TO JEST WĄTEK - WSZYSTKO CO DOTYCZY ZWIERZĄTEK

[madohora]

Brak jest widocznych związków między chińskimi i zachodnimi legendami o smokach

[madohora]

W ludowych wierzeniach chińskich smoki są silnie związane z wodą. Są uważane za zdolne do władania formami wodnymi, takimi jak wodospady, rzeki czy morza, a nawet do ich przenoszenia. Mogą ukazywać się jako wiry wodne lub tornada. W swej roli władcy wód smok przybiera formę bardziej antropomorficzną, często jest przedstawiany jako człowiekopodobny, odziany w królewskie szaty, lecz z głową smoka ozdobioną insygniami królewskimi. Taka figura Króla Smoków znajduje się w pawilonie na wyspie w nowym Pałacu Letnim w Pekinie. Cesarzowa-regentka Cixi, udawała się do niej w czasie suszy, żeby prosić smoka o pomoc dla chińskiego ludu.

[madohora]

Smok, jako władca akwenu albo rzeki pojawia się często w chińskich nazwach geograficznych, na przykład Amur nazywa się po chińsku Rzeką Czarnego Smoka (Heilongjiang).

[madohora]

W niektórych chińskich legendach jest mowa o tym, iż cesarz narodził się ze znamieniem o kształcie smoka. Jedna z legend opowiada o chłopie, który urodził się ze znamieniem smoka i mógł obalić rządzącą dynastię i ustanowić własną, inna z kolei mówi o chińskim księciu, który ukrywając się wśród wrogów został przez nich rozpoznany po smoczym znamieniu.
Cesarstwo Chin często też utożsamiane jest z chińskim feniksem.

[madohora]

Inna interpretacja: zgodnie z niektórymi źródłami, w tym oficjalnymi dokumentami historycznymi, zwykły chiński smok miał cztery palce, a tylko cesarski miał ich pięć[2]. Było też wielkim przywilejem, zarezerwowanym jedynie dla cesarza, jego rodziny, i nielicznych oficjeli państwowych używanie wizerunku pięciopalczastego smoka. W źródłach koreańskich cesarski smok z pałacu Gyeongbok miał siedem szponów, co mogłoby świadczyć o jego przewadze nad smokiem chińskim, wizerunek ten był ukryty w krokwiach pałacu w takim miejscu, że nawet ci, którzy znali miejsce jego umieszczenia nie mogli go zobaczyć. Sugeruje to, że choć starożytni Koreańczycy uważali się za lepszych od Chińczyków, zdawali sobie sprawę z potęgi Chin i nie chcieli z nimi zadzierać.

[madohora]

Dilong (地龍), Ziemski Smok - rządził rzekami i strumieniami

[madohora]

Yinglong (應龍), Skrzydlaty Smok - utożsamiany z deszczami i powodziami; wspomógł Żółtego Cesarza w bitwie z Chiyou

[madohora]

Wyjaśnia to również, dlaczego znanych jest dziewięć form smoków oraz czemu smoki mają dziewięciu synów (zobacz: tradycyjne rysunki powyżej). „Ściana Dziewięciu Smoków” to ściana z malunkami lub rzeźbami dziewięciu różnych smoków, umieszczana w cesarskich pałacach i ogrodach. Dziewięć uważa się też za liczbę cesarza, tylko nieliczni dostojnicy mogą przywdziewać odzież z takim motywem, a i to pod warunkiem, że nie będzie noszona na wierzchu. Mniejszej rangi dygnitarze mogli prezentować na ubiorze osiem lub pięć smoków, również szczelne zakrytych wierzchnim odzieniem. Nawet cesarz nie prezentował publicznie odzieży z wizerunkiem dziewięciu smoków, również on był zobowiązany szczelnie ją zakrywać.

[madohora]

Wyścigi smoczych łodzi są ważną częścią uroczystych świąt, zwłaszcza święta Duanwujie. Zazwyczaj używa się do nich łodzi wiosłowych z załogą do 12 wioślarzy, łodzie mają wyrzeźbione na dziobach smoki. Wyścigi smoczych łodzi są też ważną częścią obchodów chińskich świąt poza Chinami, na przykład święta Chińskiego Nowego Roku.

[madohora]

Chińskim smokiem astronomowie nazwali mgławicę NGC 6559 w gwiazdozbiorze Strzelca.

[madohora]

w porównaniu z eur. mitologią chiń. smok jest zwierzęciem dobrodusznym, wg taoistów wcieleniem męskiej siły zapładniającej yang, jego liczbą jest 9; od czasów dyn. Han (206 p.n.e.–220 n.e.) jest także symbolem cesarza; l. jest władcą wschodniej strony świata w opozycji do białego tygrysa, panującego nad Zachodem; w kosmologii rozróżniano 5 kategorii smoków: niebiańskie (symbole odnowicielskiej mocy w przyrodzie), smoki-duchy (powodujące deszcze), ziemskie (oczyszczające rzeki), strażnicy skarbów (wszystkie o 4 pazurach) i cesarskie (o 5 pazurach); w tradycji lud. najpopularniejsze są smoki mor., mające pałace na dnie morskim.

[madohora]

Mianem boga-smoka Ryūjina nazwano władcę mórz Watatsumiego, z którego córką miał się ożenić mityczny władca Japonii – Ninigi. W późniejszym okresie pojawiły się podania shintō o tym, że królem wszystkich smoków zsyłających opady jest Zennyo Ryūō.

[madohora]

W niektórych regionach wierzono również w istnienie muszli nazywanej horagai, która po przeleżeniu przez trzy tysiące lat w górach, trzy tysiące na lat na równinie i kolejne trzy tysiące lat w morzu przemieni się w smoka, który sprowadzi wielkie opady deszczu, które spowodują powódź

[madohora]

W Chinach uważano, że smoki sprowadzają opady, dlatego modlono się do nich o deszcz. W Japonii często odprawiano te ceremonie w obrządku buddyjskim, już w 1211 r. odbyło się na dworze cesarskim Goryūsai ( Święto Pięciu Smoków), w czasie którego modlono się o deszcz. Z czasem smoki zaczęto utożsamiać z rodzimymi wężami, które były bóstwami wody. Subtelna różnica zachowała się jedynie w nazewnictwie – tatsuhebi (ryūja) to smok-wąż, który może latać jedynie na chmurze.

[madohora]

Według innej wersji legendy, w ciągu jednej nocy w pobliżu świątyni w cudowny sposób wyrosło tysiąc sosen, na które sfrunął z nieba złoty smok, a następnie zniknął i nikt go więcej nie widział. Przypomina o tych podaniach taniec, podczas którego ośmiu mężczyzn dynamicznie prezentuje różne sceny z makietą złotego smoka o długości około dwudziestu pięciu metrów

[madohora]

Watatsumi (jap. 海神 Bóg Mórz), znany również jako Ryūjin (jap. 龍神 Smoczy Bóg) – władca mórz i oceanów, znany przez ludzi jako smok, który potrafił przybrać ludzką postać. Mieszkał w znajdującym się na dnie morza Ryūgū-jō (jap. 龍宮城 Smoczy Pałac), gdzie trzymał cudowną perłę, za pomocą której mógł kontrolować fale

[madohora]

Nure-onna (jap. 濡女 Mokra pani) – mierzący ponad trzysta metrów wąż z kobiecą twarzą. Mokra Pani miała długie włosy, a z jej ust wystawały jadowite zęby i długi język, według legend nikomu nigdy nie udało się uciec przed tą istotą, ponieważ smoczyca skutecznie unieruchamiała swoje ofiary wielkim ogonem

[madohora]

Wiele nazw japońskich smoków pochodzi z języka chińskiego. Na przykład japońskimi odpowiednikami astrologicznych Czterech Symboli są:

Seiryū, to Qinglong (青龍, „Błękitny Smok”)
Suzaku, to Zhuque (朱雀, „Szkarłatny Ptak”)
Byakko, to Baihu (白虎, „Biały Tygrys”)
Genbu, to Xuanwu (玄武, „Czarny Żółw”)
Japońscy Shiryū to legendarni chińscy Smoczy Królowie mórz:

Gōkō, to Aoguang (敖廣, „Smoczy Król Wschodniego Morza”)
Gōkin, to Aoqin (敖欽, „Smoczy Król Południowego Morza”)
Gōjun, to Aorun (敖閏, „Smoczy Król Zachodniego Morza”)
Gōjun, to Aoshun (敖順, „Smoczy Król Północnego Morza”)

[madohora]

Najstarszy zapis legendy o smoku wawelskim pochodzi z przełomu XII i XIII wieku. Jego autorem był Wincenty Kadłubek. Na kartach Kroniki polskiej, w uczonym wywodzie, mistrz Wincenty powiązał dzieje Polski z historią starożytnego Rzymu i uczynił jednym z władców kraju Grakcha, utożsamianego przez późniejszych kronikarzy z Krakiem

[madohora]

U Kadłubka siedziba smoka została tylko ogólnie zlokalizowana, a nazwa Wawel nie pada. Pogromcami smoka byli synowie Grakcha-Kraka, a nie on sam – ich pomysłem był podstęp z wypchaniem skór bydlęcych siarką. Zabicie smoka nie wiązało się z założeniem Krakowa. Według Kadłubka miasto założono „na skale smoka” (in scopulo olophagi) i od imienia zmarłego wcześniej Grakcha nazwano „Krakowem” (a nomine Gracci dicta Craccouia

[madohora]

Długosz oraz Maciej z Miechowa byli pierwszymi autorami, którzy krakowskiego potwora nazwali smokiem. Wcześniej, między innymi w tekstach Kadłubka jest on nazywany całożercą (holophagus)

[madohora]

W roku 1597 Joachim Bielski, syn Marcina, wydając w Krakowie własne opracowanie ojcowskiego dzieła, wprowadził postać szewca Skuba (nie Skuby) jako tego, który miał być twórcą pomysłu zgładzenia smoka: piszą nasi starzy kronikarze, iż pod tą górą Wawel był smok wielki, który troje dobytku razem zjadał, także i ludzi kradł i jadł, przeto musieli mu dawać obrok każdy dzień troje cieląt abo baranów. Kazał tedy Krak nadziać skórę cielca siarką, a przeciw jamie położyć rano; co uczynił za radą Skuba, szewca niejakiego, którego po tym dobrze udarował i opatrzył. On wyszedłszy z jamy, mnimał, by ciele, pożarł razem; gdy to w nim tlało, tak długo pił wodę, aż zdechł. Jest jeszcze jego jama pod zamkiem: zowią Smocza Jama

[madohora]

Tezę Brücknera podtrzymywali Karol Potkański i Brygida Kürbis. Karol Potkański był zdania, że podanie o Kraku i związana z nim opowieść o smoku, były bardzo starymi legendami związanymi z Krakowem[15]. Brygida Kürbis uważała, że Kadłubek skojarzył lokalną tradycję z którymś ze znanych mu wątków literackich. Za taką tezą przemawia, jej zdaniem, brak w zapisanej legendzie najmniejszego nalotu chrześcijańskiego – potwór został pokonany w walce nie siłą nadprzyrodzoną, ale sprytem i podstępem – oraz niewątpliwy związek z jaskinią u stóp Wawelu, w której zapewne odkrywano kości (być może ludzkie) – pozostałości po prastarych warstwach osadniczych[16]. Niektórzy zwolennicy ludowej genezy legendy dopatrywali się w niej także echa wydarzeń historycznych – smok był, według tej koncepcji, symbolem obecności Awarów na wzgórzu wawelskim w drugiej połowie VI wieku, a pożerane przez bestię ofiary symbolizowały ściągane przez najeźdźców daniny. Pojawiła się też hipoteza, że legenda to wspomnienie walk z rozbójnikami

[madohora]

Legendę o smoku wawelskim spopularyzowały podręczniki szkolne oraz zbiory legend i baśni polskich wydawane od XIX wieku. Niemałą rolę odegrała literatura piękna – w XIX wieku powieści Józefa Kraszewskiego, w wieku XX Stanisława Pagaczewskiego. Postać smoka inspirowała także malarzy i rzeźbiarzy, m.in. Mariana Walentynowicza, Witolda Pruszkowskiego, Konstantego Górskiego, Franciszka Kalfasa i Bronisława Chromego, autora rzeźby spod krakowskiej jaskini[21]. Rzeźba Chromego umieszczona została w 1972 roku przed „materialnym zabytkiem”, Smoczą Jamą, odwiedzaną przez tysiące wycieczek i turystów. Jedna z ulic dobiegających do Wawelu nazywa się Smoczą.

[madohora]

Sukces pierwszej książki i opartego na niej filmu skłoniło autora do napisania dalszego ciągu przygód profesora Gąbki – były to powieści Misja profesora Gąbki (1975) oraz Gąbka i latające talerze. Do powieści tych nawiązuje też ostatnia książka Stanisława Pagaczewskiego Przygoda na Rodos.