TO JEST WĄTEK - WSZYSTKO CO DOTYCZY ZWIERZĄTEK

[madohora]

[madohora]

Oczywiście możemy spotkać sympatycznego jeża

[madohora]

Jeż zachodni (Erinaceus europaeus) dorasta do ok. 35 cm długości i jego waga waha się w granicach od 400 gramów do nawet 2óch kilogramów! Wierzchnią część ciała pokrywają kolce, które są wytworem naskórka podobnie jak włosy czy paznokcie u ludzi. Według niektórych kolce jeży to nic innego jak przekształcone właśnie włosy. Jeżowe kolce mają prążkowane ubarwienie, na przemian z bielą przenika się czerń. U młodych osobników mają miękką strukturę, ale z wiekiem twardnieją, by stać się osobliwym w świecie europejskiej przyrody urządzeniem obronnym. Im starszy jeż, tym ciemniejsze ma kolce. Podobno liczba kolców u jeży zachodnich jest zupełnie inna niż u jeży wschodnich. Według różnych źródeł doliczono się od 5 do 7 tysięcy igieł. Ich liczba wzrasta z wiekiem zwierzęcia. Zupełnie malutkie oseski noszą na sobie podobno około 3000 tych przekształconych włosów.

[madohora]

Samica jeża zachodniego w ciągu roku jest w stanie wyprowadzić dwa mioty liczące nawet po 7 osesków. Sezon rozrodczy tych zwierząt zaczyna się tuż po przebudzeniu, czyli już w kwietniu, kiedy to ssaki nabiorą trochę masy oraz krzepy po śnie zimowym. Wtedy to samce zaczynają pokazywać swoje ja przed innymi samcami. Te bardziej dojrzałe przeganiają, te mniej rozwinięte, a potem uganiają się za samicami. Oznaką rui u tych ssaków mogą być wydawane wieczorami (bo jeż to nocne zwierzę) pochrząkiwania, które dobiegają zza naszych okien, zwłaszcza jeśli te okna mamy skierowane na ogródki, w których żyją te kolczaste zwierzęta.

[madohora]

Obecność jeży w naszych ogrodach jest pokłosiem urbanizacji. Pośród betonowych pustyni tworzymy enklawy zieleni, bo brakuje nam drzew, łąk i lasów, czyli środowiska, z którego pierwotnie się wywodzimy. Z tych zielonych fragmentów miast korzysta wiele zwierząt, w tym jeże. Czy tego chcemy, czy nie, zwierzęta będą żyły obok nas, dlatego warto zastanowić się nad tym, jak stworzyć ogród przyjazny dla nich przez cały rok. Istnieje wiele możliwości, które pozwolą przetrwać jeżom, i to w taki sposób, aby ich obecność nie była uciążliwa dla nas czy też dla naszych sąsiadów. Warto pomyśleć o skonstruowaniu domku.

[madohora]

Takie budki będą także dobrym miejscem na poród. Samica rodzi w ciągu jednego sezonu dwa mioty liczące nawet 7 młodych. Ciąża trwa około dwóch miesięcy. Pierwsze małe jeże przychodzą na świat w maju/czerwcu, natomiast kolejny poród ma miejsce we wrześniu. O ile młode z pierwszego miotu zdążą zgromadzić zapas tłuszczu, urosnąć, a następnie zgromadzone zapasy wykorzystać do zimowania, o tyle jeżyki z drugiego często bywają pacjentami ośrodków rehabilitacji dla zwierząt m.in. z powodu niedowagi.

[madohora]

Procedura trochę trwa, a jeż potrzebuje wsparcia, dlatego trzeba mu pomóc m.in. podając zwierzęciu jedzenie. Polecaną karmą zastępczą jest stosowany w terapii psów czy kotów „Convalescent” z Royal Canin rozcieńczony w wodzie w stosunku 2:1 (2 objętości wody na jedną karmy). Jednak to jest pokarm pierwszego rzutu, na dłuższą metę trzeba się zaopatrzyć w preparat „Babymilk Dog”. Preparaty podajemy w strzykawkach, których wielkość dostosowujemy do wielkości podopiecznego. Pokarm powinien mieć temperaturę 36-37 stopni. Zamiast igły, na strzykawkę zakładamy gruby wenflon albo gumkę od końcówki wentyla – podobno bardzo dobrze się sprawdza. Pamiętajmy, by móc podać jedzenie powinniśmy delikatnie rozchylić pyszczek i wsadzić końcówkę strzykawki.

[madohora]

jeżowate, Erinaceidae, rodzina ssaków z rzędu owadożernych;
znane od wczesnego oligocenu; obecnie występują w umiarkowanej i tropik. strefie Eurazji i Afryki, w Ameryce Północnej wymarły ok. 5 mln lat temu (wczesny pliocen); 7 rodzajów z 21 gat.; ciało średnich i dużych rozmiarów (gołyszek), o krępej budowie tułowia, płaskiej, klinowatej głowie, zakończonej długim ruchliwym ryjkiem i o stosunkowo dużych małżowinach usznych; zęby o ostrych wierzchołkach; u większości gat. grzbiet i boki ciała są pokryte kolcami (zmienione włosy), a pod skórą znajduje się silny mięsień okrężny, który pozwala zwierzęciu na zwinięcie się w kulę i nastroszenie kolców w celach obronnych; w Polsce 2 gat. z rodzaju jeż (jeż wschodni i jeż zachodni).

[madohora]

jeż uszaty, Hemiechinus auritus, gat. jeża;
dł. ciała do 23 cm, ma duże uszy (dł. do 5 cm); po bokach ciała brak kolców; suche okolice południowo-wschodniej Europy.

[madohora]

Jeżowate (Erinaceidae) – rodzina ssaków łożyskowych zaliczana do rzędu owadożerów (Eulipotyphla).

[madohora]

Głowa i ciało mierzą najczęściej od 10 do 30 cm. U gołyszków może to być mniej bądź więcej, od 9 do 46 cm. Największym przedstawicielem rodziny żyjącym obecnie jest gołyszek właściwy, wymarłym zaś 75-centymentrowy Deinogalerix. Najmniejszy jest inny przedstawiciel gołyszków bezkolec krótkoogonowy o głowie i tułowiu od 9 do 15,6 cm. U jeży głowa i tułów mierzą od 13 do 31 cm. Ogon mierzy u jeży od 1 do 5,5 cm, u gołyszków zaś między 10 a 30 cm. Najcięższym dzisiejszym jeżowatym jest gołyszek właściwy, który ważyć może aż do 2 kg, Deinogalerix być może osiągał 9 kg, najlżejszy zaś wspomniany golyszek krótkoogonowy, osiągający od 45 do 80 g. Pospolity jeż zachodni waży przeciętnie nieco powyżej 0,5 kg, choć niektore osobniki osiągają i 2 kg. Jeż wschodni waży zwykle od 0,6 do 1,2 kg, podczas gdy mniejszy afrojeż białobrzuchy od 0,25 do 0,68 kg, choć w niewoli do 0,9 kg

[madohora]

Wyróżniającą się cechą jeży, odróżniającą je także od gołyszków, jest pokrycie ciała. Jeże wykształciły mianowicie ochraniające ich ciało keratynowe kolce pokrywające ich grzbiet, boki oraz głowę. Jest ich około 7000 (szacunki dotyczą jeża zachodniego i piaskojeża etiopskiego). Nad czołem u niektórych gatunków widać coś w rodzaju przedziałka. Kolce mają różny kolor, często są częściowo jasne, częściowo ciemne, niekiedy z innobarwnymi pierścieniami. Nie łamią się łatwo, poddane naprężeniu jednak odpadają. Ponadto wymieniane są co półtora roku, nie wszystkie na raz, pozbawiając jeża ochrony, ale nieregularnie. Twarzy nie pokrywają kolce, ale futro, podobnie jak kończyn i brzucha. Nie ma go natomiast między kolcami. Ubarwienie bywa różne, ale zwykle w tonacji brązu i szarości. Zaobserwowano niektóre jeże, jak stepojeż uszaty, ocierające się o skórę ropuch, co być może pozwala im korzystać z wytwarzanych przez płazy toksyn. Niektóre taksony, jak afrojeż somalijski czy afrojeż buszmeński, noszą na twarzy ciemniejszą maskę, odróżniającą się od jaśniejszego czoła. U innych, jak piaskojeż szybki, również czoło jest ciemne. Owłosiona skóra oraz skóra podeszw dłoni i stóp wytwarza gruczoły potowe i łojowe, których nie stwierdza się między kolcami[5]. Obficie występują one zaś w okolicy nozdrzy, gdzie występują też wibryssy[6]. Aczkolwiek dłonie i stopy też porastają włosy. Pod cienkim[5], czterowarstwowym naskórkiem pozbawionym stratum lucidum[6] leży gruba warstwa skóry właściwej o licznych włóknach, wedle Besta właściwie pozbawiona naczyń krwionośnych, przez które uciekałoby emitowane przez nieowłosioną skórę ciepło[5], wedle Bazma et al. z obecnymi naczyniami[6]. Jeszcze głębiej leży warstwa podskórnych mięśni, musculus orbiluaris, luźno przyłączonych do wnętrza ciała i pełniących istotną rolę podczas zwijania się w kulkę. Jeże czynią tak zaatakowane przed drapieżnikami i potrafią wytrwać w tej pozycji kilka godzin. Niekiedy również, miast chodzić z wysokości, zwijają się w kulę i sturlają. Kolce amortyzują uderzenia o glebę. Oszczędzając w ten sposób czas, który musiałyby zużyć na mozolne schodzenie. Jeszcze głębiej, pod mięśniami, leży warstwa podskórnej tkanki tłuszczowej, której grubość zależy od pory roku. To w niej jeże magazynują zapasy na zimę[5]. Skóra najgrubsza jest na plecach i w okolicy tylnego naturalnego otworu ciała[6]. W odróżnieniu od jeży gołyszki nie mają w ogóle kolców lub są one pojedyncze. Ich skórę porasta futro, rzadsze bądź gęstsze

[madohora]

Jeżowate mają niewielki mózg. Oczy też są niezbyt duże, raczej umiarkowanej wielkości. Pomimo nocnego trybu życia jeże nie mają wybitnego wzroku. Kolorów dobrze nie widzą, mimo że doświadczalnie potwierdzono rozróżnianie przez nie cieni szarych i niebieskich, co zapewniają jądra pręcików przypominające jądra czopków. Jednak poza bardzo dobrym oświetleniem świat postrzegają raczej monochromatycznie. Rozpoznają raczej kształty i ruch podczas żerowania, nie korzystają wtedy ze wzroku jako podstawowego zmysłu. Opisano przypadek prawie ślepego jeża, który pomimo nagminnego wpadania na różne obiekty radził sobie całkiem nieźle

[madohora]

Pysk jest dość długi, ruchowy, tępo zakończony, bardziej u gołyszków niż u jeży. U gołyszków w ogóle przypomina wydłużony pysk ryjówkowatych. W środku znajdują się zęby o ostrych guzkach. Siekacz pierwszy górny jest duży, przypomina kły. Dwa pierwsze trzonowce szczęki są kwadratowe, zwieńczone niskimi guzkami. podobnie wygląda kolejny trzonowiec i ostatni, czwarty przedtrzonowiec. U Mesechinus wangi występuje stale czwarty trzonowiec górny, co jest rzadką cechą. Trzeci przedtrzonowiec dolny różni jeże i gołyszki, występując tylko u tych drugich. Z kolei dwa pierwsze trzonowce żuchwy mają kształt niemal prostokątny. Zredukowana liczba zębów policzkowych cechowała Brachyerinicae

[madohora]

Ciało wieńczy ogon, u jeży zwykle dość krótki i słabo widoczny. U gołyszków jest on dłuższy (nie zawsze, na przykład bezkolec krótkoogonowy też ma krótki ogon), przywodzący na myśl szczurzy, pokryty z rzadka włosami[

[madohora]

Jeżowate są diploidalne, ale liczba chromosomów zależy od podtaksonu. Wynosić może

[madohora]

44 u niektórych jeży, jak jeż amurski, chinojeż dauryjski,

[madohora]

50 u niektórych jeży, jak niektóre osobniki stepojeża uszatego

[madohora]

W rodzinie jeżowatych wyróżnia się dwie współczesne podrodziny. Monofiletyzm obu potwierdziły liczne badania

[madohora]

O ile dzisiaj jeżowate występują jedynie w Starym Świecie, zapis kopalny wskazuje, że rodzina ta wyodrębniła się na kontynencie północnoamerykańskim. Powstała prawdopodobnie w środkowym paleocenie jakieś 60 milionów lat temu. Jeszcze w tej samej epoce, między 58 a 55 milionów lat temu, dostały się do Eurazji, z której przewędrowały później do Afryki. Jeszcze w eocenie, jeśli nie wcześniej, powstała w Azji podrodzina gołyszków, której najstarsi przedstawiciele widnieją w zapisie kopalnym 40 milionów lat temu, a i ch skamieniałości znaleziono w Kazachstanie i Chinach. W sumie odkryto dotychczas 9 wymarłych rodzajów i 47 wymarłych gatunków z tej podrodziny. Do jej najstarszych przedstawicieli należy chiński Eochenus ze środkowego eocenu. Kolejne znaleziska pochodzą z przełomu eocenu i oligocenu z Kazachstanu. Znalezione tam zęby zaliczono do rodzajów Tetracus, Tupaiodon i Ictopidium, zaliczanych do odrębnyj podrodiny Tupaiodontinae. W późnym eocenie bądź wczesnym oligocenie wyodrębniła się podrodzina jeży (Erinaceidae). Nie wiadomo, kiedy rozwinęła ona kolce, jako że nie zachowują się one w zapisie kopalnym, linia prowadząca do dzisiejszych kolczastych jeży prawdopodobnie oddzieliła się we wczesnym miocenie. Żyjący wtedy Gymnurechinus cechował się wysokimi wyrostkami kolczystymi, długą szyją i długim pyskiem, co nie wskazuje na kolce chroniące ciało. Pewne amerykańskie znaleziska z Wyoming z eocenu mogą należeć do gołyszków, aczkolwiek pozostaje to przedmiotem kontrowersji, raczej nie było wtedy na tym kontynencie Galericinae

[madohora]

Najstarsze skamieniałości jeżowatych z Afryki kontynentu pochodzą z miocenu, liczą około 23 milionów lat. W środkowym i późnym miocenie szeroki zasięg występowania osiągnęły gołyszki. W Europie występowało w sumie 6 rodzajów z 32 gatunkami, z których najwięcej przypada właśnie na epokę mioceńską. Szeroko rozpowszechnione było Lantanotherium. Pojawiło się około 16 milionów lat temu, zanikło około 8. W Tajlandii żyła Thaiaguynura, a także przedstawiciele bezkolca i ryjówkojeżyka. W później epoce miocenu bezkolce żyły także w Chinach. Gołyszki nie zdołały jednak utrzymać szerokiego zasięgu, dzisiaj występują wyłącznie w Azji Południowo-Wschodniej. W miocenie, około 5 milionów lat temu, jeżowate zniknęły też z Ameryki Północnej. Pod koniec tej epoki obecny był już współczesny rodzaj jeż[

[madohora]

Kolejna radiacja zaszła na przełomie miocenu i pliocenu. Prócz form wymarłych jak Mioechinus pojawiły się pochodzące od wspólnego niewyspecjalizowanego leśno-stepowego przodka linie prowadzące do współcześnie istniejących rodzajów: jeża, afrojeża, piaskojeża oraz linii rodzajów chinojeż i stepojeż. Dały one współczesnym gatunkom, powstającym allopatrycznie. Radiacja mogła wiązać się z osuszeniem się klimatu, które spowodowało też wymieranie wilgociolubnych gołyszków, dzisiaj ograniczonych do wilgotnych lasów Azji Południowo-Wschodniej. Tymczasem jeże opanowały tereny suche i otwarte, na których kolce umożliwiały im obronę przed drapieżnikami. Kryzys mesyński umożliwił afrojeżowi rozprzestrzenianie się w Afryce[5]. Skamieniałości z Afryki są ogólnie rzadkie, obejmują Amphechinus, Schizogalerix[18]. Ten ostatni wyewoluował prawdopodobne na terenie dzisiejszej Turcji w środkowej epoce mioceńskiej, rozprzestrzenił się następnie na zachód na tereny Grecji i Austrii, a później dotarł aż do Szwajcarii i Francji. Zróżnicował się na 3 głównie linie obejmujące w sumie 11 gatunków. Z kolei w południowych Włoszech żył Deinogalerix. Mógł osiągać długość głowy i tułowia 56 cm, co czyni go największym przedstawiciel rodziny. Jeż jeszcze na początku plejstocenu zasiedlał głównie Europę i Azję Mniejszą, zaczął następnie swą drogę na wschód, być może korzystając z pasa lasów liściastych, w końcu pojawił się nowy gatunek jeż amurski

[madohora]

Żyją w Europie, Azji, Afryce oraz w Nowej Zelandii. W tym ostatni miejscu zostały introdukowane, podczas gdy w Europie, Azji i Afryce zamieszkują naturalnie. Zasiedlają naturalnie liczne wyspy takie jak Borneo, Korsyka, Wielka Brytania, Irlandia, Kharg, Labuan, Rodos, Sardynia, Sycylia, Mindanao, Hajnan, Dżerba, Dinagat, Jawa, Sumatra, Tumb, Tioman. Natomiast wyspy, gdzie je introdukowano, to wśród wspomnianej Nowej Zelandii także Cypr, Azory, Baleary, Wyspy Kanaryjskie. W przeszłości jeżowate zamieszkiwały także Amerykę Północną, na co wskazują znajdowane tam ich skamieniałości

[madohora]

Jeżowate zasiedlają rozmaite siedliska. Spotyka się je na pustyniach i półpustyniach. Zamieszkują stepy, tereny porośnięte trawą i roślinnością krzewiastą. Zasiedlają także lasy, zwłaszcza liściaste, tworzące odpowiednią dla nich ściółkę, unikają zaś iglastych, zasiedlają też lasy mangrowe. Spotyka się je w dolinach rzecznych. Nie stronią od siedlisk zmodyfikowanych ręką ludzką, zamieszkując ogrody, parki i tereny rolnicze. Zupełnie mniejsza różnorodność siedlisk dotyczy gołyszków, zasiedlających tereny klimatu zwrotnikowego bądź podzwrotnikowego, położone na wysokości od poziomu morza do 3400 m, najczęściej porosłe wilgotnym lasem, choć obserwowane są i w bardziej suchych miejscach. Gołyszek właściwy prowadzić może częściowo wodny tryb życia

[madohora]

Jeżowate wiodą lądowy, nocny tryb życia. Niemniej niektore z nich zachowują aktywność za dnia, czego przykładem niektóre jeże, gołyszek właściwy i bezkolec krótkoogonowy, które żerują w dzień