc gromadnie, a wytrwale,
By gmach stanął w czas,
I przyświadczył naszej chwale,
Podniósł ducha w nas !
Polski przemysł niechaj żyje!
Przemysłowi cześć!
Bo w nim dążeń dziś się kryje
Narodowych treść!

[madohora]

Oj wy ptaszkowi e.
Oj wy grajkowie,
Komu te pieśni nucici
42
Kogo tak mile w poranne chwile
Uroczym hymnem głosicie.
Czy słonko krasne?
Czy smugi, jasne?
Czy owe lasy, gaiki?
Komu tak rzewnie,
Tak słodko śpiewnie
Wnoszą się wasze 'okrzyki?
O my śpiewamy,
My wychwalamy
Tego, co mieszka tam w niebie.
Którego święta, Dobroć pojęta
Dana i naszej potrzebie.
On dał nam życie.
Da nam obficie
Kobaczków, muszek bez miary,
Do lotu zdolne.
Skrzydełka wolne.
Jemu więc niesieni ofiary.
Oj wy ptaszkowie,
Oj wy grajkowie
Nauczcie i mníte koniecznie:
Niech taka błoga,
Piosnka ,dla Boga,
I z mych ust zabrzmi serdecznie

[madohora]

WSTRZĄS W KWK STASZIC - Moje Katowice - 02.12.2022

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

1657 - baron Erdman Leopold Promnic wydal pole
cenie zastosowania węgli ziemnych (zamiast węgla
drzewnego) do palenia w kuźni jaroszowickiej.

[madohora]

1806 - w tym roku zmarł górnik Jan Schmidt
pochodzący z Węgier. Został pochowany w Lę
dzinach. Miał wtedy 47 lal. Odtąd coraz częściej
w metrykach pojawiają się wzmianki o gór
nikach. Jak czytamy w monografii historycznej
Lędzin: „Nazwisko „Górnik" spotykane w Lę
dzinach już w początkach XVI w„ nie ma nic
wspólnego z górnictwem. Właściciela „młyna
górnego", powyżej wsi Lędziny, nazywano bo
wiem Górnikiem, tzn. tyle co „młynarzem gór
nym”. Cytat powyższy jest bardzo logicznym
wytłumaczeniem etymologii nazwy „górnik

[madohora]

1952 - uruchomiono drugą kopalnię lędzińską „Ziemowit"

[madohora]

Dyrektorzy - od chwili uruchomienia mia
ła ich kopalnia czterech. Pierwszy — Sta
nisław Mnrcak w nieprawdopodobnie
trudnych warunkach, z wielkim oddaniem kiero
wał budową kopalni, co przypłacił życiem. Drugi
- Jerzy Strzempek, człowiek o szerokich hory
zontach myślowych, kierując kopalnią w latach
1982-1990 rozwinął ją, a co najważniejsze wto
pi! jej życie w życie miejscowej społeczności.
Trzeci - Krzysztof Tytko - miody, dynamiczny
menedżer w latach 1990-1993 zapoczątkował
proces przystosowania kopalni do wymogów go
spodarki rynkowej. Czwarty czyli obecny dyrek
tor - Jerzy Wróbel jest jakby przeciwstawie
niem swego poprzednika. Spokojny, zrównowa
żony, zarządzający kopalnią nicstercotypowo,
ale z widocznymi efektami.

[madohora]

Informator - takim interesującym pod
względem treści i formy wydawnictwem jest
unikalna książka pt. „Kopalnia Czeczolt
w kalejdoskopie lat” pod redakcją młodego
i rzutkiego inżyniera Zbigniewa Gieleciaka. Na
290 stronicach znaleźć można sporo wiedzy
o historii i skarbach Ziemi Pszczyńskiej, o lu
dziach kopalni, ich codziennej pracy, życiu ro
dzinnym, zamiłowaniach osobistych. Cennym
bogactwem książki jest mnogość faktów i dat,
które za jakiś czas będą miały ogromną wartość
historyczną. Niezwykle ciekawym fragmentem
almanachu są wspomnienia byłych i obecnych
pracowników kopalni, ożywiają one oschłe z ko
nieczności materiały techniczne i czynią pozycję
barwną, zachęcającą do czytania. Wydawnictwo
ukazało się w początku łipca br. z okazji 10-Iecia
kopalni i dla upamiętnienia wielkiego wkładu
pracy pionierów, którzy tę kopalnię wznieśli oraz
jako formę wyróżnienia tych, którzy ją potem
rozwijali. Należy mieć przekonanie, żc energia
i zapał inżyniera Gteleciaka wkrótce zaowocują
nową pozycją. Kopalnia wydobywa z podziemi
węgiel, ale wydobywać też powinna z serc ludz
kich cieple słowa.

[madohora]

Łatwo powiedzieć: zamknąć tę kopalnię,
skoro ma lichy węgiel, a koszty wydoby
cia są wysokie! (takie wołanie tu i tam
czasem daje się słyszeć). Zamknąć kopalnię? Nic
prostszego! Jedna decyzja ministra przemysłu (a
! propos - jest nim obecnie nasz krajan, rodem
z pobliskich Górek - mgr inż. Klemens Scier-
j ski) i kopalnia zatrzymuje wydobycie. Zatrzy-
; muje wydobycie, lecz czy przestaje fizycznie
istnieć? Nikt by się chyba nie odważył zrównać
ją z ziemią. Zbyt wiele zainwestowano w nią
pieniędzy, zbyt wiele kryje się w jej majątku
ludzkiej pracy, aby to obrócić w niwecz.
Jeśli więc fizycznie nie można jej zlikwido
wać, to zatrzymując wydobycie trzeba ją utrzy
mywać, a więc ponosić koszty wentylacji, głó
wnego odwadniania, oświetlenia, obciążeń po
datkowych itp. Koszty te - jak obliczyli facho
wcy - mogłyby stanowić 30% a może i więcej
obecnych kosztów, gdy kopalnia fedruje. Po
nadto zamknięcie kopalni pozbawiłoby kilka
tysięcy górników pracy, a kilkudziesięciu tysią
com odebrałoby środki do życia. Pomysły na
zamknięcie nowej kopalni należy potraktować
jak absurd. Kto takie pomysły forsuje - błądzi.
Formołwać należy inne pomysły: jak lepiej
wykorzystać węgiel? Uczone głowy - zamiast
sięgać do gwiazd - rozwiążcie problem taniego
zgazowania węgla

[madohora]

Szyby ma ich kopalnia cztery, wszystkie
o średnicy 7,5 metra.
Szyb nr 1 o głębokości 680 m prze
znaczony jest do zjazdu i wyjazdu górników
w klatkach oraz do transportu materiałów. Tym
szybem świeże powietrze wpływa do kopalni.
Nad zrębem tego szybu wzniesiona jest wieża
o konstrukcji stalowej.
Szyb nr 2 - ma głębokość 720 m. Prze
znaczony jest do wydobywania urobku w naczy
niach o pojemności 30 ton zwanych skipami.
Nad tym szybem wznosi się wieża żelbetonowa
o wysokości 108 m z daleko widocznym napisem
CZĚCZOTT.
Szyb nr 3 - głębokość 670 m, materiałowo-
zjazdowy i wentylacyjny (Zużyte powietrze wy
pływa z kopalni).
Szyb nr 4 - zlokalizowany w Nowych Boj
szowach o głębokości 650 m - materiałowo-
zjazdowy i wentylacyjny.
Wszystkie szyby służą do obsługi dwóch po
ziomów wydobywczych założonych na głęboko
ści 500 i 650 m , udostępniających pokłady
węgla noszące numery: 207 (grubość 2.5 - 3.7
m), 209/1 (1.6 - 2.5 m), 209/2 (1.9 - 6.7 m)

[madohora]

Życzenia barbórkowe - Drodzy Górnicy,
z okazji Waszego Święta, patronalnego
dnia św. Barbary, w imieniu czytelników
„Rodni” prosimy przyjąć nasze najserdeczniej
sze słowa szacunku, uznania i pamięci o Was.
Wiemy, że niełatwo Wam się żyje, lecz zle
chwile - mocno w to wierzymy - wkrótce
przeminą i nastanie lepszy czas dla górniczej
braci. Bowiem, jeśli węgiel jest źródłem światła
i ciepła - ludziom będzie zawsze potrzebny.
Więc zawsze będzie potrzebny Wasz górniczy
trud. Pozdrawiamy Was - Szczęść Boże. Niech
Święta Barbara zawsze ma Was w opiece.

[madohora]

Niedziela 4 grudnia, kościół św. Joachima w Sosnowcu-Zagórzu. Już na
długo przed rozpoczęciem Mszy św. funkcjonariusze służby bezpie
czeństwa pojawili się w okolicy kościoła.Górnicze święto i esbecja? Dzi
wne to ale prawdziwe. W tyra kraju widziano już rzeczy nie takie. Ale po
wróćmy do uroczystości. Tuż przed godz. 9-tą przyjechał ks. biskup ordy
nariusz Stanisław Nowak. Przed świątynią powitany został przez miejsco
wego proboszcza oraz rzesze wiernych. Kościół wypełniony do ostatniego
miejsca, przed ołtarzem dwa sztandary, jeden z wizerunkiem św. Barbary i
drugi, skromniejszy -sztandar NSZZ „Solidarność11 ICWK „Czerwone Zagłębie".
Górnicy w galowych mundurach, czas powagi. Homilię wygłosił bp.St.Nowak.
Mówił o pracy, tej pracy szczególnie trudnej i niebezpiecznej»pracy gór
nika. W zakończeniu zaapelował do władz i ludzi pracy o dialog i porozu
mienie. Wśród zgromadzonych wiernych są delegaci zagłębiowskich zakładów
pracy i duszpasterstwa pracownicze między innymi z Sosnowca, Katowic*
Będzina,Grodźca i Dąbrowy Górniczej. To był dzień solidarności,tej małej
i tej dużej. Robotnicy jednoczą się,a napis nad głównym wejściem do koś
cioła głosi:„Wierni i solidami Bogu i Ojczyźnie -Solidarność Górnicza".
Tak było 4~go grudnia i tak musi być w przyszłości!
Po Mszy św. która zakończyła się o godz.11-oj,grupa ok.500 osób udała
się na szyb „Józef",gdzie przed wejściem na kopalnię znajduje się figura
św. Barbary.

[madohora]

W 2015 roku odnotowaliśmy znaczne
zmniejszenie liczby wypadków we wszystkich
kategoriach, w tym śmiertelnych i ciężkich
o 50 proc. w porównaniu do ubiegłego roku.
To cieszy nas najbardziej. Niemal we wszyst-
kich kopalniach węgla kamiennego zmniej-
szyła się liczba wypadków. Znacznie lepsze
są wskaźniki wypadkowości, o połowę lepsze
w przeliczeniu na tysiąc osób zatrudnionych
i tonę wydobytego urobku – taką oceną wy-
padkowości w górnictwie rozpoczął wystąpie-
nie na uroczystej Barbórce Wyższego Urzędu
Górniczego jego prezes Mirosław Koziura.
Uroczystości rozpoczęły się mszą świętą
w intencji pracowników organów nadzoru
górniczego i ich rodzin w kościele pw. św.
Piotra i Pawła w Katowicach. Nabożeństwo
celebrował ksiądz biskup Adam Wodarczyk
z archidiecezji katowickiej.
Dalsza część obchodów odbyła się
w Muzeum Śląskim w Katowicach. Uczest-
niczyły w niej reprezentacje pracowników
nadzoru górniczego z całej Polski i najwięk-
szych przedsiębiorców z wszystkich rodza-
jów górnictwa oraz producentów maszyn
i urządzeń dla górnictwa, ośrodków na-
ukowych i uczelni wspierających przemysł
wydobywczy, a także stowarzyszeń praco-
dawców górniczych, instytucji współpracują-
cych z WUG i central górniczych związków
zawodowych.
Podczas barbórkowej gali zostały wręczo-
ne odznaczenia pracownikom nadzoru górni-
czego i nagrody dla najbezpieczniej pracują-
cych oddziałów wydobywczych ze wszystkich
rodzajów górnictwa. W tym roku przyznano
je 15 oddziałom. Po raz drugi w historii górnic-
twa prezes WUG nadał Odznakę Honorową
Zasłużonego dla Bezpieczeństwa w Górnic-
twie dziewięciu osobom. Odznaczeniem tym
honorowani są ludzie, których zasługi dla po-
prawy bezpieczeństwa w górnictwie cieszą się
uznaniem. Pracownicy nadzoru górniczego
również uhonorowani zostali odznaczeniami
państwowymi i resortowymi, w tym 17 Krzyżami Zasługi

[madohora]

giem stuleci przemienione na „Spółki Brackie“, mają
również swoją główną siedzibę w Tarnowskich Górach
Tu więc zgromadzają się od czasu do czasu także i do
tychczas starsi braccy, nazywani w polskim średniowieczu
„Starejszymi kopackimi“. Stanowisko to jako mężów
zaufania ludu górniczego było ongiś bardzo zaszczytne
i wiązały się z nim osobny ubiór i szczególne uprawnie
nia. Zewnętrznie uwidoczniało się to w tym, że nosili
oni oprócz uświęcanych zwyczajem i potrzebą skór gór
niczych także białe kapuzy z długimi, po bokach zwisają
cymi połami, jak je zazwyczaj widujemy na wyobraże
niach gnomów i koboldów.
Starsi braccy szli też zawsze na czele wszystkich uro
czystych pochodów, niosąc w rękach symbol górnictwa,
t. j. „Perlik i Żelazo“ w przepisanej formie. Pochody bo-
wiem cd bardzo dawnych lal stanowią u górników ważną
część programu każdej uroczystości.
Najgłówniejszym jednak świętem jest corocznie dzień
4 grudnia, jako dzień św. Barbary, patronki górnictwa
Już przed 400 i więcej latami nazywano często szyby i ko
palnie tym imieniem. Święta Barbara z tego tytułu, że
chroniła się w grotach skalnych przed ocścigiem swych
prześladowców, a groty te za nią się zawierały cudownie,
nie czyniąc jej nic złego, stała się patronką zawodu.
W średnich wiekach, gdy zaprowadzono w górnictwie
gęstą strzelbę przy użyciu prochu, stała się św. Barbara
również patronką artylerii, stąd tak jak górnictwo ma
również artyleria jako swe barwy kolor czarny i zielony.
Oprócz pochodów praktykowanych jest jeszcze dużo
innych zwyczajów wśród górników.
Znany jest nam zwyczaj „skoku przez skórę“ górniczą,
jako symbol przyjęcia młodego a niekiedy i starszego
kandydata, zwanego dawniej „górniczkiem“ do zawodu.
Zwyczaj ten odżył obecnie w całej pełni na Akademii
Górniczej w Krakowie i w Państwowej Szkole Górniczej
w Katowicach; praktykowany był również w Szkole Gór
niczej w Tarnowskich Górach aż do samej likwidacji tej
szkoły w roku 1934, to samo odnosi się również do
byłych szkół górniczych w Dąbrowie Śląskiej i we Wie
liczce.
Od chwili powrotu Śląska do Polski wprowadziły
władze górnicze polskie również przepiękny zwyczaj ob
darowywania najstarszych górników srebrną odznaką
górniczą i dyplomem honorowym za długoletnią wy
trwałą pracę w tym niewdzięcznym a kochanym zawodzie.
Dyplomy te w ilości kilkuset corocznie podpisuje zawsze
własnoręcznie Minister Przemysłu i Handlu. Dyplomy
i onznaki 'doręczają jubilatom w imieniu Ministra urzęd
nicy władz górniczych zawsze w dniu 4 grudnia, wolnym
zresztą zawsze od zajęć dla każdego górnika.
W roku bieżącym z powodu odzyskania także karwiń-
sko- orłowskiego regionu górniczego liczba odznaczeń
dochodzi do 800, tak, że nie można było uroczystości tej
odbyć w jednym miejscu, np. w Katowicach. Wobec tego
na ogromnym zasięgu działalności Wyższego Urzędu Gór
niczego w Katowicach, obejmującym cztery zachodnie

[madohora]

Już się rozlega miły glos
Dzwoneczka z naszej wieży,
Więc spieszmy wraz, gdzie każe los,
Na szyb niech każdy bieży.
Całuska lubej spiesznie daj
/ bież w podziemnych gnomów kraj,
Nas praca czeka tam,
Szczęść nam, szczęść nam, szczęść Boże nam!
Z wesołą mysią spieszmy wraz
Stromą na dól drabiną,
Do pracy każdy zdąża z nas
Już w piecach kroki giną.
Już słychać z dala strzałów huk
I stokroć milszy miotów stuk
O zwie się tu i tam
Szczęść nam, szczęść nam, szczęść Boże nam!
A jeśli kiedy przyjdzie czas
Podziemne żegnać góry,
/ dzwonka glos ostatni raz,
Odezwie się ponury,
O, wtedy luba nie plącz, nie!
Z twarzyczki Twojej otrzyj Izę,
Wszak się obaczym tam,
Szczęść nam, szczęść nam, szczęść Boże nam!

[madohora]

OJCIEC ŚWIĘTEJ BARBÓRKI.
Legendę o Skarbniku-Zabrzeskim czyli ojcu św.
Barbórki opowiadał śp. Hajda z Piekar, niewidomy gór
nik — inwalida, zwany słusznie Homerem ludowym.
„Bóło to downo, bardzo downo, mocka (sporo)
casu już przeszło, — chyba wtedy, kiej cołki Górny
Ślązek bół porośnięty lasami i pokryty takiemi barzy-
nami (moczarami) kiere jeszcze w lublinieckim krysie
(powiecie) ostały. Dyć tam za brzegiem Odry, napro-
ciw Gogolina,*) miszkoł jedyn grot, bogocz srogi, niby
jaki berchdyrechtór. Tyn grot mioł ta cołko górnoślą
sko ziemia pod sobą, a taki bół zły, że na spóminek
człeka dygotki bierą, kiejby śmierć przeskocyła... Uci-
skoł ludzi, pastwił sie nad nimi, na „pańskie“ to ci
kożdo niedziela gnoł, a katowoł, aże krew sikała, kiej
kiery chłop nie zwijoł sie drab — drab (szybko). Tego
grota mianowali Zabrzeskim, że to niby za brzegim mie-
szkoł, a ludzie dycht przezywali go jeszcze: Skarbnik,
a to skiż tego, że mioł srogie bogactfa zakopane kajś
wele Gliwic.
Pónbóczek obdarzół go tyż malućkim synkiem
i ceruszką, kiery bóło Barborka dane na chrzcie świę
tym. A ta frela bóła pobożno, a grzecno, a skromno,
a szwarno, niby lelujka i kożdygo tydnia spowiadała
się, a kożdy dziń komunikowała, rzykała zaś cięgiem,
porząd (nieustannie). Toć ta Barborka, że to niby na
świętą prachtykówała, to jak jeny mogła, tak ludziom
pómogała.
Ale kataćtam (gdzież tam) mogła pomóc, kiej ją
tyn ojciec tyż proł a katówoł, skoro obocył, że ona lu
dzi opatrzy. No i aże użolyła się nad nią święto Do
rota, ta sama, wiedzą, z Grójca za Jordanem, co tyż
wiedziała dobrze, jaki to smak mić takiego oica i uko-
zała sie Barborce we śniku. (Jordanem — nazywają Ślą
zacy rzekę Brynicę. W Grodźcu znajduje się dominu
jąca na J całem Zagłębiem góra z kaplicą świętej Do
roty na szczycie).
Ukozała sie i pedziała tak:
— Toż posłuchej mie jeny, dziołcha. Weź wszyj-
stkich ludzi i wyprowodź ich z dómu niewoli od twe
go ojca. Idźcie za Odra, cięgiem przedsię idźcie, a do-
wej pozór na ta góra, kaj stoi moja kaplica. Jak już ją
oboczysz, to bydziecie wszyjscy bezpieczni. No i do
brze. Co się nie robi. Barborka wziena ci ludzi i pro
wadzi ich. A tu leci tyn jej ojciec z wojokami na ko
niach, kierych bóło, hale bółol Ludzie wdyrdy ucieka-
kają, jeny pocirze ze strachu rzykają, a Barborce
0 ździebko — serce — nie pęknie, co to bandzie. Tóż
tak rzyko a rzyko, aż jej pot krwawy wystąpił na czo
ło. A tu halt! Płynie rzyka, niby Odra, kaj sam mo
stu jeszcze nie bóło. Modli się święto Barborka, o
retonek dlo ludzi prosi, aże ci ją Anioł Stróż natchnył
1 szarpła swój mantel z grzbietu, a ciepła go na wo
da. Toć dejcie sie jeny pozór, ludeczkowie moi złoci!
Zarozki bez rzyka położół sie most, po kierym ucie-
kace przęśli na drugo stróna. Wojoki zaś ze swym
srogim panem ostoli stoć. Hale tyn pon kozoł im
wbród płynąć bez rzyka. Toć płynęli a on przodzi.
A cyście to zaś kiesi słyszeli, aby moc ludzko po-
redziła na moc Boża? Jak tyż ta rzyka zacyna sie
burzyć a perkotać, kiej zimnioki w gorku, to jeny
sztyrech chłopa wypłynyło na drugi brzeg. Dziepiyro
pon Zabrzeski zgromadziół mocka rabusiów i insze
chacharstwo i dali ścigoł swoja cera. Loce (leci), loce
i już jest bliziućko niej. Tak Barborka westcbła sie
gorąco i spómniała sobie swoja nieboszczka mamulka,
kiery bóło Awa na imię i jak nie tąpnie w ziemia
Ludzie na świecie! Zarozki wyrosła srogo góra, że ani
na nia wliść, ani sie wdropać. Nim tyn grot objachoł
ta góra, (kiero terozki nazywo sie góra świętej Anny),
ludzie byli już kajś precz. Ale że grot bół zaciekły,
to kozoł jechać i jechać. Toć jechali i jechali, o ździeb-
ko im konie nie padły, zaś po dwuch dniach byli tukej,
kaj terozki jest Zabrze. A stół tam srogi pałac tego
Zabrzeskiego, kiery sam chowoł i szporowoł wszyjs-
kie swoje skarby. Bóły zaś pod nim takie lochy, ale
lochy — połne złota, śrybła. Samych „twardych“ (ta
larów) to bóło nie niyni, jak sto korcy, a „złocioków “
(dukatów) tyż. No i co sie nie robi. Barborka myślała
sie, że tukej ojciec już ich nie znalezie, a to skiż tego,
iże bóło już widać góra święty Doroty. Toż kozała
wszystkim ludziom spać, a i sama kąsek sie czasu
zdrzemła. Kiej tak spali, przyjechoł pocichućku tyn
grot Zabrzeski i patrzy: a tu jego cera śpi na klęcz
kach. Tak tyn pon łap ci Barborka za bandla (wstąż
kę), kiero bóła opowiniono na pyrczek (warkocz). Nim
przecnęła, buchnął ją ze srogiej złości do lochu, kiery
kozoł zamurówać. I na ludzi! Jezusicku przenajdobro-
tliwszy, roztomiłyll! Toż kiej sie ci pobudzili, zrobili
larmo a krzyk. I dali drzyć sie: „Freliczko złociuśko,
Panno Barborko, retuj nos, bo giniemy!“
Kiej jeny Barborka to usłyszała, zarozki przecnyła
i do drzwi; zamknione, zamurówane. Tóż tak rzyko
do Poniezusiczka i prosi go ze łzami, coby tych ludzi
retowoł. A tu patrzy — dźwierze sie ozwarły, zamu-
rówka odleciała: toż Barborka szła przód. I widzi, że
tyn jej ojciec pierze ludzi aże strach. Przyleciała przed
nich i dalej prosić:
— Tato, tatuliczbu, dejcie jeny pokój, bo te lu
dzie nic nie . winne. Joch ich namówióła, coby ucikli.
A tyn grot pado:
— Cof sie, Barborka! Jo musza się rozprawić
z tymi chacharami. A w tyn moment Pónbóczek nat-
chnył ta święto frela i jak ci ona nie tąpnie w zie
mia, tak zarozki wszyjscy ludzie znikli, a ś nimi Bar
borka. A tyn grot sie drze:
— A wy, pierońskie gizdy! Moich skarbów wom
sie chciało? I kozoł kopać loch, a sóm prociw
wszyjstkim czołgoł sie. Jak wóm tyż ziemia nie na-
pocnie tąpać. Zawaliła cołko sztreka. Tóż jeny tyn
Zabrzeski ostoł i znieobaczka spojrzoł, a tu w srogi
komorze, niby wyrobisku, stoją ludzie, a przy nich
jego cera, kiero im dowo skarby, jakie on uszporowoł
(zaoszczędził).
Tóż zamroczóło go, kiejby mu chto szołom że
lazny włożół na głowa. I z ty wściekłości jak nie
wyjmie mieca, jak nie skocy na ludzi. A Barborka
rozcapirzyła rączki i broni tych boroków. Grot zaś
bół taki ozeźlony, że tyrpnął miecym ta swoja cera
w same piersiątka. Zatrzepotała sie Święto Panienka,
słodziuśkim głosikiem zaszczyrkała i gruchła na zie
mia, a w tyn moment, Anieli ponieśli jej duszycka
do nieba. Grot stanył, jak zmartwiały. A tukej pie
rony biją dookoluśka, ziemia tąpie, kiejby chciała po
chłonąć wyrodnego ojca. Ukozoł sie Pon Jezus i pe-
dzioł: — Skarbniku-Zabrzeski! srogie-ś uczynił zbrod
nie... Nikogoś w życiu nie pożałówoł, nikómuś nie
jjrzoł, jeny swoim skarbom. Ostatnio twa zbrodnia
niewybaczalno jest, ale co poczną, kiej duszycka twoji
ceruszki klęczy przed tronem Mojigo Ojca, Ponbócz-
ka i błago o zmiłowanie dlo ciebie. Toż dej se pozór,
co ci powia. Ze skarbów, kiereś w ziemia zakopoł,
ludzie ciepło mieć bydą. Ale muszą je w pocie coła
dobywać, Ty zaś bandziesz pokutowoł w samotności
i cięgiem bandzie cie źryć tesknota za zgładzono cera.
To bandzie twoja nojcinszo kara. A tukej, w podzie
miach, bandziesz się błąkoł močka, mocka casu. Ban
dziesz ostrzegoł berchmanów przed śmiercią i niebez-
piec2eństwy. Migniesz im lampką zdaleka, zaklupiesz
w skała... Twoja zaś cera bandzie Patronką górników,
ł tak ta ostało już na wieki wieków. Dycko kiej gór-
niki mają zjechać na dół, to rzykają do św. Barbórki,
a Skarbnik słucho i o ździebko mu stare serce nie
pęknie. Ï tak sie ta błąko a błąko, wandruje a wan-
druje. Tam zaś, kaj święto Barborka bóła zamórowano,
powstały pirsze kopalnie wąglo, a ludzie założyli tu
kej miasto Zabrze. Taką jest legenda o ojcu św. Bar
bórki, panu Zabrzeskim, z przezwiskiem Skarbnik.

[madohora]

KRES POKUTY SKARBNIKA.
Ale niech im sie nie zdo, że to bół już koniec.
Musza im opedzieć, panoczku, jako to bóło drzewiej
na grubach. Kożdy dzień rano, skoro świt, zbiyrali
sie berchmany w cechownie, kaj rzykali i śpiywali do
święty Barbórki. To tfało około pół godziny. Dziepiy-
ro sztajger wszyjskich przewołoł, kożdy dostoł swój
nomer i musioł zlazować pod ziemia z lampką olejo
wą w ręce. Kiej już zleźli, musieli iść pora pocirzy
na bon. Tukej ślepry brali wózki i jechali do przod
ków po wągle, kiere wykopowali berchmony. Zaś taki
berchmon leżoł sam na spągu i podkopowoł wągle
kilofym tak daleko, jak jeny móg sięgnąć. Na wirchu
wywiertoł dziura i wkłodoł do ni patróna i ździebko
nafilowany prochym. Z jedny strony bóło pomazane
smołą i opwiniony knotym ze siarką. Tyn knot berch
mon zapoloł i wołoł „poli siel“. Kożdy, kto jeny to
usłyszoł, zarozki uciekoł do wyderdu drab-drabl Koż
dy berchmon musioł wydać na szychta dwanoście be
czek wąglo: to bół jego col. Od kożdy beczki bół
dynk osim dwaścia iyników, ale z tego odciągali dyc-
ki za materyjo i proch. Moje koleksy, coch ś nimi
fedrowoł wągle, prawią, że terozki jest blank inakszy.
Miymce sprowadzili z Anglje jakiesi djoseckie „ilot-
manki“. Tako maszyna narobi gruchu, piere kiej
wściekło w ncwoki, dziura drab-drab odwali, ale coł-
ko ręka tak pokopie, że kożdy berchmon, kiery ś nią
urobio wągiel, inwalidą jeny ostaje, a psiniec zarobi
Przeboczą, musza im prawić, jako to bóło z ty
mi chłopami, kierzy szukali pustelnika. Dyć te chłopy,
to byli srogie rycerze, wojoki, kiere drzewiej Miym-
com sie nie chciały zaprzedać. Rostolicne tuleje i ma-
mlasy prawią o nich, że to są wojoki święty Jadwigi,
ale to psiniec prowda, bo ta niby Jadwiga, to bóła
Germanka, dycht Niemra. Mnie sie zdo, że te wo
joki, to bóły św. Barbórki. Oni sam z Konradem Kę
dzierzawym ostali tukej na Górnym Śląsku i dzierżą
straż nad colkim narodem. A o tym Konradzie na-
szkryfloł piękno godka nasz górnośląski pisorz, Jaroń.
Toć te wojoki, kiej pomer sługa pana Zabrzeskiego,
zaczyny chodzić po wsiach i cięgiem kożdymu
prawili, że nielza jest słuchać Germana. Jako bóło,
to bóło, aże przyszoł czas, że napotkali tyż jedny-
go berchmona, kiery spokopił się, iże to możno
bydą jakiesi lute, prociw Miymcowi, witezie. I kiej go
trefił roz kiesi taki jedyn witeź, to mu sam ale dzie-
piyro tak prawiół:
— Już przyszoł czas. Tela się krwie, mocka po
tu poloło, że już bandzie koniec panowaniu Germa
nów. Dyć jeny dej sie pozór, a oboczysz święto Bar
borka.
A tyn berchmon pado:
— Jakože ja obocza, kiej w godkach stoi, iże
ją tatulek okszą posiekoł i mieczym przebódł?
— Jako sam bóło — prawi wojok — Pónbóczek
jedyn wi. Wiera, chłopie, padom ci, jak bóło, to bóło,
a oboczysz ją, ta nasza Orędowniczka.
Tak pedzioł i znikł.
1 od ty chwile przeszło już pora cet lot, a tyn
berchmon cięgiem pracowoł; kiej mu kapło ździebko
grosiwa, to wszyjstko dlo wnęków szporowoł, boć ze-
starzoł sie już, zestarzoł. Kiej to garbate domosko
tako sani i on dzierżył już mocka lot na grzbiecie
i rząd po rząd zjiżdżoł jeny na kopalnia. Aże roz
przytrefiło mu sie coś, co im, panoczku, zarozki po-
wia. Że to sztajger doł go pu tamie, toć wachówoł
sam i cięgiem dowoł pozór na kożdo szpara, coby ją
zarozki zafantować i pomazać gliną. Bóło to w dzień
św. Barbórki. Tak se ten chłop z różańca pocirze rzy-
koł a dumoł, jak zwycajnie — kożden, kiery już wie-
la oboczył i wiela przeżył. Bo na świecie dzioły sie
cudeńka. Pierońskim Germanom przyszło na gańba
przewieczno. Przegrali srogo wojna, a jeich Wiluś su-
chołapka poszoł precz. Wszyjstkie rechtóry, beamtry,
to aże mieli na gębach paskudne fleki od strachu.
Ludzie zaś wiedzieli, jak sam to gizdarstwo wyciepać
ze Śląska. Dyć te kwaki, te szmaty spokopili sie, co
im cołki noród nabącko, aże im krwawy śpik na lajer
wyskocy. Jożech dycki padół, że Pónbóczek cirpliwy,
ale pamiętliwy, — tóż i przydzie czas na Germanów.
Toć i przyszoł. A tyn tamiorz na różańcu odmowio,
kiej go zniebaczka obloła srogo jasność. Dziwo sie
a dziwo i widzi: kajś z za filora wyłazi jakisik karlus,
bioły na gębie, chocia na dole jest maras wąglo, a
wejrzenie mioł ci sam takie słodziuśkie, kiej miód
lipcowy, modre, kiej bławacie w rży, lecące kajś
w mroki, niby do rodzinnego gazdostwa. Pojźroł na
chłopa i nic. I wiedzą? Poszoł pu tamie i zaczon sie
tropić z odparciem dźwierzy. A sam za dźwierzami
bóło piekło, aże okropa. Dyć chłop ni mógł się spo-
kopić, co to bandzie.
Hale że to przeca bół odpowiedzialny za tama,
tak pedzioł:
— Panoczku, co to robią? Idą precz od tamy,
bo sam ogień i gazy...
A tyn pachołek nic, jeny ciupie we fanty
Aże chłop ozeźlił sie i pado:
-----

[madohora]

Barbora z Nikomédie též svatá Barbora (3. století? - 305?) byla panna a mučednice ve starověké Nikomédii, patřící ke čtrnácti svatým pomocníkům, kteří byli voláni zvláště v těžkých chvílích, například při morových epidemiích. Jejich společná památka se slaví 4. prosince. O svaté Barboře se dochovaly pouze kusé zprávy, přesto ji katolická církev řadí mezi světce a mučedníky. Martyrologium Romanum (2001) její památku uvádí 4. prosince.

[madohora]

Podle legendy se modlila před svou smrtí za kající hříšníky, a proto je též vzývána jako přímluvkyně za šťastnou hodinu smrti.

[madohora]

V ikonografii je vyobrazována s křížem, palmovým listem, pavím perem (páv, symbol nesmrtelnosti), mečem (symbol jejího mučednictví) nebo jako držící kalich s hostií (symbol svátosti oltářní, již jí kvůli očekávané smrti před popravou přinesl anděl). Také bývá představována s věží obvykle s třemi okny či její miniaturou, kterou držívá v ruce.

[madohora]

Barbara z Nikomedii, takżeśw. Barbara (3 wiek? -305?) Byładziewicąimęczennicąw starożytnejNikomedii, jednąz czternastu świętych pomocników, którzy byli powoływani szczególnie w trudnych czasach, takich jakepidemie dżumy. Ich wspólne wspomnienie obchodzone jest4 grudnia. Zachowały się jedynie fragmentaryczne relacje o św. Barbarze, aleKościół katolickizalicza ją doświętychimęczenników. Martyrologium Romanum (2001) wspomina jej wspomnienie 4 grudnia.