Łódź

[madohora]

Łódź i (jid. ‏לאָדזש‎, niem. Lodz lub Lodsch; w latach 1940–1945 Litzmannstadt, ros. Лодзь) – miasto na prawach powiatu w środkowej Polsce, a także siedziba władz województwa łódzkiego, powiatu łódzkiego wschodniego oraz gminy Nowosolna, przejściowa siedziba władz państwowych w 1945 roku.

[madohora]

Ośrodek akademicki (6 uczelni publicznych oraz 22 niepubliczne), kulturalny i przemysłowy. Przed przemianami polityczno-gospodarczymi w 1989 r. centrum przemysłu włókienniczego i filmowego. Węzeł komunikacji drogowej. 6 km od centrum Łodzi znajduje się Międzynarodowy Port Lotniczy Łódź im. Władysława Reymonta (Łódź-Lublinek).

[madohora]

Dawniej miejscowość nosiła nazwę Łodzia. Źródła historyczne zanotowały następujace formy nazwy: Lodza i Lodzia (1332), villa Lodza (1387), Lodza, Stara Lodza, villa Lodzya, in oppido Lodzya, in villa Lodzya antiqua (1511–1523), Lodzya oppidum (1534), Lodzia (1552), w Lodzii (1564–1565), Lodzya antiqua (1576), Lodz (1783), Łódź (1827), Łódź (1884). Językoznawcy wywodzą nazwę od słowa łódka, łódź oznaczającej małą jednostkę pływającą.

[madohora]

Pochodzenie nazwy „Łódź” stało się przedmiotem polemik i na ten temat istnieje również kilka hipotez, według których nazwa miasta:
wywodzi się od szlacheckiego nazwiska rodowego „Łodzic”, a herb miasta od jego wizerunku, na którym przedstawiona jest łódź;
od staropolskiego imienia męskiego „Włodzisław”;
od staropolskiego określenia wierzby szarej – „łozy”;
zupełnie błędna wywodząca nazwę miasta od rzeki Łódki, bo to rzeka wzięła nazwę od miasta

[madohora]

Równie nieuzasadniona wydaje się ta ostatnia hipoteza choć przez Łódź przepływa aż 19 większych lub mniejszych rzek oraz strumieni, które obecnie pozostają niewidoczne z zewnątrz, ponieważ są niewielkimi ciekami i w większości płyną przez miasto ukryte w podziemnych kanałach. Odegrały one w przemysłowym rozwoju miasta istotną rolę. W 1822 roku w granicach Łodzi działało 15 młynów wodnych umiejscowionych na tych rzeczkach, a łatwy dostęp do wody stał się jedną z podstawowych przyczyn budowania na ich bazie foluszy, a później lokalizowania w mieście szeregu fabryk włókienniczych Szkopuł w tym, że na całym obszarze średniowiecznego miasteczka Łodzia nie można się doszukać akwenu ani nawet strumienia, mogącego posłużyć do transportu wodnego. Brak także jakichkolwiek śladów w starych dokumentach i rejestrach, aby ktokolwiek z mieszkańców trudnił się szkutnictwem, czy choćby nawet ciesielstwem związanym z dłubaniem w pniach drzew najprostszych czółen”. „Nazwa ta nie może być kojarzona z łodzią, obiektem pływającym po wodzie, gdyż żaden z funkcjonujących tam cieków nie nadawał się do spławu”[24]. „Łódź nie leżała nad spławną rzeką”.
Napływająca w XIX w. ludność niemiecka używała nazwy miasta w formie „Lodz” bądź „Lodsch”. W okresie II wojny światowej, po włączeniu miasta w granice III Rzeszy, okupant zmienił – 11 kwietnia 1940 – nazwę na Litzmannstadt, na cześć Carla von Litzmanna, niemieckiego generała znanego ze zwycięskich działań w tzw. bitwie pod Łodzią w listopadzie 1914 r.

[madohora]

Łódź rolnicza
Miejscowość ma metrykę średniowieczną. Łódź początkowo była małą wsią leżącą w granicach historycznej ziemi łęczyckiej władanej przez książąt łęczyckich. Pierwsza wzmianka znajduje się w dokumencie sygnowanym przez księcia ziemi łęczyckiej i dobrzyńskiej Władysława Garbatego[30] z 1332 r., który związany był z nadaniem kilku wsi, w tym również wsi o nazwie Lodza („Łodzia”), w wieczyste posiadanie biskupom kujawskim. Prawa miejskie nadane zostały miejscowości w Przedborzu nad Pilicą 29 lipca 1423 r., a wraz z nimi pozwolenie na organizowanie targów. Do końca XVII w. Łódź rozwijała się jako małe miasteczko rolnicze, będące własnością biskupstwa włocławskiego[34]. Stała się ona wtedy lokalnym ośrodkiem handlowym oraz rzemieślniczym. Mieściło się tu osiem młynów oraz warsztaty kołodziejów, bednarzy, szewców, cieśli i rzeźników. W 1424 r. biskup włocławski Jan Pella określił obowiązki i przywileje mieszkańców Łodzi, a od 1471 r. rozpoczęto prowadzenie ksiąg miejskich[35]. W 1496 r. król Jan I Olbracht potwierdził przywileje królewskie na odbywanie dwóch jarmarków rocznie i cotygodniowego targu[35] w mieście Lodzya. W szczytowym okresie rozwoju „Łodzi rolniczej”, na początku XVI wieku, miasto liczyło 70 rodzin mieszczańskich i około 30 domostw (1534 r. – pierwszy spis ludności)[36].

Okres najazdów szwedzkich w połowie XVII w. doprowadził do upadku i częściowego wyludnienia. W 1739 r. w Łodzi mieszkało 97 rodzin. W 1777 r. Łódź liczyła 265 mieszkańców, a w mieście stało 66 domów[35]. Do II rozbioru Polski Łódź znajdowała się w województwie łęczyckim[37].

Po II rozbiorze Polski w 1793 r. Łódź trafia do zaboru pruskiego. W tym czasie liczyła jedynie 250 mieszkańców, a obszar zabudowany obejmował obecne Stare Miasto. Ze względu na niewielkie rozmiary pruskie władze w 1794 roku rozważały odebranie miejscowości praw miejskich i przekształcenie jej ponownie w wieś[39]. W 1798 roku, wskutek sekularyzacji dóbr kościelnych, stała się miastem rządowym do 1807 roku należała do Księstwa Warszawskiego, a od 1815 roku do Królestwa Polskiego

[madohora]

Łódź przemysłowa
W 1820 na podstawie dokumentu z dnia 18 września, sygnowanego przez księcia namiestnika Józefa Zajączka, rząd Królestwa Polskiego włączył Łódź do grona osad przemysłowych w kalisko-mazowieckim okręgu przemysłowym i przeznaczył jej rolę ośrodka tkackiego i sukienniczego. Stało się to na wniosek ówczesnego prezesa Komisji Województwa Mazowieckiego – Rajmunda Rembielińskiego. Za powstaniem osady fabrycznej przemawiały warunki naturalne i prawne:
państwowa własność ziemi – możliwość wydzielania działek osadnikom,
duże zalesienie – drewno jako materiał budowlany i opałowy
liczne drobne rzeczki o dużym spadku (m.in. Ostroga/Łódka, Jasień, Olechówka) – energia do napędu maszyn.
Miasto liczyło wówczas ok. 800 mieszkańców, a decyzja ta była początkiem okresu rozwoju „Łodzi przemysłowej”. Do Łodzi przybywali głównie niemieckojęzyczni tkacze z Wielkopolski, Śląska, Saksonii, Czech, Brandenburgii i Moraw. Rejony te posiadały długą tradycję rzemiosła tkackiego, która jednak powoli chyliła się ku upadkowi wskutek procesów industrializacji, jak i utraty rynków zbytu związanej z nowym podziałem politycznym Europy po 1815. Aby sprostać potrzebom osadników, władze miejskie – w latach 1821–1823 – rozplanowały i wytyczyły osadę sukienniczą „Nowe Miasto”. Ulokowano ją na południe od istniejącego „Starego Miasta”, a najważniejszym jej elementem był centralnie położony, ośmioboczny rynek, z czterema wylotowymi ulicami na jego osiach (Nowy Rynek – dzisiejszy plac Wolności). Po regulacji fabryczna Łódź składała się z sześciu części rozlokowanych na pięciowiorstowej długości. W jej skład wchodziły: Stare Miasto, osada sukiennicza zwana „Nowym Miastem”, osada tkacka, osada prządnicza, Osada Szlązaki oraz Nowa Dzielnica. W latach 1824–1827 wytyczono osadę „Łódka”, położoną na południe od „Nowego Miasta”, wzdłuż osi, którą stanowiła ulica Piotrkowska.
Tabella Miast, Wsi, Osad, Królestwa Polskiego wydana w 1827 informuje o 97 domach w Łodzi i 939 mieszkańcach miasta[. Gwałtowny rozwój Łodzi przeobraził ją w ciągu kilkudziesięciu lat z małej mieściny (liczącej w 1830 r. 4 tys., a w 1865 r. 40 tys. ludności) w przemysłową metropolię z 300 tys. mieszkańców w 1900 r. i 500 tys. w 1914 r.

[madohora]

Łódź wielkoprzemysłowa
Początki Łodzi wielkoprzemysłowej związane są z powstaniem kalisko-mazowieckiego okręgu przemysłowego, kiedy w mieście powstały wielkie manufaktury, m.in. kompleks fabryczny Ludwika Geyera, rozwijający się od 1828 r. – z pierwszą na terenach Królestwa Polskiego maszyną parową (1839 r. – znany dziś jako „Biała Fabryka”). W latach 30. XIX w. było to największe przedsiębiorstwo przemysłowe w Królestwie Polskim. Łódź eksportowała swoje wyroby głównie do Rosji i Chin.
Reklama zakładów Salomona Barcińskiego położonych przy ul. Tylnej
Okres po upadku powstania listopadowego (1831 r.) przyniósł bariery celne i pewną stagnację. W 1850 miasto było już dość znaczne i funkcjonowali w nim liczni rzemieślnicy: „13 bednarzy, 2 brukarzy, 4 blacharzy, 7 felczerów, 6 cieśli, 6 czapników, 4 dekarzy, 1 folusznik, 3 garbarzy, 5 gwoździarzy, 2 introligatorów, 1 kominiarz, 1 konował, 1 kotlarz, 10 kowali, 48 krawców, 8 kołodziejów, 2 koszykarzy, 2 kapeluszników, 2 mechaników, 21 muzykantów, 4 modniarki, 22 młynarzy, 2 mosiężników, 4 mydlarzy, 9 murarzy, 32 piekarzy, 3 piernikarzy, 2 piwowarów, 10 powroźników, 4 praczki, 2 postrzygaczy, 2 pompiarzy, 8 rymarzy, 33 rzeźników, 1 rękawicznik, 10 ślusarzy, 5 szklarzy, 5 szwaczek, 39 szewców, 31 stolarzy, 7 sztycharzy, 3 szmuklerzy, szczotkarz, 10 tokarzy, 2 waciarzy, 3 zegarmistrzów, złotnik, 15 zdunów”. W sumie w mieście miało swoją siedzibę 18 cechów rzemieślniczych, a także dwie apteki, cukiernia, kawiarnia, trzech lekarzy oraz siedem ówczesnych hoteli – tzw. domów zajezdnych

[madohora]

Kolejny okres koniunktury napędził w drugiej połowie XIX w. rozwój rynku wewnętrznego, otwarcie w 1865 r. linii kolejowej Fabryczno-Łódzkiej do Koluszek na trasie kolei Warszawsko-Wiedeńskiej, napływ taniej siły roboczej (po uwłaszczeniu chłopstwa) i ponowne otwarcie eksportu po zniesieniu przez Rosję granicy celnej w 1851 r., oraz wprowadzenie w 1877 r. tzw. złotych ceł na granicy Cesarstwa Rosyjskiego. W tym czasie rosły fortuny przemysłowe Scheiblerów, Grohmanów, Poznańskich. Powstały pierwsze miejscowe banki (w 1872 r. z inicjatywy Karola Scheiblera – Bank Handlowy w Łodzi oraz Towarzystwo Kredytowe Miejskie w Łodzi), udzielające głównie kredytów handlowych. Rósł też udział lokalnego kapitału w bankach warszawskich. Łódź stała się miejscem wielkich szans, głównie dla Żydów, Niemców, Polaków i Rosjan – przysłowiową Ziemią Obiecaną (jest to publicystyczne określenie Łodzi, będące tytułem powieści W. Reymonta). Ich ślady są ciągle czytelne w dzisiejszym mieście w postaci zespołów pofabrycznych, zabytków architektonicznych, świątyń czy cmentarzy. W roku 1902 uruchomiono prywatną Kolej Warszawsko-Kaliską, łączącą Łódź z Warszawą przez Łowicz na wschodzie oraz przez Sieradz z Kaliszem na zachodzie[51]. Przedłużenie w 1906 linii z Kalisza do Ostrowa Wielkopolskiego dało Łodzi bezpośrednie połączenie z niemiecką siecią kolejową.

[madohora]

Mimo swoich rozmiarów i pojedynczych inwestycji Łódź pozostawała w ogromnej mierze ignorowana przez centralne władze rosyjskie i rażąco niedoinwestowana pod względem infrastruktury transportowej, technicznej i społecznej. Kilkusettysięczne miasto posiadało jedynie godność siedziby powiatu, podlegając gubernatorowi rezydującemu w kilkunastokrotnie mniejszym Piotrkowie. Nie istniały połączenia kolejowe w kierunku północno-zachodnim (Konin, Poznań), północnym (Kutno, Toruń) oraz południowym (Piotrków, Częstochowa, Zagłębie Dąbrowskie). Brak było sieci kanalizacyjnej i wodociągowej, szkolnictwo stało na niskim poziomie. W 1845 otwarto natomiast szpital, sfinansowany przez miasto Łódź, rząd, darczyńców prywatnych oraz z tzw. ceduł muzycznych („podatek od zabaw”) opłaconych w Łodzi, Zgierzu, Konstantynowie i Aleksandrowie (placówka w założeniu miała służyć mieszkańcom tych właśnie miast, którzy mieli też swoich przedstawicieli w radzie nadzorczej

[madohora]

Łódź podczas I wojny światowej
5 grudnia 1914, po klęsce poniesionej przez wojska rosyjskie w bitwie pod Łodzią, administracja rosyjska rozpoczęła ewakuację z miasta. 6 grudnia do Łodzi wkroczyły wojska niemieckie, rozpoczynając niespełna czteroletni okres okupacji miasta. W dniu 15 lutego 1916 wizytował Łódź król saski Fryderyk August. Spotkał się tu z generałem gubernatorem Felixem von Barthem. Po dłuższej rozmowie z nim przespacerował się po tworzonym parku im. księcia J. Poniatowskiego, a następnie spotkał się na kolacji z przedstawicielami łódzkiego establishmentu w hotelu „Grand”. W wyniku grabieżczej polityki okupanta niemieckiego (m.in. rekwizycje metali kolorowych) doszło do ogromnej dewastacji łódzkich fabryk.
W połączeniu z utratą wschodnich rynków zbytu przyczyniło się to do znaczącego upadku przemysłu włókienniczego; zaczął się on podnosić z tych zniszczeń dopiero około połowy lat 30.

[madohora]

W listopadzie 1918 r. Łódź weszła w skład tworzącego się państwa polskiego. Stanowiąc drugi co do wielkości ośrodek miejski w Polsce, Łódź po raz pierwszy w historii uzyskała rangę ośrodka administracji regionalnej, stając się siedzibą władz wojewódzkich. W 1924 r. wybudowano brakujące połączenie kolejowe w kierunku północnym, łącząc Łódź z Toruniem i Gdańskiem przez Zgierz, Łęczycę i Kutno. Ze względu na silną pozycję mniejszości narodowych w mieście (w 1931 r. wśród 357 tys. mieszkańców Łodzi było 59% Polaków, 31,7% Żydów oraz 8,9% Niemców) i jego przemysłowy charakter Łódź pozbawiona była poważniejszego wsparcia inwestycyjnego ze strony państwa polskiego, co zrzuciło cały ciężar rozwoju infrastruktury na barki lokalnego samorządu. Magistrat jako pierwszy wprowadził w 1919 r. powszechny obowiązek szkolny[56][57], sfinansował budowę sieci szpitali i nowoczesnych szkół podstawowych, a w r. 1930 wydatnie wsparł utworzenie w Łodzi jednego z pierwszych w Europie muzeów sztuki współczesnej[58]. Do 1939 r. nie ulokowano jednak w Łodzi uniwersytetu ani żadnej innej państwowej instytucji kulturalnej o większym znaczeniu. Jedną z głównych inwestycji transportowych kraju – magistralę węglową – wytyczono w latach 1928–1933 35 km na zachód od Łodzi, zaprzepaszczając szanse na dogodne połączenie miasta z południem kraju. W okresie międzywojennym Łódź była jednym z miast, w których duże wpływy mieli komuniści. W 1934 roku na unieważnioną listę komunistyczną w wyborach do Rady Miejskiej oddanych zostało ok. 40 tys. głosów. Od początku 1936 roku dość dobrze układała się współpraca łódzkich organizacji PPS oraz nielegalnej KPP. W kolejnych wyborach do Rady Miejskiej we wrześniu 1936 roku na wspólną listę socjalistyczno-komunistyczną padło prawie 95 tys. głosów co dało 34 mandaty w 72 osobowej Radzie. W pierwszej połowie 1936 roku w mieście doszło do ekscesów o podłożu antysemickim

[madohora]

Łódź podczas II wojny światowej
Łódź została zajęta przez wojska niemieckie 8 września 1939 r Dekret kanclerza Rzeszy Adolfa Hitlera – z 8 października 1939 r. – o nowym podziale i administracji ziem zagarniętych Rzeczypospolitej Polskiej nie rozstrzygał losów Łodzi. Początkowo planowano stworzyć w Łodzi stolicę Generalnego Gubernatorstwa, lecz determinacja miejscowych Niemców, wsparta działaniami miejscowych niemieckich czynników partyjnych i gospodarczych, legła u podstaw decyzji Hitlera o wcieleniu miasta do Rzeszy. Uroczyste ogłoszenie tego aktu nastąpiło 9 listopada 1939 roku[. Początkowo Łódź znalazła się w rejencji kaliskiej, ale już z początkiem 1940 r. otrzymała niemieckie prawa miejskiego samorządu oraz uprawnienia miasta wydzielonego. Również z Kalisza do Łodzi przeniesiono siedzibę rejencji, tworząc rejencję łódzką

[madohora]

Z dniem 11 kwietnia 1940 r. zmieniona została nazwa miasta na Litzmannstadt, na cześć niemieckiego generała Carla von Litzmanna, dzięki którego manewrowi w listopadzie 1914 r. wojska niemieckie odniosły zwycięstwo nad wojskami rosyjskimi w bitwie pod Łodzią; była to jedna z trzech największych bitew I wojny światowej na froncie wschodnim (dwie pozostałe: pod Tannenbergiem (Grunwaldem) oraz pod Gorlicami). Po włączeniu Łodzi do Rzeszy (9 listopada 1939) ulice miasta otrzymały nowe, niemieckie nazewnictwo (korygowane później trzykrotnie: w 1940, 1941 i 1942). Między innymi po ucieczce Rudolfa Hessa do Anglii jego ulicę (ob. al. marsz. J. Piłsudskiego) zmieniono na Ostland Strasse.

[madohora]

W dniach 9 i 10 listopada 1939 r. okupanci przeprowadzili tzw. Intelligenzaktion Litzmannstadt będącą regionalną częścią akcji przeprowadzonej przez Niemców w całej okupowanej Polsce w ramach tzw. Intelligenzaktion – „Akcji Inteligencja”. Była ona wymierzona w polską elitę intelektualną mieszkającą w regionie łódzkim. W dniach 9 i 10 listopada 1939 r. w lasach lućmierskich rozstrzelano ok. 500 osób, a do grudnia w sumie wymordowano w nich około 1500 intelektualistów, urzędników oraz duchownych. W sumie podczas okupacji, w lesie koło Lućmierza, Niemcy zamordowali ok. 30 tys. osób. Byli to głównie więźniowie narodowości polskiej i żydowskiej z Radogoszcza i getta łódzkiego.

[madohora]

Radogoszcz – męskie „Rozszerzone Więzienie Policyjne” (niem. Erweitertes Polizeigefängnis, Radegast), utworzone 1 lipca 1940 roku w fabryce włókienniczej Samuela Abbego, położonej u zbiegu obecnych ulic Zgierskiej i gen. J. Sowińskiego w Łodzi, na bazie zlokalizowanego w pobliżu obozu przejściowego w fabryce Michała Glazera przy obecnej ul. Liściastej, utworzonego w listopadzie 1939 roku. Miejsce największej niemieckiej zbrodni wojennej w styczniu 1945 r., dokonanej na obszarze Polski pomiędzy Bugiem a Odrą w końcowym okresie okupacji niemieckiej na tym obszarze, poprzez spalenie głównego budynku więziennego wraz z więźniami w liczbie około 1500 mężczyzn. Obecnie oddział Martyrologii „Radogoszcz” Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi.

[madohora]

Nazwy więzienia

Ze względu na różne funkcje, jakie to miejsce pełniło w czasie II wojny światowej, zmieniały się również jego nazwy w języku niemieckim[1]:

od ok. 9 listopada 1939 do 30 czerwca 1940 (fabryka M. Glazera przy ówczesnej ul. Krakowskiej, następnie fabryka S. Abbego przy ul. Zgierskiej)

„Konzentrationslager, Radogosch”
„Gefangenenlager, Radogosch”
„Polizeigefängnis, Radogosch”

1 lipca 1940 – 12 marca 1943 (fabryka S. Abbego przy ul. Zgierskiej)
„Erweitertes Polizeigefängnis, Radegast”
13 marca 1943 – 19 stycznia 1945
„Erweitertes Polizeigefängnis und Arbeitserziehungslager” (Rozszerzone więzienie policyjne i obóz pracy wychowawczej)

[madohora]

[madohora]

Więzienie powstało na bazie obozu przejściowego utworzonego doraźnie ok. 8 listopada 1939 r. w fabryce włókienniczej Michała Glazera, przy ówczesnej ul. Krakowskiej (dziś ul. Liściasta 17; teren Fabryki Pierścieni Tłokowych „Prima”) dla realizacji przez łódzkie Gestapo dużej akcji represyjnej, tzw. Intelligenzaktion Litzmannstadt, skierowanej przeciwko miejscowej inteligencji. W tym czasie, w przyszłym więzieniu radogoskim, w fabryce włókienniczej Samuela Abbego[b], u zbiegu ulic gen. J. Sowińskiego i Zgierskiej (ok. 1000 m w linii prostej od fabryki M. Glazera), funkcjonował obóz przesiedleńczy dla ludności cywilnej. W II połowie grudnia 1939 r., po zakończeniu zasadniczego etapu wspomnianej „Inteligenzaktion”, w wyniku której rozstrzelano co najmniej 500 osób w pobliskich lasach lućmierskich, zaczęto stopniowo przemieszczać pozostałych w fabryce M. Glazera więźniów do fabryki S. Abbego. Ostatnia ich grupa opuściła teren fabryki przy ul. Krakowskiej (Liściastej) 5 stycznia 1940 r. Przez następne 6 miesięcy w fabryce S. Abbego funkcjonowały jednocześnie obóz przesiedleńczy i obóz przejściowy (w dyspozycji łódzkiego gestapo). Przesiedleńcy byli lokowani w parterowej hali tkalni (dziś ekspozycja muzealna), natomiast więźniowie w 3-piętrowym budynku przędzalni. Ostatecznie, z dniem 1 lipca 1940 r., obóz przejściowy w fabryce S. Abbego został przekazany przez łódzkie gestapo Prezydium Policji w Łodzi na tzw. „Rozszerzone więzienia policyjnego”, którego komendantem został mianowany porucznik policji (Revierleutnant) – Walter Pelzhausen. Jako załoga początkowo prawdopodobnie pozostali wachmani z obozu przejściowego, w większości miejscowi volksdeutsche, którzy tym samym zostali przyjęci do policji i odziani w jej mundury. Od tego momentu (1 lipca 1940) funkcja obozu przesiedleńczego była stopniowo wygaszana i zanikła prawdopodobnie do końca 1940 roku. Zaświadczenie o pobycie w więzieniu radogoskim wystawione więźniowi Stanisławowi Jałosińskiemu 27 V 1943 r. z podpisem jego komendanta – Waltera Pelzhausena. Więzienie radogoskie, wbrew obiegowej opinii szczególnie intensywnie propagowanej w pierwszym dziesięcioleciu powojennym nie było miejscem masowej zagłady. Nie było tu komory gazowej ani krematorium. Zasadniczą funkcją tego obiektu było grupowanie więźniów w większe transporty w celu wywożenia ich do właściwych więzień, najczęściej do Sieradza, Łęczycy czy Wielunia, potem KL Auschwitz-Birkenau, a ostatecznie i przede wszystkim do KL Gross-Rosen i Mauthausen-Gusen oraz do obozu pracy karnej w Ostrowie Wielkopolskim (do czasu powstania w Łodzi, w marcu 1943 r., podobnego obozu na Sikawie). Radogoszcz spełniał też rolę więzienia etapowego. Np. w maju 1941 r. krótko przebywał tu Leon Schiller, przewożony z KL Auschwitz do Warszawy, gdzie został zwolniony. W marcu 1943 r. więzienie radogoskie zostało w połączone organizacyjnie z policyjnym obozem pracy karnej (oficjalnie „wychowawczej”) na Sikawie (Erweitertes Polizeigefängnis und Arbeitserziehungslager – Rozszerzone więzienie policyjne i obóz pracy wychowawczej) i w takiej formie funkcjonowało do końca okupacji niemieckiej w Łodzi podczas II wojny światowej w dniu 19 stycznia 1945. Komendantem więzienia przez cały okres jego funkcjonowania był Walter Pelzhausen. Przed objęciem przez niego funkcji komendanta (1 lipca 1940 r.) obozem przejściowym w fabryce S. Abbbego kierowali SS-Obersturmführer Ehlers i jego zastępca – SS-Obersturmführer Müller.

[madohora]

Masakra na Radogoszczu
Prawdopodobnie w IV kwartale 1944 r. kierownictwo łódzkiej policji, przy współudziale miejscowego Gestapo (lub odwrotnie), w obliczu jeszcze stojącego na linii Wisły frontu wschodniego (Armia Czerwona) zajęły się problemem więźniów na tym terenie. Co z nimi począć gdyby Rosjanie mieli zająć miasto. Nie zostały odnalezione dokumenty związane z tą kwestią, ale niewykluczone, że w dyskusjach na ten temat brano za przykład rozkaz z 20 lipca 1944 r. Wyższego Dowódcy SS i Policji w Generalnym Gubernatorstwie – Wilhelm Koppe w którym wychodząc od stwierdzenia, iż więźniowie nie mogą być wyzwoleni, nakazywał ewakuację na zachód, a gdyby to było niemożliwe wymordowanie ich na miejscu, a następnie maksymalne zniszczenie budynków więziennych lub obozowych. Nie został odnaleziony podobnie jednoznaczny rozkaz dotyczący Łodzi, ale szereg drobnych faktów wskazuje na to, że rozkaz Koppego co najmniej w ogólnych zarysach miał być również zrealizowany i w tym mieście na terenie „Kraju Warty”. Prawdopodobnie centralnym miejscem likwidacji łódzkich więźniów miało być więzienie radogoskie, a przynajmniej na pewno więźniarek z więzienia kobiecego przy ul. Gdańskiej 13. O ile sytuacja frontowa będzie tego wymagać, to należy we właściwym czasie poczynić kroki do całkowitej likwidacji więźniów. Przy zaskakującym rozwoju sytuacji, która uniemożliwi przetransportowanie więźniów, to więźniów zlikwidować, przy czym rozstrzelani muszą być według możliwości usunięci (spalić, wysadzić budynki itp.). W podobny sposób postąpić z Żydami (…) W żadnym wypadku nie należy dopuścić, aby więźniowie w więzieniach lub Żydzi byli uwolnieni przez przeciwnika. Nieoczekiwanie szybkie podejście pod Łódź (Litzmannstadt) Rosjan nie pozwoliło na pełne wykonanie podobnego zbrodniczego planu (przypadkowo szczęśliwe zawrócenie z powrotem grupy więźniarek z ul. Gdańskiej) w tym mieście. Natomiast nieoczekiwanie 17 stycznie dotarły do więzienia radogoskiego transporty więźniów z więzienia sądowego w Grójcu (około kilkudziesięciu więźniów) i z więzienia powiatowego w Skierniewicach (około 200 mężczyzn). Masakra rozpoczęła się około północy z 17 na 18 stycznia 1945 roku. Rozpoczęto ją od wymordowania więźniów funkcyjnych, a następnie rozstrzelania więźniów w sali nr 1 budynku głównego. Kiedy oprawcy napotkali na opór więźniów następnych sal, podpalili je we wczesnych godzinach rannych 18 stycznia, ustawiając się dookoła i strzelając do ratujących się wszelkimi sposobami więźniów. W następnych godzinach trwało poszukiwanie jeszcze żyjących i dobijanie ich. Masakry dokonała załoga więzienia pod dowództwem komendanta więzienia – Waltera Pelzhausena, wsparta bliżej nieustalonym zbrojnym oddziałem. Masakrę przeżyło ok. 30 więźniów, którym udało się ukryć podczas ludobójczej masakry. W Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi (oddział „Radogoszcz”) została sporządzona domniemana lista ofiar, która zawiera ponad 1200 nazwisk. Pogrzeb ofiar Radogoszcza odbył się 18 lutego 1945 r. na cmentarzu pod wezwaniem św. Rocha, przy ul. Zgierskiej (vis-á-vis spalonego więzienia)

[madohora]

Nazistowska administracja odizolowała całą żydowską ludność miasta (ok. 160 tys. osób) w getcie utworzonym formalnie w lutym 1940 r. (ostatecznie zamkniętym 30 kwietnia) na Bałutach w północnej, najbardziej zaniedbanej dzielnicy. W 1941 wysiedlono do niego Żydów z okolicznych wsi i miasteczek, z gett tam likwidowanych oraz 20 000 Żydów z Europy zachodniej. Dodatkowo krótko umieszczono tu ok. 5000 Cyganów, którzy niedługo potem zostali wywiezieni i zgładzeni w Chełmnie n. Nerem. W sumie przez łódzkie getto przeszło około 200 000 ludzi. W niezwykle trudnych warunkach bytowych, dziesiątkowani przez choroby i głód, zostali w dwóch etapach, w 1942 i w sierpniu 1944 niemal w całości wymordowani. Najpierw w obozie zagłady w Chełmnie nad Nerem (1942), a podczas likwidacji getta w sierpniu 1944 zgładzeni w komorach gazowych Auschwitz-Birkenau. Getto łódzkie było pierwszym w pełni odizolowanym od świata zewnętrznego gettem na terenie Polski (pierwsze w Piotrkowie Tryb; X 1939), największym po warszawskim (ok. 200 tys. – ok. 400 tys.) i ostatnim zlikwidowanym przez nazistów na ziemiach polskich (VIII 1944). Końca okupacji hitlerowskiej w Łodzi doczekało 877 osób, ale w innych miejscach około 10 000 i jest to największa liczba Żydów ocalałych z holocaustu

[madohora]

Deportacje przesiedleńcze, wywózki na roboty przymusowe i prześladowania spotkały także ludność polską.
W wyniku okupacji niemieckiej liczba ludności miasta zmniejszyła się do 488 284 (styczeń 1945), wobec 680 000 (według stanu na 1 września 1939). Pierwsze wysiedlenia z Łodzi miały miejsce już w październiku 1939 roku. Lokowano ich m.in. w obozie przesiedleńczym na Radogoszczu. W końcu grudnia okupant m.in. wysiedlił z osiedla im. „Montwiłła” Mireckiego część jego mieszkańców. Akcję powtórzono na przełomie 14-15 stycznia 1940 roku, kiedy to hitlerowcy wysiedlili ok. 5 tysięcy pozostałych mieszkańców osiedla[69]. W miejsca po wysiedlonych Polakach naziści prowadzili zasiedlanie w ramach akcji zwanej „Heim ins Reich” Niemcami przywiezionymi z ZSRR, Rumunii, Litwy, Łotwy i Estonii. W okresie okupacyjnym w mieście znajdowały się: system niemieckich obozów przesiedleńczych, getto dla Żydów, kilka więzień, w tym więzienie na Radogoszczu, obóz dla dzieci i młodzieży polskiej (tzw. obóz przy ul. Przemysłowej). Miejsca zbrodni nazistowskich dokonanych na Żydach i Polakach upamiętnia w regionie łódzkim Szlak pamięci ofiar hitlerowskiego ludobójstwa.

[madohora]

Łódź powojenna
Zdobycie Łodzi przez wojska Armii Czerwonej nastąpiło 19 stycznia 1945 roku w ramach operacji wiślańsko-odrzańskiej. Miasto zostaje zajęte przez oddziały 8 Gwardyjskiej Armii wchodzącej w skład I Frontu Białoruskiego (dla ich uczczenia na cmentarzu żołnierzy radzieckich w parku im. Poniatowskiego przy ul. Żeromskiego wzniesiono Pomnik Wdzięczności). Z uwagi na mniejsze zniszczenia oraz centralne położenie miasta, w nowych granicach Polski, Łódź pełniła tymczasową funkcję stolicy, co było spowodowane całkowitym zniszczeniem Warszawy. W czasie II wojny światowej ludność Łodzi zmniejszyła się z 670 do 300 tys. mieszkańców, co było spowodowane wymordowaniem przez hitlerowców ludności żydowskiej i wysiedleniem dużej części Polaków oraz powojennymi wyjazdami Niemców. Znacznym zniszczeniom uległ przemysł, zniszczonych było wiele budynków, a maszyny zniszczone lub rozkradzione. Mimo trudności reaktywowano produkcję w łódzkich zakładach w szybkim tempie. Miasto ponownie stało się siedzibą władz województwa.
W 1945 poszerzono granice miasta; do Łodzi włączone zostały m.in. Brus, Charzew, Chocianowice, Chojny, Cyganka, Grabieniec, Lublinek, Łagiewniki, Łodzianka, Mikołajew, Modrzew, Moskule, Odzierady, Olechów, Radogoszcz, Retkinia, Rokicie, Ruda Pabianicka, Sikawa, Smulsko, Stoki, Wiskitno, Złotno. Na podstawie dekretu PKWN z 31 sierpnia 1944 zostały utworzone miejsca odosobnienia, więzienia i ośrodki pracy przymusowej dla „hitlerowskich zbrodniarzy oraz zdrajców narodu polskiego”. Obozy pracy nr 135, 163 i 168 Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego utworzyło w Łodzi. Dopiero w okresie powojennym w Łodzi utworzono pierwsze uczelnie akademickie. Dekretami władz państwowych z dnia 24 maja 1945 roku powołano do życia Uniwersytet Łódzki i Politechnikę Łódzką. W roku 1945 założono także Państwową Wyższą Szkołę Sztuk Plastycznych w Łodzi[79] oraz Państwowe Konserwatorium Muzyczne – od 1946 działające jako Państwowa Wyższa Szkoła Muzyczna, a od 1982 Akademia Muzyczna. W 1949 r. wyłączono z uniwersytetu wydziały stomatologiczny, lekarski i farmaceutyczny, tworząc Akademię Medyczną. W latach 1958–2002 działała w Łodzi Wojskowa Akademia Medyczna (WAM), kształcąca oficerów służby zdrowia (lekarzy, lekarzy-dentystów, farmaceutów i psychologów) dla potrzeb wojska. Akademia stała się jedną z największych na świecie tego typu placówek, wyróżniając się spośród innych uczelni medycznych specyficzną atmosferą, łączącą dyscyplinę wojskową z wysokim poziomem nauczania. W 1958 utworzono Państwową Wyższą Szkołę Teatralną i Filmową im. Leona Schillera. Placówkę uruchomiono w wyniku połączenia dwóch łódzkich uczelni – Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, powstałej w 1948 r. i Państwowej Wyższej Szkoły Aktorskiej (powstałej w 1949 r. w miejsce Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Warszawie z siedzibą w Łodzi, przemianowanej w 1954 r. na Państwową Wyższą Szkołę Teatralną im. Leona Schillera). W 1945 powstała Wytwórnia Filmów Fabularnych (WFF), która wkrótce stała się największym ośrodkiem produkcji filmowej w Polsce[82]. W 1967 otwarto Powszechny Dom Towarowy „Uniwersal”, a w 1972 Spółdzielczy Dom Handlowy „Central”. W latach 1945–1989 (m.in. w ramach „Programu Rozwoju i Modernizacji Łodzi” z 1973 r.) zmodernizowano ponad 140 łódzkich zakładów przemysłowych (m.in. Zakłady Przemysłu Bawełnianego im. Obrońców Pokoju (Uniontex), im. Juliana Marchlewskiego (Poltex), im. 1 maja i im. Armii Ludowej (ALBA); Zakłady Przemysłu Wełnianego im. 9 maja i im. Gwardii Ludowej). Oddano do użytku 70 dużych inwestycji – to np. zakłady: tekstylne „Vera”, Zakłady Przemysłu Pończoszniczego „Feniks”, Zakłady Przemysłu Jedwabniczego „Pierwsza”, Kombinat Tekstylno-Odzieżowy „Teofilów”, produkujący dywany „Dywilan”, przemysłu odzieżowego „Próchnik”, „Wólczanka”, włókien sztucznych „Chemitex-Anilana”, aparatury radiowej „Unitra-Fonica”, fabryka zegarków „Poltik”, fabryka osprzętu samochodowego „Polmo”, zakłady farmaceutyczne „Polfa”, zakłady przemysłu gumowego „Stomil”, fabryka transformatorów i aparatury trakcyjnej „Elta”. W 1960 miasto odznaczono Orderem Budowniczych Polski Ludowej.
W 1988 otwarto Instytut „Centrum Zdrowia Matki Polki”.

[madohora]

[madohora]

SOBÓR ALEKSANDRA NEWSKIEGO W ŁODZI

Sobór św. Aleksandra Newskiego – sobór prawosławny w Łodzi, katedra diecezji łódzko-poznańskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego oraz siedziba miejscowej parafii (w dekanacie Łódź). Mieści się przy ulicy Jana Kilińskiego 56, w sąsiedztwie parku im. Stanisława Moniuszki i stacji kolejowej Łódź Fabryczna.

[madohora]

Parafialną cerkiew wzniesiono w latach 1880–1884 z inicjatywy komitetu utworzonego przez największych łódzkich fabrykantów, którzy poprzez budowę prawosławnego obiektu sakralnego zamierzali dowieść swojej lojalności wobec władz carskich. Świątynię zaprojektował Hilary Majewski. Cerkiew została wyświęcona w 1884 przez arcybiskupa chełmskiego i warszawskiego Leoncjusza. Była nieprzerwanie czynna także podczas I wojny światowej, gdy miasto opuścili rosyjscy urzędnicy i żołnierze. W dwudziestoleciu międzywojennym, w odróżnieniu od wielu innych świątyń wzniesionych w Królestwie Polskim na potrzeby Rosjan, nie została zrewindykowana na rzecz Kościoła katolickiego ani rozebrana, co zwykle tłumaczy się okolicznościami jej budowy – została ufundowana przez zamożnych, szanowanych obywateli Łodzi. W 1951, w związku z utworzeniem diecezji łódzko-poznańskiej, świątynia otrzymała rangę soboru katedralnego.
We wnętrzu budynku zachowało się oryginalne dziewiętnastowieczne wyposażenie z trzyrzędowym ikonostasem.

[madohora]

[madohora]

ALEJA GWIAZD

Dla podkreślenia związku miasta z dziejami polskiego filmu i kina w sercu miasta, na ulicy Piotrkowskiej postanowiono stworzyć polski odpowiednik hollywoodzkiego "Chodnika Sławy" - Łódzką Aleję Gwiazd. Pierwszy swą gwiazdę odsłonił znany polski aktor Andrzej Seweryn, odtwórca jednej z głównych ról w filmie nierozerwalnie z Łodzią związanym - Ziemi Obiecanej Andrzeja Wajdy. Również Wojciech Pszoniak, Daniel Olbrychski, oraz reżyser tego fascynującego obrazu na motywach powieści Władysława Reymonta - Andrzej Wajda odsłonili swoje gwiazdy w Alei.

[madohora]

[madohora]

Pomnik Artura Rubinsteina jest częścią Galerii Wielkich Łodzian, która od 1999 roku zdobi ul. Piotrkowską wykonywanymi w brązie rzeźbami plenerowymi stojącymi na chodnikach, upamiętniającymi sławne osoby związane z Łodzią. Pomnik został odsłonięty 23 września 2000 roku z okazji Światowego Spotkania Łodzian. Autorem projektu jest Marcel Szytenchelm. Pomnik ustawiono przed kamienicą przy Piotrkowskiej 78 gdzie niegdyś mieszkał znany pianista. Odlana z brązu figura przedstawia Artura Rubinsteina we fraku, siedzącego przy fortepianie, którego dłonie oparte są na klawiaturze. Podniesiona klapa instrumentu przypomina ptasie skrzydło. Obok położono klucz wiolinowy. Przeciw ustawieniu pomnika protestowała rodzina Artura Rubinsteina. W imieniu jego rodziny, córka artysty Eva Rubinstein wystosowała pisma protestacyjne do Urzędu Miasta Łodzi i Kancelarii Premiera RP, twierdząc, że forma pomnika i jego niska wartość artystyczna obraża pamięć artysty. Eva Rubinstein ze względu na obecność pomnika odmawiała przez 6 lat przyjazdu do Łodzi na uroczystości poświęcone swojemu ojcu. Wśród artystów plastyków i środowiska muzycznego w Łodzi rzeźba również wywołała liczne kontrowersje. Istnieją plany aby usunąć istniejący pomnik i umieścić w jego miejscu bardziej wartościowe artystycznie dzieło poświęcone temu samemu artyście. Pierwotnie, po wrzuceniu monety do mechanizmu ukrytego we wnętrzu pomnika, urządzenie odtwarzało losowo Koncert f-moll Chopina, Koncert fortepianowy b-moll Czajkowskiego, Walc cis-moll Chopina lub Polonez As-dur Chopina. Jednak po interwencjach firmy Sony BMG, która domagała się tantiem za odtwarzane utwory fortepian zamilkł.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Wybudowany został w latach 1826–1828, w formie klasycystycznej przy Nowym Rynku, jako kościół ewangelicki pod wezwaniem Świętej Trójcy. W pierwotnej bryle był podobny do budynku łódzkiego magistratu stojącego po przeciwległej stronie ul. Piotrkowskiej. Autorem projektu był Bonifacy Witkowski. W latach 80. XIX w. podjęto początkowo decyzję o rozbudowie kościoła, lecz ze względu na brak możliwości zaspokojenia potrzeb społeczności ewangelickiej w Łodzi, która w międzyczasie uległa znacznemu wzbogaceniu, świątynia została w latach 1889–1892 całkowicie przebudowana według projektu Ottona Gehliga i Hilarego Majewskiego. Do kamienia węgielnego wmurowanego podczas przebudowy 7 sierpnia 1889 roku dołączono spisany dzień wcześniej protokół o treści:

[madohora]

Nowa świątynia powstała w stylu eklektycznym z przewagą cech neorenesansowych z zastosowaniem elementów romańskich (okna). Kościół zbudowany na planie krzyża greckiego, o równych ramionach (30m x 29m), z cegły. Zgodnie z ogólnym charakterem z zewnątrz zdobi go 6 wieżyczek, z których 4 większe ustawione na narożach, o stożkowych hełmach zwieńczonych krzyżami, a pośrodku dachu nad nimi góruje kopuła zakończona krzyżem. Dachy i hełmy wieżyczek pokryte są blachą cynkową. Do wnętrza kościoła prowadzą wejścia z trzech stron

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Plac Wolności (pierwotna nazwa „Rynek Nowego Miasta”) – centralny plac Łodzi, położony u północnego wylotu ul. Piotrkowskiej. Oprócz ul. Piotrkowskiej łączy ulice: Nowomiejską (od północy), Legionów (od zachodu) i Pomorską (od wschodu).

[madohora]

W 1863 roku północny odcinek traktu piotrkowskiego, od Rynku Nowego Miasta do Starego Rynku został przemianowany na ul. Nowomiejską, natomiast ulica wychodząca na zachód otrzymała nazwę Konstantynowskiej. „Nowe Miasto” otaczały z czterech stron: ulice Zachodnia, Północna, Wschodnia i Południowa.

[madohora]

W 1918 roku, w chwili odzyskania przez Polskę niepodległości, rynek został przemianowany na Plac Wolności. W roku 1930, pośrodku placu postawiono pomnik Tadeusza Kościuszki. Po aneksji Łodzi przez III Rzeszę niemieckie okupacyjne władze Łodzi zburzyły pomnik 11 listopada 1939, a plac przemianowały na Freiheitsplatz, a w 1940 na Deutschlandplatz.
Pomnik odbudowany został w identycznym kształcie w roku 1960.
Plac jest punktem odniesienia w numeracji łódzkich ulic. W 2015 roku Plac Wolności został uznany pomnikiem historii

[madohora]

Muzeum Kanału „Dętka” – wystawa Muzeum Miasta Łodzi umiejscowiona we fragmencie łódzkich kanałów pod placem Wolności w Łodzi.

[madohora]

Uroczyste otwarcie wystawy nastąpiło 28 kwietnia 2008 roku, dla zwiedzających udostępniono ją dwa dni później[2]. Wewnątrz zbiornika można obejrzeć wystawę przedmiotów, dokumentów i archiwalnych zdjęć ukazujących powstawanie łódzkiej sieci kanalizacyjnej i wodociągowej. Projekt aranżacji przestrzeni i oświetlenia wystawy przygotowany przez arch. Macieja Słowińskiego. Wystawa przygotowana przez Roberta Kuśmirowskiego

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Stary Rynek i jego najbliższa okolica stanowiły miejsce najstarszego osadnictwa, z którego rozwinęła się współczesna Łódź.
Do początku XIX wieku, tj. do lat 1821–1823, kiedy to dokonano regulacji nowej osady (nazwanej Nowym Miastem) i ulokowano kilkaset metrów na południe nowe centrum – Rynek Nowego Miasta, Rynek Staromiejski stanowił centrum rolniczej Łodzi. Plac otaczała drewniana, miejska zabudowa. Stojący przy rynku ratusz także był wykonany z drewna. W okresie tym na południe od Rynku przepływała rzeka Łódka. Na niej, w miejscu współczesnego parku, utworzony był staw, a przy nim młyn. Na początku XIX wieku drewniane budynki zostały zastąpione murowanymi klasycystycznymi kamienicami. W tym okresie okolice rynku zamieszkiwała niemal wyłącznie ludność żydowska (m.in. Kalman Poznański – ojciec łódzkiego fabrykanta Izraela Poznańskiego).

[madohora]

[madohora]

Obecny wybudowany w latach 1888-1897 z ofiar mieszkańców Łodzi wg projektu warszawskiego arch. Konstantego Wojciechowskiego. Murowany, trójnawowy z transeptem i dwiema wieżami w fasadzie. Konsekrowany 5 VI 1897 r. przez bpa warszawskiego Kazimierza Ruszkiewicza.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Jedynym zachowanym śladem jego istnienia jest obecnie (2019) kamienny nagrobek Macieja Wyszyńskiego, właściciela podłódzkiej huty szkła we wsi Żabieniec lub Radogoszcz, zmarłego 11 czerwca 1822 roku w wieku 38 lat, znajdujący się w tylnej, południowo-wschodniej części przykościelnego placu, przy ogrodzeniu od strony ul. Kościelnej. Jest on najstarszym kamiennym pomnikiem nagrobnym istniejącym w Łodzi. Widnieje na nim wyryta w kamieniu inskrypcja (dzisiaj pawie nieczytelna):Tu leżą Zwłoki ś.p. M. Wyszyńskiego. Umarł d.11 Czerw. 1822 r. skończywszy lat 38. w.s. prosi o pobożne Westchnienie. Czułość wierney Żony i przywiązanych Dzieci ten Pomnik wystawiła.

[madohora]

[madohora]

Dawniej miejscowość nosiła nazwę Łodzia. Źródła historyczne zanotowały następujące formy nazwy: Lodza i Lodzia (1332), villa Lodza (1387), Lodza, Stara Lodza, villa Lodzya, in oppido Lodzya, in villa Lodzya antiqua (1511–1523), Lodzya oppidum (1534), Lodzia (1552), w Lodzii (1564–1565), Lodzya antiqua (1576), Lodz (1783), Łódź (1827), Łódź (1884). Językoznawcy wywodzą nazwę od słowa łódka, łódź – oznaczającego małą jednostkę pływającą. Wywód taki podaje Kazimierz Rymut w VI tomie naukowego opracowania polskiego nazewnictwa pt. „Nazwy miejscowe Polski”

[madohora]

Równie nieuzasadniona wydaje się ta ostatnia hipoteza choć przez Łódź przepływa około 20 większych lub mniejszych rzek oraz strumieni, które obecnie pozostają niewidoczne z zewnątrz, ponieważ są niewielkimi ciekami i w większości płyną przez miasto ukryte w podziemnych kanałach. Odegrały one w przemysłowym rozwoju miasta istotną rolę. W 1822 roku w granicach Łodzi działało 15 młynów wodnych umiejscowionych na tych rzeczkach, a łatwy dostęp do wody stał się jedną z podstawowych przyczyn budowania na ich bazie foluszy, a później lokalizowania w mieście szeregu fabryk włókienniczych[

[madohora]

Litzmannstadt – niemiecka nazistowska nazwa Łodzi, nadana 11 kwietnia 1940 na rozkaz Adolfa Hitlera. Po wyzwoleniu w 1945 przywrócono polską nazwę miasta.

[madohora]

W dniach 9 i 10 listopada 1939 okupanci przeprowadzili tzw. Intelligenzaktion Litzmannstadt będącą regionalną częścią akcji przeprowadzonej przez Niemców w całej okupowanej Polsce w ramach tzw. Intelligenzaktion – „Akcji Inteligencja”. Była ona wymierzona w polską elitę intelektualną mieszkającą w regionie łódzkim. W dniach 9 i 10 listopada 1939 w lasach lućmierskich rozstrzelano ok. 500 osób, a do grudnia w sumie wymordowano w nich około 1500 intelektualistów, urzędników oraz duchownych. W sumie podczas okupacji w lesie koło Lućmierza Niemcy zamordowali ok. 30 tys. osób. Byli to głównie więźniowie narodowości polskiej i żydowskiej z Radogoszcza i getta łódzkiego.

[madohora]

W wyniku akcji przeprowadzonej między 9 a 11 listopada 1939 niemiecka policja aresztowała na podstawie specjalnych list proskrypcyjnych (tzw. „Sonderfahndungsbuch Polen”) około 1500 osób. Zatrzymanych umieszczono w kinie „Wolność” w Pabianicach, w fabryce Arnolda Bayera w Rudzie Pabianickiej oraz w obozie w fabryce włókienniczej Michała Glazera na Radogoszczu, który w następnych dniach stał się głównym miejscem osadzenia więźniów tej akcji. Z czasem, do końca listopada 1939 r., przeniesiono do niego aresztantów z Pabianic i Rudy Pabianickiej po wstępnie dokonanej selekcji. Stąd zabierano ich do siedziby łódzkiego gestapo przy al. K. Anstadta, gdzie funkcjonował sąd doraźny. W ciągu kilkuminutowej rozprawy zapadały w zasadzie tylko wyroki śmierci, które były natychmiast wykonywane zbiorowo w położonym kilka kilometrów na północny zachód od Zgierza lesie lućmierskim. Pierwsza egzekucja ok. 40 osób odbyła się dzień później w lesie łagiewnickim i rozstrzelano w niej głównie łódzkich nauczycieli. Kolejne egzekucje odbyły się w dniach 21-30 listopada – między innymi też na poligonie Brus w Łodzi – i były kontynuowane do 1940

[madohora]

Wysiedlenia Polaków z rejencji kaliskiej i łódzkiej – wysiedlenia Polaków oraz Żydów (obywateli polskich) z rejencji kaliskiej i (od 1941) rejencji łódzkiej w Kraju Warty. Przesiedlenia były dokonywane przez Niemców w latach 1939–1944 jako część wielkiej akcji przesiedleńczej, tzw. Generalsiedlungsplan.

[madohora]

Najszersze represje objęły ludność żydowską. Niemiecka administracja odizolowała całą żydowską ludność miasta (ok. 200 tys. osób) w Ghetto Litzmannstadt utworzonym 8 lutego 1940 r. na Bałutach. Łódzcy Żydzi, stłoczeni przez Niemców w trudnych warunkach bytowych i dziesiątkowani przez choroby i głód, zostali w latach 1942–1944 niemal całkowicie wywiezieni do niemieckich obozów koncentracyjnych, przede wszystkim do obozu zagłady w Chełmnie nad Nerem. Końca władzy hitlerowskiej doczekało w łódzkim getcie jedynie 877 osób

[madohora]

1965
(A) włączenie (1 stycznia) w granice Łodzi osiedla kolejowego na Olechowie i części wsi Ustronie odłączonej od osiedla Andrespol, dzięki czemu obszar miasta powiększył się o 210 ha do 21 435 ha[9];
(E) położenie (24 maja) kamienia węgielnego pod gmach Wydziału Biologii UŁ u zbiegu ulic Nowo Południowej (ob. ul. Banacha) i Matejki;
(I) likwidacja (w maju) ostatnich lamp naftowych w mieszkaniach – podłączono prąd elektryczny m.in. w dwóch lokalach przy ul. Wilanowskiej 33 i ul. Kilińskiego 93;
(T) oddanie do użytku (29 maja) nowej trasy tramwajowej wzdłuż ul. Gagarina (ob. ul. Paderewskiego) od ul. Rzgowskiej do ronda Titowa (ob. rondo Lotników Lwowskich)
(E) (K) otwarcie (1 lipca) nowej siedziby Klubu Międzynarodowej Prasy i Książki przy ul. Narutowicza 8/10, w której znajdowały się: księgarnia, salon sprzedaży prasy z pięciu kontynentów, kawiarnia i czytelnia, sale lekcyjne i konwersacyjne oraz biura i magazyny;
(T) otwarcie (20 lipca) wiaduktu drogowego nad linią kolejową Łódź Kaliska – Bednary w ciągu ulic Limanowskiego i Aleksandrowskiej
(S) przejazd (8 sierpnia) uczestników 19. Wyścigu dookoła Polski na trasie ostatniego, IX etapu Kalisz – Łowicz; w al. Politechniki przed Halą Sportową odbył się lotny finisz. Ponownie Tour de Pologne zawitał do Łodzi dopiero we wrześniu 1995 r.
(G) rozpoczęcie (31 sierpnia) prac nad budową elektrociepłowni EC-3 przy ul. Pojezierskiej 70;
(L) Łódź liczyła 744 086 mieszkańców, z których ponad 200 000 pracowało w przemyśle;

[madohora]

1967
(K) (U) otwarcie (19 stycznia) gmachu Teatru Wielkiego na 1300 miejsc przy pl. Dąbrowskiego 1;
wybudowany według projektu Józefa i Witolda Korskich oraz Romana Szymborskiego; podczas gali otwarcia wystawiono Halkę Stanisława Moniuszki;
(D) śmierć (27 stycznia) ordynariusza diecezji łódzkiej – biskupa Michała Klepacza; 31 stycznia został pochowany w krypcie katedry łódzkiej;
(K) wielkie widowisko historyczne (28 maja) z udziałem 500 aktorów i 150 tys. widowni w parku na Zdrowiu. Okazja jest 25 rocznica powstania PPR. Udział bierze m. in. minister spraw wewnętrznych Mieczysław Moczar "Mietek"
(U) wmurowanie (4 czerwca) kamienia węgielnego pod budowę Zakładów Włókien Chemicznych „Chemitex-Anilana” przy ul. Armii Czerwonej 89 (ob. al. Piłsudskiego 141);
(R) (V) wizyta w Łodzi (10 czerwca) arcybiskupa metropolity krakowskiego Karola Wojtyły (od 16 października 1978 papieża Jana Pawła II) na diecezjalnych obchodach milenijnych;
(S) zdobycie przez koszykarki ŁKS Łódź pierwszego mistrzostwa Polski w koszykówce kobiet (kolejne w 1972, 1973, 1974, 1982, 1983, 1986, 1995 i 1997);
(H) (U) otwarcie (20 lipca) Domu Meblowego „Domus” przy ul. Piotrkowskiej 190;
(K) otwarcie po modernizacji (21 lipca) kina „Bałtyk” przy ul. Narutowicza 20 – pierwszego kina szerokoekranowego, które stało się najnowocześniejszą salą w Polsce; na seansie inauguracyjnym wyświetlono polski film panoramiczny pt. Morderca zostawia ślad i radziecki film krótkometrażowy pt. Zlot. Kino zostało zlikwidowane w 2015 r. (ostatni seans – Ziemia obiecana – odbył się 20 września);
(Ś) (U) wmurowanie (3 listopada) kamienia węgielnego pod budowę Domu Prasy przy ul. Armii Czerwonej 28 (ob. al. Piłsudskiego 82) – pierwszego w Polsce obiektu, w którym redakcję połączono z drukarnią;

[madohora]

1969
(M) przeprowadzenie (4 stycznia) w II Klinice Chirurgicznej Akademii Medycznej przy ul. Sterlinga 1/3 pierwszej próby przeszczepu serca 36-letniemu pacjentowi przez zespoły pod kierunkiem prof. dr. Jana Molla i doc. dr. Kazimierza A. Rybińskiego;
(H) (U) otwarcie (14 stycznia) kombinatu gastronomicznego „Europa” przy al. Kościuszki 118 (powierzchnia: 1600 m²; restauracja na 160 miejsc, kawiarnia na 60 miejsc, taras z 60 miejscami);
odjazd (24 marca) z dworca Łódź Fabryczna do ZSRR pierwszego łódzkiego Pociągu Przyjaźni. W ciągu 11 dni podróży 330 uczestników (działaczy społecznych i związkowych oraz przodowników pracy) zwiedziło Wilno, Rygę, Leningrad i Moskwę;
(S) po raz szesnasty Łódź była (13 maja) miastem etapowym XXII Wyścigu Pokoju z Warszawy do Berlina; meta II etapu Warszawa – Łódź (164 km) znajdowała się po raz czternasty na stadionie ŁKS przy al. Unii (ob. al. Unii Lubelskiej) 2; zwyciężył Polak – Ryszard Szurkowski (3:40:32); 14 maja kolarze wyruszyli na trasę etapu jazdy indywidualnej na czas z Łodzi do Piotrkowa Trybunalskiego[83];
(G) (I) uruchomienie (26 maja) EC-3 przy ul. Pojezierskiej 70;
(T) (U) oficjalne otwarcie (30 maja) dworca PKS Łódź-Północ z 12 krytymi peronami przy ul. Smugowej 26/44
(S) mecz towarzyski (27 sierpnia) piłkarskiej reprezentacji Polski z Norwegią na stadionie ŁKS; Polacy wygrali 6:1 (5:1); bramki dla Polski zdobyli Włodzimierz Lubański (10 i 37 min.), Joachim Marx (25 i 90 min.), Kazimierz Deyna (26 min.) i Lucjan Brychczy (35 min.); był to piąty w historii występ piłkarskiej reprezentacji narodowej seniorów na stadionie przy al. Unii (ob. al. Unii Lubelskiej);
wmurowanie (13 września) aktu erekcyjnego pod budowę pomnika Martyrologii Dzieci Polskich w parku im. „Promienistych” (ob. park im. Szarych Szeregów);
(S) (U) oddanie do użytku (8 października) nowej trybuny głównej na stadionie ŁKS przy al. Unii 2 (po pięciu latach budowy); żelbetową konstrukcję, na której przewidziano ok. 10 000 miejsc siedzących, podzielono na 14 sektorów (każdy z osobnym wejściem); ogólna kubatura obiektu wyniosła 44574 m³; pod trybuną znalazła się hala sportowa z widownią dla ok. 1000 osób; głównym projektantem trybuny był Janusz Wyżnikiewicz; rok później zainstalowano na stadionie sztuczne oświetlenie znajdujące się na czterech masztach, z zamontowanymi reflektorami o łącznej mocy oświetleniowej 320 luksów[85]; trybunę rozebrano w 2013 r.;
(T) wprowadzenie do eksploatacji (14 listopada) pierwszego autobusu Ikarus 556; kolejne 28 pojazdów sprowadzono na początku 1971 r.; po mieście jeździły do połowy 1979 r. (ostatnie wycofano 30 czerwca)
(E) (U) otwarcie (23 listopada) nowego gmachu Wydziału Budownictwa Lądowego PŁ przy al. Politechniki 6, wybudowanego w czasie 18 miesięcy, według projektu Bolesława Kardaszewskiego i Zbigniewa Kossowskiego;
(G) oddanie do użytku nowych Zakładów Obuwia Gumowego „Stomil” przy ul. Wersalskiej 47/75 (obecnie Fagum-Stomil S.A.);
(S) (U) oddanie do użytku skoczni narciarskiej na Rudzkiej Górze;

[madohora]

1971
(T) oddanie do użytku (4 stycznia) nowej pętli tramwajowej na ul. Aleksandrowskiej przy ul. Chochoła[88];
(D) (L) strajki lutowe (10–15 lutego), głównie z żądaniami podwyżki płac wobec podniesienia cen żywności; zamieszki uliczne (15 lutego), stłumione przez milicjantów, członków ORMO i tzw. aktyw robotniczy, określone w prasie jako chuligańskie wybryki
(H) (U) otwarcie (3 marca) Domu Handlowego „Teofil” przy ul. Aleksandrowskiej 38 (obecnie Centrum Handlowe „Teofil”);
(A) przewodniczącym Prezydium Rady Narodowej Miasta Łodzi został (od 29 kwietnia) Jerzy Lorens; funkcję pełnił do 9 grudnia 1973 (potem – jako p.o. prezydenta miasta – do 16 grudnia 1973 i dalej – jako prezydent miasta i wojewoda – do 5 września 1978);
(T) oddanie do użytku (30 kwietnia) nowej zajezdni autobusowej przy ul. Limanowskiego 147/149[93];
odsłonięcie (9 maja) pomnika Martyrologii Dzieci – autorstwa rzeźbiarki Jadwigi Janus i architekta Ludwika Mickiewicza; wzniesiony na skraju parku im. „Promienistych” (ob. park im. Szarych Szeregów), w kształcie pękniętego serca;
(D) wielki pożar katedry pw. św. Stanisława Kostki (11 maja). Ogień pojawił się około godz. 18:20; gasiło go przez kilkanaście godzin 180 strażaków ze wszystkich łódzkich jednostek straży pożarnej, wykorzystano dwie 30-metrowe drabiny firmy Magirus, drabinę 20-metrową sprowadzoną z Piotrkowa Trybunalskiego i dwie 17-metrowe sprowadzone ze Zgierza i Pabianic; doszczętnie spłonął dach wraz z konstrukcją i organy, a wnętrze katedry zostało zalane wodą[94][95]. Katedrę po odbudowie otwarto ponownie 16 grudnia 1972;
(S) zdobycie przez siatkarki „Startu” Łódź (po raz drugi) mistrzostwa Polski w piłce siatkowej kobiet;
(S) rozpoczęcie (23 września) budowy stadionu Klubu Sportowego „Tęcza” przy ul. Karpackiej 61; otwarty 20 lipca 1973;
(T) oddanie do użytku (21 listopada) nowej pętli tramwajowej na Helenówku[

[madohora]

1973
pierwsza w Łodzi prezentacja samochodu Fiat 126 (20 stycznia) – na trasie Stary Rynek – ul. Nowomiejska – pl. Wolności – ul. Piotrkowska – pl. Reymonta;
(S) mecz towarzyski (20 marca) piłkarskiej reprezentacji Polski ze Stanami Zjednoczonymi na stadionie ŁKS; Polacy wygrali 4:0 (2:0); bramki dla Polski zdobyli Włodzimierz Lubański (17, 24 i 84 min.) i Henryk Kasperczak (55 min.); był to szósty w historii występ piłkarskiej reprezentacji narodowej seniorów na stadionie przy al. Unii (ob. al. Unii Lubelskiej);
(E) otwarcie (9 kwietnia) pierwszej w Europie Szkoły Ratownictwa przy Wojewódzkiej Stacji Pogotowia Ratunkowego;
(Ś) pierwsza emisja programu stereofonicznego (22 kwietnia) przez Łódzką Rozgłośnię Polskiego Radia;
(M) (U) otwarcie (1 maja) Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego im. Mikołaja Kopernika (obecnie Wojewódzki Szpital Specjalistyczny im. M. Kopernika) przy ul. Pabianickiej 62;
(T) (U) oddanie do użytku (w maju) bazy transportu sanitarnego przy ul. Wareckiej 2, wybudowanej w ciągu 2 i pół roku, z 4- i 3-piętrowymi garażami na 240 pojazdów, stacją diagnostyczną, zapleczem technicznym z lakiernią i blacharnią, stacją benzynową i zapleczem socjalnym; oficjalne otwarcie odbyło się 20 lipca
(S) zdobycie przez siatkarki „Startu” Łódź (po raz czwarty) mistrzostwa Polski w piłce siatkowej kobiet;
(S) zdobycie przez koszykarki ŁKS Łódź (po raz trzeci) mistrzostwa Polski w koszykówce kobiet;
(S) (U) wmurowanie (19 lipca) aktu erekcyjnego pod budowę hali sportowej Rzemieślniczego Klubu Sportowego „Resursa” przy ul. Długosza 43; oddana do użytku 19 lipca 1974;
(Z) otwarcie (19 lipca) po rozbudowie pierwszej części Miejskiego Ogrodu Botanicznego przy ul. Krzemienieckiej 36/38, o powierzchni 20 ha;
(T) ukończenie (20 lipca) remontu dworca Łódź Fabryczna, podczas którego zainstalowano m.in. wiaty nad peronami i południową częścią dworca;
(U) oddanie do użytku (20 lipca) pierwszego w Łodzi podziemnego przejścia dla pieszych przy Dworcu Fabrycznym; zostało zlikwidowane wiosną 2014 podczas budowy Nowego Centrum Łodzi;
(T) wprowadzenie do eksploatacji (1 września) pierwszych sprowadzonych w sierpniu tramwajów przegubowych Konstal 803N; w latach 1973–75 Łódź otrzymała łącznie 141 wagonów; od połowy 1992 r. kursowały wyłącznie na liniach podmiejskich, a ostatnim dniem ich eksploatacji był 31 marca 2012[100];
(Ś) oddanie do użytku Domu Prasy wraz z drukarnią Prasowych Zakładów Graficznych (wcześniej Zakłady Graficzne Robotniczej Spółdzielni Wydawniczej „Prasa”) przy ul. Armii Czerwonej 28 (ob. al. Piłsudskiego 82)

[madohora]

1975
(K) otwarcie (11 stycznia) na I piętrze kamienicy przy ul. Narutowicza 2 Klubu Gier Automatycznych „Maxim”;
(H) (U) otwarcie (20 lutego) kombinatu gastronomicznego „Kaskada” przy ul. Narutowicza 7/9 (z barem szybkiej obsługi na 220 miejsc, restauracją i kawiarnią na 220 miejsc, wytwórnią i sklepem cukierniczym oraz dwiema własnymi orkiestrami);
(K) otwarcie (30 kwietnia) kina „Iwanowo” przy ul. Limanowskiego 200 (z widownią liczącą 633 miejsca, kawiarnią i szatnią); było to 32. kino działające w Łodzi; w III RP zmieniło nazwę na „Adria” i po kilku latach zostało zamknięte;
(S) po raz siedemnasty Łódź była (21 maja) miastem etapowym XXVIII Wyścigu Pokoju z Berlina przez Pragę do Warszawy; meta XII etapu Konin – Łódź (112 km) znajdowała się po raz piętnasty (ostatni) na stadionie ŁKS przy al. Unii (ob. al. Unii Lubelskiej) 2; zwyciężył Polak – Stanisław Boniecki (2:18:22); 22 maja kolarze wyruszyli z Łodzi do Warszawy
(A) likwidacja (28 maja) województwa łódzkiego i utworzenie w jego miejsce kadłubowego województwa miejskiego łódzkiego, o powierzchni zaledwie 1524 km²; z dotychczasowego dużego regionu wyodrębniono mniejsze ośrodki administracyjne ze stolicami w Łodzi, Kaliszu, Koninie, Piotrkowie Trybunalskim, Płocku, Sieradzu i Skierniewicach;
(U) rozpoczęcie (w maju) budowy Śródmiejskiej Dzielnicy Mieszkaniowej według projektu Andrzeja Nędzi, Mieczysława Sowy, Krzysztofa Wiśniowskiego i Ryszarda Żabińskiego, nazwanej przez łodzian „łódzkim Manhattanem”;
odsłonięcie (22 czerwca) pomnika Czynu Rewolucyjnego w parku im. Józefa Piłsudskiego na Zdrowiu; wyremontowany i przebudowany w latach 2005–06;
(S) mecz towarzyski (8 października) piłkarskiej reprezentacji Polski z Węgrami na stadionie ŁKS; Polacy wygrali 4:2 (3:1); bramki dla Polski zdobyli Kazimierz Kmiecik (12 min.), Henryk Kasperczak (17 min.) i Joachim Marx (31 i 77 min.); był to siódmy w historii występ piłkarskiej reprezentacji narodowej seniorów na stadionie przy al. Unii (ob. al. Unii Lubelskiej);
(K) pierwsze Międzynarodowe Triennale Tkaniny (22 października – 31 grudnia) w Muzeum Historii Włókiennictwa (obecnie Centralne Muzeum Włókiennictwa) z udziałem 163 artystów z 14 krajów;
(E) (K) powołanie (30 października) Muzeum Historii Miasta Łodzi (obecnie Muzeum Miasta Łodzi) w dawnym pałacu Izraela Poznańskiego przy ul. Ogrodowej 15;
(T) oddanie do użytku (1 listopada) nowej pętli tramwajowej na ul. Rzgowskiej przy ul. Kurczaki[88];
(L) Łódź liczyła 798 263 mieszkańców;

[madohora]

1977
(T) dostarczenie (12 stycznia) pierwszych dwóch wagonów tramwajowych Konstal 805N, których prowadzenie odbywało się nie przy użyciu korb (jak w dotychczasowych tramwajach), lecz pedałów przyspieszenia i hamowania; do ruchu zostały wprowadzone 14 lutego 1978
(U) otwarcie (17 stycznia) nowego obiektu Zakładów Przemysłu Odzieżowego im. Adama Próchnika przy ul. Promińskiego (ob. al. marsz. Śmigłego-Rydza) 20, wybudowanego według projektu zespołu pod kierownictwem Leszka Durysa (architekt – Jerzy Kurmanowicz, główny konstruktor – Stefan Bubiak). Zakłady opuściły budynek w 1999 r., w latach 2007–09 został on przebudowany przez firmę Mermaid Properties na biurowiec Cross Point;
(G) uruchomienie produkcji (w styczniu) w nowym obiekcie Zakładów Przemysłu Pończoszniczego „Feniks” przy ul. Brzezińskiej 5/15; oficjalnie zakłady otwarto 21 lipca;
(S) po raz osiemnasty Łódź była (9 maja) miastem etapowym XXX Wyścigu Pokoju z Warszawy przez Berlin do Pragi; meta II etapu Warszawa – Łódź (125 km) znajdowała się na ul. Promińskiego (ob. al. marsz. Śmigłego-Rydza) w rejonie wiaduktu nad bocznicą kolejową; zwyciężył reprezentant ZSRR – Aleksandr Awierin (2:46:39); 10 maja kolarze wyruszyli z Łodzi do Torunia
(T) uruchomienie (21 maja) pierwszego bezpośredniego międzynarodowego połączenia kolejowego z Łodzi do Berlina
(S) zdobycie przez siatkarki „Startu” Łódź (po raz piąty) mistrzostwa Polski w piłce siatkowej kobiet;
(T) odjazd (1 września) ostatniej lokomotywy parowej z dworca Łódź Kaliska; odtąd trakcja parowa została w Łodzi zastąpiona spalinową i elektryczną
(G) (I) uruchomienie (28 października) pierwszego turbozespołu w nowej elektrociepłowni EC-4 (ob. przy ul. Andrzejewskiej 5);
(H) (U) otwarcie (5 listopada) Domu Handlowego „Hermes” przy ul Głównej (ob. al. Piłsudskiego) 10, wybudowanego według projektu łódzkiego architekta Aleksandra Zwierki;
(U) otwarcie (15 listopada) przy ul. Retkińskiej 106 pierwszego w Polsce krytego strzeżonego parkingu osiedlowego na 100 pojazdów, z myjnią;
otwarcie (w grudniu) pierwszego w Łodzi klubu nocnego – „Night-Clubu” w budynku Estrady Łódzkiej przy ul. Narutowicza 28;

[madohora]

1979
- uruchomienie (12 stycznia) drugiej w Polsce centrali telefonicznej E-10 pozwalającej na automatyczne uzyskiwanie połączeń międzymiastowych;
- uruchomienie (28 marca) na przejściu dla pieszych przez ul. Promińskiego (ob. al. marsz. Śmigłego-Rydza) przy ul. Zbaraskiej pierwszej w Łodzi sygnalizacji świetlnej uruchamianej przez pieszego przyciskiem
- oddanie do użytku (7 listopada) hali Klubu Sportowego „Tęcza” przy ul. Karpackiej 61;
- powstanie awangardowej grupy artystycznej „Łódź Kaliska”;
- wprowadzenie do eksploatacji nowych tramwajów Konstal 805Na; był to model sprowadzony do Łodzi w największej liczbie – do 1990 r. 439 wagonów; wiele z nich jeździ nadal, część została zmodernizowana

[madohora]

1981
-strajk okupacyjny studentów łódzkich uczelni (21 stycznia – 18 lutego) doprowadził do podpisania Porozumień Łódzkich i rejestracji Niezależnego Zrzeszenia Studentów;
- likwidacja (3 marca) Wytwórni Włókien Wiskozowych w Zakładach Przemysłu Chemicznego „Chemitex-Anilana”;
- po raz dziewiętnasty Łódź była (20–21 maja) miastem etapowym XXXIV Wyścigu Pokoju z Berlina przez Pragę do Warszawy; meta XII etapu Opole – Łódź (192 km) znajdowała się w al. Politechniki przed Halą Sportową; zwyciężył reprezentant ZSRR – Szachit Zagretdinow (4:59:45); 21 maja w Łodzi odbył się XIII etap wyścigu – jazda indywidualna na czas na dystansie 20 km – który został rozegrany w al. Włókniarzy na odcinku od ul. Drewnowskiej do ul. Niezapominajki (ob. początkowy odcinek al. Włókniarzy); najlepszy czas osiągnął reprezentant NRD – Olaf Ludwig; po południu kolarze wyruszyli z Łodzi do Warszawy[131];
- zdobycie (14 czerwca) przez piłkarzy RTS Widzew Łódź pierwszego mistrzostwa Polski w piłce nożnej (kolejne w latach 1982, 1996 i 1997);
- założenie pracowni przy ul. Wschodniej 29/3 przez Piotra Bikonta i Wojciecha Czajkowskiego (od 1984 r. Galeria Wschodnia); galeria prezentowała sztukę różnych dyscyplin, m.in. sztukę akcji, obiektu, video, multimedia, performance, instalacje i fotografie; w galerii odbywały się także warsztaty oraz spotkania środowisk twórczych;
- marsze głodowe na ulicy Piotrkowskiej, organizowane przez 4 kolejne dni (27–30 lipca)[j] [132][133];
- mecz towarzyski (18 listopada) piłkarskiej reprezentacji Polski z Hiszpanią na stadionie ŁKS; Polacy przegrali 2:3 (0:1); bramki dla Polski zdobyli Andrzej Pałasz (56 min.) i Zbigniew Boniek (74 min.); był to dziewiąty w historii występ piłkarskiej reprezentacji narodowej seniorów na stadionie przy al. Unii (ob. al. Unii Lubelskiej);
- II Festiwal Muzyki Rockowej „Rockowisko ’81” (25–29 listopada) w Hali Sportowej MOSiR przy ul. Worcella (ob. ul. ks. Skorupki) 21;
- pacyfikacja działaczy NSZZ „Solidarność” po wprowadzeniu stanu wojennego (13 grudnia); brutalna eksmisja aktywu związkowego z siedziby Międzyzakładowego Komitetu Założycielskiego przy ul. Piotrkowskiej 260 (dawnej kamienicy Henryka Birnbauma), dokonana przez funkcjonariuszy ZOMO, zdewastowanie pomieszczeń, zniszczenie dokumentów. Zawieszenie wydawania prasy lokalnej z wyjątkiem „Głosu Robotniczego” oraz emisji lokalnego radia i telewizji; wprowadzenie godziny milicyjnej od 22:00 do 6:00;

[madohora]

1983
(S) mecz towarzyski (23 marca) piłkarskiej reprezentacji Polski z Bułgarią na stadionie ŁKS; Polacy wygrali 3:1 (1:1); bramki dla Polski zdobyli Stefan Majewski (2 min.), Dariusz Dziekanowski (67 min.) i Mirosław Okoński (76 min.); był to dziesiąty w historii występ piłkarskiej reprezentacji narodowej seniorów na stadionie przy al. Unii (ob. al. Unii Lubelskiej);
(S) zdobycie przez piłkarzy ręcznych „Anilany” Łódź mistrzostwa Polski w piłce ręcznej mężczyzn;
(S) zdobycie przez siatkarki ŁKS Łódź mistrzostwa Polski w piłce siatkowej kobiet;
(S) zdobycie przez rugbystów „Budowlanych” Łódź pierwszego mistrzostwa Polski w rugby (kolejne w latach: 2006, 2007, 2009 i 2010);
(S) zdobycie przez koszykarki ŁKS Łódź (po raz szósty) mistrzostwa Polski w koszykówce kobiet;
(M) (U) wmurowanie (21 października) aktu erekcyjnego i kamienia węgielnego pod budowę Szpitala-Pomnika Centrum Zdrowia Matki Polki przy ul. Rzgowskiej 281/289 (ukończony w 1988);
(K) IV Festiwal Muzyki Rockowej „Rockowisko ’83” (1–3 grudnia) w Hali Sportowej MOSiR przy ul. Worcella (ob. ul. ks. Skorupki) 21;
(D) drugi wybuch gazu na osiedlu Retkinia (7 grudnia) – w 5-kondygnacyjnym bloku przy ul. Dzierżyńskiego (ob. ul. Armii Krajowej) 6 bl. 214 (osiem ofiar śmiertelnych, co najmniej 3 osoby ranne);
(E) (K) (O) utworzenie Łódzkiego Oddziału Towarzystwa Opieki nad Zabytkami z siedzibą przy ul. Wigury 12a;
(T) wprowadzenie do eksploatacji nowych autobusów Ikarus 260; łącznie do Łodzi dostarczono 242 pojazdy, ostatni został wycofany z ruchu w 1999 r.
(I) wyłączenie i likwidacja najstarszej automatycznej centrali telefonicznej PAST – CA OS SALME – działającej od 1929 r.; po operacji przełączenia abonentów do nowej centrali wprowadzono w Łodzi 6-cyfrowe numery telefoniczne;

[madohora]

1985
(D) duży pożar magazynu meblowego przy ul. Brukowej 4 (3 stycznia), należącego do Przedsiębiorstwa Handlu Artykułami Wyposażenia Mieszkań „Domar”. Ogień pojawił się tuż po godz. 13:00 na ostatnim, II piętrze; jego gaszenie (przez 36 jednostek straży pożarnej i 6 jednostek specjalnych) trwało ponad 12 godzin; doszczętnie spłonęły dach i II piętro magazynu oraz przechowywane tam meble; straty oszacowano wstępnie na 20–30 mln złotych[137][138];
(D) fala silnych mrozów (4–21 stycznia) – średnie dobowe temperatury powietrza w Łodzi wahały się w tym okresie od –7,9 do –18,3 °C, zaś temperatury minimalne – od –11,2 do –23,1 °C; od 11 stycznia do odwołania zawieszono kursowanie niektórych pociągów z Łodzi, m.in. do Jasła, Suwałk i Terespola[139]; wystąpiły też duże zakłócenia w kursowaniu komunikacji miejskiej i podmiejskiej oraz liczne awarie sieci wodociągowej;
(D) duży pożar lakierni Łódzkich Zakładów Przemysłu Skórzanego „Skogar” przy ul. Traktorowej 128 (21 stycznia). Ogień pojawił się o godz. 11:00; jedna osoba została ranna, straty oszacowano wstępnie na kilka milionów złotych
(S) zdobycie (8 lutego) przez Grzegorza Filipowskiego, wychowanka Klubu Sportowego „Społem”, brązowego medalu na Mistrzostwach Europy w Łyżwiarstwie Figurowym w Göteborgu;
(T) uruchomienie (31 marca) czterech podmiejskich nocnych linii autobusowych – nr „141” do Pabianic, nr „143” do Lutomierska, nr „144” do Aleksandrowa Łódzkiego i nr „146” do Ozorkowa; trzy zostały zlikwidowane 1 marca 1991, linia nr „144” – 31 marca 1991;
(K) VI Festiwal Muzyki Rockowej „Rockowisko ’85” (15–16 kwietnia) w Hali Sportowej MOSiR przy ul. Worcella (ob. ul. ks. Skorupki) 21. Była to ostatnia edycja festiwalu;
(E) (K) otwarcie (10 maja) Muzeum Kinematografii z siedzibą w dawnym pałacu Karola Scheiblera przy pl. Zwycięstwa 1; inauguracyjną wystawę pt. Ziemia obiecana – rzeczywistość i legendy otworzył Andrzej Wajda;
(S) zdobycie (26 czerwca) przez piłkarzy RTS Widzew Łódź Pucharu Polski w piłce nożnej; w meczu finałowym na stadionie Wojska Polskiego w Warszawie łodzianie pokonali GKS Katowice po rzutach karnych 3:1 (0:0, 0:0); to drugie takie trofeum zdobyte przez łódzką drużynę (pierwszy Puchar Polski zdobyli piłkarze ŁKS w 1957 r.);
(T) wyłączenie (12 lipca) z eksploatacji trasy tramwajowej wzdłuż ulic Struga i Tuwima od ul. Gdańskiej do pętli przy ul. Kopcińskiego;
(D) duży pożar magazynu Łódzkich Zakładów Papierniczych przy ul. Wareckiej 7 (21 lipca). Ogień pojawił się około południa w magazynie o powierzchni ponad 11 000 m², w którym znajdowało się 3300 bel papieru; gasiło go przez ponad 12 godzin 17 sekcji straży pożarnej; straty oszacowano wstępnie na około 50 mln złotych
(A) prezydentem Łodzi i wojewodą został (od 30 grudnia) Jarosław Pietrzyk; obie funkcje pełnił do 29 maja 1989;
(L) początek spadku liczby mieszkańców – do 847 864 osób wobec 849 841 osób w roku 1984; trend spadkowy został przełamany tylko w 1988 roku, lecz przyczyną tego było przyłączenie do Łodzi dużych obszarów podmiejskich, razem z ich mieszkańcami;

[madohora]

1986
- otwarcie (15 stycznia) Centralnego Archiwum Akt Stanu Cywilnego w Łodzi w Urzędzie Stanu Cywilnego przy ul. Piotrkowskiej 151;
- ingres (22 lutego) do katedry łódzkiej piątego ordynariusza diecezji łódzkiej – biskupa Władysława Ziółka; 11 lipca 2012 złożył rezygnację z ordynariatu;
- oddanie do użytku (15 marca) nowej zajezdni tramwajowej przy ul. Telefonicznej 30/44;
- inauguracja (14 kwietnia) budowy Alei Zasłużonych dla miasta Łodzi (Alei Drzew Pamięci) w parku im. Józefa Piłsudskiego na Zdrowiu, na wprost pomnika Czynu Rewolucyjnego;
- zdobycie przez koszykarki ŁKS Łódź (po raz siódmy) mistrzostwa Polski w koszykówce kobiet;
- zakończenie (w grudniu) prac związanych z przestawieniem urządzeń zasilanych gazem koksowniczym na zasilanie gazem ziemnym;
- wprowadzenie do eksploatacji pierwszych autobusów Jelcz M11; łącznie do 1990 r. Łódź otrzymała 83 pojazdy, ostatnim dniem kursowania takiego autobusu był 20 lipca 2006;

[madohora]

1988
- druga wielka inkorporacja terenów podmiejskich (1 stycznia), dzięki której powierzchnia miasta wzrosła do 29 325 ha; w granice Łodzi włączono wówczas m.in. wsie Andrzejów, Łaskowice, Mileszki, Nowosolną, Romanów, Wiskitno oraz część miasta Konstantynowa o powierzchni 330 ha; dzięki temu nastąpił także wzrost zaludnienia – po wchłonięciu ww. terenów Łódź liczyła 854 003 mieszkańców – najwięcej w historii; w kolejnym roku liczba ludności ponownie zaczęła spadać, a malejący trend trwa nieprzerwanie do dziś;
- oddanie do zagospodarowania medycznego (26 maja, w Dzień Matki) Szpitala-Pomnika „Centrum Zdrowia Matki Polki”; odsłonięcie pomnika Matki Polki przed gmachem szpitala;
- wystawa Muzeum Figur Woskowych z Lugano (2–23 października) w dwóch kontenerach u zbiegu ul. Piotrkowskiej z al. Mickiewicza; pokazane zostały figury m.in. Johna F. Kennedy’ego, Elvisa Presleya i Józefa Stalina;

[madohora]

1990–2000

stopniowy upadek większości łódzkich zakładów przemysłowych, zwłaszcza włókienniczych, wynikający ze zmiany realiów ekonomicznych i politycznych (m.in. zerwanie kontaktów z rynkiem rosyjskim); gwałtowny wzrost bezrobocia w latach 1990–1993 (pracę w Łodzi w krótkim czasie straciło ok. 100 tys. ludzi) i głębokie zmiany w strukturze zatrudnienia mieszkańców Łodzi; w ciągu dekady zlikwidowano całkowicie 38 dużych przedsiębiorstw, z których tylko 14 sprzedano.

[madohora]

Byłam w Łodzi jak otwierano MC Donalda. Matko! Kolejka była chyba na trzy godziny stania.

[madohora]

1991
- ustanowienie (13 lutego) przez Radę Miejską w Łodzi odznaki „Za Zasługi dla Miasta Łodzi”;
- oddanie do użytku (14 marca) I piętra Domu Handlowego „Central II” przy al. Piłsudskiego 6;
otwarcie (w marcu) pierwszego w powojennej Łodzi kasyna gier w hotelu „Centrum” przy ul. Kilińskiego 59/63 (hotel wyburzono na przełomie lat 2014–2015);
zdemontowanie (18 kwietnia) pomnika Juliana Marchlewskiego na Starym Rynku;
- pierwsze Międzynarodowe Targi Szkła i Ceramiki „Interglass ’91” (8–11 maja);
- beatyfikowanie (9 czerwca) o. Rafała Chylińskiego, kapłana zakonu franciszkanów konwentualnych w Łagiewnikach, przez papieża Jana Pawła II;
- pierwsze Targi Dewocjonaliów „Inter Christiana ’91” (4–7 września);
- wizyta Margaret Thatcher (2 października); premier Wielkiej Brytanii (w latach 1979–1990) odwiedziła zakłady Wólczanki oraz Fundację Rozwoju Przedsiębiorczości przy ul. Piotrkowskiej 86[6] (6 czerwca 2014 r. odsłonięto w tym miejscu specjalną tablicę upamiętniającą wizytę Lady Margaret Thatcher w Łodzi[7]); 15 października 2009 r. otrzymała tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Łódzkiego;
- pierwsze Międzynarodowe Targi Kwiatów „Interflower ’91” (14–17 listopada) w Hali Giełdy Kwiatowej przy ul. św. Teresy od Dzieciątka Jezus 56/58;
- ukazanie się pierwszej „Kroniki Miasta Łodzi” – czasopisma kwartalnika wydawanego przez Zarząd Miasta początkowo jako rocznik, a od 2003 r. jako kwartalnik; wydawane są także numery specjalne, tematyczne.

[madohora]

1993
- mecz eliminacyjny do mistrzostw świata (28 kwietnia) piłkarskiej reprezentacji Polski z San Marino na stadionie Widzewa; Polacy wygrali 1:0 (0:0); bramkę dla Polski w 75 min. zdobył Jan Furtok; był to drugi w historii występ piłkarskiej reprezentacji narodowej seniorów na stadionie przy al. Piłsudskiego, a dwunasty w Łodzi;
- zainicjowanie (w dniach 14–16 maja) Święta Łodzi; miało ono upamiętniać rocznicę nadania przywileju lokacyjnego przez kapitułę włocławską (15 maja 1414); podczas święta odbywają się koncerty, pokazy, wystawy, happeningi; od 2012 r. obchody święta przeniesiono na lipiec, wiążąc je z rocznicą nadania Łodzi praw miejskich przypadającą 29 lipca;
- zlikwidowanie (1 czerwca) podmiejskiej linii tramwajowej nr „42” do Rzgowa; torowiska i infrastrukturę rozebrano częściowo w 1996 r., ostatecznie w latach 2011–2012 podczas przebudowy ul. Rudzkiej;
- zdobycie przez piłkarzy wodnych „Anilany” Łódź drugiego mistrzostwa Polski w piłce wodnej mężczyzn;
odsłonięcie (29 sierpnia) przy kościele Podwyższenia Świętego Krzyża u zbiegu ulic Sienkiewicza i Tuwima pomnika – Krzyża Pamięci Ofiar Stanu Wojennego i Walki o Godność Człowieka (autorem i wykonawcą był architekt Bogusław Solski);
- rozpoczęcie (9 września) prac nad pierwszą rewitalizacją ulicy Piotrkowskiej; jako pierwszy został ukończony odcinek między ul. Tuwima a al. Piłsudskiego; całość prac na odcinku od pl. Wolności do al. Piłsudskiego ukończono w 1997 r.;
- otwarcie (3 października) nowego gmachu dworca Łódź Kaliska (stacja kolejowa), wybudowanego według projektu Rudolfa Lacherta; całości nowej infrastruktury we wschodniej części dworca nie ukończono do dziś;
- utworzenie (5 października) Wyższej Szkoły Humanistyczno-Ekonomicznej (od 1 kwietnia 2009 r. Akademia Humanistyczno-Ekonomiczna), największej w Łodzi i jednej z największych w Polsce uczelni niepaństwowych (w 2005 studiowało w niej około 23 tys. osób); AHE jest współtwórcą Polskiego Uniwersytetu Wirtualnego;
- powstanie pierwszej komercyjnej stacji radiowej w Łodzi – Radia „Manhattan”; w 2000 r. wchłonięta przez sieć Radia „Eska”;
- Łodzianinem Roku 1993 został Marek Markiewicz;
- liczba bezrobotnych w Łodzi sięgnęła 86 309 osób (stopa bezrobocia: 21,3%).

[madohora]

1994
- pierwsze Targi Budownictwa „Interbud ’94” (3–5 marca) w Hali Sportowej MOSiR przy ul. ks. Skorupki 21;
- uruchomienie (30 marca) komunikacji dla osób niepełnosprawnych przez Zakład Przewozu Osób Niepełnosprawnych działający przy spółce MPK – Łódź, dysponujący 11 specjalnie przystosowanymi mikrobusami marki Volkswagen;
- uruchomienie (11 maja) łódzkiej rozlewni Coca-Coli przy ul. Traktorowej 139/141;
- pierwsze w Polsce Międzynarodowe Targi Autostradowe „Autostrada ’94” (16–18 czerwca) w Hali Sportowej MOSiR przy ul. ks. Skorupki 21;
- prezydentem Łodzi został (od 13 lipca) Marek Czekalski; funkcję pełnił do listopada 1998;
- otwarcie (3 września) Centrum Handlowego „Saspol” u zbiegu ulic Piotrkowskiej i Struga, wybudowanego według projektu Heleny Kurmanowicz i Iwony Gortel, o łącznej powierzchni ponad 4000 m²;
- pierwszy w świecie Międzynarodowy Festiwal Szkół Filmowych i Telewizyjnych „Mediaschool” ’94 (19–22 października) z udziałem 13 uczelni, m.in. z Czech, Francji, Izraela, Kanady, Niemiec i Stanów Zjednoczonych; nagrodę główną przyznano studentowi łódzkiej PWSFTviT Mariuszowi Frontowi za film pt. Sposób na życie;
- zlikwidowanie (1 listopada) ostatnich pięciu pospiesznych linii autobusowych („A”, „B”, „C”, „F”, „K”);
- oddanie do użytku (9 listopada) nowego pawilonu więziennego dla 157 osadzonych w Zakładzie Karnym nr 1 przy ul. Beskidzkiej 54;
- otwarcie (16 listopada) przy ul. Kasprzaka 8 Centrum Handlowego „Metro Cash & Carry” o powierzchni 13 000 m², z parkingiem na 800 pojazdów;
- koncert inauguracyjny (2 grudnia) Łódzkiej Piwnicy Artystycznej „Przechowalnia”, którą w październiku otworzyli przy ul. 6 Sierpnia 5 małżonkowie Elżbieta Adamiak i Andrzej Poniedzielski;
- uruchomienie (15 grudnia) montowni pralek automatycznych niemieckiego koncernu Bosch-Siemens-Hausgeräte GmbH w obiekcie po dawnych Zakładach Przemysłu Pończoszniczego „Feniks” przy ul. Brzezińskiej 5/15;
- wprowadzenie do eksploatacji pierwszych nowych niemieckich autobusów niskopodłogowych Mercedes-Benz O405N; łącznie zakupiono 20 pojazdów, ostatnie wycofano w 2000 r.;
- (W) Łodzianinem Roku 1994 został Jerzy Kropiwnicki.

[madohora]

1996
(S) mecz towarzyski (27 marca) piłkarskiej reprezentacji Polski ze Słowenią na stadionie Widzewa; spotkanie zakończyło się wynikiem nierozstrzygniętym 0:0; był to trzeci w historii występ piłkarskiej reprezentacji narodowej seniorów na stadionie przy al. Piłsudskiego, a trzynasty w Łodzi;
(R) otwarcie (25 maja) przez abp. Józefa Kowalczyka w archikatedrze łódzkiej III Synodu Archidiecezji Łódzkiej; synod trwał do 22 listopada 1998;
(S) zdobycie (5 czerwca) przez piłkarzy RTS Widzew Łódź po raz trzeci mistrzostwa Polski w piłce nożnej (kolejne w 1997); łódzcy piłkarze w ciągu sezonu nie przegrali żadnego meczu – wygrali 27 spotkań, 7 razy zremisowali (to jedyny taki przypadek w całej historii polskiej ekstraklasy[10]); w sezonie 1996/97 klub awansował do fazy grupowej Ligi Mistrzów, w której w Łodzi przegrał (25 września) 1:4 z Atlético Madryt, wygrał (30 października) 2:0 z FC Steaua Bukareszt i zremisował 2:2 (20 listopada) z triumfatorem tych rozgrywek – Borussią Dortmund. W spotkaniach na boiskach rywali przegrał w Dortmundzie (11 września) 1:2, w Bukareszcie (16 października) 0:1 oraz w Madrycie (4 grudnia) 0:1.
(W) nadanie (w czerwcu) przez Uniwersytet Łódzki Janowi Karskiemu tytułu doktora honoris causa; J. Karski przyjechał wówczas do Łodzi – swojego rodzinnego miasta – po raz pierwszy od czerwca 1931 r., kiedy to zdał maturę w Miejskim Gimnazjum Męskim im. Józefa Piłsudskiego (obecnie III Liceum Ogólnokształcące im. Tadeusza Kościuszki);
(D) śmierć Grzegorza Palki (12 lipca), byłego prezydenta miasta – zginął tragicznie w wypadku drogowym w Złotnikach k. Poddębic; 17 lipca wzdłuż trasy konduktu żałobnego na cmentarz komunalny na Dołach żegnało go około 20 000 łodzian[11];
(S) zdobycie (20 lipca) przez piłkarzy RTS Widzew Łódź Superpucharu Polski w piłce nożnej; w decydującym meczu na stadionie w Wodzisławiu Śląskim łodzianie pokonali Ruch Chorzów po rzutach karnych 5:4 (0:0, 0:0); było to pierwsze takie trofeum zdobyte przez łódzką drużynę;
(H) otwarcie (17 października) pierwszego w Łodzi salonu firmowego spółki Polska Telefonia Komórkowa „Centertel” przy ul. Piotrkowskiej 232;
(T) nadanie lotnisku Lublinek statusu międzynarodowego portu lotniczego;
(Z) utworzenie (12 listopada) rezerwatu przyrody „Las Łagiewnicki”, jako wydzielonego fragmentu z miejskiego Lasu Łagiewnickiego oraz Parku Krajobrazowego Wzniesień Łódzkich; jego powierzchnia wynosi 69,85 ha; to drugi rezerwat leśny na terenie miasta obok „Polesia Konstantynowskiego” (obydwa stanowią pozostałość dawnej Puszczy Łódzkiej);
(Z) utworzenie (31 grudnia) Parku Krajobrazowego Wzniesień Łódzkich; celem istnienia PKWŁ, położonego pomiędzy Łodzią, Brzezinami i Strykowem, jest ochrona unikalnych na terenie Polski Środkowej wyżynnych krajobrazów, występujących w strefie krawędziowej Wzniesień Łódzkich; najwyższy punkt na terenie PKWŁ leży na wysokości 284,1 m n.p.m. (tzw. wzgórze „Radary”, koło miejscowości Dąbrowa).

[madohora]

1998
(E) (H) pierwsze Łódzkie Targi Edukacyjne (18–20 lutego) w Hali Targowej „Expo” przy ul. Stefanowskiego 30;
(I) uruchomienie (w kwietniu) na ścianie Domu Handlowego „Central II” elektronicznej tablicy wyświetlającej dane o stopniu zanieczyszczenia powietrza;
nieoficjalna premiera (13 maja) hejnału Łodzi – Prząśniczki S. Moniuszki;
(K) (W) inauguracja (28 maja) łódzkiej Alei Gwiazd na ulicy Piotrkowskiej, której pomysłodawcą był Jan Machulski – wmurowanie gwiazdy Andrzeja Seweryna;
(S) zdobycie (9 czerwca) przez piłkarzy ŁKS po raz drugi mistrzostwa Polski w piłce nożnej;
(T) pojawienie się (11 czerwca) pierwszych pięciu riksz na ulicy Piotrkowskiej; pierwsza zadaszona riksza pojawiła się 1 kwietnia 2000;
uchwalenie (17 czerwca) przez Radę Miejską w Łodzi przyjęcia Prząśniczki S. Moniuszki za hejnał miasta;
(L) obchody (29 lipca) 575. rocznicy nadania Łodzi praw miejskich; w południe Stanisław Trojanowski po raz pierwszy oficjalnie odegrał hejnał miasta; na Starym Rynku odsłonięto głaz z tablicą upamiętniającą nadanie praw miejskich;
(R) przekształcenie (15 sierpnia) kościoła Matki Boskiej Zwycięskiej przy ul. Łąkowej 40/42 w sanktuarium maryjne;
(K) druga Parada Wolności „Mini Disc Techno Festival” (4 września);
(K) (W) odsłonięcie (16 października) 18 gwiazd w Alei Gwiazd na ulicy Piotrkowskiej, m.in. gwiazdy Jana Machulskiego – pomysłodawcy Alei;
(H) otwarcie (21 października) hipermarketu francuskiej sieci „E.Leclerc” przy ul. Gibalskiego 2/4;
(A) prezydentem Łodzi został (od 3 listopada) Tadeusz Matusiak; funkcję pełnił do 7 marca 2001;
(T) wprowadzenie do eksploatacji pierwszych szwedzkich autobusów Volvo B10L; łącznie w latach 1998–1999 do Łodzi sprowadzono 35 pojazdów;
(Ś) (W) Łodzianinem Roku 1998 został Jan Machulski.

[madohora]

2000
(L) pierwsza edycja Kolorowej Tolerancji (21 marca);
(H) otwarcie (22 marca) przy ul. Szparagowej 7 hipermarketu „Hypernova” o powierzchni 8500 m²; w 2005 sprzedany sieci „Carrefour”;
(E) (K) otwarcie (5 maja) Izby Pamiątek Łódzkich w Gimnazjum nr 19 przy ul. Wapiennej 17 (wśród 300 eksponatów stare mapy i plany, stare herby Łodzi);
(H) (U) otwarcie (15 maja) Centrum Handlowo-Biurowego „Orange Plaza” przy ul. Piotrkowskiej 166/168;
(U) otwarcie (29 maja) trzygwiazdkowego hotelu sieci „Ibis” przy al. Piłsudskiego 11, z 212 pokojami 1- i 2-osobowymi;
(R) odsłonięcie (4 czerwca) pomnika Jana Pawła II na pl. Katedralnym im. Jana Pawła II (projekt figury – Krystyna Fałdyga-Solska, projekt cokołu – Bogusław Solski);
(E) (N) otwarcie (19 czerwca) Muzeum Geologicznego Uniwersytetu Łódzkiego przy ul. Kopcińskiego 31 (z inicjatywy wieloletniego wykładowcy UŁ, dr. Jana Ziomka);
(S) zdobycie przez piłkarzy wodnych Łódzkiego Sportowego Towarzystwa Waterpolowego (pod nazwą „Anilany” Łódź) drugiego mistrzostwa Polski w piłce wodnej mężczyzn;
(H) otwarcie (4 lipca) hipermarketu brytyjskiej sieci „Tesco” przy ul. Pojezierskiej 93;
(K) czwarta Parada Wolności „Techno Festival 2000” (16 września);
(L) II Światowe Spotkanie Łodzian (22–24 września);
(K) odsłonięcie (23 września) pomnika Artura Rubinsteina przed kamienicą przy ul. Piotrkowskiej 78 (projekt autorstwa Marcela Szytenchelma); była to druga rzeźba plenerowa, która weszła w skład Galerii Wielkich Łodzian;
(S) mecz eliminacyjny do mistrzostw świata (7 października) piłkarskiej reprezentacji Polski z Białorusią na stadionie Widzewa; Polacy wygrali 3:1 (1:1); bramki dla Polski zdobył Radosław Kałużny (24', 63' i 74'); był to czwarty w historii występ piłkarskiej reprezentacji narodowej seniorów na stadionie przy al. Piłsudskiego, a czternasty w Łodzi;
(H) otwarcie (11 października) Centrum Handlowego „King Cross Park” przy al. Włókniarzy 264 (ob. Aleja Jana Pawła II 30) z hipermarketem sieci „Géant”; od 2006 po sprzedaży niemieckiemu Metro Group – CH „Pasaż Łódzki” z hipermarketem sieci „Real” (w 2014 przejęty przez francuską sieć „Auchan”);
(K) (W) nadanie (25 października) przez PWSFTviT tytułów doktora honoris causa Jerzemu Kawalerowiczowi, Romanowi Polańskiemu, Andrzejowi Wajdzie i – pośmiertnie – Wojciechowi Jerzemu Hasowi;
(K) odsłonięcie (3 listopada) muralu na południowej ścianie kamienicy przy ul. Piotrkowskiej 71, przedstawiającego stojące w oknach postacie zasłużone dla Łodzi;
(I) ustawienie (w listopadzie) przez Polski Czerwony Krzyż na łódzkich osiedlach 202 pojemników na używaną odzież;
(K) 8. Międzynarodowy Festiwal Sztuki Autorów Zdjęć Filmowych „Camerimage” (2–9 grudnia) – po raz pierwszy w Łodzi – zorganizowany przez Fundację „Tumult” założoną w 1989 r. przez Marka Żydowicza; jury obradowało pod przewodnictwem Michaela Cimino; gośćmi festiwalu byli m.in. Ed Harris, Janusz Kamiński, László Kovács, David Lynch, Jerzy Skolimowski, Witold Sobociński, Vittorio Storaro, Wim Wenders i Billy Williams;
(T) wprowadzenie do eksploatacji pierwszych autobusów Volvo 7000 (łącznie do Łodzi sprowadzono 40 pojazdów), Mercedes-Benz O530 „Citaro” (łącznie sprowadzono 38 pojazdów), MAN NL 223 (5 pojazdów, ostatnie wycofano w 2006 r.) oraz polskich Solarisów Urbino 12 (5 pojazdów, ostatnie wycofano w 2006 r.);
(Ś) (W) Łodzianinem Roku 2000 został Marcel Szytenchelm;
(Ś) (W) rozstrzygnięcie (31 grudnia) plebiscytu czytelników „Dziennika Łódzkiego” na Łodzianina Stulecia – łodzianie wybrali Władysława Reymonta;
(L) u progu nowego tysiąclecia Łódź liczyła 793 217 mieszkańców; w przemyśle lekkim pracowało 65 500 osób (na początku lat 90. – 200 000 osób).

[madohora]

2002
(D) ujawnienie (23 stycznia) przez dziennikarzy „Gazety Wyborczej” tzw. afery „łowców skór”;
(S) mecz towarzyski (27 marca) piłkarskiej reprezentacji Polski z Japonią na stadionie Widzewa; Polacy przegrali 0:2 (0:2); był to piąty w historii występ piłkarskiej reprezentacji narodowej seniorów na stadionie przy al. Piłsudskiego, a piętnasty w Łodzi;
(T) wprowadzenie do eksploatacji (28 marca) na linii nr „10” pierwszego nowoczesnego niskopodłogowego tramwaju Cityrunner; pięcioczłonowe, sześciodrzwiowe wagony wyprodukowała kanadyjska firma Bombardier Transportation; łącznie MPK – Łódź zakupiło 15 pojazdów;
(A) prezydentem Łodzi został (od 19 czerwca) Krzysztof Jagiełło; funkcję pełnił do 19 listopada 2002;
(S) zdobycie przez piłkarzy wodnych Łódzkiego Sportowego Towarzystwa Waterpolowego trzeciego mistrzostwa Polski w piłce wodnej mężczyzn;
(U) uroczyste otwarcie (1 sierpnia) na ul. Piotrkowskiej oryginalnego pomnika Łodzian Przełomu Tysiącleci – nawierzchni wybrukowanej imiennymi kostkami, pokrywającej fragment głównej ulicy miasta (od ul. Tuwima do ul. Nawrot); prawdopodobnie jest to jedyny tego typu pomnik na świecie, zawierający pierwotnie 13 454 imienne kostki; w 2014 roku liczył 16 890 imiennych kostek, wraz z pomnikiem Łodzian Nowego Millenium (3046 kostek) i pomnikiem Łódzkiej Tożsamości (390 kostek);
(K) zainaugurowanie (w dniach 27 września – 6 października) Festiwalu Dialogu Czterech Kultur, nawiązującego w swojej idei do wielokulturowej historii Łodzi; podczas jego trwania prezentowany jest dorobek czterech narodowości – Polaków, Żydów, Niemców i Rosjan, które budowały przemysłową potęgę miasta przełomu XIX i XX w.;
(K) szósta, ostatnia Parada Wolności „New Alcatraz Techno Festival 2002” (28 września); od 2003 r. festiwal nie był organizowany[b];
(E) (M) utworzenie (1 października) Uniwersytetu Medycznego (z połączenia Akademii Medycznej i Wojskowej Akademii Medycznej);
(K) (W) nadanie (1 października) przez Uniwersytet Łódzki tytułu doktora honoris causa Kazimierzowi Dejmkowi;
(H) otwarcie (24 października) Centrum Handlowego „Galeria Łódzka” przy al. Piłsudskiego 15/23;
(A) prezydentem Łodzi został (od 19 listopada) Jerzy Kropiwnicki; funkcję pełnił do 22 stycznia 2010;
(Ś) (W) Łodzianinem Roku 2002 został Piotr Dzięcioł.

[madohora]

2004
(R) powołanie (24 lutego) metropolii łódzkiej z siedzibą w Łodzi przez papieża Jana Pawła II; w jej skład weszły archidiecezja łódzka i diecezja łowicka;
(P) łodzianin Marek Belka został desygnowany i oficjalnie powołany (2 maja) na stanowisko premiera RP oraz przewodniczącego Komitetu Integracji Europejskiej przez prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego; wcześniej Marek Belka był wicepremierem i ministrem finansów w rządzie Włodzimierza Cimoszewicza (luty – październik 1997) oraz w rządzie Leszka Millera (październik 2001 – lipiec 2002);
(D) zamieszki podczas juwenaliów na osiedlu akademickim Lumumbowo (8/9 maja) – podczas interwencji policjanci strzelali ostrą amunicją, która została im wydana omyłkowo; dwie osoby zostały postrzelone śmiertelnie, 70 osób odniosło rany;
(W) odsłonięcie (10 maja) gwiazdy Aleksandra Forda w łódzkiej Alei Gwiazd;
(S) pierwsza edycja łódzkiego maratonu (23 maja); zwyciężyli reprezentanci Polski – Jarosław Janicki (z wynikiem 2:25:51) oraz Mariola Młynarska (3:30:22);
(S) zdobycie przez piłkarzy wodnych Łódzkiego Sportowego Towarzystwa Waterpolowego piątego mistrzostwa Polski w piłce wodnej mężczyzn;
wprowadzenie (19 sierpnia) czapek z herbem Łodzi i szarf w barwach miasta (złotej i czerwonej) jako elementów stroju urzędnika podczas oficjalnych uroczystości;
(L) obchody 60. rocznicy likwidacji Litzmannstadt Ghetto; wzięło w nich udział kilka tysięcy gości z Polski i z zagranicy; odsłonięcie (29 sierpnia) nowego pomnika na stacji kolejowej Radegast – autorstwa Czesława Bieleckiego – kształtem nawiązującego do macew, upamiętniającego ostatnią podróż łódzkich Żydów do obozu zagłady; założenie parku Ocalałych;
(Z) założenie (30 sierpnia) w dolinie rzeki Łódki (pomiędzy ul. Wojska Polskiego a ogródkami działkowymi przy ul. Źródłowej) parku Ocalałych, o powierzchni 8,54 ha (w okresie międzywojennym obecny obszar parku zajmował Zarząd Plantacji Miejskich, a po wojnie Zarząd Zieleni Miejskiej, a następnie Łódzkie Przedsiębiorstwo Ogrodnicze); założenie parku upamiętnia kamień pamiątkowy – okazały głaz z tablicą, a na niej napis w czterech językach:
Park Ocalałych założony przez prezydenta miasta Łodzi 30 sierpnia 2004 r. w 60. rocznicę likwidacji Litzmannstadt Ghetto dla upamiętnienia tragicznych wydarzeń z lat 1940–1944, z inicjatywy ocalałych mieszkańców getta[
Park powstał według projektu Grażyny Ojrzyńskiej; 29 sierpnia 2004 r. posadzono pierwsze 387 drzew (w następnych latach dosadzano kolejne); w latach 2004–2006 usypano 8-metrowy Kopiec Pamięci (o średnicy 40 m), zbudowano pomnik Polaków Ratujących Żydów (według projektu Czesława Bieleckiego) oraz wyregulowano koryto rzeki Łódki; powstały również alejki i place o nawierzchni żwirowo-glinkowej i z kostki granitowej; 27 sierpnia 2009 r. na szczycie kopca ustawiono Ławkę Jana Karskiego; 29 sierpnia 2009 r. odsłonięto obelisk Żegoty (według projektu Zbigniewa Dudka); 9 sierpnia 2013 r. ukończono budowę siedziby Centrum Dialogu im. Marka Edelmana (trwała pięć lat)
(U) otwarcie (10 grudnia) – po wieloletniej gruntownej przebudowie – nowoczesnego, futurystycznego gmachu Filharmonii im. Artura Rubinsteina przy ul. Narutowicza 20/22; budynek, którego projektantem był krakowski architekt Romuald Loegler, nawiązuje do charakteru Domu Koncertowego Ignacego Vogla z końca XIX w.[22];
(S) zdobycie (11 grudnia) przez Aleksandrę Urbańczyk (MKS Trójka Łódź) złotego medalu w wyścigu na 100 m stylem zmiennym, podczas pływackich mistrzostw Europy na krótkim basenie w Wiedniu (dwa dni wcześniej siedemnastoletnia łodzianka zdobyła srebrny medal w wyścigu na 200 m stylem zmiennym);
(I) podjęcie decyzji (17 grudnia) przez Komisję Europejską o przyznaniu miastu 71 mln euro (połowa potrzebnej kwoty) na rozbudowę i modernizację sieci wodno-kanalizacyjnej; w ramach projektu, największego tego typu w kraju, wybudowanych zostało ponad 169 km kanalizacji sanitarnej, 93 km kanalizacji deszczowej i prawie 64 km sieci wodociągowej; dzięki dotacji do końca 2009 r. sieć wodociągów i kanałów ściekowych objęła całą zurbanizowaną strefę miasta
(S) (U) (Z) uruchomienie całorocznego toru saneczkowego na Rudzkiej Górze, jedynego i pierwszego tego typu obiektu w okolicy;
(Ś) (W) Łodzianinem Roku 2004 został prof. Marek Belka.

[madohora]

2006
(S) 3. edycja łódzkiego maratonu (14 maja); zwyciężyli zawodnik Ukrainy Wałerij Dekanenko (z wynikiem 2:23:39) oraz reprezentantka Polski Ewa Fliegert (2:53:43);
(G) (H) (K) (U) otwarcie (17 maja) Manufaktury (po pięciu latach opracowywania projektu i prawie czterech latach budowy) – największego centrum handlowo-rekreacyjno-kulturalnego w Polsce i jednego z największych w Europie (powierzchnia 27 ha), mieszczącego się pomiędzy ulicami Zachodnią, Ogrodową, Drewnowską i nowo wybudowaną ulicą Jana Karskiego. Centrum powstało na terenach pofabrycznych Izraela Poznańskiego, jednego z największych fabrykantów łódzkich;
(N) otwarcie (31 maja) Europejskiego Regionalnego Centrum Ekohydrologii UNESCO przy ul. Tylnej 3 – pierwszej tego typu placówki na świecie, drugiego centrum pod auspicjami UNESCO w Polsce (po Instytucie Biologii Molekularnej i Komórkowej w Warszawie);
(G) otwarcie (8 czerwca) na Nowym Józefowie największej na świecie fabryki Gillette; budowa trwała dwa lata i kosztowała 120 mln euro; fabryka zajęła prawie 93 tys. m² i według planów miała produkować ok. 1,5 miliarda maszynek do golenia rocznie;
(S) zdobycie (26 czerwca) przez rugbystów „Budowlanych” Łódź drugiego mistrzostwa Polski w rugby; w decydującym meczu na stadionie Budowlanych przy ul. Górniczej łodzianie pokonali zespół Folc AZS Warszawa 28:24 (16:12);
(S) zdobycie przez piłkarzy wodnych Łódzkiego Sportowego Towarzystwa Waterpolowego siódmego mistrzostwa Polski w piłce wodnej mężczyzn;
dokonanie (8 lipca) – w ramach obchodów Dnia Reymonta – oficjalnej zmiany nazwy łódzkiego portu lotniczego Łódź-Lublinek na Port lotniczy Łódź im. Władysława Reymonta;
(E) (K) otwarcie (22 września) Muzeum Komunikacji Miejskiej w Łodzi; powstałe z inicjatywy Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego przy udziale Klubu Miłośników Starych Tramwajów muzeum stanowi kontynuację działającej od 1977 r. Izby Tradycji MPK (w latach 70. nazywała się Izbą Tradycji i Perspektyw);
(A) Jerzy Kropiwnicki został ponownie wybrany (26 listopada) prezydentem Łodzi; zagłosowało na niego 55,7% łodzian (jego konkurent Krzysztof Kwiatkowski otrzymał 44,3% głosów);
(D) (K) zmarł (29 listopada) Leon Niemczyk, legenda polskiego kina, łodzianin z wyboru (m.in. występował w Teatrze Powszechnym w Łodzi); prochy Niemczyka spoczęły na łódzkim Starym Cmentarzu przy ul. Ogrodowej;
(S) zdobycie (7 grudnia) przez Aleksandrę Urbańczyk brązowego medalu w wyścigu na 200 m stylem zmiennym, podczas pływackich mistrzostw Europy na krótkim basenie w Helsinkach;
(Ś) (W) Łodzianinem Roku 2006 został Leszek Markuszewski.

[madohora]

2008
(S) zdobycie (6 stycznia) przez Marzenę Wasiuk („Primus” Łódź) złotego medalu w przełajowych mistrzostwach Polski w Złotym Potoku k. Częstochowy;
(U) otwarcie (16 stycznia) hotelu „Campanile” przy al. Piłsudskiego 27; w sześciopiętrowym budynku znalazły się 104 dwuosobowe, klimatyzowane pokoje; do dyspozycji gości oddano też trzy sale konferencyjne, restaurację na 80 osób oraz bar; to ósmy w Polsce obiekt tej sieci;
(S) (U) oddanie do użytku (31 stycznia) „Aquaparku Łódź – Fala” przy al. Unii Lubelskiej 4; kompleks basenów na Zdrowiu powstał w miejscu zamkniętego w 1992 r. kąpieliska „Fala”; teren obiektu ma około 10 ha powierzchni, z czego około 2,5 tys. m² stanowi lustro wody;
(S) II Międzynarodowy Mityng Skoku Wzwyż Pedro’s Cup Łodź 2008 (9 lutego) w hali Parkowej przy ul. Małachowskiego; zwyciężył Polak Michał Bieniek (2,26) przed Czechem Svatoslavem Tonem (2,24) oraz Finem Oskarim Frösénem (2,24);
(W) zrealizowany w łódzkim Se-ma-forze Piotruś i wilk otrzymał (25 lutego) Oscara jako najlepszy krótkometrażowy film animowany;
(M) (N) otwarcie (w marcu) przy Placu Wolności 2 Muzeum Farmacji im. prof. Jana Muszyńskiego; siedzibą muzeum jest mieszczańska kamienica, w której od 1840 r. działa nieprzerwanie do dziś pierwsza łódzka apteka; w odtworzonych pomieszczeniach z przełomu XIX i XX w. zgromadzono ponad 3 tys. eksponatów, m.in. zabytkowe meble, kolekcję wag aptecznych oraz moździerzy żeliwnych i porcelanowych, naczynia do przechowywania środków leczniczych i przyrządy do wytwarzania różnych postaci leków;
(S) turniej finałowy Ligi Mistrzów w piłce siatkowej mężczyzn (29–30 marca) w hali sportowej MOSiR, z udziałem „Skry” Bełchatów, „Dynama” Kazań, „Copra Berni” Piacenza oraz „Sisley” Treviso; mistrzowie Polski w meczu o brązowy medal pokonali włoskie „Sisley” Treviso 3:2 i zajęli trzecie miejsce;
(D) zmarł (9 kwietnia) Andrzej Ostoja-Owsiany, pierwszy niekomunistyczny przewodniczący Rady Miejskiej w Łodzi w latach 1990–1994, poseł na Sejm II kadencji, senator RP IV kadencji; miał 77 lat; został pochowany na Starym Cmentarzu w Łodzi;
otwarcie (1 maja) pod pl. Wolności pierwszego w Polsce Muzeum Kanału „Dętka”, które nazwę zawdzięcza owalnemu kształtowi. Oprócz zabytkowych wnętrz można w nim oglądać wystawę archiwalnych fotografii, dokumentów i przedmiotów związanych z budową łódzkich kanałów i wodociągów;
wmurowanie (16 maja) obelisku (obok budynku dawnego ratusza) upamiętniającego 185. urodziny ul. Piotrkowskiej – pierwotnie tworzyło go 185 metalowych płytek o grubości 1 cm; zaplanowano, że obelisk ma co roku przyrastać o jeden centymetr dzięki dokładaniu kolejnych płytek;
(S) 5. edycja łódzkiego maratonu (18 maja); zwyciężyli Kenijczyk Richard Rotich (z wynikiem 2:21:14) oraz reprezentantka Polski Arleta Meloch (2:47:24);
(K) koncert Królewskiej Orkiestry Filharmonicznej (5 czerwca) w Filharmonii Łódzkiej; to trzeci występ zespołu w Polsce (wcześniej w 1999 r. we Wrocławiu oraz w 2001 r. w Poznaniu);
(T) (U) oddanie do użytku (13 czerwca) drogi rowerowej wzdłuż al. Jana Pawła II i al. Włókniarzy; trasa licząca ok. 11 km połączyła Górną na południu z Radogoszczem na północy miasta; koszt inwestycji to 12 mln zł, w tym dotacja Unii Europejskiej w wysokości 75%;
(S) zdobycie przez piłkarzy Grembach-Piórkowscy Zgierz (obecnie Grembach Łódź) pierwszego mistrzostwa Polski w piłce nożnej plażowej (kolejne w latach 2009, 2011–2013 i 2015–2016);
(T) oddanie do użytku (1 lipca) łódzkiego odcinka projektowanej trasy Łódzkiego Tramwaju Regionalnego; pierwszy dzień kursowania niskopodłogowych, pięcioczłonowych wagonów Pesa Tramicus 122N na trasie zajezdnia Helenówek – Chocianowice; łącznie MPK – Łódź zakupiło 10 pojazdów tego typu;
(S) zdobycie (27 lipca) przez Filipa Kubiatowicza złotego medalu mistrzostw świata w futbolu stołowym w Wiedniu (zwanym popularnie piłkarzykami lub trambambulą); 24-letni łodzianin tytuł wywalczył w kategorii single semi-pro;
(R) pierwsze poza kościołem publiczne odmówienie (28 września) na ulicach Koronki do Miłosierdzia Bożego z inicjatywy grupy wiernych „Iskra Bożego Miłosierdzia”, działającej w łódzkiej parafii Najświętszego Imienia Jezus; modlitwę odmówiono przy 111 łódzkich skrzyżowaniach; w kolejnych latach zwyczaj rozprzestrzenił się do wielu miast na wszystkich kontynentach[45];
otwarcie (29 września) skansenu łódzkiej architektury drewnianej przy Centralnym Muzeum Włókiennictwa. Na terenie skansenu znalazły się: modrzewiowy kościółek z Nowosolnej, willa letniskowa z Rudy Pabianickiej oraz pięć domów rzemieślników;
(E) (S) rozpoczęcie działalności (1 października) Wyższej Szkoły Sportowej im. Kazimierza Górskiego przy ul. Milionowej 12; to pierwsza uczelnia w Łodzi, kształcąca nauczycieli wychowania fizycznego, instruktorów, trenerów i animatorów sportu;
(S) otwarcie (15 października) w parku im. księcia Józefa Poniatowskiego (w północno-wschodniej jego części) toru do dirt jumpingu; koncepcję toru opracowało łódzkie stowarzyszenie Alternatywa BMX;
(L) III Światowe Spotkanie Łodzian (w październiku);
(H) wmurowanie (5 listopada) u zbiegu ulic Pabianickiej i Chocianowickiej kamienia węgielnego pod budowę centrum handlowego Port Łódź, z największym w Polsce salonem IKEA;
(D) zmarł (11 listopada) Ludwik Sobolewski, prezes Widzewa Łódź w latach 1978–1987 oraz 1989–93; na okres jego pracy w Widzewie przypadły największe sukcesy klubu, który awansował wówczas do ekstraklasy, a następnie zdobył 2-krotnie mistrzostwo Polski oraz awansował do półfinału Pucharu Europy Mistrzów Krajowych w 1983 r.; L. Sobolewski został pochowany w katolickiej części cmentarza „Zarzew” w Łodzi;
(K) otwarcie (20 listopada) w budynku przędzalni byłych zakładów Izraela Poznańskiego oddziału Muzeum Sztuki – ms²; na otwarciu pojawili się m.in. minister kultury – Bogdan Zdrojewski, animator kultury, twórca festiwalu w Edynburgu – Richard Demarco, były tenisista, kolekcjoner sztuki – Wojciech Fibak oraz artyści – Magdalena Abakanowicz i Roman Opałka;
(D) (K) zmarł (20 listopada) Jan Machulski, aktor filmowy, teatralny i telewizyjny, reżyser i pedagog; od 12 listopada 2008 Honorowy Obywatel Miasta Łodzi;
(S) zdobycie (23 listopada) przez Martę Dąbrowską („Harasuto” Łódź) złotego medalu mistrzostw Europy karate shōtōkan (ESKA) seniorek w kumite drużynowym w Crawley;
(Ś) (W) Łodzianką Roku 2008 została Jolanta Chełmińska.

[madohora]

2011
(S) zdobycie (6 marca) przez zawodnika Rudzkiego Klubu Sportowego Adama Kszczota złotego medalu w biegu na 800 metrów podczas halowych mistrzostw Europy w lekkoatletyce w Paryżu;
(K) (V) wizyta Claudii Cardinale (1 kwietnia) na gali otwarcia festiwalu filmowego Philips Cinema Mundi im. Zygmunta Kałużyńskiego w kinie „Silver Screen” przy al. Piłsudskiego 5; dzień później aktorka uczestniczyła w odsłonięciu w kinie „Bałtyk tablicy upamiętniającej Zygmunta Kałużyńskiego oraz gościła w PWSFTviT i w Muzeum Sztuki – ms² w Centrum Handlowym Manufaktura
(S) (U) oddanie do użytku (9 kwietnia) hali Miejskiego Klubu Tenisowego w parku im. księcia Józefa Poniatowskiego, dysponującej trzema kortami ze sztuczną nawierzchnią; nowy obiekt powstał na miejscu starego, który użytkowany był przez ponad 50 lat;
(K) koncerty Rogera Watersa (18–19 kwietnia) w Atlas Arenie – część światowej trasy „The Wall Live”, która odbyła się z okazji 30. rocznicy wydania albumu The Wall przez zespół Pink Floyd;
(S) 7. edycja (po rocznej przerwie) łódzkiego maratonu (5 czerwca); zwyciężyli Kenijczyk Sammy Limo (z wynikiem 2:16:39) oraz reprezentantka Białorusi Maryna Damancewicz (2:42:20);
(S) zdobycie (12 czerwca) przez piłkarzy wodnych Łódzkiego Sportowego Towarzystwa Waterpolowego jedenastego mistrzostwa Polski w piłce wodnej mężczyzn;
(S) 33. Mistrzostwa Europy w Koszykówce Kobiet – ćwierćfinały, półfinały i finał (29 czerwca – 3 lipca) w Atlas Arenie; w meczu finałowym w obecności 5000 widzów drużyna Rosji pokonała zespół Turcji 59:42;
(S) zdobycie (10 lipca) przez piłkarzy Grembacha Łódź trzeciego mistrzostwa Polski w piłce nożnej plażowej;
rozpoczęcie (1 sierpnia) kampanii informacyjnej promującej Łódź „Czy wiesz, że w Łodzi...”; na 50 citylightach, 100 billboardach w Łodzi i regionie oraz na infoscreenach w warszawskim metrze prezentowane były plakaty, m.in. z hasłami: „Czy wiesz, że w Łodzi pracuje się nad lekami zwalczającymi komórki nowotworowe?”, „Czy wiesz, że w Łodzi wymyślono program do sterowania komputerem za pomocą mrugnięć powiek?”, „Czy wiesz, że w Łodzi zaprojektowano pierwszą w Polsce kamizelkę igło-, kulo- i nożoodporną?”;
(R) chrzest dzwonu „Serce Łodzi” (18 września) – nowego dzwonu archikatedralnego, repliki „łódzkiego Zygmunta” zrabowanego przez Niemców w czasie II wojny światowej; dzwon „Serce Łodzi” został odlany z brązu w ludwisarni Helsztyńskich koło Gliwic, ma średnicę 1,6 m i waży ok. 2,5 t; jego chrzestnymi zostali przedstawiciele czterech największych łódzkich wyznań: rzymskokatolickiego, ewangelicko-augsburskiego, prawosławnego i judaistycznego; 18 września został zawieszony na dzwonnicy tymczasowej[51][52];
(T) zamknięcie (16 października) dotychczas istniejącego dworca Łódź Fabryczna i rozpoczęcie prac przygotowawczych pod budowę nowego dworca podziemnego, przystosowanego m.in. do obsługi kolei dużych prędkości; ukończenie budowy planowano pierwotnie na grudzień 2014 r.[53], w rzeczywistości został oddany do użytku 2 lata później
(K) pierwszy Light Move Festival – Festiwal Kinetycznej Sztuki Światła (28–29 października) na ulicy Piotrkowskiej i w przyległych pasażach;
(K) koncert Sade (11 listopada) w Atlas Arenie (pierwszy występ tej wokalistki w Polsce);
(U) rozpoczęcie (w listopadzie) projektu odnowy łódzkich budynków pod nazwą „Mia100 kamienic”[54][55]; założeniem programu Urzędu Miasta Łodzi była poprawa wizerunku miasta w strefie wielkomiejskiej oraz poprawa warunków bytowych mieszkańców nieruchomości poprzez wykonanie kompleksowych remontów budynków będących własnością gminy[56]. W pierwszym roku trwania programu „Mia100 kamienic” udało się zrealizować inwestycje o wartości 20 mln zł. Dwa lata później już za trzykrotnie większą kwotę. Tytułowa setka budynków gruntownie odnowionych przez miasto została przekroczona w 2014 r.[55] W sumie do kwietnia 2016 r. programem rewitalizacji objętych zostało 110 nieruchomości, na których znalazło się ponad 200 różnego typu budynków
prezentacja (6 grudnia) nowego logo Łodzi i hasła promocyjnego „Łódź kreuje”; autorką logotypu, nawiązującego do alfabetu Władysława Strzemińskiego z 1932 r., była Justyna Żychalska;
(S) zdobycie (11 grudnia) przez Aleksandrę Urbańczyk brązowego medalu w sztafecie 4×50 m w stylu zmiennym, podczas pływackich mistrzostw Europy na krótkim basenie w Szczecinie;
(Ś) (W) Łodzianinem Roku 2011 został Radosław Wiśniewski.

[madohora]

2014
(T) zakończenie (27 stycznia) pierwszego etapu rozbudowy infrastruktury kolejowej Łódzkiej Kolei Aglomeracyjnej; przebudowa objęła 9 przystanków kolejowych, wybudowano ponadto 8 nowych, m.in. Łódź Dąbrowa, Łódź Pabianicka i Łódź Radogoszcz Zachód
(U) otwarcie (3 lutego) hotelu „Stare Kino Cinema Residence” w kamienicy przy ul. Piotrkowskiej 120, z 22 apartamentami nawiązującymi nazwą i wystrojem do znanych polskich produkcji filmowych, m.in.: Ziemi obiecanej, Stawki większej niż życie, Kariery Nikodema Dyzmy, Vabanku czy Kingsajzu; w XIX-wiecznej kamienicy w 1899 r. bracia Władysław i Antoni Krzemińscy założyli pierwsze stałe kino w Polsce[63]; 20 lutego 2015 oddano do użytku drugą część hotelu[64];
(K) koncert zespołu Depeche Mode w Atlas Arenie (24 lutego) podczas światowej trasy koncertowej „The Delta Machine Tour”; wysłuchało go ok. 15 000 widzów[65], był to drugi występ zespołu w Łodzi (pierwszy w lutym 2010);
(S) zdobycie (9 marca) przez zawodnika Rudzkiego Klubu Sportowego Adama Kszczota srebrnego medalu w biegu na 800 metrów podczas halowych mistrzostw świata w lekkoatletyce w Sopocie[66];
(K) (W) dramat filmowy Ida w reż. Pawła Pawlikowskiego, wyprodukowany przez łódzki Opus Film, został wybrany (10 marca) przez Polską Akademię Filmową najlepszym filmem 2013 roku – otrzymał statuetki Orła w kategoriach: najlepszy film, najlepsza reżyseria, najlepsza główna rola kobieca i najlepszy montaż
(W) zrewitalizowany budynek zabytkowej elektrociepłowni EC1 zwyciężył (20 marca) w plebiscycie na Bryłę Roku, w którym wybierano najpiękniejszy polski budynek 2013 roku[68];
(K) pierwszy koncert z cyklu „Night of the Proms – Classic Meets Pop” (22 marca) w Atlas Arenie; wystąpili: Amy Macdonald, OMD, Coolio, John Miles, Le Div4s i Natalia Kukulska oraz Akademicki Chór Politechniki Łódzkiej[69];
(S) 10. edycja łódzkiego maratonu (13 kwietnia); zwyciężyli reprezentanci Polski – Yared Shegumo (z wynikiem 2:10:41) oraz Karolina Jarzyńska (2:28:12);
(K) otwarcie (8 maja) Art Inkubatora na terenie Fabryki Sztuki przy ul. ks. bpa Tymienieckiego 3, w trzech zrewitalizowanych budynkach dawnych zakładów Scheiblera; na 7000 m² znajduje się 12 biur, 4 galerie i dwie pracownie
(K) koncert Petera Gabriela w Atlas Arenie (12 maja) w ramach trasy upamiętniającej 25. rocznicę wydania albumu So
(S) zdobycie (25 maja) przez piłkarzy wodnych Łódzkiego Sportowego Towarzystwa Waterpolowego trzynastego mistrzostwa Polski w piłce wodnej mężczyzn[72];
(K) koncert zespołu Black Sabbath w Atlas Arenie (11 czerwca) w ramach światowej trasy koncertowej promującej dziewiętnastą studyjną płytę zespołu, zatytułowaną 13; zespół był gwiazdą pierwszego dnia 3. edycji Impact Festival
(T) oficjalne otwarcie (15 czerwca) pierwszej trasy Łódzkiej Kolei Aglomeracyjnej – z Łodzi Kaliskiej do Sieradza
(I) (U) oficjalne otwarcie (27 czerwca) ulicy Piotrkowskiej po trwającym półtora roku remoncie odcinka między pl. Wolności a al. Piłsudskiego; wymieniono podziemne instalacje, ułożono 46 000 m² granitowych płyt i kostki, zainstalowano 178 nowych latarni, ustawiono 112 ławek, 96 koszy na śmieci i 78 stojaków na rowery, posadzono 64 drzewka
(U) oficjalne otwarcie (28 czerwca) podwórca miejskiego (uznanego po raz pierwszy w Łodzi i w Polsce za niderl. woonerf), którym stała się ulica 6 Sierpnia na odcinku między ul. Piotrkowską a al. Kościuszki; inwestycja została zrealizowana z budżetu obywatelskiego 2014
(N) (W) łódzka Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera zajęła drugie miejsce na świecie (za londyńską National Film and Television School) w rankingu szkół filmowych magazynu „The Hollywood Reporter” (nie uwzględniał uczelni ze Stanów Zjednoczonych)[78];
(S) zdobycie (3 sierpnia) przez piłkarzy KP Łódź pierwszego mistrzostwa Polski w piłce nożnej plażowej
(S) zdobycie (15 sierpnia) przez zawodnika Rudzkiego Klubu Sportowego Adama Kszczota złotego medalu w biegu na 800 metrów podczas mistrzostw Europy w lekkoatletyce w Zurychu[80];
(T) (U) otwarcie (1 września) trasy Górnej, o długości 4,5 km, łączącej al. Jana Pawła II z ul. Rzgowską[81]; trasa jest częścią drogi krajowej nr 1 (E75);
(S) 18. Mistrzostwa Świata w Piłce Siatkowej Mężczyzn – w Atlas Arenie odbyły się (10–20 września) mecze II i III fazy grupowej oraz mecz o 5. miejsce; mecze w Łodzi obejrzało łącznie 102 000 widzów[82];
(E) (K) (N) (U) otwarcie (25 września) gmachu Regionalnego Ośrodka Kultury, Edukacji i Dokumentacji Muzycznej przy al. 1 Maja 4
(Ś) (W) kompleks Off Piotrkowska został (21 października) „nowym cudem Polski” w plebiscycie na „7 nowych cudów Polski” miesięcznika „National Geographic Traveler”
(K) koncert Lenny’ego Kravitza (15 grudnia) w Atlas Arenie w ramach trasy koncertowej promującej album Strut
(Ś) (W) Łodzianami Roku 2014 zostali Beata Konieczniak i Wojciech Szrajber; nagrodę honorową Civis Lodziensis przyznano Cezaremu Grabarczykowi

[madohora]

Największa akcja wysiedleńcza miała miejsce na przełomie 14–15 stycznia 1940 roku kiedy to hitlerowcy wysiedlili ok. 5 tysięcy pozostałych mieszkańców osiedla. Lokatorów budzono waleniem w drzwi. Po otwarciu do mieszkań wchodzili uzbrojeni Niemcy prowadzeni przez miejscowych członków mniejszości niemieckiej tzw. Volksdeutchów pełniących rolę tłumaczy nakazując zaskoczonym mieszkańcom opuszczenie mieszkań. Ludzie mieli 15–20 minut na ubranie się i zabranie najpotrzebniejszych rzeczy po czym przewożono ich do dawnej fabryki tkanin B.A. Gliksmana przy ul. Łąkowej 4 gdzie znajdował się Centralny obóz przesiedleńczy (niem. Durchgangslager I der Umwandererzentralstelle Posen, Dienststelle Litzmannstadt). Na dziedzińcu wysiedlonych rejestrowano, a potem pędzono do nieogrzewanych pofabrycznych hal, w których przeprowadzano segregacje rasową oraz oddzielano starsze osoby od dzieci. Dzieci o nordyckich rysach przeznaczano do germanizacji, a sprawne i względnie młode osoby wywożono na roboty przymusowe w głąb Rzeszy. Pozostałą część wywieziono na tereny znajdujące się w granicach Generalnego Gubernatorstwa i zasiedlano nimi powiaty: opoczyński, piotrkowski, łowicki, skierniewicki oraz Podkarpacie.

[madohora]

Miejscowość ma metrykę średniowieczną. Łódź początkowo była małą wsią leżącą w granicach historycznej ziemi łęczyckiej, którą władali książęta łęczyccy. Pierwsza wzmianka znajduje się w dokumencie sygnowanym przez księcia ziemi łęczyckiej i dobrzyńskiej Władysława Garbatego z 1332 r., który związany był z nadaniem kilku wsi, w tym również wsi o nazwie Lodza („Łodzia”)[29], w wieczyste posiadanie biskupom kujawskim[28][30]. Prawa miejskie nadane zostały miejscowości w Przedborzu nad Pilicą 29 lipca 1423 r., a wraz z nimi pozwolenie na organizowanie targów

[madohora]

Po II rozbiorze Polski w 1793 r. Łódź trafia do zaboru pruskiego[38][37]. W tym czasie liczyła jedynie 250 mieszkańców, a obszar zabudowany obejmował obecne Stare Miasto. Ze względu na niewielkie rozmiary pruskie władze w 1794 roku rozważały odebranie miejscowości praw miejskich i przekształcenie jej ponownie w wieś. W 1798 roku, wskutek sekularyzacji dóbr kościelnych, stała się miastem rządowym. Od 1807 roku należała do Księstwa Warszawskiego, a od 1815 roku do Królestwa Polskiego

[madohora]

W latach 1824–1827 wytyczono osadę „Łódka”, położoną na południe od „Nowego Miasta”, wzdłuż osi, którą stanowiła ulica Piotrkowska. Po regulacji fabryczna Łódź składała się z sześciu części rozlokowanych na pięciowiorstowej długości. W jej skład wchodziły: Stare Miasto, osada sukiennicza zwana „Nowym Miastem”, osada tkacka, osada prządnicza, Osada Szlązaki oraz Nowa Dzielnica

[madohora]

kres po upadku powstania listopadowego (1831 r.) przyniósł bariery celne i pewną stagnację. W 1850 miasto było już dość znaczne i funkcjonowali w nim liczni rzemieślnicy: „13 bednarzy, 2 brukarzy, 4 blacharzy, 7 felczerów, 6 cieśli, 6 czapników, 4 dekarzy, 1 folusznik, 3 garbarzy, 5 gwoździarzy, 2 introligatorów, 1 kominiarz, 1 konował, 1 kotlarz, 10 kowali, 48 krawców, 8 kołodziejów, 2 koszykarzy, 2 kapeluszników, 2 mechaników, 21 muzykantów, 4 modniarki, 22 młynarzy, 2 mosiężników, 4 mydlarzy, 9 murarzy, 32 piekarzy, 3 piernikarzy, 2 piwowarów, 10 powroźników, 4 praczki, 2 postrzygaczy, 2 pompiarzy, 8 rymarzy, 33 rzeźników, 1 rękawicznik, 10 ślusarzy, 5 szklarzy, 5 szwaczek, 39 szewców, 31 stolarzy, 7 sztycharzy, 3 szmuklerzy, szczotkarz, 10 tokarzy, 2 waciarzy, 3 zegarmistrzów, złotnik, 15 zdunów”. W sumie w mieście miało swoją siedzibę 18 cechów rzemieślniczych, a także dwie apteki, cukiernia, kawiarnia, trzech lekarzy oraz siedem ówczesnych hoteli – tzw. domów zajezdnych

[madohora]

Jednocześnie miasto było w tym okresie areną powtarzających się strajków i rozruchów robotniczych, przeradzających się nieraz w krwawe zajścia. Jednym z pierwszych był strajk w 1872 r. w fabryce Karola Scheiblera. W 1892 r. nastąpił tzw. bunt łódzki zakończony interwencją wojska[54]. Do największych starć doszło w czasie Rewolucji 1905 roku, w czasie której m.in. dokonano zamachu na fabrykanta Juliusza Kunitzera[

[madohora]

W listopadzie 1918 r. Łódź weszła w skład tworzącego się państwa polskiego. Stanowiąc drugi co do wielkości ośrodek miejski w Polsce, Łódź po raz pierwszy w historii uzyskała rangę ośrodka administracji regionalnej, stając się siedzibą władz wojewódzkich. W 1924 r. wybudowano brakujące połączenie kolejowe w kierunku północnym, łącząc Łódź z Toruniem i Gdańskiem przez Zgierz, Łęczycę i Kutno.
Ze względu na silną pozycję mniejszości narodowych w mieście (w 1931 r. wśród 357 tys. mieszkańców Łodzi było 59% Polaków, 31,7% Żydów oraz 8,9% Niemców) i jego przemysłowy charakter Łódź pozbawiona była poważniejszego wsparcia inwestycyjnego ze strony państwa polskiego, co zrzuciło cały ciężar rozwoju infrastruktury na barki lokalnego samorządu. Magistrat jako pierwszy wprowadził w 1919 r. powszechny obowiązek szkolny[60][61], sfinansował budowę sieci szpitali i nowoczesnych szkół podstawowych, a w r. 1930 wydatnie wsparł utworzenie w Łodzi jednego z pierwszych w Europie muzeów sztuki współczesnej. Do 1939 r. nie ulokowano jednak w Łodzi uniwersytetu ani żadnej innej państwowej instytucji kulturalnej o większym znaczeniu. Jedną z głównych inwestycji transportowych kraju – magistralę węglową – wytyczono w latach 1928–1933 35 km na zachód od Łodzi, zaprzepaszczając szanse na dogodne połączenie miasta z południem kraju.
W okresie międzywojennym Łódź była jednym z miast, w których duże wpływy mieli komuniści. W 1934 roku na unieważnioną listę komunistyczną w wyborach do Rady Miejskiej oddanych zostało ok. 40 tys. głosów. Od początku 1936 roku dość dobrze układała się współpraca łódzkich organizacji PPS oraz nielegalnej KPP. W kolejnych wyborach do Rady Miejskiej we wrześniu 1936 roku na wspólną listę socjalistyczno-komunistyczną padło prawie 95 tys. głosów co dało 34 mandaty w 72 osobowej Radzie[63].
W pierwszej połowie 1936 roku w mieście doszło do ekscesów o podłożu antysemickim

[madohora]

W dniach 9 i 10 listopada 1939 r. okupanci przeprowadzili tzw. Intelligenzaktion Litzmannstadt będącą regionalną częścią akcji przeprowadzonej przez Niemców w całej okupowanej Polsce w ramach tzw. Intelligenzaktion – „Akcji Inteligencja”. Była ona wymierzona w polską elitę intelektualną mieszkającą w regionie łódzkim. W dniach 9 i 10 listopada 1939 r. w lasach lućmierskich rozstrzelano ok. 500 osób, a do grudnia w sumie wymordowano w nich około 1500 intelektualistów, urzędników oraz duchownych]. W sumie podczas okupacji, w lesie koło Lućmierza, Niemcy zamordowali ok. 30 tys. osób. Byli to głównie więźniowie narodowości polskiej i żydowskiej z Radogoszcza i getta łódzkiego.

[madohora]

2016
(E) (W) otwarcie (8 stycznia) najnowocześniejszego w Polsce planetarium w zrewitalizowanej dawnej elektrowni EC1 Wschód przy ul. Targowej 1/3, wyposażonego w ekran sferyczny na kopule o średnicy 14 m i rozdzielczości ponad 32 mln pikseli, 6 projektorów (sterowanych przez 12 komputerów) oraz 110 rozkładanych do pozycji półleżącej foteli dla widzów[138][139]; 31 sierpnia planetarium zdobyło tytuł „nowego cudu Polski” w plebiscycie na „7 nowych cudów Polski” miesięcznika „National Geographic Traveler”[140];
(S) 12. halowy mityng lekkoatletyczny Pedro’s Cup w Atlas Arenie (5 lutego); impreza odbyła się po raz drugi w Łodzi; rozegranych zostało osiem konkurencji: bieg na 60 metrów kobiet i mężczyzn, bieg na 60 metrów przez płotki kobiet i mężczyzn, skok wzwyż kobiet i mężczyzn, skok o tyczce mężczyzn oraz pchnięcie kulą mężczyzn; podczas konkursu pchnięcia kulą Michał Haratyk czterokrotnie poprawiał swój rekord życiowy, łącznie poprawiając go o 61 cm (w ostatniej próbie zawodnik ten osiągnął rezultat 21,35 m i objął pozycję lidera światowych tabel); ponadto najlepszy rezultat na świecie wyrównało dwoje zawodników: Kamila Lićwinko w skoku wzwyż (1,97 m) i Yuniel Pérez w biegu na 60 metrów (6,53 s); jedną z gwiazd łódzkiego mityngu był halowy mistrz świata w skoku wzwyż Mutazz Isa Barszim (zawodnik skoczył 2,29 m, co zapewniło mu zwycięstwo);
(W) budynek hotelu „Andel’s” zwyciężył (11 lutego) w kategorii „Bryła – obiekty hotelowe” w konkursie Property Design Awards 2016, w którym wybierano najlepsze w Polsce inwestycje komercyjne i publiczne dekady 2005–15[141];
(D) zatrzymanie (15 lutego) Romana Kotlińskiego – redaktora naczelnego tygodnika „Fakty i Mity”, posła na Sejm VII kadencji – oraz przeszukanie pomieszczeń redakcji przy ul. Zielonej 15 przez funkcjonariuszy CBŚP; Prokuratura Apelacyjna w Łodzi przedstawiła mu zarzuty wielokrotnego podżegania dwóch osób do zabójstwa swojej byłej żony, posiadania bez zezwolenia broni palnej i amunicji, działania na szkodę interesów majątkowych spółki z o.o. „Błaja News” (wydawcy tygodnika), przywłaszczenia na szkodę tejże spółki pieniędzy w kwocie nie mniejszej niż 900 000 zł i wyłudzenia pieniędzy na szkodę dwóch zakładów ubezpieczeń z tytułu nienależnych świadczeń odszkodowawczych wypłaconych w związku z upozorowaniem kradzieży dwóch samochodów; 17 lutego sąd rejonowy orzekł o jego tymczasowym aresztowaniu[142]. 13 sierpnia 2019 Sąd Okręgowy w Łodzi orzekł o jego winie i nieprawomocnie skazał go na 10 lat pozbawienia wolności[143];
(E) otwarcie (5 marca) Centrum Edukacji im. Żołnierzy Wyklętych przy ul. Próchnika 42; podczas uroczystości odsłonięta została umieszczona na ścianie kamienicy tablica upamiętniająca żołnierzy i członków organizacji niepodległościowych, walczących o niezawisłość Polski po 1944 roku. W placówce planowane jest uruchomienie (pod patronatem Związku Strzeleckiego Rzeczypospolitej) od września 2016 r. Gimnazjum Kadetów im. Zygmunta Szendzielarza „Łupaszki”, I Liceum Ogólnokształcącego Kadetów im. Stanisława Sojczyńskiego „Warszyca” i Policealnego Studium Bezpieczeństwa im. Macieja Kalenkiewicza „Kotwicza”[144];
(M) oficjalne otwarcie (6 marca) Centrum Medycznego im. dr. Wacława Łęckiego przy ul. Przedświt 57, prowadzonego przez bonifratrów, wybudowanego w latach 2006–2016[145][146]. Budowa obiektu kosztowała około 6 mln złotych, z czego 3,5 mln zł pokryto ze sprzedaży nieruchomości przekazanej w darze przez dr. Wacława Łęckiego[147];
(A) (P) podjęcie (9 marca) przez Radę Miejską w Łodzi uchwały o zaniechaniu z dniem 1 kwietnia pobierania opłaty handlowej od kupców prowadzących działalność na targowiskach; w trakcie dyskusji przewodniczący Tomasz Kacprzak uznał pobieranie opłaty handlowej za anachronizm sięgający średniowiecza[148];
(K) trzeci koncert z cyklu „Night of the Proms – Classic Meets Pop” (12 marca) w Atlas Arenie; wystąpili: Zucchero, Lisa Stansfield, Simple Minds, Jennifer Pike, John Miles, Blue Café; artystom towarzyszyła orkiestra Il Novecento oraz Akademicki Chór Politechniki Łódzkiej[149];
(E) (S) otwarcie (22 marca) boiska wielofunkcyjnego z pierwszym w Polsce szkolnym boiskiem typu „Orlik” do rugby przy Gimnazjum nr 41 im. Stefana Żeromskiego przy ul. Bohdanowicza 11; inwestycję zrealizowano w ramach budżetu obywatelskiego[150];
(U) wmurowanie (22 marca) kamienia węgielnego pod biurowiec „Nowa Fabryczna” – pierwszy w Nowym Centrum Łodzi, powstający u zbiegu ulic Składowej i Knychalskiego[151]; gmach oddano do użytku w październiku 2017 r. (zobacz »);
(T) Łódź zajęła 3. miejsce w świecie (po Meksyku i Bangkoku) w rankingu TomTom Traffic Index obejmującym najbardziej zakorkowane miasta świata (bez względu na liczbę mieszkańców), opublikowanym w marcu przez firmę TomTom – czas podróży był wydłużony z powodu korków średnio o 54% (w Meksyku o 59%, w Bangkoku o 57%), a podczas popołudniowo-wieczornego szczytu o 98%[152];
(U) rozpoczęcie (29 marca) przez firmę Bacoli Properties budowy kompleksu biurowo-hotelowego „Hi Piotrkowska 155” przy ul. Piotrkowskiej 155 / al. Mickiewicza 2, w którego skład weszły 7-piętrowy hotel sieci „Hampton by Hilton” połączony z 19-piętrowym biurowcem o wysokości 76 m oraz osobny, 5-piętrowy biurowiec[153][154];
(S) 12. edycja łódzkiego maratonu (17 kwietnia); zwyciężyli Etiopczyk Abraw Misganaw (z wynikiem 2:13:24) oraz Kenijka Mutga Racheal Jemutai (2:31:41)[155];
(I) (T) uruchomienie (30 kwietnia) przez firmę Nextbike Polska sieci Łódzkiego Roweru Publicznego obejmującej 100 samoobsługowych stacji wyposażonych w terminale i stojaki oraz łącznie 1000 rowerów[156]; 1 sierpnia uruchomiono 101. stację w Porcie Łódź (sfinansowaną przez Port Łódź i sklep „IKEA”)[157]; w II etapie inwestycji sieć rozbudowano na początku sierpnia 2017 r. o kolejnych 47 stacji (zlokalizowanych głównie w osiedlach mieszkaniowych wokół centrum miasta) wyposażonych łącznie w 470 rowerów[158][159];
(S) (U) rozpoczęcie pierwszych prac (16 maja) przy budowie nowego stadionu Klubu Żużlowego „Orzeł” Łódź przy ul. 6 Sierpnia 71[160]; 2 października został wmurowany akt erekcyjny[161], a stadion otwarto w końcu lipca 2018 r. (zobacz »)
(T) rozpoczęcie (19 maja) działalności w Łodzi przez amerykańską firmę „Uber” świadczącą usługi przewozu osób przy wykorzystaniu aplikacji mobilnej kojarzącej pasażerów z kierowcami[162];
(K) koncert Roda Stewarta w Atlas Arenie (28 maja); artysta wystąpił w Łodzi po raz pierwszy, w ramach trasy koncertowej „Rod Stewart: The Hits”, a jego show zgromadził ponad 10 000 widzów[163][164];
(K) Power Festival w Atlas Arenie (7 czerwca) – wystąpiły m.in. zespoły Korn, Megadeth i Sixx:A.M.[165];
(G) (K) Łódź została (14 czerwca) oficjalnym kandydatem Polski w staraniach o organizację tzw. małego Expo w 2022 roku, które poświęcone będzie rewitalizacji miast; stosowne dokumenty podczas zgromadzenia generalnego Międzynarodowego Biura Wystaw Światowych w Paryżu złożyła delegacja w składzie: prezydent miasta Łodzi Hanna Zdanowska, wojewoda łódzki Zbigniew Rau, wiceprezes Rady Ministrów i minister kultury i dziedzictwa narodowego Piotr Gliński oraz wicemarszałek województwa łódzkiego Jolanta Zięba-Gzik; dzień później odbyła się oficjalna prezentacja Łodzi pod hasłem „City reinvented”, czyli miasta stworzonego na nowo[166]; w drugiej turze tajnego głosowania delegatów (15 listopada 2017) kandydatura Łodzi odpadła (zwyciężyło Buenos Aires stosunkiem głosów 62:56)[167];
(K) I Międzynarodowy Festiwal Artystów Ulicznych „Hokus Pokus” (18–19 czerwca) na ul. Piotrkowskiej, z udziałem m.in. połykacza mieczy – Aeriala Manxa z Australii[168];
(R) konsekrowanie (19 czerwca) przez abp. metropolitę łódzkiego Marka Jędraszewskiego kościoła parafialnego pw. Najświętszej Maryi Panny Królowej Pokoju przy ul. Rewolucji 1905 roku 47, wzniesionego w latach 2001–2016[169];
(K) 6. edycja Międzynarodowego Festiwalu Filmu, Muzyki i Idei „PGNiG

[madohora]

2018
(A) (P) wprowadzenie (1 stycznia) znacznych zmian w nazewnictwie miejskim Łodzi, narzucone Ustawą o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki. Na podstawie zarządzeń zastępczych wojewody łódzkiego Zbigniewa Raua zmienione zostały nazwy 27 ulic i jednego placu; 5 stycznia Rada Miejska w Łodzi przywróciła uchwałą wcześniej obowiązującą nazwę placowi Zwycięstwa, zaznaczając jednocześnie, że nazwa ta odnosi się odtąd do wojny polsko-bolszewickiej, a nie do zwycięstwa nad faszyzmem hitlerowskim[; 2 lutego w rozstrzygnięciu nadzorczym wojewoda stwierdził nieważność uchwały[275]; 12 grudnia Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił skargę kasacyjną wojewody na orzeczenie WSA, uchylające zarządzenie zastępcze wojewody, przywracając tym samym placowi nazwę sprzed 1 stycznia 2018 r.
(E) otwarcie (7 stycznia) Centrum Nauki i Techniki w EC1 przy ul. Targowej 1/3; placówka ma około 8500 m² powierzchni wystawienniczej, na której kosztem 45,6 mln zł urządzono trzy ścieżki edukacyjne poświęcone przetwarzaniu energii, rozwojowi wiedzy i cywilizacji oraz tajemnicom mikro- i makroświata
(U) oficjalne otwarcie (12 stycznia) „Przystanku mBank” w Nowym Centrum Łodzi przy ul. Kilińskiego 70/76 – najnowocześniejszego biurowca w Łodzi, dysponującego 24 000 m² powierzchni biurowej, wyposażonego w 16 sal konferencyjnych, kuchnie, game roomy, strefy relaksu i taras na dachu; budynek ma 6 kondygnacji naziemnych (o łącznej wysokości 25 m) i jedną podziemną; koszt jego budowy przekroczył 100 mln zł
(K) (W) w Alei Gwiazd na ul. Piotrkowskiej swoją gwiazdę odsłonił osobiście w dniu 88. urodzin (13 stycznia) kompozytor i dyrygent Zdzisław Szostak[279];
(T) wstrzymanie (4 lutego) na czas nieokreślony eksploatacji linii tramwajów podmiejskich od Helenówka do Zgierza i Ozorkowa, z powodu zużycia jej infrastruktury w stopniu zagrażającym bezpieczeństwu pasażerów[280][281]; linia zgierska funkcjonowała przez ponad 117 lat, a ozorkowska (z trakcją elektryczną), druga pod względem długości linia tramwajowa w Polsce – przez prawie 92 lata[282];
(S) zdobycie (3 marca) przez zawodnika Rudzkiego Klubu Sportowego Adama Kszczota złotego medalu w biegu na 800 metrów podczas halowych mistrzostw świata w lekkoatletyce w Birmingham; Kszczot zdobył tytuł mistrza świata na tym dystansie po raz pierwszy, osiągając czas 1:47,47 i pokonując Amerykanina Drew Windle’a i Hiszpana Saúla Ordóñeza
(S) 14. edycja łódzkiego maratonu (15 kwietnia); w biegu wystartowało 907 zawodników z 15 krajów, a ukończyło go 881; w biegu głównym zwyciężyli Etiopczyk Tarekegn Zewdu Bekele (z wynikiem 2:19:41) oraz Kenijka Jane Jepkogei Kiptoo (2:43:08)
(E) (U) oficjalne otwarcie (17 kwietnia) najnowocześniejszego i największego w Łodzi prywatnego domu akademickiego międzynarodowej sieci BaseCamp Student (pierwsi studenci zamieszkali w nim już na początku listopada 2017 r.), mieszczącego się w dawnym gmachu Łódzkiej Drukarni Dziełowej przy ul. Rewolucji 1905 r. 45, przebudowanym w latach 2016–2017 przez łódzką firmę MCKB Sp. z o.o. (na zlecenie warszawskiej firmy Triton Academicus Sp. z o.o.) kosztem 90 mln zł; w obiekcie znajduje się 487 apartamentów studenckich (jedno- lub dwuosobowych) o powierzchni od 19 do 42 m², z pełnym węzłem sanitarnym i aneksem kuchennym, a także kawiarnia, klub studencki, pralnia, sala kinowa, siłownia, sklep spożywczy i podziemny garaż[285][286][287][288]; trzykrotnie wyższy koszt wynajmu – w porównaniu do oferowanego przez domy akademickie PŁ i UŁ – sprawił, że w dniu otwarcia spośród ponad 300 lokatorów łódzkiego BaseCampu ponad 70% stanowili studenci obcokrajowcy[289];
(T) uruchomienie (26 kwietnia) dwóch miejskich systemów wypożyczania elektrycznych skuterów – sieci Blinkee.city i sieci Jeden Ślad (po 30 pojazdów każda)
(T) uruchomienie (14 maja) przez warszawską firmę Easyshare Sp. z o.o. Sp. k. systemu wspólnego użytkowania samochodów osobowych, wypożyczanych na minuty; w systemie znalazło się 50 aut marki Toyota Yaris Hybrid z napędem hybrydowym, a do końca roku zaplanowano zwiększenie ich liczby do 200; cenę za przejechany 1 km ustalono na 0,65 zł, za 1 minutę jazdy – na 0,50 zł, a za 1 minutę postoju – na 0,10 zł
(R) dostąpienie godności kardynalskiej (28 czerwca) przez pierwszego w historii łodzianina – arcybiskupa Konrada Krajewskiego, jałmużnika papieskiego; uroczystość odbyła się w bazylice św. Piotra na Watykanie podczas zwykłego konsystorza publicznego
(S) (U) otwarcie (18 lipca) w Centrum Sportu przy al. ks. bpa Bandurskiego 7 wielofunkcyjnej hali sportowej na 3017 widzów, wzniesionej przez konsorcjum Przedsiębiorstwa Robót Mostowych „Mosty Łódź” S.A. i SKB S.A. w Warszawie kosztem 38,8 mln zł pochodzących z budżetu miasta[296][297];
(S) (U) otwarcie (29 lipca) nowego stadionu Klubu Żużlowego „Orzeł” Łódź na 10 400 widzów przy ul. 6 Sierpnia 71. Inauguracyjny mecz pomiędzy KŻ „Orzeł” Łódź a Gdańskim Klubem Żużlowym „Wybrzeże”, w ramach 1. ligi Drużynowych Mistrzostw Polski na Żużlu został po dwóch biegach przy stanie 3:9 przerwany i odwołany z powodu opadów ulewnego deszczu
(S) przepłynięcie wpław (27 sierpnia) kanału Catalina, oddzielającego wyspę Catalina od aglomeracji Los Angeles na południowo-zachodnim wybrzeżu Kalifornii, przez łodziankę Aleksandrę Bednarek (UKS SP 149 Łódź), 34-kilometrową trasą z kontynentu na wyspę, w czasie 12 godzin 7 minut 32 sekund. Pływaczka pokonała dystans pod wiatr wiejący z prędkością 15–19 węzłów i stała się pierwszą Polką, która dokonała tego wyczynu
(K) (W) w Alei Gwiazd na ul. Piotrkowskiej swoją gwiazdę odsłonił osobiście (24 września) kompozytor, muzyk jazzowy i aranżer Michał Urbaniak[302];
(U) otwarcie (4 października) biurowca „Ogrodowa Office” przy ul. Ogrodowej 8 u zbiegu z ul. Zachodnią – obiektu o powierzchni całkowitej 28 600 m² na 6 kondygnacjach biurowych, z parterem o funkcji handlowo-usługowej – wzniesionego przez austriacką spółkę Warimpex Finanz- und Beteiligungs AG kosztem ponad 50 mln euro
(K) (W) w Alei Gwiazd na ul. Piotrkowskiej swoją gwiazdę odsłonił osobiście (12 października) artysta grafik, twórca projektu gwiazd tworzących aleję, Andrzej Pągowski[304];
(W) Łódź – jako miasto, które łączy renowację industrialnych przestrzeni z odważnymi projektami architektonicznymi[305] – zajęła (w październiku) 2. miejsce (po egipskiej Dolinie Południowego Nilu) w rankingu „Best in Travel 2019”, w kategorii miejsc na każdą kieszeń („Best Value”), organizowanym corocznie przez prestiżowe wydawnictwo podróżnicze „Lonely Planet” w oparciu o głosy społeczności turystycznej (podróżników)
(K) wspólny koncert Stinga i Shaggy’ego (17 listopada) w Atlas Arenie w ramach trasy koncertowej promującej album 44/876
(E) (V) wizyta Jego Książęcej Wysokości księcia koronnego malezyjskiego stanu Perlis, kanclerza uniwersytetu technicznego Universiti Malaysia Perlis (UniMAP) Tuanku Syeda Faizuddina Putry Jamalullaila (20 listopada) w Politechnice Łódzkiej, wraz z 10 delegatami i 32 studentami UniMAP. Podczas wizyty zostało podpisane porozumienie o współpracy między obiema uczelniami; ponadto goście obejrzeli prezentację na temat życia studenckiego w Polsce oraz zwiedzili kampus PŁ – budynek Centrum Kształcenia Międzynarodowego (IFE), Fabrykę Inżynierów XXI wieku (gmach Wydziału Mechanicznego) i LabFactor (gmach Wydziału Inżynierii Procesowej i Ochrony Środowiska)
(K) (W) odsłonięcie w Alei Gwiazd na ul. Piotrkowskiej (26 listopada) przez Filipa Bajona gwiazdy Witolda Adamka – łodzianina, absolwenta Wydziału Operatorskiego PWSFTviT, operatora filmowego, reżysera i scenarzysty, zmarłego w 2017 roku
(K) koncert thrash metalowego zespołu Slayer (27 listopada) w Atlas Arenie w ramach pożegnalnej trasy „Final World Tour”
(Ś) (W) Łodzianami Roku 2018

[madohora]

2020
- rozpoznanie (11 marca) pierwszego w Łodzi przypadku zakażenia wirusem SARS-CoV-2 – u kobiety, która miała kontakt z osobą chorą na terenie Norwegii
- w Alei Gwiazd na ul. Piotrkowskiej odsłonił osobiście (25 lipca) swoją gwiazdę Tomasz Bagiński[339];
(K) (W) w Alei Gwiazd na ul. Piotrkowskiej odsłonił osobiście (12 września) swoją gwiazdę Paweł Edelman
- w Alei Gwiazd na ul. Piotrkowskiej odsłonił osobiście (1 października) swoją gwiazdę Michał Szewczyk. Odsłonięta także została gwiazda Barbary Połomskiej, w obecności jej rodziny
- 387. zebranie plenarne Konferencji Episkopatu Polski (5–6 października)[e]. Głównym tematem obrad były wyzwania duszpasterskie polskiego Kościoła, m.in. strategia wobec pandemii, przemiany kulturowe, obecność Kościoła w sferze społeczno-politycznej i komunikacja medialna[
- zakończenie modernizacji (6 października) zajezdni autobusowej MPK – Łódź przy ul. Limanowskiego 147/149, przeprowadzonej w ciągu prawie 2 i pół roku kosztem ponad 63 mln zł
- Łódzka Specjalna Strefa Ekonomiczna zajęła (15 października) 3. miejsce w świecie i 1. miejsce w Europie w rankingu za rok 2020 najlepszych stref ekonomicznych (Global Free Zones of the Year 2020) przygotowanym przez brytyjski dwumiesięcznik „fDi Magazine”; ponadto ŁSSE uznano za najlepszą strefę na świecie dla firm z sektora małych i średnich przedsiębiorstw

[madohora]

Ulica Piotrkowska (dług. 4,2 km), szczególnie na odcinku od pl. Wolności do skrzyżowania z al. J. Piłsudskiego. Układ urbanistyczny ulicy Piotrkowskiej jest wpisany do rejestru zabytków

[madohora]

Księży Młyn – zespół fabryk włókienniczych (przede wszystkim przędzalni bawełny) i obiektów towarzyszących, budowanych na terenie Łodzi od 1824

[madohora]

Pierwszym, który zbudował tam manufakturę, był Krystian Wendisch, uruchamiając dużą przędzalnię (1827–1830), następnie, po jego śmierci (1830), Karol Fryderyk Moes, a z kolei po jego śmierci (1863) Teodor Krusche, syn fabrykanta pabianickiego Beniamina Kruschego. Pożar w 1870 przerwał jego działalność produkcyjną. W tym samym roku spaloną fabrykę i całą posiadłość Księżego Młyna i Wójtowskiego Młyna kupił Karol Wilhelm Scheibler, przedsiębiorca dynamicznie rozwijający dotychczas swój zakład bawełniany przy Wodnym Rynku w Łodzi.

[madohora]

Począwszy od lat 70. XIX w. zaczął się rozrastać kolejny kompleks fabryczny Scheiblera – na niespotykaną wcześniej skalę – „Księży Młyn” (według projektu Hilarego Majewskiego – choć atrybucja ta budzi poważne wątpliwości), z największym w Łodzi budynkiem przędzalni bawełny (207 m długości - obecnie ul. Wincentego Tymienieckiego 25)[6], osiedlem dla robotników (obecnie ul. Przędzalniana 46-52) z jednopiętrowymi domami mieszkalnymi dla robotników, tzw. famułami (1886-1890), sklepem fabrycznym tzw. konsumem (1882), z remizą straży pożarnej (1883-1884), szpitalem im. św. Anny (1884), nieodpłatną szkołą dla dzieci robotników, zespołem pałacowym i parkiem wraz ze stawem[6][7][8]. Obecnie ta zwarta dzielnica mieszkalno-przemysłowa, będąca niezwykłym „miastem w mieście”, jest jednym z najciekawszych zabytków przemysłowych na świecie. Zespół fabryczny na Księżym Młynie – zwany też z niemiecka Pffafendorfem – to pierwsze w tej skali, później już nieprześcignione, założenie prezentujące charakterystyczny dla Łodzi układ: fabryka – rezydencja – osiedle mieszkaniowe. To jedna z najlepszych tego rodzaju realizacji, nie tylko na gruncie polskim, ale także i europejskim[9]. Jako kompleks wpisany został do rejestru zabytków, a od kilku lat czynione są starania, by trafił na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

[madohora]

Całość zespołów przemysłowych uzupełniały rezydencje pałacowe: przy Wodnym Rynku (1865) – pałac rodziny Scheiblerów, obecnie Muzeum Kinematografii w Łodzi, przy ulicy Piotrkowskiej w sąsiedztwie Rynku Bielnikowego – obecnie zajmowane przez Politechnikę Łódzką oraz na rogu ulic Przędzalnianej i Emilii (1875) – obecnie Rezydencja Księży Młyn, oddział Muzeum Sztuki. Tę ostatnią zajmował zięć Scheiblera, Edward Herbst z żoną Matyldą.

[madohora]

Zespół I – Wodny Rynek (obecnie Plac Zwycięstwa), ulica Targowa.

Po otrzymaniu od władz miasta w 1854 placu przy Wodnym Rynku Karol Scheibler przystąpił do budowy zespołu fabrycznego. W kolejnych latach od 1855 na Wodnym Rynku wybudował: przędzalnie bawełny (1855 i 1868), tkalnie (1856 i 1868), kotłownie (1856), magazyny (1856 i 1870), wykończalnie (1868). Dodatkowo w latach 1865–1868 postawił zespół pięciu domów robotniczych. Obok przedsiębiorstwa w 1855 wybudował dom mieszkalny dla siebie i swojej rodziny, który w 1865 rozbudowano do postaci neorenesansowego pałacyku, a w 1886 zmodernizowano (dzisiaj mieści się w nim Muzeum Kinematografii w Łodzi).
Przy ul. Targowej z kolei postawiono dom mieszkalny dla pracowników nadzoru technicznego (1896), budynek administracji (początek XX wieku) i centralę handlową (1912).

[madohora]

Zespół III – ulice św. Emilii oraz Widzewska (obecnie Jana Kilińskiego).

Ulica św. Emilii obejmuje: tzw. Bielnik Kopischa (1829) przy ulicy św. Emilii (jeden z najstarszych budynków mieszkalno-fabrycznych w Łodzi nigdy bielnikiem nie był), nowy bielnik (1878), bielnik i wykańczalnię (1880), dwa budynki fabryczne i magazyn (1890), elektrownię (1910–1914[13]), budynki administracji, zespół pięciu domów robotniczych (1900), mieszkania obsługi technicznej (koniec XIX w.) oraz szpital dziecięcy (wybudowany w latach 1904–1905 przez firmę Nestler–Ferrenbach według projektu Pawła Rübensahma
Przy ulicy Jana Kilińskiego wybudowano dwa domy robotnicze (1890) oraz pod numerem 187 (w 1898[16] lub 1899[17]) powstała tzw. Nowa Tkalnia (proj. Paweł Rübensahm) – obiekt znany ze spotkania w 1987 papieża Jana Pawła II z robotnicami przy warsztacie.
W 2015 Księży Młyn został uznany pomnikiem historii 23 maja 2016 Narodowy Bank Polski w ramach cyklu „Odkryj Polskę” wprowadził do obiegu (w nakładzie do 1,2 mln sztuk) monetę pięciozłotową z widocznym fragmentem Księżego Młyna – przędzalnią, najstarszym budynkiem i kominem fabrycznym. Projekt monety, autorstwa Dobrochny Surajewskiej, powstał w oparciu o zdjęcie wykonane w 1926 przez Włodzimierza Pfeiffera

[madohora]

Centrum Manufaktura – największy obiekt handlowo-usługowo-rozrywkowo-kulturalny w Polsce

[madohora]

Pałac Izraela K. Poznańskiego (Muzeum Miasta Łodzi) – największa rezydencja fabrykancka w Polsce

[madohora]

Off Piotrkowska (ul. Piotrkowska 138/140)

[madohora]

Na przełomie XIX i XX wieku w budynkach fabrycznych mieściła się tkalnia i przędzalnia wyrobów bawełnianych Franciszka Ramischa.
W okresie Polski Ludowej na terenach dawnej przędzalni i tkalni Franciszka Ramischa została uruchomiona Łódzka Przędzalnia Przemysłu Bawełnianego, a później Zakłady Przemysłu Bawełnianego im. gen. Waltera. Od 1999 roku budynki pofabryczne były wykorzystywane przez różne firmy[5]. Na podwórku przy ul. Piotrkowskiej 138/140 znajdowało się skupisko budek z azjatyckim jedzeniem, nazywane przez łodzian „China Town”. Pod koniec 2011 firma OPG Orange Property Group, właściciel terenu, uruchomił projekt Off Piotrkowska. Pomysłodawcą i aktualnym koordynatorem projektu Off Piotrkowska jest Michał M. Styś, Wiceprezes Zarządu OPG Property Professionals Łączna powierzchnia Off Piotrkowska wynosi 12,898 tys. m², natomiast powierzchnia użytkowa obejmuje 6,537 tys. m²

[madohora]

Muzeum Kanału „Dętka” – oddział Muzeum Miasta Łodzi umiejscowiony we fragmencie łódzkich kanałów pod placem Wolności w Łodzi.

[madohora]

Uroczyste otwarcie wystawy nastąpiło 28 kwietnia 2008 roku, dla zwiedzających udostępniono ją dwa dni później. Wewnątrz zbiornika można obejrzeć wystawę przedmiotów, dokumentów i archiwalnych zdjęć ukazujących powstawanie łódzkiej sieci kanalizacyjnej i wodociągowej.
Projekt aranżacji przestrzeni i oświetlenia wystawy przygotowany przez arch. Macieja Słowińskiego. Wystawa przygotowana przez Roberta Kuśmirowskiego

[madohora]

Budując założenie fabryczne Geyer skorzystał z pomocy rządu. Uzyskał w Banku Polskim preferencyjną pożyczkę w wysokości 400 000 złotych. Oprócz tego zaciągnął 175 769 złotych pożyczki kaucyjnej i 24 230 zł pożyczki z kasy miejskiej. Łącznie ze środkami własnymi pozwoliło to na uruchomienie w 1839 najnowocześniejszej fabryki na terenie Królestwa. Geyer zakupił maszyny u najlepszego wówczas producenta, braci Cockerill w Belgii. Otwarta przędzalnia miała 7584 wrzeciona i 180 warsztatów tkackich. Same budynki fabryki stanowią przykład architektury przemysłowej. Wzniesione zostały w stylu klasycystycznym i były wzorowane na budownictwie mieszkalnym.

[madohora]

[madohora]

Galeria Wielkich Łodzian – grupa plenerowych rzeźb z brązu w ciągu ul. Piotrkowskiej (pomiędzy pl. Wolności a al. J. Piłsudskiego), upamiętniających sławne osoby związane z Łodzią, według zamysłu i realizacji łódzkiego performera – Marcela Szytenchelma,

[madohora]

Pomnik Łodzian Przełomu Tysiącleci, w ciągu bruku fragmentu ul. Piotrkowskiej (od ul. J. Tuwima do al. J. Piłsudskiego).

[madohora]

Kąpielisko Fala (obecnie Aquapark Łódź – Fala) – kąpielisko przy alei Unii Lubelskiej na Zdrowiu w Łodzi.

[madohora]

Łódzkie ZOO – założone w 1938 r. na terenach będących pozostałością Puszczy Łódzkiej.

[madohora]

Ogród zoologiczny powstał na ostatnim skrawku dawnej Puszczy Łódzkiej, w części miasta zwanej Zdrowie. Zajmował wówczas obszar 8,9 ha. Dokładna data otwarcia ogrodu pozostaje nieznana. W łódzkich archiwach nie zachowały się żadne dokumenty, za początek jego istnienia przyjęto moment ukończenia budowy parkanu, co miało miejsce jesienią 1938 roku. Pierwszym mieszkańcem Zoo był jeleń o imieniu Boruta, który przywędrował do centrum miasta i został złapany na placu Reymonta.1
Drugą wojnę światową łódzki ogród przetrwał w całkiem dobrej kondycji, a po wyzwoleniu, w roku 1945 trafiła tu znaczna część zwierząt ze zniszczonego ogrodu zoologicznego we Wrocławiu. W 1950 roku łódzkie zoo powiększyło swój obszar niemal dwukrotnie, do 16,64 ha.
Ogród systematycznie się rozwijał. W latach 50. XX w. powstał duży skalny wybieg dla pawianów, który wkrótce stał się wizytówką łódzkiego Zoo. Pierwszą stałą wystawę ryb w Zoo otwarto w maju 1956 roku[6]. W roku 1968 oddany został do użytku pawilon dla dużych kotów, połączony z kompleksem nowoczesnych wybiegów. Jubileusz 50-lecia ogrodu zbiegł się z wybudowaniem przestronnego budynku żyrafiarni oraz dużego, trawiastego wybiegu dla tych zwierząt, a na 60-lecie powstał szpital i kwarantanna weterynaryjna.
Od 1991 Zoo uczestniczy w Międzynarodowym Systemie Rejestracji Gatunków (ang. International Species Information System – ISIS)
W 2001 w pobliżu wybiegów żubrów i bizonów, oddana została do użytku stajnia antylop połączona z ekspozycją ptaków. W tym samym roku większość ptaków drapieżnych i sów przeprowadziła się do nowych wolier z ekspozycją za szybami.
Wiosną 2004 roku otwarto całoroczny pawilon niedaleko żyrafiarni, w którym zamieszkały dikdiki żwawe, rozmaite ptaki oraz południowoamerykańskie żaby. Rok później za lwiarnią powstała duża woliera dla ptaków i żółwi wodnych. Południowa część lwiarni została zmodernizowana i zajmują ją serwale.
W kwietniu 2011 roku otworzono pawilon motylarni.
W ciągu ostatnich lat został urozmaicony plac zabaw dla dzieci. Także z myślą o najmłodszych od kilku lat systematycznie powiększany jest teren mini zoo, gdzie najmłodsi mają bezpośredni kontakt ze zwierzętami.
18 maja 2013, przed wejściem do łódzkiego zoo uroczyście odsłonięto pomnik Maurycego i Hawranka, będący ósmą rzeźbą stworzoną w ramach projektu Łódź Bajkowa
3 grudnia 2015 podano do publicznej wiadomości plan budowy nowoczesnego pawilonu pod nazwą „Orientarium”. W budynku mają znaleźć się m.in. nowe gatunki zwierząt, w tym orangutany, langury, pantery mgliste oraz rekiny[8]. Pawilon w całości ma zostać oddany do użytku zwiedzających w 2020
22 stycznia 2016, po ponad dwóch latach walki z chorobą zwyrodnieniową stawów i zaburzeniami krążenia w nogach, zmarła niemal 54-letnia słonica Magda – jeden z najstarszych słoni indyjskich w Europie Magda została sprowadzona do łódzkiego zoo w 1963 roku wraz z dwiema innymi słonicami: Indią i Kingą. Wszystkie trzy urodziły się na wolności Kingę przeniesiono później do Ogrodu Zoologicznego w Krakowie. India towarzyszyła Magdzie aż do swojej śmierci w 2008 roku
22 czerwca 2016 roku Ogród został przekształcony w miejską spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością

[madohora]

[madohora]

Łódzki Ogród Botaniczny – gdzie na powierzchni 64 ha rosną gatunki flory rodzimej oraz liczne rośliny obcego pochodzenia, zebrane w 9 działach tematycznych: flora polska, ogród japoński, systematyka roślin zielonych, alpinarium, arboretum, rośliny ozdobne, rośliny lecznicze i przemysłowe, biologia roślin i dział zieleni parkowej.

[madohora]

Zdobycie Łodzi przez wojska Armii Czerwonej nastąpiło 19 stycznia 1945 roku[75][76] w ramach operacji wiślańsko-odrzańskiej. Miasto zostaje zajęte przez oddziały 8 Gwardyjskiej Armii wchodzącej w skład I Frontu Białoruskiego (dla ich uczczenia na cmentarzu żołnierzy radzieckich w parku im. Poniatowskiego przy ul. Żeromskiego wzniesiono Pomnik Wdzięczności). Z uwagi na mniejsze zniszczenia oraz centralne położenie miasta, w nowych granicach Polski, Łódź pełniła tymczasową funkcję stolicy, co było spowodowane całkowitym zniszczeniem Warszawy.

[madohora]

Na podstawie dekretu PKWN z 31 sierpnia 1944 zostały utworzone miejsca odosobnienia, więzienia i ośrodki pracy przymusowej dla „hitlerowskich zbrodniarzy oraz zdrajców narodu polskiego”. Obozy pracy nr 135, 163 i 168 Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego utworzyło w Łodzi

[madohora]

W 1958 utworzono Państwową Wyższą Szkołę Teatralną i Filmową im. Leona Schillera. Placówkę uruchomiono w wyniku połączenia dwóch łódzkich uczelni – Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, powstałej w 1948 r. i Państwowej Wyższej Szkoły Aktorskiej (powstałej w 1949 r. w miejsce Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Warszawie z siedzibą w Łodzi, przemianowanej w 1954 r. na Państwową Wyższą Szkołę Teatralną im. Leona Schillera).

[madohora]

W 1960 miasto odznaczono Orderem Budowniczych Polski Ludowej
W 1988 otwarto Instytut „Centrum Zdrowia Matki Polki”.
W 2015 niektóre obszary miasta zostały uznane za „Pomnik historii” pod wspólną nazwą „Łódź – wielokulturowy krajobraz miasta przemysłowego”
Łódź starała się o organizację EXPO w 2023, ostatecznie przegrała z Buenos Aires[92]. Miasto zostało gospodarzem „Zielonego Expo” (International Horticultural Exhibition) w 2024

[madohora]

Wbrew pozorom jest dziś w mieście bardzo dużo obiektów uznanych za zabytkowe, w rejestrze zabytków znajduje się ich ponad 350, a w gminnej ewidencji zabytków prawie 2 tys. Zdecydowana większość wywodzi się z XIX oraz XX wieku. Zlokalizowane są w wielu różnych miejscach, choćby przy ul. Piotrkowskiej, reprezentacyjnej ulicy Łodzi, która sama znajduje się w rejestrze zabytków. Wzdłuż niej znaleźć można m.in. klasycystyczną „Białą Fabrykę Geyera” (obecnie Centralne Muzeum Włókiennictwa), uznaną w 2013 przez miesięcznik National Geographic Traveler za jeden z „7 nowych cudów Polski”, neogotycką bazylikę archikatedralną (jeden z najwyższych kościołów w Polsce, ponad 100 m wysokości), wzorowaną na niemieckim gotyckim kościele w Ulm (Ulmer Münster), czy eklektyczny pałac Juliusza Heinzla, w którym znajduje się Urząd Miasta Łodzi.

[madohora]

najstarsze ślady pobytu człowieka na obszarze współczesnej Łodzi (z okresu mezolitu, 8000–4500 p.n.e.); pozostałości z tej epoki to znalezione na Zdrowiu i w Rudzie Pabianickiej drobne narzędzia i półsurowce z krzemienia

[madohora]

pojawienie się (we wczesnym i późnym okresie brązu, 1800–1200 p.n.e.) kultury trzcinieckiej, a następnie (1300–300 p.n.e.) łużyckiej, odznaczającej się wysokim poziomem życia gospodarczego i społecznego; na obszarze Łodzi znaleziono pozostałości kultury łużyckiej, m.in. w Brusie, Nowym i Starym Złotnie, Marysinie, Rudzie Pabianickiej, Teofilowie i Zdrowiu

[madohora]

powstanie najstarszych wsi na obszarze obecnego miasta Łodzi, m.in. osady służebnej Łagiewniki, wsi Radogoszcz, Chocianowice i wsi parafialnej Mileszki; wieś Łodzia (Lodzia, Lodza) powstała przy komorze celnej[c], w miejscu gdzie handlowy szlak piotrkowsko-łęczycki przecinał rzeczkę, później nazwaną Łódką (Łodzia najprawdopodobniej istniała już w pierwszej połowie XII w., początkowo będąc własnością monarszą, a przed 1332 przechodząc w posiadanie biskupstwa włocławskiego)

[madohora]

DOM ZŁY - Nasze Miasto - (archiwum)

[madohora]

1387 przeniesienie Łodzi i Widzewa przez biskupa włocławskiego Jana Kropidło na prawo niemieckie (średzkie) i ustanowienie sołectwa (obie osady należały do dóbr biskupstwa włocławskiego i w dokumentach oraz innych źródłach przeważnie traktowano je łącznie); stosowną umowę w tej sprawie biskup zawarł z sołtysem Janem vel Januszem Piotrowicem. Sołtys i jego następcy otrzymali po dwa łany ziemi w Łodzi i Widzewie (wolne od wszelkich opłat i powinności), uprawnienia związane z sądownictwem (m.in. przyznano im ⅓ dochodów z kar sądowych oraz w całości tzw. przysiężne) oraz prawo wybudowania własnego młyna w Widzewie

[madohora]

1398 pierwsze wzmianki źródłowe o wsiach Retkinia, Chocianowice oraz Ruda Chocianowicka (nazwana później Rudą Pabianicką)

[madohora]

1399 pierwsza wzmianka źródłowa o wsi Chojny Duże

[madohora]

Rokicie – dawna wieś należąca do ekonomii pabianickiej, stanowiącej do 1793 roku własność kanoników kapituły krakowskiej. Obecnie osiedle administracyjne (jednostka pomocnicza gminy) nr 28 oraz obszar SIM w południowo-zachodniej części Łodzi, w dawnej dzielnicy) Górna, zamieszkiwane przez 17 865 osób

[madohora]

1414 wydanie (15 maja) przez kapitułę włocławską przywileju lokacyjnego, uznającego mieszkańców osady Ostroga za mieszczan (postanowienie miało moc obowiązującą w zakresie spraw gospodarczych i prawno-społecznych, określających uposażenie, uprawnienia, powinności i posługi mieszkańców). W dokumencie podano, że miasto miało zostać założone w obrębie wsi Łodzi, przy drodze z Łęczycy do Krakowa, nad rzeką Ostrogą (od XIX w. zwaną Łódką) i od niej przyjąć nazwę[g] (ostatecznie projektowana, a niebędąca widocznie w użyciu nazwa nie przyjęła się i w dokumencie lokacyjnym z 1423 r. nowa osada zwana już była Łodzią; dotychczasową osadę macierzystą przekształcono w folwark biskupi i zaczęto ją nazywać Łodzią-wsią, a od XVI w. Starą Łodzią lub Starą Wsią). Zabudowa nowo założonego osiedla skupiała się wokół dzisiejszego Starego Rynku i pl. Kościelnego, około pół kilometra na północny zachód od wsi Łodzi (obszar ten był jednak zasiedlony już przed 1414 r.)
najstarsza wzmianka w dokumencie o rzemiośle łódzkim, który wymienia: sukienników, krawców, szewców, piekarzy, rzeźników, kowali i ogólnie „innych” (był to akt o charakterze normatywnym, mówiący o opłatach, które będą pobierane od wymienionych rzemieślników, co nie świadczy by wszyscy z nich byli tutaj reprezentowani)

[madohora]

1428 najwcześniejsza wzmianka o młynie plebańskim postawionym na rzece Jasień, zwanym później Księżym Młynem; wodę na potrzeby młyna zatrzymano groblą i spiętrzono tworząc staw młyński; po grobli biegła droga, która czterysta lat później stała się ulicą Przędzalnianą

[madohora]

W XIX wieku Łódź rozwijała się bardzo dynamicznie. Rozwój demograficzny był niewspółmierny z rozwojem terytorium miasta, dlatego napływająca ludność osiedlała się w okolicznych wsiach. Zabudowa tych nowych osiedli odbywała się w sposób chaotyczny, bez podstawowych mediów. Tuż przed przyłączeniem do Łodzi, w 1915 roku, liczba mieszkańców Bałut wynosiła 100 tysięcy. Ówcześnie była to największa wieś w Europie.
Dzielnica administracyjna Bałuty została powołana z dniem 1 stycznia 1954 jako jedna z 7 ustanowionych wtedy dzielnic Łodzi. Bałuty zajmowały teren między ulicami Rąbieńską (w przybliżeniu) i Drewnowską na południu a ulicami Łagiewnicką i Krecią na wschodzie. W ten sposób większa część dawnej wsi i Osady Fabrycznej Bałuty (na wschód od ul. Łagiewnickiej) znalazła się poza obszarem dzielnicy Bałuty, wchodząc w skład dzielnicy „Staromiejska”.

1 stycznia 1960 roku skorygowano podział administracyjny. Teren Bałut powiększono włączając do niej dzielnicę „Staromiejska”. W ten sposób wschodnia granica dzielnicy administracyjnej Bałuty oparła się o ulicę Strykowską oraz odcinek łącznicy kolejowej Widzew – Zgierz, zaś cały obszar historycznych Bałut znalazł się w granicach dzielnicy administracyjnej o tej nazwie.
1 stycznia 1993 roku podział Łodzi na dzielnice został formalnie zniesiony, jednak w świadomości mieszkańców nadal istnieje.

[madohora]

1470 objęcie urzędu burmistrza Łodzi przez Jana Dąbrowskiego; był on pierwszym znanym z imienia i nazwiska burmistrzem Łodzi; funkcję pełnił do 1480 r. i ponownie w latach 1489–1503

[madohora]

1486 wstąpienie pierwszego łodzianina – Bartłomieja, syna Jana – na Akademię Krakowską; z lat 1486–1564 znane są nazwiska pięciu łodzian studiujących w Krakowie, a z całego XVI w. łącznie szesnastu łodzian (trzech spośród nich zostało profesorami, a dwóch – Paweł i Piotr Rożkowicze – objęło wysokie stanowiska)

[madohora]

1496 potwierdzenie przez króla Jana Olbrachta przywilejów królewskich dla Łodzi na odbywanie w roku dwóch jarmarków i co tydzień targów[34]; zmiana dnia targowego z soboty na wtorek
pierwsza wzmianka źródłowa o wsi Złotno

[madohora]

1550–1650 szczytowy okres rozwoju ludnościowego, gospodarczego i terytorialnego Łodzi rolniczej. Miasteczko, zamieszkałe wówczas przez 650–800 osób, stało się dość popularnym ośrodkiem lokalnym, zaspokajającym niewielkie potrzeby okolicznych śródleśnych wsi w zakresie wyrobów rzemieślniczych. Wyrazem pewnego wzrostu gospodarczego znaczenia Łodzi i otaczających ją biskupich wsi na początku XVII w. było wyodrębnienie tych terenów w oddzielny klucz łódzki[j] (do tego czasu wchodziły one w skład klucza wolborskiego lub niesułkowskiego)

[madohora]

1578 łodzianin Piotr Rożkowic objął katedrę na wydziale artium Akademii Krakowskiej (w 1585 r. został dziekanem tego wydziału)

[madohora]

1652 proces Zofii Strasibótki (Strasibotki vel Zośki Straszybotki) oskarżonej o czary (8 czerwca); dla osądzenia jej czynów sprowadzono „ekspertów” z pobliskiego Rzgowa, wyrok jednak nie zapadł, ponieważ oskarżona zmarła w czasie śledztwa na skutek zadanych jej tortur

[madohora]

[madohora]

[madohora]

1794 działania władz pruskich zmierzające w kierunku odebrania Łodzi praw miejskich i przekształcenia jej ponownie w wieś (motywowane rolniczym charakterem miasteczka i brakiem perspektyw na jego poważniejsze zaktywizowanie gospodarcze); ostatecznie projekt nie został zrealizowany, a przysłana z Berlina administracja zwróciła uwagę na znaczne możliwości gospodarcze tego terenu

[madohora]

1806 utworzenie łódzkiej gminy żydowskiej[60]; wcześniej łódzcy Żydzi należeli do gminy lutomierskiej; wystarczyło niewiele ponad sto lat, by z 98 osób w 1809 r. (19% ludności Łodzi) społeczność łódzkich Żydów urosła do 110 000 w 1914 r.[61] i do ok. 230 000 w 1939 r. (ok. 34% ogółu mieszkańców)

[madohora]

1809
- budowa przy ówczesnej ul. Dworskiej (ob. ul. Wolborska 8) pierwszej synagogi w Łodzi; granicząca z rynkiem drewniana bożnica została wybudowana przez Mojżesza Fajtłowicza i Pinkusa Zajdlera na placu nabytym od Józefa Auffschlaga; w 1861 r. zamknięta
- utworzenie oddziału Gwardii Narodowej w Łodzi, liczącego 36 mieszczan łódzkich (była to organizacja pomocnicza dla wojska, mająca za zadanie utrzymywanie porządku w mieście i jego okolicach w okresie wojny); w 1811 r. łódzką Gwardię powiększono do 53 osób, a po klęsce wojsk napoleońskich oddział rozpadł się

[madohora]

1817 zabronienie umieszczania na pieczęciach herbu miasta, jego miejsce zajęło godło państwowe (dwugłowy orzeł rosyjski z tarczą na piersiach, na której znajdował się jednogłowy orzeł polski; w miarę postępu rusyfikacji zanikały stopniowo na pieczęciach elementy polskie)

[madohora]

[madohora]

1822 przybycie pierwszych osadników – dwóch postrzygaczy wełny; w latach następnych, do 1830 r. włącznie, przybyło do Łodzi 1008 rodzin rękodzielników (majstrów i czeladników sukienniczych, tkaczy bawełniano-lnianych), którzy dali początek rozwojowi przemysłu włókienniczego w mieście; w rezultacie napływu osadników z obszaru Królestwa Polskiego i z zagranicy liczba ludności miasta wzrosła z 799 osób w 1821 r. do 4343 osób w 1830 r.

[madohora]

1825

- wizyta Aleksandra I, cesarza Rosji i króla Polski; wyraził podczas niej wolę powiększenia nowej osady prządków i tkaczy Łódka
- założenie Cechu (Zgromadzenia) Sukienników; pierwszym starszym Zgromadzenia wybrano Johanna Straucha; w 1827 r. cech liczył 43 mistrzów i 25 czeladników
- powiększenie obszaru miasta z 10,2 do 22,1 km² poprzez przyłączenie gruntów wsi Wólka, wójtostwa zarzewskiego oraz części lasu rządowego, należącego do leśnictwa Łaznów; inkorporacja umożliwiła powiększenie obszaru osady bawełniano-lnianej Łódka
Powiększenie osady nadało jej rozmiary nie spotykane dotychczas w budownictwie przemysłowym Królestwa Polskiego. Powiększona kolonia tkaczy bawełniano-lnianych przy ul. Piotrkowskiej obejmowała teren o długości 3,3 km i szerokości 600 m, o łącznej powierzchni ok. 210 ha – w kierunku południowym sięgając granic klucza, w kierunku zaś północnym granic Nowego Miasta. Połączenie osady bawełniano-lnianej z osadą sukienniczą wykształciło ostatecznie najbardziej charakterystyczny element planu Łodzi – prosty, wydłużony, pięciokilometrowy ciąg zabudowy miejskiej, wyznaczający wspólną oś układu trzech odmiennych organizmów osadniczych: Starego Miasta, Nowego Miasta i osady Łódka
- uregulowanie i powiększenie obszaru wsi Widzew i Zarzew oraz przesiedlenie do nich części mieszkańców wsi Wólka (zajętej pod budowę osady fabrycznej Łódka); powierzchnię Widzewa zwiększono przeszło trzykrotnie kosztem otaczającego go lasu rządowego
- włączenie posiadłości Księży Młyn do osady bawełniano-lnianej Łódka
- wytyczenie osady prządków lnu, składającej się z trzech kolonii o łącznej powierzchni ok. 286 ha; pierwszą z nich utworzono wzdłuż nowo wytyczonej ul. Wólczańskiej, na zapleczu placów tkackich położonych po zachodniej stronie ul. Piotrkowskiej (ze względu na ograniczenia, związane z własnością staromiejską, kolonia nie otrzymała tej samej rozciągłości co sąsiednia kolonia tkaczy); druga, zwana Nową Łódką, powstała po południowej stronie strefy posiadeł wodno-fabrycznych, trzecia natomiast usytuowana została na zapleczu placów tkackich po wschodniej stronie ul. Piotrkowskiej
- zawarcie umowy (20 czerwca) z proboszczem łódzkim Franciszkiem Zengtellerem, na mocy której posiadłość Księży Młyn (wraz z ziemią powyżej młyna) przeszła w wieczystą dzierżawę przybyłego z Saksonii Krystiana Fryderyka Wendischa; w 1826 r. Wendisch przejął w wieczystą dzierżawę także pobliski Młyn Wójtowski wraz z gruntem ornym (tzw. Araszt), a w latach 1826–29 wynajął posiadło młyńskie Lamus (co dało łącznie ponad 100 hektarów terenów, ciągnących się pasem o szerokości 700–900 m na przestrzeni ponad 2 km wzdłuż nowo powstałej ul. Przędzalnianej (później św. Emilii, obecna ul. ks. bpa Tymienieckiego)
- wzniesienie przez Krystiana Wendischa drewnianego, parterowego budynku tkalni ręcznej na Księżym Młynie
- utworzenie na Starym Mieście specjalnego rewiru dla ludności żydowskiej (na mocy dekretu namiestnika Królestwa Polskiego Józefa Zajączka, zobowiązującego miasta rządowe do wyznaczania rewirów osiedlania dla starozakonnych); liberalne początkowo przepisy zaostrzono w 1850 r., zakazując ludności żydowskiej osiedlania się w innych dzielnicach[39] (ograniczenia zniesiono w 1862 r.);
- Łódź liczyła 1004 mieszkańców

[madohora]

1828
- przybycie do Łodzi (w styczniu) „fabrykanta bawełnianych wyrobów mody” Ludwika Geyera z Saksonii; przedsiębiorca objął posesję przy ul. Piotrkowskiej 284–86, a w kolejnych latach poprzez wykup rozszerzył swój stan posiadania na obszar po obu stronach ul. Piotrkowskiej, na odcinku od ul. Czerwonej do Górnego Rynku (ob. plac Reymonta)
- przybycie do Łodzi (w lutym) kupca i fabrykanta z miejscowości Schmiedeberg (dziś Kowary) na Dolnym Śląsku Tytusa Kopischa, który przejął od władz miasta zbudowany w latach 1824–26 zakład płócienniczy
- założenie (w sierpniu) osady przemysłowej Ślązaki (Szlezyng od niem. Schlesing) na obszarze wójtostwa zarzewskiego (nabytego przez władze Królestwa na rzecz miasta), przy ul. Zarzewskiej (ob. ul. Przybyszewskiego), w przedłużeniu Nowej Łódki; na terenie tym o powierzchni 74 ha wytyczono łącznie 42 działki; powstanie kolonii wiązało się z osobą Tytusa Kopischa, który sprowadził do Łodzi rzemieślników ze Śląska i Czech (głównie tkaczy i prządków lnu) w celu zatrudnienia ich przy wyrobie płócien wykańczanych następnie w jego zakładach

[madohora]

1836 utworzenie pierwszego stanowiska lekarza miejskiego;

[madohora]

1855
- rozpoczęcie budowy zespołu fabrycznego przez Karola Scheiblera na Wodnym Rynku (ob. pl. Zwycięstwa); w przyszłości (wraz z innymi zespołami fabrycznymi, m.in. na Księżym Młynie) – największe przedsiębiorstwo bawełniane w kraju; po II wojnie światowej upaństwowione (w latach 1962–95 pod nazwą Łódzkie Zakłady Przemysłu Bawełnianego im. Obrońców Pokoju „Uniontex”)
- założenie zespołu cmentarzy przy obecnych ulicach Ogrodowej i Srebrzyńskiej (ewangelicki, katolicki, prawosławny), zwanego dziś Starym Cmentarzem; od 1995 r., cyklicznie 1 listopada, prowadzona jest na terenie cmentarza kwesta na rzecz ratowania zabytków nekropolii (zobacz »); w 2009 r. powstał film dokumentalny pt. Nekropolis. Łódzkie trójprzymierze cieni w reżyserii Andrzeja Czuldy o Cmentarzu Starym, historii Łodzi i najwybitniejszych postaciach tworzących to miasto w okresie fabrykanckim, a pochowanych na tej trójwyznaniowej nekropolii; w 2015 r. Stary Cmentarz został uznany pomnikiem historii;

[madohora]

Biała Fabryka – budynek fabryki Ludwika Geyera znajdujący się przy ulicy Piotrkowskiej 282-284 w Łodzi, obecnie siedziba Centralnego Muzeum Włókiennictwa. Od 2015 roku pomnik historii. Kompleks klasycystycznych budynków, jeden z najstarszych w Polsce zabytków przemysłowej architektury

[madohora]

Od roku 2001 na terenie Ogrodu realizowany jest program tematycznych ścieżek dydaktycznych:

Z chwastami za pan brat – ścieżka przybliżająca rośliny występujące pospolicie określane jako chwasty np. babka, glistnik jaskółcze ziele, pokrzywa.
Nasze drzewa liściaste – ścieżka prezentująca rodzime gatunki drzew liściastych np. dąb szypułkowy, grab pospolity, wierzba biała, klon zwyczajny, klon jawor, brzoza brodawkowata, olsza szara, buk zwyczajny, lipa szerokolistna.
Skały Ogrodu Botanicznego – ścieżka geologiczna ukazująca różnorodność skał i minerałów np. piaskowiec, wapienie, gnejsy, dioryty, granitoidy.
Czasoprzestrzeń przyrodnicza – ścieżka dydaktyczna opisująca budowę i zasady działania różnych typów zegarów słonecznych. Tworzy ją sześć zegarów słonecznych: kwiatowy, obelisk z analemmą i hiperbolami zodiakalnymi, interaktywny, wielokrotny, analematyczny i równikowy, Pokazują one zależności pomiędzy porami roku i dnia a światem przyrody.
Rośliny aromatyczne – ścieżka dydaktyczna prezentująca wybrane rośliny aromatyczne, ich budowę, zastosowanie oraz ciekawostki z nimi związane. Rosną tu: lawenda, szałwia, oregano, tymianek, rozmaryn.
Rośliny cieniolubne – rosną tu gatunki, które dają sobie radę w półcieniu np. funkie.

[madohora]

Palmiarnia Łódzka – jedna z najnowocześniejszych w Europie palmiarni i jeden z najciekawszych budynków w Łodzi. Otaczający ją Park Źródliska (wpisany do rejestru zabytków) jest najstarszym parkiem miejskim w Łodzi, powstałym na początku XIX w. z części okolicznych lasów.
Udostępniona po raz pierwszy dla zwiedzających w 1956 roku. Spadkobierczyni kolekcji roślin – przede wszystkim palm – z oranżerii fabrykantów i carskich urzędników. Zawiera ok. 4,5 tys. okazów należących do ponad 1100 taksonów (czyli gatunków i odmian) z 65 rodzin, a unikalna kolekcja ogromnych palm ściśle wiąże się z dziejami miasta.

[madohora]

W połowie września 2006 roku oddano dla zwiedzających, tuż obok palmiarni, ogródek dydaktyczny, przypominający ogród angielski. Na terenie 3,5 tys. m² można oglądać w nim m.in. sekwoje, metasekwoje, dawidia chińska (zwana drzewem chusteczkowym), kryptomerię japońską, rzadkie odmiany sosen i świerków, miłorzęby dwuklapowe, a także kolekcję wrzosów, wrzośców, rododendronów i azalii.
Ogródek dydaktyczny powstał w parku Źródliska już w latach 20. XX wieku. Początkowo był własnością wydziału oświaty łódzkiego magistratu, a następnie należał do Uniwersytetu Łódzkiego. W 2005 roku został przekazany Łódzkiemu Ogrodowi Botanicznemu. W czasie renowacji zmieniono układ alejek, zbudowano fontannę, altankę i postawiono zabytkowe latarnie. Ogródek dydaktyczny jest dostępny tylko dla zwiedzających palmiarnię (wejście przez pawilon dla roślinności twardolistnej).

[madohora]

Rudzka Góra – z trasami dla rowerów górskich, 800-metrowym torem saneczkowym i znajdującą się u jej podnóża stylową bacówką.

[madohora]

Kamień upamiętniający pierwszy mecz ligowy na ziemiach polskich (3 kwietnia 1927), rozegrany między ŁKS i Klubem Turystów przy ul. Wodnej 34, zakończony wynikiem 2:0 dla ŁKS.

[madohora]

Plany wyzwolenia Łodzi spod okupacji hitlerowskiej Największą polską organizacją zbrojną działającą w Łodzi była Armia Krajowa (AK) kontynuująca działalność Służby Zwycięstwu Polski i Związku Walki Zbrojnej. Tylko jej dowódcy przygotowywali się do masowej akcji zbrojnej w momencie zwycięskiej ofensywy aliantów zachodnich lub (od 1943 r.) Armii Czerwonej. Jednym z komendantów rejonów AK w Łodzi był Roman Zygadlewicz, który następująco przedstawił sytuację i przygotowania do walki w Łodzi od października 1943 r., tj. po objęciu obowiązków komendanta AK w mieście przez por. Józefa Stolarskiego: W szeregach AK w Ło­dzi zapanował ład i spokój, stworzono warunki niezbędne do przy-gotowania wystąpienia zbrojnego w godzinie „ W". Plan taktyczno-bojowy obejmował ponad 150 ognisk walki, działania zbrojne pro-wadzić miało przeszkolone do walki w mieście Łódzkie Zgrupowanie AK »Las« (kryptonim m. Łodzi) w sile około 15 tys. żołnierzy, które 28 VII 1944 r. postawione zostało w stan czuwania, q. 31 lipca ogło­szono stan pogotowia bojowego. Szczególne uwarunkowania poli-tyczne sprawiły, że walkę podjęła tylko Warszawa2• Bardziej powściągliwie przedstawiał stan AK w Łodzi Józef Sto-larski. Pod koniec lat osiemdziesiątych kilkakrotnie oceniał on dane przytoczone przez R. Zygadlewicza za mocno przesadzone. Z drugiej strony, powszechnie wiadomo, że latem 1944 r. w Łodzi -mie-ście przyfrontowym, nasyconym licznymi formacjami i służbami Wehrmachtu i SS -nie było sprzyjających warunków do podjęcia ofensywnych działań zbrojnych przez oddziały AK, zdziesiątkowa­ne wywózkami Polaków do budowy niemieckich umocnień polo-wych. W tej sytuacji z Okręgu Łódzkiego AK jedynie inspektorat piotrkowski wziął udział w akcji „Burza". Stefan Korboński podaje, że zmobilizowane w ramach 25 Pułku Piechoty AK oddziały party-zanckie w sile około 1200 żołnierzy i cztery oddziały dyspozycyjne obwodów po 80-1 OO żołnierzy każdy przeprowadziły w czasie od 16 do 27 września 1944 r. uderzenia dywersyjne w okolicach Opocz-na, zadając Niemcom ciężkie straty3. Przebieg i upadek Powstania Warszawskiego unaocznił wszyst-kim zainteresowanym sytuacją na froncie radziecko-niemieckim, że Łódź mogła być wyzwolona spod okupacji hitlerowskiej tylko przez oddziały Armii Czerwonej i Ludowego Wojska Polskiego. Doświad­czenia z realizacji planu „Burza" na kresach wschodnich i w stolicy budziły jednak obawy wśród łódzkich niepodległościowców, że zaję­cie miasta przez wojska radzieckie jedynie zmieni okupantów -hi-tlerowskich na sowieckich. Nic nie mogło jednak wówczas zmienić faktu, że Łódź znajdowała się na głównym kierunku natarcia Armii Czerwonej -na linii z rejo-nu środkowej Wisły, przez Poznań na Berlin. Kwatera główna wojsk radzieckich opracowała pierwsze plany końcowych operacji na za-chodnim kierunku strategicznym już w październiku 1944 r. Przed wykonaniem uderzenia bezpośrednio na Berlin zamierzała ona zre-alizować dwie operacje: w Prusach Wschodnich i na kierunku war-szawsko-berlińskim. Tę ostatnią powierzono wojskom Pierwszego Frontu Białoruskiego dowodzonego przez Gieorgija Żukowa, najwy-bitniejszego marszałka Związku Radzieckiego, głównego i najsku-teczniejszego realizatora wojskowych przedsięwzięć strategicznych, zaakceptowanych przez Józefa Stalina. Na jego lewym skrzydle miał nacierać 1 Front Ukraiński marszałka Iwana Koniewa. Pierwszy Front Białoruski przygotowywał się do uderzenia z przy-czółków puławskiego i magnuszewskiego w ogólnym kierunku na Poznań. Jego celem bliższym było przełamanie obrony nieprzyja-ciela jednocześnie na dwóch kierunkach i, po rozgromieniu zgru-powania warszawsko-radomskiego, dotarcie do rejonu Łodzi. Dalej zamierzano nacierać w ogólnym kierunku na Poznań, do rubieży Bydgoszcz-Poznań, i bardziej na południe, aby uzyskać taktyczną styczność z wojskami 1 Frontu Ukraińskiego. Ze wspomnień dowódców radzieckich związków operacyjnych wy-nika, że sztab 1 Frontu Białoruskiego początkowo zakładał, że przez Łódź przechodzić będzie główny kierunek natarcia. Później jednak przesunięto go bardziej na północ, w rejon Łęczycy i Kutna. Z jednej strony zamierzano unikać walk w ważnym ośrodku przemysłowym, aby zająć go w stanie umożliwiającym szybkie rozpoczęcie produkcji materiałów niezbędnych Armii Czerwonej. Z drugiej strony sztab 1 Frontu Białoruskiego prawdopodobnie uznał, opierając się na da-nych wywiadu, że nieliczne oddziały garnizonu Litzmannstadt nie będą w stanie skutecznie bronić tak dużego miasta. Podobnie, nieco póź­niej, oceniono stan i sytuację załogi Festung Posen. Takie informacje z pewnością posiadali: gen. M. Katukow, dowódca 1 Armii Pancernej gwardii i gen. W. Czujkow, dowódca 8 Armii gwardii. Ostatni z wymie-nionych podał w swoich wspomnieniach: Nasze rozpoznanie nie dys-ponowało pełnymi danymi co do sił garnizonu niemieckiego w Łodzi, ale na podstawie gęstości ognia można było wyczuć, że nieprzyjaciel nie zamierza uporczywie bronić mia.stet. Przedstawione plany i siły Armii Czerwonej skoncentrowane do natarcia na kierunku Łódź-Poznań nie zostały rozpoznane przez Niemców. Z dokumentów ich Naczelnego Dowództwa Wojsk Lądo­wych (Oberkomando des Heeres -OKH) i wspomnień jego szefa-gen. Heinza Guderiana wynika, że dowódcy niemieccy uważali, iż główne uderzenia radzieckie zostaną skierowane na Prusy Wschodnie i ku Bramie Morawskiej. Tam też zgrupowali najwięcej wojsk i naj-bardziej rozbudowali umocnienia typu polowego. Linii frontu nad środkową Wisłą broniły związki taktyczne nie-mieckiej 9 Armii. Za nimi w odległości 80-1 OO km znajdował się pas obrony „a-2" składający się głównie z umocnień typu polowe-go, który ciągnął się w kierunku południowym od ujścia Bzury przez środkową Pilicę. Generał Reinhard Gehlen, szef Oddziału Wojska Obce „Wschód" OKH, uważał (aż do 15 stycznia 1945 r.), że na tej drugiej linii obrony zostanie zatrzymane zimowe natarcie następu­jących, ·rozpoznanych przez wywiad niemiecki, wojsk radzieckich -dwóch korpusów pancernych i jednego samodzielnego związku pancernego z przyczółka magnuszewskiego oraz jednego korpusu pancernego z przyczółka puławskiego. Rejon łódzki Warthegau uznano więc za niezagrożony. Powyższe oceny okazały się błędne, gdyż Rosjanie skoncentro-wali na przyczółku magnuszewskim dwie armie pancerne i trzy ogólnowojskowe, a na przyczółku puławskim dwa samodzielne korpusy pancerne i dwie armie ogólnowojskowe. Przewaga wojsk radzieckich była miażdżąca.

[madohora]

Zajęcie Łodzi przez oddziały Armii Czerwonej Miasto Łódź zostało zajęte przez oddziały wchodzące w skład dwóch armii i dwóch samodzielnych korpusów pancernych 1 Frontu Biało­ruskiego oraz jednego korpusu zmechanizowanego 1 Frontu Ukra-ińskiego. Po wojnie, zwłaszcza w latach sześćdziesiątych i siedem-dziesiątych XX wieku, ich dowódcy przypisywali swoim żołnierzom główne zasługi w opanowaniu Litzmannstadtu. Związane z tym pro-blemem dylematy najpełniej odzwierciedla następujący fragment wspomnień generała Michaiła Katukowa, dowódcy 1 Armii Pancer-nej gwardii: po wojnie pojawiło się drukiem wiele prac, w których w roli jedynych wyzwolicieli tego dużego miasta przemysłowego po-kazano oddziały 8 armii gwardii, 69 armii oraz 9 i 11 korpusów pancernych. Tak, to prawda, że wojska te weszły do Łodzi, ale już po wdarciu się do tego miasta oddziału Boczkowskiego. Oczywiście, możliwe, że oddziały wymienionych armii i korpusów musiały walzyć z pojedynczymi oddziałami łódzkiego garnizonu. Zwykle jed-nak takie zdemoralizowane jednostki wroga nie stawiały poważne­go oporu11• Również powyższa ocena jest niepełna. Po pierwsze gen. Katukow dodał do grona współtwórców sukcesu bojowego jedynie 2 batalion czołgów starszego lejtnanta W. A. Boczkowskiego, bohatera Związ­ku Radzieckiego, głównego zagończyka 8 Korpusu Zmechanizowa-nego gwardii wchodzącego w skład 1 Armii Pancernej gwardii, pomi-jając milczeniem 16 Brygadę Pancerną 6 Korpusu Zmechanizowanego gwardii 4 Armii Pancernej wchodzącej w skład 1 Frontu Ukraińskie­go, która zajęła południowo-zachodnią część miasta. Po drugie gen. Katukow nie podaje, że oddział Boczkowskiego składał się tylko z 6 plutonów czołgówT-34-85, tworzących 2 kom-panie. Po walkach w Nowym Mieście nad Pilicą batalion posiadał jedynie kilkanaście czołgów (prawdopodobnie dwanaście -na 21 eta-towych wozów bojowych) i był wzmocniony kompanią fizylierów. Wymieniony oddział wydzielony w rejonie Rawy Mazowieckiej skręcił na zachód, kierując się na Zgierz. Miał on obejść Łódź od północy i dotrzeć nad Ner. W nocy z 17 na 18 stycznia 1945 r. gen. Katukow polecił st. lejt. Boczkowskiemu przejechać, bez walki, przez pół­nocną część miasta. Prawdopodobnie czołgi 2 batalionu zrealizo-wały ten rozkaz jadąc z dużą szybkością ulicami Łagiewnicką, a następnie Limanowskiego i Aleksandrowską. Po drodze rozbiły one kolumnę hitlerowców maszerującą na zachód. Następnie ba-talion dojechał do Aleksandrowa, przed którym zmienił kierunek rozpoznania na północno-wschodni -na Zgierz. Nie ulega wątpliwości, że efekt psychologiczny tego rajdu pan-cernego był duży. Przyspieszył on zakończenie ewakuacji z Łodzi miejscowych ogniw administracji hitlerowskiej. Tadeusz Sawicki (redaktor Biuletynu Informacyjnego Polskiej Agencji Prasowej „Pol-press", wydanego w Łodzi 22 I 1945 r.) następująco przedstawił sytuację w mieście od 18 do 19 stycznia: ... w czwartek 18 sty-cznia 1945 r. Łódź była miastem bezpańskim. Hitlerowcy uciekli lub pochowali się. Polacy jakby ogłuszeni przebiegiem wydarzeń dopiero organizowali się... O świcie 19 stycznia 1945 r. od strony Wiskitna, Brzezin i Strykowa na ulice Łodzi wtoczyły się z hukiem pierwsze radzieckie czołgi12• Należy również zaznaczyć, że w pierw-szym numerze gazety „Wolna Łódź" wydanym 24 stycznia 1945 r. napisano, że Łódź została wyzwolona 18 stycznia 1945 r. Pierwsza opinia dominowała do początku lat sześćdziesiątych XX wieku. Powszechnie uważano wówczas, że 18 stycznia 1945 r. hitlerowcy uciekli z miasta, a następnego dnia do Łodzi wkroczyły pierwsze patrole Armii Czerwonej. Przedstawione poglądy na sytuację w rejonie i na terenie Łodzi w dniu 19 stycznia 1945 r. radykalnie zmieniły się dopiero po prze-tłumaczeniu najęzyk polski wspomnień dowódców związków ope-racyjnych i taktycznych Armii Czerwonej, które wówczas wkroczy-ły do naszego miasta. Tylko część tych publikacji zawiera odnośniki podające źródło archiwalne przedstawionych informacji. Wszyst-kie są jednak zbyt ogólne i wymagają krytycznego potraktowania. Z drugiej strony tzw. archiwalia aleksandryjskie, tj. dokumenty OKH znajdujące się w USA (ich mikrofilmy zakupił Wojskowy In-stytut Historyczny), nie zawierają informacji o walkach w Łodzi. Niewątpliwie jednak sporadyczne, gwałtowne potyczki miały miej-sce. Fakt ten potwierdziło wielu mieszkańców Łodzi, świadków tych wydarzeń; niektórzy podali, że do starć z żołnierzami niemieckimi dochodziło jeszcze w kilka dni po wyzwoleniu. Z dostępnych danych wynika, że oddziały Armii Czerwonej dą­żące do zajęcia Łodzi stoczyły najcięższą walkę w nocy 18/ 19 stycz-nia 1945 r. na południowej linii obrony zewnętrznej miasta prze-biegającej przez poprzeczne pasmo wzgórz na wysokości wsi Gospodarz przed obecną kolonią Wola, na zachód od Rzgowa. W opłotkach tej osady, zamieszkałej wówczas przez Niemców, znajdowały się do-brze zamaskowane i wstrzelane hitlerowskie pojazdy bojowe i dzia-ła przeciwpancerne, które po ukazaniu się na wzniesieniu pierw-szego czołgu radzieckiego natychmiast go zniszczyły. Zmęczone załogi kolejnych pojazdów nie zatrzymały swoich czołgów i nie zmie-niając szyku, podzieliły los pierwszego pojazdu pancernego. W ten sposób zostało zniszczonych 9 czołgów radzieckich -prawie cała kompania T-34-85 dowodzona przez lejtnanta M. J. Radugina. Zginęło wówczas 45 czerwonoarmistów z 16 Brygady Pancernej płk. W. Rywża, wchodzącej w skład 6 Korpusu Zmechanizowanego gwar-dii płk. W. Orłowa z 4 Armii Pancernej gen. Dmitrija Leluszenki działającej w składzie 1 Frontu Ukraińskiego. Kolejne oddziały brygady dostrzegły palące się czołgi, zajęły pozycje obronne i rozpoczęły walkę z Niemcami, którzy podjęli próbę ich okrą­żenia i zniszczenia. Po nadciągnięciu sił głównych korpusu, a zwłasz­cza po nawale ogniowej wykonanej przez dwa pułki artylerii pancernej uzbrojone w 21 dział samobieżnych ISU-122 i 21 SU-85, 16 Brygada Pancerna przerwała obronę nieprzyjaciela i zajęła południowo-zachod­nie peryferie Łodzi. Jej czołowe oddziały, osobiście kierowane przez dowódcę armii i dowódcę korpusu, dotarły ulicą Pabianicką do placu Niepodległości, gdzie spotkały się z pododdziałami 108 Brygady Pan-cernej 9 Korpusu Pancernego z 1 Frontu Białoruskiego. Gen. Lelu-szenko twierdził, że wspólnie z gen. Orłowem dojechali do głównego placu Łodzi, gdzie spotkali się z płk. W. Baraniukiem, dowódcą 108 Brygady Pancernej. Prawdopodobnie pomylił plac Niepodległości z placem Wolności. Z drugiej jednak strony, na najbardziej znanych zdjęciach przedstawiających żołnierzy Armii Czerwonej przejeżdżają­cych 19 stycznia 1945 r. koło ratusza miejskiego widać działo pancer-ne ISU-122, w które był uzbrojony jeden z pułków artylerii samobieżnej 6 Korpusu Zmechanizowanego 4 Armii Pancernej. Nie wykluczone jed-nak, że był to wóz bojowy grupy wydzielonej 69 Armii. Od rana 19 stycznia na prawym skrzydle 16 Brygady Pancernej działała wspomniana wyżej 108 Brygada Pancerna 9 Korpusu Pan-cernego z 1 Frontu Białoruskiego. Jedna kolumna jej czołgów, ja-dąca ulicą Rudzką, zajęła Rudę Pabianicką i południową część uli-cy Pabianickiej. Główne siły brygady nacierały natomiast ulicą Rzgowską i dotarły do placu Niepodległości. Na Chojnach odnotowano najwięcej faktów współpracy Polaków z radzieckimi czołgistami. Bohaterami tego dnia byli członkowie zało­gi samotnego czołgu T-34-85, którzy o godzinie 8.30 zniszczyli nie-miecki punkt oporu na placu Reymonta, a na Czerwonym Rynku odparli atak drużyny niemieckiej zabijając trzech żołnierzy hitlerow-skich. Zostali oni owacyjnie powitani przez Polaków. Niemcy podjęli wówczas kolejne próby zniszczenia czołgu. Udało im się jedynie uszko-dzić pociskiem pancerfausta gąsienicę wozu bojowego. Podczas strze-laniny zginęło trzech mieszkańców, co jednak nie zniechęciło pozo-stałych zgromadzonych Polaków do wspierania załogi czołgu. Po naprawieniu uszkodzonej części pojazdu siedmiu cywilów zabrało ka-rabiny poległych hitlerowców i wskazało czołgistom budynki zajmo-wane przez Niemców. Ochraniali oni Rosjan, którzy w godzinach po-południowych zniszczyli punkt

[madohora]

Jerzy Wilmański ~ Tranzytem przez Łódź Od stycznia do grudnia 1945 roku do Łodzi przybyło ponad 200 tys. ludzi. Był to fenomen migracyjny i chociaż nie badano, skąd kto przybywa, można domniemywać, że co najmniej połowę stanowili rozproszeni po Powstaniu warszawiacy. To oni nadali sto-łeczny sznyt i atmosferę miastu bez większych tradycji oraz środo­wisk intelektualnych i artystycznych. Tuż przed wyzwoleniem Łodzi przez 1 Armię Pancerną Pierwsze-go Frontu Białoruskiego łodzianie widzieli nad miastem iskrzące się flary, natychmiast nazwane „choinkami". Miały służyć do oświe­tlenia celów bombardowań. Ale Rosjanie nie zbombardowali Łodzi, tylko zaszli łódzki garnizon Werhmachtu od tyłu, manewrem okrą­żającym i zdobyli miasto prawie bez walk. Największą tragedią wyzwolenia był dramat Radogoszcza, gdzie do starej fabryki Glasera, zamienionej na więzienie, Niemcy spę­dzili ponad 2 tysiące Polaków, których podpalono żywcem i roz-strzelano z karabinów maszynowych. W dni wyzwolenia nad Rado-goszczem niósł się swąd spalonych ciał. Całe lata te chwile nazywaliśmy wyzwoleniem. Dziś smarkaci polscy dziennikarze na rozkaz swoich niemieckich wydawców pi-szą o tamtych dniach: „zakończenie niemieckiej administracji w Łodzi". Niech im ich Bóg wybaczy, bo moje pokolenie nie potrafi. Dwudziestego drugiego stycznia dziennikarz przedwojennego „Kuriera Łódzkiego" redaktor Henryk Rudnicki ruszył piechotą ze swojego mieszkania na Radogoszczu ... Rudnicki, który ocalał przed wywózką do Oświęcimia lub rozwałką w lasach lućmier­skich, bo tuż przed Wrześniem zmienił mieszkanie -szedł wśród swądu spalonych ciał do Śródmieścia. Wiedział, że w przedwo-jennej drukarni przy Piotrkowskiej 86 mogą być jeszcze jakieś polskie czcionkI były. 24 stycznia Henryk Rudnicki wydaje pierwszą powojenną łódzką gazetę „Wolna Łódź", wchodząc tym samym do historii. Ale gazeta się nie utrzymała -ukazywała się tylko sześć dni. Nikt wówczas nie przypuszczał, że Łódź, wobec całkowitego zbu-rzenia Warszawy, zacznie pełnić rolę stolicy Polski. Wspomina Jerzy Zaruba: Zaczęło się to w końcu 1945 roku. Miasto Łódź staje się najniespodziewaniej w świecie nie tylko centrum prze-mysłu włókienniczego, ale jednym z większych środowisk intelektual-nych i artystycznych Polski. Duże, nie zniszczone niemal zupełnie mia-sto, mogło dać gościnę licznym pozbawionym dachu nad głową muzom i ich adeptom. No i dało. Jeszcze huk armat grał w uszach, jeszcze dymiły horyzonty, a już wiara spod różnych znaków zodiaku sztuki na wieść .o nowoczesnych blokach z łazienkami i opuszczonych pała­cach runęła na miasto ... Taki sam jest ton wspomnień Jerzego Jurandota: Jeszcze stra-szyły pustką witryn i niemieckimi szyldami sklepy na Piotrkowskiej, jeszcze martwo patrzyły przez plastrowate okna osmolone Geyery i Grohmany, a już do tej Ziemi Obiecanej, do tego w niewielkim stop-niu dotkniętego wojennymi zniszczeniami miasta z różnych stron ciągnęli artyści. Na rogu Kościuszki i Bandurskiego dwa bliźniacze gmachy zajęli literaci. Naprzeciwko ulokowali się urzędnicy Mini-sterstwa Kultury i Sztuki, bokiem przytykając do współpracowni­ków „Polski Zbrojnej". Wszystkie najlepsze domy na ulicy Naruto-wicza zajął na biura i mieszkania dla .filmowców zmilitaryzowany reżyser, pułkownik Aleksander Ford. Na Piotrkowskiej otworzyła się pierwsza kawiarnia artystyczna „Mokka", gdzie stoliki okupo-wali aktorzy, głównie z Teatru Wojska Polskiego. Teatr ten pod dy-rekcją pułkownika Władysława Krasnowieckiego odbył wraz z ar-mią drogę od Oki. „Od Okki do Mokki" -mówili dowcipnisie. Nie utrzymała się „Wolna Łódź", skromna kartka formatu A-3 udająca gazetę, kiedy w gmachu przy Piotrkowskiej 96 zainstalował się potężny już koncern prasowy Jerzego Borejszy Spółdzielnia Wy-dawnicza „Czytelnik". Nowe polskie gazety zalały miasto. Marksi-stowska „Kuźnica", ludowa „Wieś", satyryczne „Szpilki'', „Rózgi'', „Mucha", socjalistyczna „Pobudka", ludowy „Zielony Sztandar", dzien-niki ogólnopolskie ,;Rzeczpospolita'', „Głos Ludu", „Polska Zbrojna", „Robotnik". Szybko powstały dzienniki lokalne „Dziennik Łódzki", „Głos Robotniczy'', „Express Ilustrow:any" ... Czasopisma „Łódź Te-atralna", „Polonista", potem „Prace Polonistyczne", „Teatr Lalek" ... Bastionem prasy był dawny gmach Siemensa przy Piotrkowskiej. Wspomina Jan Huszcza: W gmachu przy Piotrkowskiej zainstalo-wał się po przenosinach z Lublina cały „ Czytelnik" ze swoimi roz-=budowanymi agendami. Niepohamowane ambicje „ Czytelnika" oraz jego szefa Borejszy wkroczyły także na tereri konsumpcyjna-gastro-nomiczny: oprócz stołówki powołano do życia spółdzielczą „Frasz-kę". Wchodziło się do niej od razu z bramy. Był to długi, wąski po-kój o jednym patrzącym na ulicę oknie. W końcu znajdował się bufet i ekspres do kawy, obok bufetu były schody wiodące do ocemento-wanego podziemia, gdzie przez pewien czas mieścił się bar. We „Fraszce" odbywały się -te nieoficjalne narady redakcyjne zespołu „Kuźnicy" -z Pawłem Hertzem, Mieczysławem Jastrunem, Janem Kottem, Ryszardem Matuszewskim, Adamem Ważykiem, Adolfem Rudnickim, Kazimierzem Brandysem -którym przewodził właści­ciel potężnej tuszy i nie mniej potężnego organu głosowego, Stefan Żółkiewski. Pokazywała się tu Pola Gojawiczyńska, zjawiał się bawiący prze-jazdem Jarosław Iwaszkiewicz, zachodził czasem -acz niechętnie -Artur Sandauer, czuwali Żuławscy: Juliusz i Mirosław, szukał oka-zji do psioczenia popularny w Łodzi malarz Konstanty Mackiewicz. Przychodził w większym gronie ludzi teatru Leon Schiller. .. Przy oknie -bo lokal był dość mroczny -czytywał nam swoje najnowsze wier-sze Władysław Broniewski, który właśnie niedawno wrócił z tułaczki po obczyznach i budził jako poeta liczne zastrzeżenia u młodych ... lewicowców. Kilkakrotnie odwiedziła „Fraszkę" Zofia Nałkowska. Spotykało się tam Gałczyńskiego, który we „Fraszce" spędził kilka obficie zakrapianych alkoholem wieczorów. We „Fraszce" przeżyłem, połączoną ze wzruszeniem radość osobistego poznania Juliana Tu-wima, gdy przyjechał do rodzinnego miasta po wspomnienia. Stałym bywalcem „Fraszki" był słynny karykaturzysta Kazimierz Grus, który debiutował jeszcze w petersburskim „Nowym Satiriko-nie" redagowanym przez Awerczenkę. Grus był już niepierwszej młodości, więc kiedy mu zwracano życzliwie uwagę, aby skończył z bankietowaniem, odpowiadał, ze swoim charakterystycznym re-chotem: -Nie opłaca mi się ... che, che, che ... ! i takjuźjednymjajem zwisam nad grobem ... W Łodzi kwitło iście stołeczne życie i była ona naprawdę zastęp­czą stolicą przez pierwsze lata po wojnie. Kto wówczas nie przeje-chał tranzytem przez Łódź, ten się właściwie nie liczył. Najdobitniej sformułował to nieżyjący już dziś teatrolog i historyk łódzkiego te-atru Stanisław Kaszyński: Awans Łodzi na tymczasową stolicę kraju, a niebawem na „stolicę intelektualną" nie wymaga bliższych uści­śleń. Fakt ten wynikał z ocalenia miasta przed zniszczeniami woj-ny, tłumaczył się również jego dogodnym położeniem geograficz-nym. Natomiast rozmiar i treść przeobrażeń, jakie się dokonywały w tych latach, były następstwem zmiany porządku ustrojowego. Gorączkowość i dynamizm tego okresu dostrzega się szczególnie w Łodzi. Przejmując po Lublinie funkcję i obowiązki stolicy, napeł­nia się centralnymi instytucjami i urzędami; wskutek zburzenia War-szawy i ruchów migracyjnych wchłania olbrzymie masy ludności. Znajduje tu schronienie ocalała z pożogi czołówka inteligencji twór-czej, która przez kilka lat będzie kształtować nowy profil sztuki i literatury. Nie naruszono wprawdzie fzzjonomii miasta, nie usunię­to brzydoty architektury, ciasnych ulic, studziennych podwórek, nie-mniej jednak przyśpieszony rytm życia rozkołysał łódzkie powie-trze. Łódź zachowała pozory stolicy, próbowała także wykorzystac szanse wynikające z tych atrybutów. Paweł Hertz porównywał Łódź z 1945 roku do Paryża z czasów Komuny, zachowując dla Krakowa nazwę „czarującego Wersalu". „Kto późno do Łodzi-ten sam sobie szkodzi" -w takim dystychu ujmował Henryk Tomaszewski war-tość szybkiej decyzji przyjechania

[madohora]

Gałkówek - szkic historyczny

I. Gałków i Gałkówek -początki dziejów

l . Pierwsze wzmianki w dokumentach Najstarszy znany zapis dotyczący Gałkowa pochodzi z dokumentu Konrada Mazowieckiego, sporządzonego na krótko przed. rokiem 1233. Na jego mocy książę darował Gałków biskupowi włocław­skiemu Michałowi w drodze zamiany za Będków -osadę nad rzeką Wolbórką, leżącą w prostej linii piętnaście kilometrów na południe od omawianej. Pierwszy odczytał nazwę Gałkowa w wyżej wymienionym doku-mencie Władysław Semkowicz. Wydawnictwa źródłowe interpre-towały wyraz jako baucov1 lub Bancoi?. Stanowisko Semkowicza w tej sprawie uznają między innymi S. Trawkowski3 i S. M. Zającz­kowski4. Następne wzmianki o miejscowości pochodzą z lat 1273 i 1292. W roku 1273 biskup włocławski Wolimir stwierdził, że Rathek, Raden, Gostek, Nezalec i Radik -ludzie nam przypisani, dziedzice z Gałkowa zwolnieni są od wszelkich opłat -zarówno osobistych, jak i z tytułu posiadania ziemi-poza dwiema miarami miodu rocznie, musząjed nak spełniać wszystkie obowiązki wobec biskupstwa wymagane od przypisańców. Treść dokumentu potwierdzili świadkowie. W roku 1292 omawiany dyplom transumował biskup Wisław, drugi z kolei następca Wolimira5• Niektórzy badacze utożsamiają Gacov -bo tak została zapisana nazwa miejscowości w obu wyżej wymienionych dokumentach -z Gajkowicami, leżącymi na zachód od Moszczenicy. Przeciwko Gał­kowowi świadczyć mają dwa fakty. Po pierwsze: brakuje jego na-zwy wśród miejscowości wymienionych w przywileju księcia Wła­dysława dla biskupstwa włocławskiego, wystawionego w roku 1337 (a datowanego na 1332 r.)6, który wymienia wszystkie wsie w Łę­czyckiem należące do biskupstwa włocławskiego, należy zatem przyjąć, iż miejscowości pominięte w nim weszły w skład tych dóbr dopiero po 1332 r. 7 Po drugie: używanie terminu ascriptici (tzn. przypisańcy, przypisani) było zasadne tylko w zastosowaniu do ludności zamieszkującej kasztelanię wolborską, Gałków natomiast leżał poza jej granicami8 . Za tym, że dokumenty z lat 1279-1292 dotyczą Gałkowa, optu-ją, opierając się na autorytecie E. O. Kossmanna9, S . i S. M. Za-jączkowscy oraz S . Trawkowski10• Ponadto Zajączkowscy, groma-dząc materiały do kolejnych prac, potwierdzali wielokrotnie tezę Kossmanna11• Wcześniej od niemieckiego badacza transumpt bi-skupa Wisława powiązało z Gałkowem wydawnictwo źródłowe Mo-numenta historica dioecesis vladislaviensis12 • Nikt już nie wysuwa zastrzeżeń co do utożsamienia Gałkowa z miejscowością Gakovo -wsią w ziemi łęczyckiej, która pod koniec XIV w. stanowiła uposażenie Mikołaja kustosza łęczyckiego, kanonika płockiego i kruszwickiego. Duchowny ten nadał pewne dochody z młyna Pawłowi "niegdyś młynarzowi" w tejże osadzie. Działo się to w roku 137313. Zagadką pozostaje, dlaczego Mikołaj zadysponował młynem z tytułu pełnienia funkcji kanonika krusz-wickiego -nic nie wiadomo o przynależności Gałkowa do tej kanonii

[madohora]

Faktami świadczącymi za dawnością osad gałkowskich jest ich położenie w pobliżu źródeł wody. Przypomnijmy: Gałkówek leżał równolegle do strugi wpływającej do Mrogi i częściowo w widłach obydwu - w górę biegu rzek postępować miały najstarsze grupy osadnicze25 , zabudowania Gałkowa Dużego otaczały pierwotnie staw. Według S. Wojtkowiaka26, okolnica -bo tak przyjęło się na-zywać ten typ osiedla -zapewniała większe bezpieczeństwo bydłu spędzanemu na noc do jej środka. Miejscowości wybudowane na planie okręgu lub owalu są zaliczane do najstarszych: ich procent wzrasta w miarę obejmowania badaniami lat wcześniejszych, na ich terenie znajdują się często zabytki architektury i stanowiska archeologiczne, bywają położone na lepszych glebach i nad wodą, większość owalnic występuje w Pradolinie Warszawsko-Berlińskiej, gdzie znaleziono najstarsze ślady osadnictwa na terenie ziemi łę­czyckiej.

[madohora]

Kolonia-Gałkówek -częściowo na terenach folwarku w półno­cno-zachodniej jego części, według Tabelli miast... liczyła 65 domostw i 409 mieszkańców, role obejmowały przeciętnie pół włóki; Kolonia-Borowo -według tego samego źródła liczyła 58 domostw i 441 mieszkańców, ponad połowę stanowiły gospodarstwa duże, pełnorolne Kolonia-Borowo korzystała ponadto z serwitutów, czego była pozbawiona pierwsza z wymienionych wsi

[madohora]

W czasie okupacji niemieckiej miejscowość znalazła się w Kraju Warty, na samej granicy jego obszaru. Od wiosny 1941 r. rozpo-częły się we wsi akcje wysiedleńcze, początkowo mające na celu upełnorolnienie gospodarzy-Niemców. Tych było w Gałkowie tyl-ko trzech, więc pierwsza fala wysiedleń nie spowodowała większych zmian w strukturze ludności. Gospodarstwa znalazły się pod za-rządem Wschodnioniemieckiej Wspólnoty Uprawy Ziemi. Komisarz z ramienia tej organizacji urzędujący w Gałkówku Parceli scalił tam działki kilkunastu rolników i utworzył gospodarstwo wzorco-we, w którym dotychczasowi właściciele pracowali jak wyrobnicy -za stałą ordynarię. Do końca wojny w Gałkowie pozostało wrę­kach Polaków tylko 7 gospodarstw. Niemcy znacznie rozbudowali składnicę uzbrojenia, przekształ­cając ją w zakład pracy przymusowej, który zajmował się produk-cją i gromadzeniem amunicji dla armii niemieckiej49• Po wojnie nastąpiło dalsze zasiedlanie dawnych pastwisk w Gałkowie Małym -głównie przez ludność pracującą w Łodzi i Koluszkach. Gałków Duży rozwijał się znacznie wolniej. Skupio-ny wokół głównej ulicy bardziej przypomina wieś. Mimo że dziś znajduje się tu 120 gospodarstw, prawdopodobnie żadna rodzina nie poprzestaje na zyskach z rolnictwa. Spora ilość ziemi znajduje się w dzierżawach u bogatszych rolników, ale w ostatnich latach również oni szukają dodatkowego zajęcia. Część pól obsiewana jest zbożem po to tylko, by nie dopuścić do zachwaszczenia i wyjało­wienia gleby. Nowe ulice pobiegły nie tylko przez dawne nieurodzajne pastwi-ska, ale także grunty orne. Widoczne jest to przede wszystkim w Gałkowie Małym. Ostatnimi czasy zaczął rozbudowywać się tak-że Gałków Duży. Zabudowa posunęła się na północ w kierunku Brzezin i na wschód w stronę Różycy.

[madohora]

Skansen łódzkiej architektury drewnianej – znajduje się przy Centralnym Muzeum Włókiennictwa w Łodzi. Udostępniony zwiedzającym 30 września 2008 roku.

[madohora]

Interesująca jest drewniana poczekalnia Łódzkich Wąskotorowych Elektrycznych Kolei Dojazdowych (tramwaje podmiejskie) z ich zgierskiej krańcówki na placu Jana Kilińskiego z 1901 r.

[madohora]

Pewien pan z Łodzi
Przeżył dwie powodzie
Lecz tak już miał
Że jeszcze się śmiał
Że spędził je na ⛵ łodzi

[madohora]

Łódź wymieniana jest w XIV-wiecznych źródłach jako wieś. Prawa miejskie uzyskało w 1798 r., lecz pozostawało niewielką osadą, liczącą w 1820 r. zaledwie 799 mieszkańców. W tym samym roku Królestwo Polskie postanowiło uczynić z niego ośrodek przemysłu tekstylnego i zaprosiło do osiedlania się w nim zagranicznych tkaczy i rzemieślników.

[madohora]

Łódź jest ważnym węzłem kolejowym na linii kolejowej Warszawa-Wrocław . Łódź, będący znaczącym ośrodkiem edukacyjnym, jest siedzibą uczelni wyższych oraz kilku muzeów, centrów muzycznych i teatrów. Muzeum Sztuki Nowoczesnej posiada jedną z najwspanialszych kolekcji sztuki europejskiej XX wieku w Polsce, a Muzeum Włókiennictwa mieści się w jednym z XIX-wiecznych młynów miejskich. Łódź to także centrum polskiego przemysłu filmowego i prężnie rozwijającego się środowiska artystycznego .

[madohora]

Złotno – osiedle administracyjne (jednostka pomocnicza gminy) w zachodniej części Łodzi, w dzielnicy Polesie, zamieszkiwane przez 7 191 osób, włączone do Łodzi 20 grudnia 1945.
Obejmuje tereny dawnych podłódzkich wsi, obecnie osiedli: Jasieniec, Huta Jagodnica, Jagodnica-Złotno, Stare Złotno, Brus i część Grabieńca.
Jest położone w pobliżu granicy miasta – od zachodu graniczy z gminą Aleksandrów Łódzki, a od południowego zachodu z Konstantynowem Łódzkim. Przepływa przez nie rzeka Jasieniec.
Zabudowę stanowią głównie domy jednorodzinne, w ostatnich latach powstają tutaj nowe osiedla mieszkaniowe

[madohora]

Przedsiębiorstwo Scheiblera (największe wśród przedsiębiorstw włókienniczych w Królestwie Polskim) objęło prawie całą strefę posiadeł wodno-fabrycznych, ciągnąc się od ulicy Piotrkowskiej po granicę Widzewa (do obecnej ulicy Konstytucyjnej). Łączna powierzchnia tych terenów wynosiła ponad 500 ha, co stanowiło ok. 14% ówczesnego terytorium miasta. Cały kompleks wyróżniał się nie tylko nowoczesnością produkcji, lecz także doskonałą jak na owe czasy organizacją przestrzenną. Wszystkie obiekty fabryczne, o łącznej kubaturze ponad 1 mln m³, jako pierwsze w Łodzi zostały powiązane systemem bocznic kolejowych o długości ok. 5 km od linii kolei żelaznej fabryczno-łódzkiej (uruchomionej 17 listopada 1865).

[madohora]

ORIENTARIUM. NAJWIĘKSZA ATRAKCJA TURYSTYCZNA ŁODZI - www.tok.fm - 29.04.2022

[madohora]

Łódź, miasto w gubernii Piotrkowskiej w K rólestw ie Polski em, dawniej mała osada, od XV. w ieku miasteczko, rozwinęła się dopiero w naszem stuleciu do znaczenia wielkiego miasta fabrycznego i przemysłowego. W roku 1820 nadane jej zostały przywileje miasta fabrycznego, a nie miała w tedy
jeszcze żadnego przem ysłu i liczyła 800 mieszkańców. Obecnie wzrosła liczba ludności do 350.000, na poły
niemieckiej i żydowskiej, na poły polskiej, a w dwóch trzecich częściach robotniczej, zajętej -w rozlicznych fabrykach wyrobów bawełnianych, wełnia nych i jedwabnych. Łódź nie tylko zaopatrywa tym i wyrobami praw ie całe Królestwo P olskie, ale w ysyła je w głąb Rosyi i aż do Azyi.

1905

[madohora]

ŚWIĄTECZNA ILUMINACJA NA PIOTRKOWSKIEJ - Fakt - 02.12.2019

[madohora]

*

[madohora]

[madohora]

Ośrodek akademicki (19 uczelni), kulturalny i przemysłowy. Przed przemianami polityczno-gospodarczymi w 1989 r. centrum przemysłu włókienniczego i filmowego.

[madohora]

Kontynuacją tej akcji była akcja w maju 1940 r., tym razem przede wszystkim skierowana przeciwko łódzkiej młodzieży, którą wywieziono, po krótkim pobycie w więzieniu radogoskim do KL Dachau, gdzie wielu z nich zmarło, ale wielu też dotrwało do wyzwolenia. W ramach tej akcji zostali aresztowani między innymi Henryk Debich i Włodzimierz Skoczylas. Pierwszy zwolniony jeszcze w czasie wojny, drugi przeżył obóz.

[madohora]

W Łodzi 7 listopada 1939 roku prezydent policji zarządził usunięcie w miejscach publicznych wszystkich tablic z polskimi nazwami włącznie z polskimi nazwami towarów sprzedawanych w sklepach. 11 kwietnia 1940 na rozkaz Adolfa Hitlera zmieniona została nazwa miasta na Litzmannstadt. Nazwę przyjęto na cześć pruskiego generała i hitlerowskiego polityka Karla Litzmanna, dowodzącego w czasie I wojny światowej wojskami w bitwie o Łódź, która rozegrała się pomiędzy wojskami niemieckimi a rosyjskimi pod Brzezinami. Ulicę Piotrkowską przemianowano na Adolf Hitler Strasse

[madohora]

Łódź została zajęta przez wojska niemieckie 8 września 1939 r.
Dekret kanclerza Rzeszy Adolfa Hitlera – z 8 października 1939 r. – o nowym podziale i administracji ziem zagarniętych Rzeczypospolitej Polskiej nie rozstrzygał losów Łodzi. Początkowo planowano stworzyć w Łodzi stolicę Generalnego Gubernatorstwa, lecz determinacja miejscowych Niemców, wsparta działaniami miejscowych niemieckich czynników partyjnych i gospodarczych, legła u podstaw decyzji Hitlera o wcieleniu miasta do Rzeszy. Uroczyste ogłoszenie tego aktu nastąpiło 9 listopada 1939 roku. Początkowo Łódź znalazła się w rejencji kaliskiej, ale już z początkiem 1940 r. otrzymała niemieckie prawa miejskiego samorządu oraz uprawnienia miasta wydzielonego[68]. Również z Kalisza do Łodzi przeniesiono siedzibę rejencji, tworząc rejencję łódzką

[madohora]

Warto też zobaczyć zespoły pofabryczne rodzin Poznańskich i Scheiblerów. W tym pierwszym usytuowane są m.in. niezwykły neobarokowy pałac Izraela Poznańskiego (zwany „łódzkim Luwrem”, obecnie Muzeum Miasta Łodzi), jego była monumentalna przędzalnia (teraz Hotel Andel’s) oraz reszta obiektów pofabrycznych (dziś Centrum Manufaktura). W drugim kompleksie podziwiać można potężną przędzalnię na Księżym Młynie (obecnie lofty), przypominającą olbrzymie zamczysko, czy neorenesansowy pałac Edwarda Herbsta (Muzeum Sztuki w Łodzi), w którym obejrzeć można oryginalne wnętrza i wyposażenie mieszkalne, typowe dla łódzkiej elity przemysłowej przełomu XIX i XX wieku.

[madohora]

rozwinęły się (od wczesnego okresu żelaza) kultury wschodniopomorska i grobów kloszowych, które do końca średniego okresu lateńskiego (ok. 125 p.n.e.) uległy asymilacji; po raz pierwszy na ziemiach Polski Środkowej pojawiły się wtedy monety (najstarsza znaleziona moneta na terytorium Łodzi, pochodząca z 96–98 r. n.e., to denar srebrny cesarza rzymskiego – Nerwy); pozostałości to cmentarzysko na Radogoszczu oraz resztki osad w Chocianowicach i Rudzie Pabianickiej

[madohora]

1350 pierwsza wzmianka źródłowa o wsi Rogi[d][10];

[madohora]

Retkinia – osiedle mieszkaniowe złożone z bloków z wielkiej płyty położone w południowo-zachodniej części Łodzi, na terenie dawnej dzielnicy Polesie. Wieś kapituły katedralnej krakowskiej w powiecie brzezińskim województwa łęczyckiego w końcu XVI wieku[

[madohora]

1471 rozpoczęcie prowadzenia pierwszej księgi miejskiej; wciągnięto do niej także parę zapisek z lat wcześniejszych (najstarsza z nich pochodzi z 1440 r.)

[madohora]

1585 zawarcie przez władze miejskie umowy z prywatnym przedsiębiorcą Maciejem Doczekałowiczem (nazywanym później Ratusznym) w sprawie budowy drewnianego ratusza; w budynku postawionym na placu miejskim przy rynku znalazła się karczma, a tylko pewną jego część przeznaczono na siedzibę władz miejskich; najprawdopodobniej dotrwał do połowy XVIII w. (ostatnia wzmianka w 1727 r.)

[madohora]

1769 otwarcie – na Górkach Plebańskich (ob. plac Kościelny) – drewnianego rzymskokatolickiego kościoła parafialnego pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, wzniesionego w latach 1765–68 (w miejscu istniejącego wcześniej, od ok. 1370 r., także drewnianego kościółka[f]) z fundacji biskupa Antoniego Ostrowskiego (przeniesiony w maju 1888 na plac pocmentarny przy ul. Ogrodowej – istniejący do dziś pw. św. Józefa)

[madohora]

1829
- konsekracja (26 czerwca) klasycystycznego kościoła luterańskiego pw. Świętej Trójcy, wybudowanego według projektu Bonifacego Witkowskiego w latach 1826–28 przy Rynku Nowego Miasta, ob. pl. Wolności 2/2a (w latach 1889–91 gruntownie przebudowany na kościół neorenesansowy według projektu Ottona Gehliga, w 1945 r. przejęty przez Kościół katolicki – odtąd pw. Zesłania Ducha Świętego); pierwszym proboszczem został sprowadzony z Chemnitz ks. Fryderyk Metzner
- wzniesienie przy ul. św. Emilii (ob. ul. ks. bpa Tymienieckiego 5) tzw. bielnika Kisischa – najstarszego zachowanego do dziś budynku mieszkalno-fabrycznego w Łodzi, który nigdy jednak bielnikiem nie był (właściwy bielnik z 1826 r., znajdujący się nieopodal, nie zachował się)

[madohora]

1850 założenie Łódzkiego Stowarzyszenia Kupców, przekształconego później w Zgromadzenie Kupców m. Łodzi;

[madohora]

1922
- uruchomienie (9 kwietnia) nowej podmiejskiej linii tramwajowej do Ozorkowa, jako trakcji parowej (w 1926 elektryfikacja linii)[10];
- otwarcie pierwszej dziecięcej placówki biblioteki publicznej;

[madohora]

2009

Zobacz też: Wydarzenia w Łodzi (2009).

Hala widowiskowo-sportowa Atlas Arena (sierpień 2016)
„Łódź Bajkowa” – pomnik Misia Uszatka (fot. Guillaume Speurt, marzec 2012)
Zabytkowa brama w parku im. Tadeusza Rejtana
(maj 2006)

(S) 6. edycja łódzkiego maratonu (17 maja); zwyciężyli reprezentanci Polski – Marcin Fehlau (z wynikiem 2:18:10) oraz Arleta Meloch (2:40:52);
(Z) ustanowienie (uchwałą nr LVIII/1104/09 Rady Miejskiej w Łodzi z dnia 27 maja 2009 r.) zespołu przyrodniczo-krajobrazowego „Ruda Willowa”, o powierzchni 225,23 ha; celem ustanowienia zespołu była ochrona cennego krajobrazu naturalnego i kulturowego fragmentu doliny górnego odcinka Neru oraz przylegającego do niego kompleksu leśnego, ze względu na ich wartości estetyczne i widokowe;
(K) koncert Plácido Domingo w Teatrze Wielkim (8 czerwca), transmitowany dodatkowo na telebimie zainstalowanym przed teatrem na pl. Dąbrowskiego;
(U) otwarcie (15 czerwca) pierwszego w Łodzi czterogwiazdkowego hotelu „Andel’s” w gmachu dawnej przędzalni wzniesionej w 1877 r. przez fabrykanta Izraela Poznańskiego przy ul. Ogrodowej 17 (220 pokoi, 53 apartamenty, 7 sal konferencyjnych, sala balowa o powierzchni 1000 m², centrum „Wellness & Spa” z sauną, salą fitness, salą gimnastyczną i siłownią, przeszklony basen na najwyższej kondygnacji, restauracja „Delight” z 290 miejscami);
(S) zdobycie (21 czerwca) przez rugbystów „Budowlanych” Łódź czwartego mistrzostwa Polski w rugby; w decydującym meczu na stadionie w Gdyni łodzianie pokonali zespół Arki Gdynia 28:23 (16:10);
(S) zdobycie (21 czerwca) przez piłkarzy wodnych Łódzkiego Sportowego Towarzystwa Waterpolowego dziewiątego mistrzostwa Polski w piłce wodnej mężczyzn[46];
(S) (U) oddanie do użytku (27 czerwca) hali sportowo-widowiskowej Atlas Arena przy al. ks. bpa Bandurskiego 7 na 10 400 widzów (z możliwością dostawienia 3000 miejsc na płycie), wybudowanej w latach 2006–2009 według projektu Jacka Kwiecińskiego i Tomasza Kosmy Kwiecińskiego (zespół ATJ Architekci);
(S) zdobycie (19 lipca) przez piłkarzy KP Piórkowscy Dmosin (obecnie Grembach Łódź) drugiego mistrzostwa Polski w piłce nożnej plażowej;
(S) zdobycie (21 sierpnia) przez Sylwestra Bednarka (RKS Łódź) brązowego medalu w skoku wzwyż podczas mistrzostw świata w lekkoatletyce w Berlinie; łodzianin 3. miejsce z wynikiem 2,32 m podzielił z Niemcem Raúlem Spankiem;
(S) Mistrzostwa Europy w Piłce Siatkowej Kobiet – mecze I i II fazy grupowej, półfinały, finał (25 września – 4 października) w Atlas Arenie przy al. ks. bpa Bandurskiego 7; w meczu finałowym siatkarki Włoch pokonały drużynę Holandii 3:0; trzecie miejsce wywalczyła reprezentacja Polski;
(D) zmarł (2 października) Marek Edelman, polski działacz polityczny i społeczny, lekarz kardiolog, ostatni przywódca powstania w getcie warszawskim, kawaler Orderu Orła Białego, Honorowy Obywatel Miasta Łodzi;
(K) odsłonięcie (24 października) pomnika Misia Uszatka przed kamienicą przy ul. Piotrkowskiej 87; był to pierwszy z serii pomników bajkowych postaci – bohaterów bajek Se-ma-fora;
(S) Gala Boksu Zawodowego „Polsat Boxing Night” (24 października) w Atlas Arenie przy al. ks. bpa Bandurskiego 7 – m.in. walka Tomasza Adamka i Andrzeja Gołoty (zwyciężył Tomasz Adamek w piątej rundzie przez techniczny nokaut);
(K) koncert norweskiego zespołu a-ha w Atlas Arenie (17 listopada) w ramach światowej trasy koncertowej promującej dziewiątą studyjną płytę zespołu, zatytułowaną Foot of the Mountain;
(Z) ustanowienie (uchwałą nr LXXII/1373/09 Rady Miejskiej w Łodzi z dnia 30 grudnia 2009 r.) parku gminnego im. Tadeusza Rejtana, położonego w rejonie ulic: Pięknej, Rejtana, Felsztyńskiego i al. Politechniki (powierzchnia 7,1 ha); teren zieleni będący przedmiotem uznania za park gminny pokryty jest drzewostanem o charakterze parkowym, powstały na terenie dawnego cmentarza ewangelicko-augsburskiego (założony w 1898 r.); na cmentarzu (po którym pamiątką jest zabytkowa neogotycka brama i domek ogrodnika cmentarnego usytuowany przy wejściu od ul. Felsztyńskiego) chowano zmarłych do lat 50. XX w. (w 1983 r. cmentarz zlikwidowano a szczątki pochowanych tam osób ekshumowano i przeniesiono na cmentarz przy ul. Sopockiej, przeniesiono tam również najcenniejsze nagrobki); 27 października 2004 r. decyzją Rady Miejskiej dwadzieścia pięć kwitnących okazów bluszczu z terenu parku uznanych zostało za pomnik przyrody[47];
(Ś) (W) Łodzianinem Roku 2009 został prof. Jacek Moll.

[madohora]

Aleja Gwiazd, na chodniku po obu stronach ul. Piotrkowskiej, pomiędzy ulicą 6 Sierpnia a pasażem Rubinsteina.

[madohora]

Pierwszy kompleks wodny na Zdrowiu otwarty został 19 czerwca 1976 roku. Posiadał m.in. 4 baseny, w tym jeden ze sztuczną falą. Przeznaczony był dla 4 tys. osób i zajmował powierzchnię 7 ha. Niecki basenów pomalowane były na kolor niebieski, żeby woda przypominała barwę laguny. Z powodu wad konstrukcyjnych kąpielisko zamknięto w 1992 roku.
W latach 80. na terenie dawnej Fali odbywały się wybory najpiękniejszej naturystki – Miss Natura[

[madohora]

Łódź Bajkowa – szlak spacerowy śladami małych pomników przedstawiających postaci z seriali dla dzieci Studia Małych Form Filmowych Se-ma-for.

[madohora]

Jedno z największych graffiti na świecie, umieszczone na ścianie budynku przy ul. Piotrkowskiej 152. W momencie ukończenia (w 2001) największe na świecie; wpisane do Księgi Rekordów Guinnessa.

[madohora]

Autorami koncepcji architektonicznej skansenu są dwie wrocławskie projektantki – Anita Luniak i Teresa Mromlińska[1]. Koszt inwestycji to około 32 mln zł, ponad połowa pochodzi z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego[2].

Skansen otrzymał specjalne wyróżnienie w konkursie na najlepiej zagospodarowaną przestrzeń publiczną w województwie łódzkim w 2008 roku, w kategorii nowo wykreowanych przestrzeni publicznych, przyznawane przez Towarzystwo Urbanistów Polskich Oddział w Łodzi[3].

25 listopada 2012 roku, w Światowym Dniu Pluszowego Misia, na terenie skansenu uroczyście odsłonięto pomnik „Trzy Misie”, szóstą rzeźbą stworzoną w ramach projektu „Łódź Bajkowa” będącego zestawem niewielkich rzeźb upamiętniających najpopularniejszych bohaterów filmów wyprodukowanych przez Se-ma-for.
W 2015 skansen został uznany za pomnik historii

[madohora]

ŁÓDŹ SIĘ WYLUDNIA - Dziennik Łózki - 24.06.2021

[madohora]

WYCIECZKA PO ŁODZI AUTOKAREM TYPU OGÓREK I STARYM TRAMWAJEM - www.tokfm.pl - 03.07.2022

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Cerkiew została zbudowana w stylu rosyjsko-bizantyjskim, z wyraźnymi nawiązaniami do stylu romańskiego[26], na planie ośmiokąta, z obejściem biegnącym dookoła oraz wyodrębnioną częścią centralną, nad którą na bębnie wznosi się główna kopuła[28], wsparta na czterech filarach. Jest ona orientowana, trójdzielna. Położony od zachodu przedsionek został zbudowany na planie kwadratu. Nad nim umieszczono wieżę zwieńczoną cebulastym hełmem. Elewacje obiektu ozdobiono rzędami niewielkich arkad. Rytmicznie rozmieszczono półkoliste otwory okienne zdobione są niewielkimi kolumienkami, których kapitele ozdobiono motywami floralnymi. Bogata kolorystyka bryły budynku stanowiła, podobnie jak wymienione ornamenty, nawiązanie do tradycji wschodniosłowiańskiego budownictwa sakralnego. Elementy dachu świątyni są złocone.
Na elewacjach rozmieszczono dziesięć kompozycji malarskich, w tym postać św. Aleksandra Newskiego, usytuowaną na dzwonnicy. Przysadzista wieża zakończona jest dachem i pięcioma wieżyczkami (od strony zachodniej), od środka polichromowana i zdobiona bogatą sztukaterią. W cerkwi umieszczono witrażowe okna. Nad kruchtą soboru znajduje się empora z chórem muzycznym. Na dzwonnicy zawieszonych jest osiem dzwonów.

[madohora]

[madohora]

Niestety z powodu remontu nie udało mi się zajrzeć do środka. Pamiętajcie, że w cerkwi nie wolno robić zdjęć (większość wyposażenia jest zabytkowa XVIII, XIX wiek) i my kobiety musimy przysłonić głowę

[madohora]

[madohora]

Głównym elementem wystroju wnętrza soboru jest trzyrzędowy dębowy ikonostas z dwoma drzwiami diakońskimi i carskimi wrotami. Wykonał go Włoch Camillo w Petersburgu, z fundacji Izraela Poznańskiego. Centralnym elementem ikonostasu są carskie wrota z sześcioma ikonami w kształcie medalionów, na których ukazano czterech ewangelistów oraz bohaterów sceny Zwiastowania (archanioła Gabriela i Maryję). Po lewej stronie carskich wrót znajduje się ikona Matki Bożej, po prawej – Chrystusa Pantokratora. Na drzwiach diakońskich umieszczono natomiast odpowiednio wizerunki świętego mnicha Laurentego Komelskiego i św. Szczepana. Bezpośrednio nad carskimi wrotami znajduje się kopia Poczajowskiej Ikony Matki Bożej, nieco wyżej – ikona Ostatniej Wieczerzy. W drugim rzędzie ikonostasu znajdują się ikony świąteczne, trzeci natomiast tworzą wizerunki św. Aleksandra Newskiego i św. Marii Magdaleny oraz wyobrażenie Zmartwychwstania

[madohora]

Główna kopuła cerkwi od wewnątrz pomalowana jest na błękitno, tworząc obraz gwiaździstego nieba. W czterech żaglach poniżej kopuły umieszczono wizerunki czterech ewangelistów. Jeszcze niżej, na filarach podtrzymujących konstrukcję, znajdują się postacie czterech świętych metropolitów moskiewskich – Aleksego, Piotra, Jonasza i Filipa. W portal zdobiący główne wejście do soboru wkomponowana jest ikona Chrystusa niosącego krzyż. Nad wejściami bocznymi od strony północnej i południowej umieszczono natomiast sceny Zdjęcia z krzyża oraz Złożenia do grobu. W pomieszczeniu ołtarzowym soboru znajduje się natomiast wyobrażenie Deesis – postacie Jezusa Chrystusa, Matki Bożej i Jana Chrzciciela namalowane w przestrzeniach między oknami.

[madohora]

Po lewej stronie od ikonostasu, po dwóch stronach ikony św. Mikołaja, zawieszono tablice pamiątkowe poświęcone policjantom i żołnierzom, którzy zginęli, tłumiąc wystąpienia rewolucyjne w Łodzi w 1905 oraz latach następnych.
Na prawym filarze przy wejściu do soboru znajduje się tablica upamiętniająca fundatorów świątyni i osoby prowadzące jej budowę. Niemal wszystkie ikony znajdujące się w świątyni powstały w pracowni Wasilija Wasiljewa w Petersburgu. Na wyposażeniu obiektu, obok elementów wykonanych bezpośrednio na jego potrzeby, znajdują się również krzyże procesyjne z XVII–XVIII wieku, ikony z tego okresu oraz nowsze wizerunki stanowiące dary wiernych. W nawie głównej soboru znajdują się m.in. różne ikony Matki Bożej (m.in. Kazańska Ikona Matki Bożej oraz Ikona Matki Bożej „Miłująca”), Chrystusa, św. Włodzimierza, św. Mikołaja, św. Pantelejmona, św. Grzegorza Teologa[29], św. Konstantyna i św. Heleny, św. Serafina z Sarowa

[madohora]

[madohora]

GRÓB NIEZNANEGO ŻOŁNIERZA
Grób Nieznanego Żołnierza w Łodzi – symboliczny pomnik żołnierski, zaprojektowany przez Stanisława Kazimierza Ostrowskiego, odsłonięty 22 marca 1925 roku jako pierwszy tego rodzaju pomnik w Polsce, poświęcony bezimiennym poległym na polach bitew.

[madohora]

Decyzja o powstaniu pierwszego w Polsce symbolicznego pomnika poległych anonimowo żołnierzy została podjęta uchwałą Rady Miejskiej 18 grudnia 1924 roku, z inicjatywy jednego z jej członków, znanego podówczas działacza społeczno-politycznego – Bolesława Fichny. Prawdopodobnie już w okresie międzywojennym, ale na większą skalę dopiero po II wojnie światowej, zaczęto nazywać pomnik „grobem” choć niezgodnie z uchwałą rady Miejskiej w Łodzi. W kwietniu 2005 roku, łódzki działacz opozycji niepodległościowej po II wojnie światowej i senator RP – Andrzej Ostoja-Owsiany, ogłosił ideę przekształcenia pomnika w rzeczywisty grób nieznanego żołnierza poprzez złożenie w nim szczątków NN żołnierza z łódzkiego 28 Pułku Strzelców Kaniowskich, poległego w trakcie walk pod Radzyminem, podczas wojny polsko-radzieckiej w 1920 roku. Zamysł ten nie został jednak zrealizowany. Na miejsce lokalizacji pomnika wybrano plac przed łódzką katedrą. Ustawiono go krótszym bokiem, pod małym kątem w kierunku południowym w stosunku do ulicy Piotrkowskiej przy narożniku z ul. ks. Ignacego Skorupki.

[madohora]

Pomnik w formie monumentalnej płyty nagrobnej zaprojektował artysta-rzeźbiarz Stanisław Kazimierz Ostrowski, który w tym samym czasie pracował też nad Grobem Nieznanego Żołnierza w Warszawie. Pomnik składał się z dwóch jasnych bazowych płyt w układzie schodkowym, na których ułożono płytę z czarnego polerowanego marmuru z wyrytym napisem: Nieznanemu żołnierzowi miasto Łódź – rok 1925.

[madohora]

Osłonięcie miało miejsce 22 marca 1925 roku. Uroczystość rozpoczęła się nabożeństwem celebrowanym przez biskupa Wincentego Tymienieckiego w pobliskiej katedrze. Uczestniczyli w nim przedstawiciele władz państwowych (m.in. Franciszek Sokal – minister pracy i opieki społecznej, marszałek Sejmu RP – Maciej Rataj, wojewódzkich i miejskich oraz poczty sztandarowe łódzkich związków zawodowych, cechów, stowarzyszeń, młodzież szkolna i tłumy Łodzian. Honorowym gościem uroczystości był Minister Spraw Wojskowych – gen. dyw. Władysław Sikorski, który po przemówieniu odsłonił pomnik. Uczestnikiem odsłonięcia był także gen. Józef Haller. Zakończyła je defilada wojska z łódzkiego garnizonu oraz miejscowej policji i straży pożarnej.

[madohora]

W dniu zakończenia roku szkolnego, 20 czerwca 1925 roku, na pomniku-płycie zapalono „wieczny” znicz, ufundowany przez uczniów łódzkich szkół. Półokrągły, odlany z brązu element wykonano w formie starożytnej urny pochówkowej. Naczynie stało na orlich łapach, w centrum pomnika, które w górnej części przechodziły w głowy orłów. Pośrodku, na froncie urny, umieszczono płaskorzeźbę Krzyża Virtuti Militari, a z tyłu napis „Nieznanemu Żołnierzowi”. Odlano go prawdopodobnie w pobliskiej łódzkiej fabryce maszyn J. Johna przy ul. Piotrkowskiej.

[madohora]

2 listopada 1925 pomnikowi przybył kolejny element uzupełniający projekt Ostrowskiego. Był nim, ufundowany przez fabrykancki Związek Przemysłu Włókienniczego w Państwie Polskim, brązowy wieniec laurowo–dębowy z szarfami i liśćmi palmowymi. Na szarfie przeplatającej wieniec znalazł się napis „W hołdzie”. Umieszczono go na prawym narożniku w części frontowej pomnika. Ten element powstał w znanym warszawskim zakładzie odlewniczym braci Łopieńskich

[madohora]

Pomnik od razu stał się jednym z najważniejszych miejsc uroczystości patriotycznych i państwowych w Łodzi, zwłaszcza że było to pierwsze takie miejsce w tym mieście; pomnik Tadeusza Kościuszki na pl. Wolności został odsłonięty dopiero pięć lat później. Na samym początku okupacji niemieckiej w Łodzi podczas II wojny światowej, w listopadzie 1939 roku, Niemcy zniszczyli wszystkie polskie pomniki w Łodzi, w tym pomnik Nieznanego Żołnierza.

[madohora]

[madohora]

Pomnik odbudowano i ponownie odsłonięto już w rok po zakończeniu okupacji (1 listopada 1946). Nowy pomnik nawiązuje do przedwojennego projektu, ale w nowej realizacji zmieniono nieco położenie grobu względem ulicy Piotrkowskiej sytuując go prostopadle do ulicy. Jest nieco wyższy od pierwotnego, wykonany w dwóch warstwach bazowych w układzie schodkowym z czerwonego polerowanego marmuru na których złożono czarną płytę z polerowanego marmuru. Nieco zmodyfikowany znicz z postumentem został przeniesiony z lewego boku płyty do jej górnego prawego narożnika. Zmieniono również położenie zrekonstruowanego brązowego wieńca, który znalazł się na lewym narożniku. Zmianie uległ również napis na płycie, który brzmi Grób nieznanego żołnierza.

[madohora]

[madohora]

ULICA PIOTRKOWSKA

Jedna z najbardziej znanych ulic w kraju a jednocześnie najdłuższy polski deptak stanowi wizytówkę miasta. W kamienicach i pałacach przy Piotrkowskiej mieszczą się sklepy, restauracje, kawiarnie, ogródki, puby i kluby muzyczne. Piotrkowska tętni życiem przez cały rok a odbywające się przy niej jarmarki i festiwale m.in. Festiwal Sztuk Ulicznych i Magii „Hokus Pokus", Light Move Festival czy Songwriter Festiwal dodają jej niepowtarzalnego uroku.

[madohora]

Spacerując po Piotrkowskiej warto również zajrzeć na jej odremontowane podwórza, w tym podwórze mieszczące OFF Piotrkowska - jeden z nowych cudów Polski. Warto także zadrzeć głowę do góry. Fasady budynków przy Piotrkowskiej aż uginają się od ciekawych eklektycznych detali architektonicznych - kariatyd, płaskorzeźb, wykuszy... Spójrz też pod nogi a ujrzysz Aleję Gwiazd nawiązującą do filmowego dziedzictwa Łodzi i Pomnik Łodzian - pas jezdni ułożony z blisko 17 tysięcy kostek brukowych z żeliwną płytką z imionami i nazwiskami fundatorów.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Aleja Gwiazd Łódzkiej Drogi Sławy - bo taka jest pełna nazwa - liczy ponad 65 gwiazd i stale ich przybywa. Po parzystej (wschodniej) stronie alei znajdują się gwiazdy reżyserów i operatorów, natomiast po stronie nieparzystej gwiazdy upamiętniające aktorów. Aleja znajduje się na ulicy Piotrkowskiej na odcinku pomiędzy ulicami 6 Sierpnia i Traugutta oraz w Pasażu Rubinsteina.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Budynek wieńczy czworoboczna wieża z dzwonnicą i zegarem ufundowanym przez przedsiębiorcę z Ozorkowa – Schlössera (uruchomiony w 1834 przez zegarmistrza Michała Strangosa). Szczyt wieżyczki wieńczy sygnaturka.
W ratuszu znajdowało się mieszkanie burmistrza, kancelaria, archiwum miejskie, skarbiec, sala obrad oraz areszt policyjny. Na dziedzińcu postawiono dwie szopy. W 1861 wyburzono szopy, a w ich miejscu rok później wystawiono pawilon przylegający do Hotelu de Pologne Antoniego Engela. W pawilonie mieściło się biuro Zarządu Policji miasta Łodzi

[madohora]

[madohora]

Kościół Podwyższenia Świętego Krzyża – neoromańska katolicka świątynia parafialna parafii Podwyższenia Świętego Krzyża, znajduje się przy ulicy Henryka Sienkiewicza 38 w Łodzi.

[madohora]

Świątynia jest trzynawowa, zbudowana na planie krzyża. Na frontonie znajduje się wieża z trzema dzwonami i sygnaturką. Wewnątrz znajduje się sześć ołtarzy. Główny z nich to dar Karola Scheiblera. Jest on również fundatorem ołtarzy w kaplicy św. Anny i w kaplicy Matki Boskiej. Ołtarz boczny w lewej nawie został ufundowany przez Edwarda Herbsta.
Przy kościele znajduje się pomnik poświęcony ofiarom stanu wojennego, a w jego północną ścianę wmurowana jest tablica upamiętniająca poległych stoczniowców.

[madohora]

Łódź Fabryczna – główna stacja kolejowa w Łodzi. Stacja czołowa, mieszcząca się na linii do Koluszek, powstała z inicjatywy przemysłowca Karola Scheiblera w 1866 roku. Obecnie kompleks łączy komunikację kolejową, autobusową (miejską i dalekobieżną), tramwajową oraz rowerową i samochodową. Dworzec ma najwyższą kategorię Premium

[madohora]

Budowę pierwszej linii kolejowej w Łodzi, linii Fabryczno-Łódzkiej, łączącej miasto z Koluszkami, a tym samym ze zbudowaną w 1848 roku Drogą Żelazną Warszawsko-Wiedeńską, rozpoczęto 1 września 1865 roku (zgodnie z zezwoleniem cara Aleksandra II z lipca 1865). Szyny zaczęto układać równocześnie od Łodzi i od Koluszek. 18 listopada 1865 roku uruchomiono przewóz towarów. Przewozy pasażerskie zostały zainaugurowane 1 czerwca 1866 roku.

[madohora]

Plany modernizacji linii Łódź-Warszawa zakładały wyburzenie wszystkich budynków w całym kwartale ulic Kilińskiego, Składowa, Węglowa i Tramwajowa, przeniesienie dworca pod ziemię, z jednoczesnym przesunięciem go na północ. Tunel prowadzący na nowe perony miał rozpoczynać się zaraz za przystankiem osobowym Łódź Niciarniana. Początkowe plany zakładały zmianę nazwy dworca na Łódź Centralny lub Łódź Centralna, jednak ostatecznie nazwa dworca nie uległa zmianie, gdyż zbyt dobrze kojarzona jest z dotychczasową stacją. Zgodnie z planami pasażerowie mieli być odprawiani jednocześnie z 4 peronów. 3 z nich miały być przystosowane do obsługi pociągów regionalnych, międzywojewódzkich i TLK, zaś ostatni przeznaczony do odprawy szybkich pociągów, poruszających się po linii „Y”. Linia ta miała połączyć Warszawę z Kaliszem, Wrocławiem i Poznaniem, przebiegając przez Łódź. Rozpoczęcie budowy pierwszego odcinka linii „Y” z Warszawy do Łodzi planowano na przełomie 2013/2014 i miało kosztować 10 mld euro. Decyzją Ministra Infrastruktury budowę linii „Y” przesunięto na bliżej nieokreślony termin, jednak nie wcześniej niż na lata 2020–2030. Poprowadzenie pociągów pod ziemią pozwoliło na nowe zagospodarowanie terenów otaczających dworzec, budowy nowoczesnego węzła przesiadkowego PKP – MPK – PKS, a w przyszłości na przedłużenie linii kolejowej do dworca Łódź Kaliska, dzięki zbudowaniu tunelu średnicowego. Przed rozpoczęciem modernizacji, na terenie dworca znajdował się centralny dworzec PKS i pętla autobusów komunikacji miejskiej. Ze stacji kursowały pociągi do Koluszek i dalej do: Warszawy, Krakowa, Radomia, Częstochowy, Piotrkowa Trybunalskiego i Tomaszowa Mazowieckiego.

[madohora]

🗞NOWA ŁÓDŹ FABRYCZNA MA JUŻ ROK - Wyborcza - 2017

[madohora]

ŁÓDŹ DWORZEC FABRYCZNY

[madohora]

[madohora]

SPECJALNY POCIĄG DO LIPIEC REYMONTOWSKICH

[madohora]

[madohora]

Łódź i (jid. ‏לאָדזש‎, niem. Lodz lub Lodsch; ros. Лодзь) – miasto na prawach powiatu w środkowej Polsce, a także siedziba władz województwa łódzkiego, powiatu łódzkiego wschodniego oraz gminy Nowosolna, przejściowa siedziba władz państwowych w 1945 roku

[madohora]

Łódź jest trzecim miastem w Polsce pod względem liczby ludności (672 185; po Warszawie i Krakowie) i czwartym pod względem powierzchni (293,25 km²; po Warszawie, Krakowie i Szczecinie)

[madohora]

Łódź znajduje się w środkowej części województwa łódzkiego. Miasto jest położone na Wzniesieniach Łódzkich oraz Wysoczyźnie Łaskiej.

[madohora]

Rozciągłość granic miasta południkowa (na południku 19°) wynosi 19,5 km (10′29″), a równoleżnikowa (na równoleżniku 51°) wynosi 17′49″. Łódź graniczy z miastami: Aleksandrów Łódzki, Konstantynów Łódzki, Zgierz, Pabianice, oraz z gminami: Aleksandrów Łódzki, Andrespol, Brójce, Ksawerów, Nowosolna, Pabianice, Rzgów, Stryków, Zgierz. Aglomeracja łódzka liczy około 1,1 mln mieszkańców.

[madohora]

1915
- krótki pobyt w Łodzi (8 lutego) cesarza niemieckiego Wilhelma II, który przybył z Berlina na inspekcję 9 Armii nacierającej w kierunku Warszawy;
- premierowy koncert (17 lutego) Łódzkiej Orkiestry Symfonicznej w Grosses Theater przy ul. Konstantynowskiej 14 (wówczas Konstantiner Straße, ob. ul. Legionów), której założycielem i pierwszym dyrygentem był Tadeusz Mazurkiewicz; to druga po filharmonii warszawskiej najstarsza stała orkiestra symfoniczna na obszarze byłego zaboru rosyjskiego; w 1921 r. Orkiestra przyjęła nazwę „Łódzka Orkiestra Filharmoniczna”; po zakończeniu II wojny światowej działała najpierw jako Miejska Filharmonia, a w latach 1947–53 jako Łódzka Orkiestra Symfoniczna Spółdzielnia Pracy w Łodzi (później Państwowa Filharmonia, obecnie Filharmonia Łódzka im. Artura Rubinsteina);
- otwarcie (28 kwietnia) Pierwszego Miejskiego Zakładu Kąpielowego na rogu ulic Północnej i Wolborskiej (wówczas róg Nordstraße i Wolborzerstraße)[l]; władze Łodzi wprowadziły przymus kąpieli, by zapobiec rozwojowi epidemii tyfusu plamistego; także w kwietniu otwarto Miejską Kamerę Dezynfekcyjną przy ul. Łąkowej 27 (wówczas Wiesenstraße), a 14 maja – Pierwszy Miejski Dom Izolacyjny (na Rokiciu, później przeniesiony na ul. Łąkową 40, a od stycznia 1916 r. na ul. Zakątną 44 (wówczas Im Winkel, ob. ul. Pogonowskiego)
- powiększenie (18 sierpnia) przez Niemców obszaru miasta o Bałuty (liczące ok. 100 tys. mieszkańców), Widzew, Radogoszcz, Żabieniec, Zarzew, Dąbrowę, Chojny i pozostałą część Rokicia. Obszar miasta powiększył się o 1922 ha, osiągając wielkość 5875 ha
- założenie parku im. Konstytucji 3 Maja [inne źródła podają 1919 r.na Polesiu Widzewskim przy ul. Zagajnikowej (ob. ul. Kopcińskiego); oddany do użytku publicznego w 1922 r.[398] park (powierzchnia 23,2 ha) powstał według projektu konkursowego Leona Kołaczkowskiego i jest pozostałością po lesie miejskim, stanowiącym w przeszłości element Puszczy Łódzkiej; w 1931 r. ogrodnik-architekt, Stefan Rogowicz, zaprojektował w parku nowoczesny ogródek jordanowski i plac zabaw dla młodzieży szkolnej (na zakończenie okresu wakacyjnego urządzano tu zwykle popisy gimnastyczne, ćwiczenia pokazowe z chorągiewkami, malownicze korowody); wschodnia część parku do dziś zachowała leśny charakter, ze znacznym udziałem dębów i grabów; dwa drzewa uznano za pomniki przyrody; 6 czerwca 2014 r. park został wpisany do rejestru zabytków

[madohora]

[madohora]

1919
- pierwszym prezydentem Łodzi w II RP (od 27 marca) został Aleksy Rżewski; funkcję pełnił do 24 lipca 1923;
- utworzenie (w sierpniu) województwa łódzkiego, ze stolicą w Łodzi;
- wprowadzenie – jako pierwsze miasto w Polsce – powszechnego, bezpłatnego obowiązku nauczania w zakresie szkoły powszechnej;
-założenie „Parku Ludowego” [inne źródła podają 1924 r.[4]], nazywanego potocznie parkiem na Zdrowiu (park im. Józefa Piłsudskiego); powstawał w latach 1919–39 według koncepcji Edwarda Ciszkiewicza (ówczesnego Dyrektora Wydziału Plantacji Miejskich), z pewnymi elementami z projektu konkursowego braci Zajkowskich; największy łódzki park i jeden z największych w Europie, rozciągający się na powierzchni 172 ha (razem z ogrodem botanicznym i ZOO – 237 ha) urządzono na terenach należących niegdyś do lasów miejskich, po zachodniej stronie kolei warszawsko-kaliskiej; w 1923 r. na terenie parku wzniesiono Kolumnę Rewolucjonistów (zniszczona przez okupanta hitlerowskiego); w latach 30. XX wieku utworzono w parku ogród zoologiczny; w 1975 r. odsłonięto pomnik Czynu Rewolucyjnego upamiętniający straconych rewolucjonistów z lat 1905–07; obecnie park oraz przylegające do niego tereny określa się mianem „kompleksu leśno-rekreacyjnego na Zdrowiu” – w jego skład oprócz parku wchodzą: ogród botaniczny (największy w kraju), ogród zoologiczny, ogródek dendrologiczny, lunapark, tereny sportowe (m.in. kąpielisko „Fala”) oraz rezerwat przyrody „Polesie Konstantynowskie”; 24 maja 1946 r. (oraz 24 marca 1993 r.) park został wpisany do rejestru zabytków[

[madohora]

1921
- powołanie (11 kwietnia) pierwszego łódzkiego biskupa diecezjalnego – ks. Wincentego Tymienieckiego; sakrę biskupią przyjął 29 czerwca;
- powstanie (w listopadzie) Zjednoczonych Zakładów Włókienniczych K. Scheiblera i L. Grohmana; dzięki fuzji powstało największe przedsiębiorstwo przemysłu włókienniczego w Polsce (od 1946 r. Państwowe Zakłady Przemysłu Bawełnianego nr 1, od 1948 r. Zakłady Przemysłu Bawełnianego im. Józefa Stalina, od 1962 r. Łódzkie Zakłady Przemysłu Bawełnianego im. Obrońców Pokoju „Uniontex”)

[madohora]

1924
- oddanie do użytku (w czerwcu) „Parku Sportowego” dla Łódzkiego Klubu Sportowego przy al. Unii Lubelskiej 2, w którego skład wchodził m.in. stadion z boiskiem piłkarskim i bieżnią (obecnie stadion miejski ŁKS); uroczystość otwarcia uświetnił mecz Polska – Turcja; teren Parku klub otrzymał w wieczystą dzierżawę w lutym 1922 r. (uchwała zarządu miasta z 21 lutego 1922 r.); w 1932 r. powiększono ilość betonowych stopni trybuny do 22 rzędów oraz ustawiono zegar firmy „Omega”; w 1935 r. wybudowano krytą trybunę na 1800 miejsc siedzących
- mecz towarzyski (29 czerwca) piłkarskiej reprezentacji Polski z Turcją na stadionie ŁKS; Polacy wygrali 2:0 (2:0); bramki dla Polski zdobyli Henryk Reyman (42. min.) i Mieczysław Balcer (43. min.); był to pierwszy w historii występ piłkarskiej reprezentacji narodowej seniorów na stadionie przy al. Unii Lubelskiej;
- uruchomienie nowych linii tramwajowych: na Chojny ulicą Rzgowską od Górnego Rynku (ob. pl. Reymonta) do linii kolejowej (26 lipca) oraz na Doły ulicą Brzezińską (ob. ul. Wojska Polskiego) od pl. Kościelnego do al. Cmentarnej – ob. al. Chryzantem (25 września); połączono także pl. Kościelny z Bałuckim Rynkiem poprzez ul. Łagiewnicką (29 listopada)
- założenie przez senatora Aleksandra Heimana-Jareckiego, przy współudziale znanych ogrodników – Edwarda Ciszkiewicza (Naczelnika Plantacji Miejskich) i Zygmunta Hellwiga, parku im. Matejki przy ul. Narutowicza o powierzchni 2,5 ha; w założeniach twórców miał być miniaturowym Wersalem i stąd jego odmienny od innych łódzkich parków charakter geometrycznego francuskiego ogrodu; nigdy nie został zrealizowany zamiar wybudowania pałacu (w miejscu, gdzie obecnie znajduje się fontanna), jedynie w narożniku parku wzniesiono domek ogrodnika i zabudowania gospodarcze; w 1938 r. został nabyty przez Magistrat Miasta Łodzi z przeznaczeniem na park publiczny; w okresie II wojny światowej przyłączony do sąsiadującego z nim szpitala (zarówno jego roślinność jak i alejki zostały wówczas bardzo zdewastowane); po wojnie park uporządkowano, dosadzono drzewa i krzewy; 6 grudnia 1984 r. wpisany do rejestru zabytków
- założenie organizacji Niemieckie Stowarzyszenie Ludowe w Polsce (niem. Deutscher Volksverband in Polen – DVP) przez mniejszość niemiecką mieszkającą w Łodzi

[madohora]

1926
- uruchomienie (1 października) połączenia lotniczego do Warszawy przez Polską Linię Lotniczą „Aerolot” S.A.
- udostępnienie zbiorów miejskiego Archiwum Akt Dawnych (obecnie Archiwum Państwowe w Łodzi)

[madohora]

1928
- rozpoczęcie budowy gmachu sądu przy pl. Dąbrowskiego;
- rozpoczęcie (4 sierpnia) budowy osiedla mieszkaniowego im. J. Montwiłła-Mireckiego – pierwszego komunalnego osiedla w Łodzi (ukończone w 1931, imię nadano 15 stycznia 1933);
- oddanie do użytku przy ul. Narutowicza 59 eklektycznej willi, wybudowanej przez przedsiębiorcę Jezajasza (Szaję) Kestenberga; piętrowa willa z poddaszem, wykuszami i narożną wieżyczką powstała w latach 1923–28 według projektu Henryka Hirszenberga (inne źródła podają, że projektantem był Jerzy Münz[21]) na działce zakupionej w 1922 r. od Marii Lange; 19 czerwca 1939 r. budynek zakupiła na licytacji Izba Rolnicza; po zakończeniu II wojny światowej obiekt upaństwowiono, umieszczając w nim Związek „Samopomocy Chłopskiej”; 31 maja 1958 r. willę przejął Wojewódzki Związek Rolników, Kółek i Organizacji Rolniczych; 4 marca 1985 r. willa została wpisana do rejestru zabytków
- po raz pierwszy Łódź była (15 września) miastem etapowym 1. Biegu Kolarskiego dookoła Polski (obecnie Tour de Pologne); meta VII etapu Poznań – Łódź (211 km) znajdowała się na Bałuckim Rynku; zwyciężył Feliks Więcek (Bydgoski Klub Kolarski); dla zwycięzcy etapu magistrat ufundował srebrny puchar, a dla najlepszego łodzianina – srebrny zegar[23]; 16 września kolarze wyruszyli z Łodzi do Warszawy;
- otwarcie (15 października) przy ul. Nowo-Targowej 24 (ob. ul. Sterlinga) łódzkiego oddziału warszawskiej Wolnej Wszechnicy (prywatnej szkoły wyższej); była to druga wyższa uczelnia w Łodzi (po Wyższej Szkole Nauk Społecznych i Ekonomicznych), dająca początek Uniwersytetowi Łódzkiemu; początkowo w łódzkiej filii powstały trzy wydziały – Humanistyczny, Społeczno-Polityczny i Pedagogiczny, później dołączono Matematyczno-Przyrodniczy; dyplom ukończenia wszechnicy był równoznaczny z dyplomami uniwersytetów państwowych i uprawniał do zajmowania stanowisk w służbie państwowej i samorządowej oraz nauczania w szkołach średnich; wszechnica nie miała osobnej siedziby – uczelnia mieściła się w budynku szkoły powszechnej przy ob. ul. Sterlinga (budowę własnego gmachu przy ul. POW 3/5 ukończono dopiero po drugiej wojnie światowej – dziś mieści się tam Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny UŁ)[24];
- konsekracja (1 listopada) neoromańskiego kościoła luterańskiego pw. św. Mateusza przy ul. Piotrkowskiej 279/283, wybudowanego w latach 1909–28 według projektu Johannesa Wendego (przy współudziale Franza Schwechtena)[25];
- umieszczenie (w listopadzie) przez magistrat na rogu ulic Andrzeja (ob. ul. Struga) i Piotrkowskiej pierwszego w mieście kosza na śmieci;
- rozpoczęcie (16 grudnia) pełnej eksploatacji nowej zajezdni tramwajowej przy ul. Dąbrowskiej (ob. ul. Dąbrowskiego); dalsza rozbudowa łódzkiej sieci tramwajowej – m.in. odcinek między ulicami Narutowicza a Brzezińską (ob. ul. Wojska Polskiego) wzdłuż ulic Kilińskiego i Franciszkańskiej, odcinek między ulicami Przejazd (ob. ul. Tuwima) a Rokicińską (ob. al. Piłsudskiego) wzdłuż ul. Zagajnikowej (ob. ul. Kopcińskiego), odcinek od ul. Piotrkowskiej do stacji Łódź Karolew wzdłuż ulic Czerwonej, Wólczańskiej i Kątnej (ob. ul. Wróblewskiego), przedłużenie linii na ul. Pomorskiej do ul. Zagajnikowej (ob. ul. Kopcińskiego) i na ul. Napiórkowskiego (ob. ul. Przybyszewskiego) od ul. Kilińskiego za ul. Tatrzańską
- rozpoczęcie budowy oczyszczalni ścieków na Lublinku;
- utworzenie IKP Łódź, wielosekcyjnego, zakładowego klubu sportowego, działającego przy fabryce Poznańskiego;

[madohora]

1933
- komisarzem rządowym miasta (od 12 lipca) został ponownie Wacław Wojewódzki; funkcję pełnił do 18 lipca 1935;
- zdobycie przez koszykarki IKP Łódź (po raz drugi) mistrzostwa Polski w koszykówce kobiet;
- doprowadzenie linii tramwajowej na plac przed dworcem Łódź Kaliska, oddanie do użytku (26 listopada) torowisk na ul. Kilińskiego między ulicami Narutowicza a Przejazd (ob. ul. Tuwima)

[madohora]

1935
- ingres (27 stycznia) do katedry łódzkiej drugiego ordynariusza diecezji łódzkiej – biskupa Włodzimierza Jasińskiego; 20 grudnia 1946 złożył rezygnację z ordynariatu;
- tymczasowym prezydentem Łodzi (od 18 lipca) został Wacław Głazek; funkcję pełnił do 22 czerwca 1936;
- uroczyste otwarcie (1 września) domu sportowego łódzkiego oddziału YMCA przy ul. Moniuszki 4a, wybudowanego w latach 1932–35 według projektu Wiesława Lisowskiego;
- mecz towarzyski (15 września) piłkarskiej reprezentacji Polski z Łotwą na stadionie ŁKS; spotkanie zakończyło się wynikiem nierozstrzygniętym 3:3 (0:2); bramki dla Polski zdobyli Józef Smoczek (47 min.), Stanisław Malczyk (54 min.) i Antoni Komendo-Borowski (66 min.); był to drugi w historii występ piłkarskiej reprezentacji narodowej seniorów na stadionie przy al. Unii Lubelskiej;

[madohora]

1937
- wykupienie przez Zarząd Miejski od rodziny Heinzlów parku Julianowskiego (ob. park im. Adama Mickiewicza); park powstał jako przydworski w początkach XIX w., będąc w posiadaniu Stanisława Strzałkowskiego; w latach 80. XIX w. majątek zlicytowano, a nowym właścicielem został łódzki fabrykant Juliusz Heinzel (od jego imienia wywodzi się pierwotna nazwa parku), który wybudował tu ok. 1890 r. pałac; w 1897 r. odkupiony od pozostałych spadkobierców przez syna Juliusza – Teodora Heinzla; założenie funkcjonowało do lat 30. XX w., jednak rozrzutność właścicieli spowodowała ruinę materialną rodziny i konieczność sprzedaży parku wraz z pałacem, który wykupiło miasto; w pierwszych dniach II wojny światowej w parkowym pałacu znajdowała się siedziba sztabu Armii „Łódź” (6 września 1939 r. pałac uszkodzono podczas bombardowania i w rezultacie rozebrano); podczas wojny park przebudowano, a po jej zakończeniu rozebrano ogrodzenie parku; w latach 50. XX w. przebudowano i wyregulowano stawy, nadając im obecny wygląd (ich oś stanowi rzeka Sokołówka); z tego okresu pochodzi również muszla koncertowa wybudowana przez Wydział Kultury Miasta Łodzi; w parku rośnie topola kanadyjska, która osiągnęła obwód pnia 710 cm (obecnie o największe drzewo w granicach Łodzi); 6 grudnia 1984 r. park został wpisany do rejestru zabytków
- wykupienie przez Zarząd Miejski parku Wenecja (ob. park im. Juliusza Słowackiego, 5,1 ha); park powstał w końcu XIX w., założony obok młyna na rzece Jasień przez jego właściciela – Macieja Reicha; ozdobę parku stanowiły niewielkie stawy, które nie zachowały się do dziś; w istniejącej na terenie parku sali teatralnej odbywały się różne pokazy oraz przedstawienia (ponadto w parku wybudowano restaurację i salę taneczną); do lat 30. XX w. pozostawał w posiadaniu różnych właścicieli (S. Walewskiego, T. Adamka), którzy traktowali go jako źródło dochodów, udostępniając odpłatnie odwiedzającym; w 1937 r. po przejściu parku na własność miasta, został zmodernizowany i oddany do użytku publicznego (wówczas też nadano mu imię Juliusza Słowackiego); z parkiem związana jest historia katolickiej świętej − Faustyny Kowalskiej, która w lipcu 1924 r. doznała w nim pierwszego objawienia (miejsce objawienia otoczone jest kultem, na kasztanowcu rosnącym w północno-zachodniej części parku przyczepiono obrazki oraz stosowną tablicę informacyjną); w parku znajdują się dwa drzewa uznane za pomniki przyrody[4][5];
- oddanie przy ul. Spornej (ob. ul. bł. o. A. Pankiewicza 15) rzymskokatolickiego kościoła i klasztoru oo. Bernardynów pw. św. Elżbiety Węgierskiej, wybudowanego według projektu Wiesława Lisowskiego; klasztor zawdzięcza swoje powstanie o. Anastazemu Pankiewiczowi, który zakupił w dzielnicy Doły kilka działek, a następnie wybudował na scalonym terenie (w latach 1932–37) 3-piętrowy gmach na klasztor i prowizoryczny, jednonawowy, kościół pw. św. Elżbiety oraz gimnazjum ogólnokształcące (ob. Katolickie Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcące im. bł. Anastazego Pankiewicza); 20 listopada 1974 r. przy kościele św. Elżbiety została erygowana parafia;
- zdobycie przez siatkarki HKS Łódź mistrzostwa Polski w piłce siatkowej kobiet; sukces powtórzyły siatkarki „Chemii” Łódź (1949, 1950), „Startu” Łódź (1968, 1971, 1972, 1973, 1977), ChKS Łódź (1976) i ŁKS Łódź (1983);
- po raz trzeci Łódź była (3 lipca) miastem etapowym 4. Biegu Kolarskiego dookoła Polski (obecnie Tour de Pologne); meta VIII etapu Włocławek – Łódź (112 km) znajdowała się po raz drugi na torze kolarskim w parku Helenów; zwyciężył Józef Kapiak (Polska I, 3:32:58); najlepszy z łodzian – Wacław Kołodziejczyk (Towarzystwo Zwolenników Sportu Łódź) – był na mecie 10. (3:39:46) i otrzymał nagrodę gen. Władysława Langnera, dowódcy Okręgu Korpusu Nr IV[36]; 4 lipca kolarze wyruszyli z Łodzi do Warszawy;
- mecz towarzyski (4 lipca) piłkarskiej reprezentacji Polski z Rumunią na stadionie ŁKS; Polacy przegrali 2:4 (2:3); bramki dla Polski zdobyli Leonard Piątek (2 min.) i Michał Matyas (25 min.); był to trzeci w historii występ piłkarskiej reprezentacji narodowej seniorów na stadionie przy al. Unii Lubelskiej;
- oddanie do użytku wiaduktu kolejowego nad ulicą Tramwajową; miasto Łódź pokryło 66% kosztów jego budowy; w 2015 został zburzony i zastąpiony nowym w trakcie budowy Nowego Centrum Łodzi

[madohora]

1939
- uruchomienie (2 marca) rozgłośni i stacji nadawczej łódzkiego radia przy ul. Narutowicza 130, gdzie mieści się do dziś;
- ostatnim prezydentem międzywojennej Łodzi (od 3 marca) został Jan Kwapiński; funkcję pełnił do 4 września 1939;
- mecz towarzyski (27 maja) piłkarskiej reprezentacji Polski z Belgią na stadionie ŁKS; spotkanie zakończyło się wynikiem nierozstrzygniętym 3:3 (2:1); bramki dla Polski zdobyli Ernest Wilimowski (5 i 26 min.) i Jerzy Wostal (48 min.); był to czwarty w historii występ piłkarskiej reprezentacji narodowej seniorów na stadionie przy al. Unii Lubelskiej;
- zdobycie przez piłkarki ręczne „Znicza” Łódź (wcześniej HKS Łódź) mistrzostwa Polski w piłce ręcznej kobiet (wersja 7-osobowa);
- zdobycie przez piłkarzy ręcznych ŁKS Łódź mistrzostwa Polski w piłce ręcznej mężczyzn (wersja 11-osobowa); sukces powtórzyli szczypiorniści „Anilany” Łódź w 1983 (w wersji 7-osobowej);
- zdobycie przez koszykarki IKP Łódź (po raz trzeci) mistrzostwa Polski w koszykówce kobiet;
- w przededniu wybuchu II wojny światowej miasto zamieszkiwało ok. 672 000 osób, w tym 231 000 Żydów (34,4%) i 86 000 Niemców (12,8%).

[madohora]

1939
- wybuch II wojny światowej (1 września); pierwsze bomby spadły (2 września) na dworzec kolejowy Łódź Kaliska oraz port lotniczy Łódź-Lublinek[2]; dzień później zbombardowano stację Łódź Widzew, elektrownię, gazownię, fabrykę nici przy ul. Niciarnianej (ob. „Fabryka Nici Ariadna”) oraz domy mieszkalne przy ulicach Bandurskiego (ob. al. Mickiewicza), Kopernika i Karolewskiej
- zacięte walki Armii „Łódź” (1–6 września) w rejonie Łodzi (armię utworzono w marcu 1939 r., a jej sztab ulokowano w pałacu Juliusza Heinzla w parku Julianowskim); w momencie rozpoczęcia walk Armia „Łódź” liczyła ok. 80 tys. żołnierzy i dysponowała 49 czołgami (przeciwko niej Wehrmacht wystawił 8 i 10 armię niemiecką w liczbie 190 tys. żołnierzy i 896 czołgów); głównym celem operacyjnym Armii „Łódź” pod dowództwem generała Juliusza Rómmla było utrzymanie rejonu Łodzi i Piotrkowa Trybunalskiego oraz umożliwienie przeprowadzenia koncentracji armii odwodowej
- ewakuacja urzędów i instytucji (4–6 września); Łódź opuściły władze wojskowe, państwowe (na czele z wojewodą – Henrykiem Józewskim i starostą grodzkim – Henrykiem Mostowskim), samorządowe (z prezydentem – Janem Kwapińskim) oraz policja; miasto zostało pozbawione wszelkich środków lokomocji, wywiezione zostały również karetki pogotowia i sprzęt straży pożarnej; równocześnie z Łodzi masowo uciekali mieszkańcy, kierując się szosą brzezińską w stronę Warszawy (wśród nich wielu młodych mężczyzn, chcących wzmocnić obronę stolicy)
- ponowne zbombardowanie (5 września) portu lotniczego Łódź-Lublinek; lotnisko uległo kompletnemu zniszczeniu
- zbombardowanie (6 września) pałacu Juliusza Heinzla w parku Julianowskim (w pałacu stacjonował sztab Armii „Łódź”); w wyniku nalotu zginęło kilku żołnierzy, a pałac został poważnie uszkodzony i wkrótce potem rozebrany przez okupanta (o tym tragicznym wydarzeniu przypomina głaz z tablicą upamiętniającą)
- powołanie (6 września) Komitetu Obywatelskiego Miasta Łodzi (na którego czele stanął biskup sufragan ks. dr Kazimierz Tomczak); do jego zadań należało utrzymywanie w mieście ładu i porządku, a także reprezentowanie społeczeństwa miasta wobec niemieckich władz okupacyjnych; po wkroczeniu do miasta wojsk niemieckich, stosunek władz okupacyjnych do Komitetu był początkowo poprawny (zalecono mu pełnienie w dalszym ciągu swoich funkcji); 14 września Komitet przeniósł swoją siedzibę z gmachu Zarządu Miejskiego przy pl. Wolności 14 do lokalu Izby Przemysłowo-Handlowej przy al. Kościuszki 3 (podyktowane było to chęcią odseparowania się od Niemców, którzy w budynku Zarządu Miejskiego ulokowali komendanturę i żandarmerię polową); zakończenie działalności Komitetu nastąpiło 9 listopada, kiedy aresztowano jego przewodniczącego (w ramach akcji eksterminacyjnej, tzw. Inteligenzaktion) – ks. biskupa Kazimierza Tomczaka[5];
- pojawienie się (wieczorem 8 września) na ulicach miasta pierwszego patrolu niemieckiego[8];
- triumfalne wkroczenie (rankiem 9 września) wojsk niemieckich do Łodzi i początek okupacji; niemieckie oddziały wjechały do miasta od zachodu (ul. Konstantynowską) i od południa (ul. Rzgowską), zmierzając w stronę pl. Wolności; żołnierze zostali entuzjastycznie powitani przez część mieszkańców, głównie miejscowych Niemców (trasy przemarszu udekorowano hitlerowskimi flagami ze swastyką oraz napisami po niemiecku „Serdecznie Witamy”)[3][5]; przez półtora miesiąca Łódź pełniła funkcję czasowego ośrodka niemieckiej administracji wojennej zajętymi terenami polskimi (m.in. druk rozporządzeń, gazet, itp.);
- przejazd przez Łódź (po południu 13 września) Adolfa Hitlera; kolumna z samochodem kanclerza Niemiec przejechała ulicami: Zgierską, Nowomiejską, dalej przez plac Wolności do Piotrkowskiej i Pabianicką w kierunku lotniska; była to jedna z kilkunastu inspekcji frontowych, które wódz III Rzeszy odbył we wrześniu na ziemiach polskich[9];
- niemieckim komisarzem miasta został (od 16 września) Albert Leister; funkcję pełnił do 31 grudnia 1939 r.;
- włączenie Łodzi (26 października) do Generalnego Gubernatorstwa, utworzonego z części okupowanego przez Niemcy terytorium II Rzeczypospolitej; Łódź była początkowo typowana na stolicę tego okupacyjnego tworu (ostatecznie został nią Kraków)[5];
- powołanie decyzją Heinricha Himmlera (7 listopada) placówki Tajnej Policji Państwowej w Łodzi (niem. Geheime Staatspolizei); pierwszym jej szefem został Gerhard Flesch (po nim urzędem zarządzali Robert Schefe i w latach 1942–44 Otto Bradfisch); siedziba Gestapo znajdowała się przy al. Anstadta 7 (obecnie w budynku mieści się XII Liceum Ogólnokształcące); szefowie Urzędu jednoznacznie prowadzili politykę wyniszczenia narodów: polskiego i żydowskiego (pod zarządem Gestapo znajdował się obóz prewencyjny dla młodocianych przy ul. Przemysłowej i obóz pracy przymusowej na Sikawie)[10];
- ogłoszenie wcielenia Łodzi (niem. Lodsch) do III Rzeszy (9 listopada), w obrębie tzw. Kraju Warty (niem. Reichsgau Wartheland); decyzja została podjęta – na skutek protestów łódzkich Niemców – przez kanclerza Niemiec Adolfa Hitlera i oznajmiona osobiście Hansowi Frankowi (4 listopada) podczas audiencji w Berlinie; akt ten „uświetnili” niemieccy żołnierze (w nocy z 10 na 11 listopada) zniszczeniem pomnika Tadeusza Kościuszki na pl. Wolności (jego zburzenie miało symbolizować zagładę polskości w Łodzi)[5][11];
- spalenie (do 15 listopada) wszystkich większych łódzkich synagog, z wyjątkiem synagogi Wilker Shul, którą spalono w połowie 1940 r.;
- stworzenie i zatwierdzenie przez Fredericha Übelhöra (10 grudnia) projektu budowy ściśle izolowanej, zamkniętej dzielnicy żydowskiej;
- rozpoczęcie (w grudniu) zorganizowanych wysiedleń ludności polskiej z Łodzi, w ramach akcji przesiedleńczej, tzw. Generalsiedlungsplan (Generalny Plan Przesiedleńczy)[11]; 11 grudnia 1939 r. wyrzucono pierwsze rodziny spośród mieszkańców osiedla im. Józefa Montwiłła-Mireckiego (kolejnych kilkanaście rodzin wygnano w noc sylwestrową, a w nocy z 14 na 15 stycznia 1940 r. usunięto pozostałych mieszkańców osiedla – łącznie ok. 5 tysięcy osób, co było największą akcją tego typu w Łodzi w czasie niemieckiej okupacji)[12]; w mieście utworzono sieć obozów przesiedleńczych, w których dokonywano selekcji rasowej i rozdzielano wysiedlonych na kilka podstawowych grup: dzieci przeznaczonych do germanizacji, osób przeznaczonych na roboty przymusowe do Niemiec, osób kierowanych do obozów koncentracyjnych i więzień oraz osób kierowanych do przesiedlenia w Generalnym Gubernatorstwie;

[madohora]

1941
- uruchomienie (24 marca) pierwszej w dziejach Łodzi miejskiej linii autobusowej (zastąpiła zawieszoną linię tramwajową nr „1” na Doły, której część trasy znalazła się w granicach Litzmannstadt Ghetto). Linię oznaczono literą „A”, a kursowała na trasie: Pomorska/Wierzbowa – Sporna – Brzezińska (ob. Wojska Polskiego)/cmentarz Doły (wówczas: Fridericusstraße/Hochmeisterstraße – Landsknechtstraße – Sulzfelder Straße/Hauptfriedhof)
- nadburmistrzem miasta został (18 maja) Werner Ventzki; funkcję pełnił do 15 lipca 1943;
- nadanie (2 lipca) zarządzeniem nadburmistrza Łodzi Wernera Ventzkiego nowego herbu miasta – złotej swastyki z podwójnymi ramionami na granatowym tle, wzorowanej na znaku z urny odnalezionej w 1936 r. przez polskich archeologów w Białej k. Zgierza[14];
- wydanie (21 października) przez Adolfa Hitlera dekretu w sprawie przebudowy Łodzi w oparciu o ustawę z 4 października 1937 o przekształcaniu miast niemieckich;
- oddanie do użytku pętli tramwajowych przy ul. Pabianickiej (wówczas Breslauer Straße) oraz na Chojnach – obie przy linii kolei obwodowej; pętlę przy ul. Pabianickiej zlikwidowano 22 września 1980 z powodu przebudowy wiaduktu kolejowego i samej ulicy

[madohora]

1942
- odjazd (18 stycznia) ze stacji Radegast pierwszego transportu Żydów z getta do obozu zagłady w Kulmhof. W ciągu czterech miesięcy, do 15 maja, z getta zostali wysłani na śmierć wszyscy pobierający zasiłki, więźniowie i handlarze, a zaraz po nich Żydzi zachodnioeuropejscy;
- odjazd (we wrześniu) ze stacji Radegast licznych transportów z żydowskimi starcami i dziećmi do obozu zagłady w Kulmhof. Tzw. Wielka Szpera przekształciła dzielnicę żydowską w wielki obóz niewolniczej pracy dla hitlerowskiego państwa;
- utworzenie (w listopadzie) obozu dla młodocianych (Polen-Jugendverwahrlager der Sicherheitspolizei in Litzmannstadt) przy ul. Przemysłowej (wówczas Gewerbestraße) oraz jego filii w Dzierżąznej k. Zgierza;
- oddanie do użytku (w listopadzie) pętli tramwajowej na Julianowie[ (została zlikwidowana 7 lipca 2007)

[madohora]

1944
- likwidacja getta w Łodzi – ostatni transport, wraz z przełożonym Starszeństwa Żydów Chaimem Rumkowskim i jego rodziną, odjechał 29 sierpnia 1944 do obozu zagłady w Auschwitz; getto przeżyło 877 osób;
- nadburmistrzem miasta został (8 grudnia) Hans Trautwein; funkcję pełnił do 18 stycznia 1945

[madohora]

1945
zajęcie miasta (19 stycznia) przez armię radziecką;
(A) obowiązki prezydenta miasta przejął (od 25 stycznia) Kazimierz Witaszewski; pełnił je do 7 marca;
(L) wstępny spis ludności (4 marca) wykazał 292 328 mieszkańców;
(P) pierwsze posiedzenie Rady Narodowej miasta Łodzi (7 marca);
(A) prezydentem Łodzi został (od 7 marca) Kazimierz Mijal; funkcję pełnił do 17 lutego 1947;
(E) (K) utworzenie (18 kwietnia) Państwowego Konserwatorium Muzycznego (obecna Akademia Muzyczna im. Grażyny i Kiejstuta Bacewiczów), w oparciu o przedwojenne tradycje muzyczne Konserwatorium Heleny Kijeńskiej-Dobkiewiczowej (od kwietnia 1946 r. Państwowa Wyższa Szkoła Muzyczna, od 1982 r. Akademia Muzyczna, od 1999 r. nosząca imię Grażyny i Kiejstuta Bacewiczów);
(E) (K) utworzenie (wiosną) Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych (od 23 kwietnia 1988 r. noszącej imię Władysława Strzemińskiego, od 1996 r. Akademia Sztuk Pięknych im. Władysława Strzemińskiego); początkowo uczelnia mieściła się w niewielkim, międzywojennym budynku przy ul. Narutowicza 77; od 1976 r. w nowej siedzibie przy ul. Wojska Polskiego 121, wzniesionej według projektu Bolesława Kardaszewskiego; monumentalny gmach stanowi do dziś jedyny w Polsce przykład kompleksu zrealizowanego na potrzeby współczesnej, wielowydziałowej uczelni artystycznej;
(E) utworzenie (24 maja) Politechniki Łódzkiej; pierwsze działania zmierzające do utworzenia akademii technicznej w Łodzi podjęto już w XIX w. (dwukrotne, w latach 60. i 70.), starania okazały się jednak bezskuteczne; idea powstania uczelni upadła kolejny raz w latach 20. XX w.; zrealizowała się dopiero po II wojnie światowej, dzięki decyzji Ministerstwa Oświaty[1]; Politechnika Łódzka to czwarta uczelnia techniczna w Polsce w rankingu szkół wyższych 2015 magazynu edukacyjnego „Perspektywy” i czwarta najchętniej wybierana uczelnia w Polsce według raportu Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego[2];
(E) utworzenie (24 maja) Uniwersytetu Łódzkiego, jako kontynuatora dorobku i tradycji działających w okresie międzywojennym w Łodzi Instytutu Nauczycielskiego (1921–28), Wyższej Szkoły Nauk Społecznych i Ekonomicznych (1924–28) oraz oddziału Wolnej Wszechnicy Polskiej (1928–39); w 2007 r. Uniwersytet znalazł się wśród 500 najlepszych uczelni na świecie według rankingu magazynu „The Times”;
(Ś) ukazanie się (20 czerwca) pierwszego numeru „Głosu Robotniczego” – organu prasowego PPR (do grudnia 1948), następnie PZPR; dziennik ukazywał się do 1990 r., później – do 1997 – jako „Głos Poranny”;
(K) inauguracja działalności (5 lipca) w hotelu „Grand” teatru „Syrena” (jego pierwszymi aktorami byli m.in.: Edward Dziewoński, Ludwik Sempoliński, Adolf Dymsza, Stanisława Perzanowska, Jerzy Pichelski, Wieńczysław Gliński, Stefan Witas, Wacław Jankowski i Jadwiga Andrzejewska); w 1947 r. teatr przeniesiono do Warszawy[3];
(A) faktyczne włączenie (26 lipca) obszaru gminy Chojny w granice administracyjne Łodzi[4], przed inkorporacją terenów podmiejskich w lutym 1946 r. (zobacz »);
(N) utworzenie (we wrześniu) jedynego w Polsce Instytutu Włókiennictwa, najstarszej jednostki naukowo-badawczej przemysłu włókienniczego w kraju; w 2007 r. do Instytutu Włókiennictwa włączono: Instytut Inżynierii Materiałów Włókienniczych, Instytut Technik i Technologii Dziewiarskich „TRICOTEXTIL” oraz Instytut Architektury Tekstyliów; aktualnie jednostka funkcjonuje w dwóch lokalizacjach – przy ul. Brzezińskiej 5/15 oraz ul. Gdańskiej 118;
(A) faktyczne włączenie (17 października) obszaru miasta Rudy Pabianickiej w granice Wielkiej Łodzi[5], przed inkorporacją terenów podmiejskich w lutym 1946 r. (zobacz »);
(A) faktyczne włączenie (22 października) obszaru Radogoszcza w granice Wielkiej Łodzi[6], przed inkorporacją terenów podmiejskich w lutym 1946 r. (zobacz »);
(A) faktyczne włączenie (31 października) części gminy Brus – gromad: Brus, Cyganka, Nowe Złotno I i II, Stare Złotno, Leonów oraz wsi: Smólsko (ob. Smulsko), Retkinia I i II, Rokicie Nowe i Rokicie Stare – w granice Wielkiej Łodzi[7], przed inkorporacją terenów podmiejskich w lutym 1946 r. (zobacz »);
(A) faktyczne włączenie (5 listopada) części gminy Łagiewniki – gromad: Łagiewniki Małe, Łagiewniki Klasztorne i Modrzew, enklawy wsi Skotniki przy granicy folwarku Łagiewniki A i granicy gminy Dobra oraz enklawy wsi Łagiewniki Poklasztorne przy granicy folwarku Łagiewniki A i granicy gminy Dobra – w granice Wielkiej Łodzi[7], przed inkorporacją terenów podmiejskich w lutym 1946 r. (zobacz »);
(A) faktyczne włączenie (7 listopada) części gminy Rąbień – wsi Grabieniec, Mikołajew, Odzierady i wschodniej części wsi Antoniew – w granice Wielkiej Łodzi[7], przed inkorporacją terenów podmiejskich w lutym 1946 r. (zobacz »);
(A) faktyczne włączenie (9 listopada) części gminy Wiskitno – gromady Olechów oraz wsi Jędrzejów, Jędrzejów Młynek, Jędrzejów Parcele, Wiskitno II i Wiskitno Miasto-Ogród – w granice Wielkiej Łodzi[7], przed inkorporacją terenów podmiejskich w lutym 1946 r. (zobacz »);
(A) faktyczne włączenie (12 listopada) części gminy Nowosolna – gromad: Place Stoki, Antoniew Stoki, Stoki, Sikawa, Augustów, Henryków, Janów, Antoniew Sikawa, Budy-Sikawa i Budy-Stoki – w granice Wielkiej Łodzi[7], przed inkorporacją terenów podmiejskich w lutym 1946 r. (zobacz »);
(A) faktyczne włączenie (14 listopada) części wsi Starowa Góra z gminy Gospodarz w granice Wielkiej Łodzi[7], przed inkorporacją terenów podmiejskich w lutym 1946 r. (zobacz »);
odsłonięcie (18 listopada) w parku im. księcia Józefa Poniatowskiego pomnika Wdzięczności Armii Czerwonej;
(A) faktyczne włączenie (21 listopada) części gminy Widzew – wsi Lublinek i Chocianowice oraz osad Chocianowiczki i Młyn Charzew – w granice Wielkiej Łodzi[7], przed inkorporacją terenów podmiejskich w lutym 1946 r. (zobacz »);
(A) faktyczne włączenie (26 listopada) części gminy Dobra – wsi Łodzianka oraz części wsi Łukaszów, Muskule Stare (ob. Stare Moskule), Wilanów A i Wilanów B – w granice Wielkiej Łodzi[7], przed inkorporacją terenów podmiejskich w lutym 1946 r. (zobacz »);
(K) otwarcie (4 grudnia) atelier Przedsiębiorstwa Państwowego „Film Polski” przy ul. Łąkowej 29; na potrzeby przedsiębiorstwa przejęto i zaadaptowano halę sportową; pierwszym filmem zrealizowanym w atelier były w 1946 Zakazane piosenki w reż. Leonarda Buczkowskiego; w 1952 r. przedsiębiorstwo zostało przekształcone w Centralny Urząd Kinematografii;

[madohora]

1946
- wysadzenie (11/12 lutego) pomnika Wdzięczności Armii Czerwonej w parku im. księcia Józefa Poniatowskiego przez działaczy Korpusu Obrony Narodowej pod dowództwem Władysława Stanilewicza; pomnik został odbudowany i ponownie odsłonięty 7 listopada; w listopadzie 1991 został zdemontowany[8];
- największa w dziejach Łodzi inkorporacja terenów podmiejskich (13 lutego), dzięki której powierzchnia miasta wzrosła prawie czterokrotnie (do 21 201 ha) przyłączono wówczas kilkadziesiąt osad i wsi, m.in. Brus[a], Chocianowice[b], Lublinek[b], Łagiewniki, Olechów[d], Radogoszcz[e], Retkinię[a], Smulsko[a] oraz miasto Rudę Pabianicką
- uruchomienie (18 kwietnia) drukarni Zakładów Graficznych Robotniczej Spółdzielni Wydawniczej „Prasa” przy ul. Żwirki 17[11] (od 1973 r. Prasowe Zakłady Graficzne w Domu Prasy przy ul. Armii Czerwonej 28, obecnie Drukarnia Prasowa S.A. przy al. Piłsudskiego 82);
- wprowadzenie (27 maja) podziału Łodzi na trzy dzielnice: Północ, Południe i Śródmieście (obowiązywał do 10 kwietnia 1953);
- zdobycie przez koszykarki TUR Łódź (obecnie „Społem” Łódź) mistrzostwa Polski w koszykówce kobiet;
- zdobycie przez piłkarki ręczne „Zrywu” Łódź pierwszego mistrzostwa Polski w piłce ręcznej kobiet w wersji 7-osobowej (kolejne w 1947 r.);
- ukończenie zdjęć (w sierpniu) do pierwszego polskiego powojennego filmu fabularnego – Zakazane piosenki; zrealizowany w pomieszczeniach Filmu Polskiego przy ul. Łąkowej 29 obraz, w większości był kręcony w Łodzi, gdzie zrekonstruowano np. niektóre plenery i warszawskie ulice;
- utworzenie (19 września) Ogrodu Roślin Leczniczych przy ul. Krzemienieckiej, o powierzchni 1,3 ha; w 1953 został przekształcony w Miejski Ogród Botaniczny, a w latach 1967–73 rozbudowany; obecnie Łódzki Ogród Botaniczny im. Jakuba Mowszowicza (jeden z największych w Polsce – powierzchnia ok. 67 ha);
- największa w dziejach Łodzi katastrofa kolejowa (28 września) – na dworcu Łódź Kaliska jadący z Jeleniej Góry do Warszawy pociąg pospieszny najechał na stojący pod semaforem pociąg osobowy; liczba ofiar śmiertelnych przekroczyła 20, rannych zostało ok. 150 osób;
- rozpoczęcie kursowania (we wrześniu) przez pierwszą po zakończeniu wojny taksówkę; był nią 6-osobowy citroën, należący do przedwojennego taksówkarza Józefa Pakulskiego, który jako jedyny otrzymał po wojnie koncesję od Wydziału Przemysłu; cena za pierwszy kilometr wynosiła 80 zł, za każdy następny 40 zł
- przedłużenie (20 października) linii tramwajowej wzdłuż ul. Narutowicza od ul. Kopcińskiego do nowej pętli na Radiostacji
- utworzenie Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej (obecna Akademia Teatralna im. Aleksandra Zelwerowicza), w oparciu o tradycje Państwowego Instytutu Sztuki Teatralnej; pierwszym rektorem i dziekanem Wydziału Reżyserii został Leon Schiller; w 1949 r. szkołę przeniesiono do Warszawy, a na jej miejscu w Łodzi powstała Państwowa Wyższa Szkoła Aktorska;

[madohora]

1949
- po raz drugi Łódź była (8 maja) miastem etapowym II Wyścigu Pokoju z Pragi do Warszawy; meta VII etapu Wrocław – Łódź (212 km) znajdowała się na boisku w parku Helenów; zwyciężył ponownie Czechosłowak Jan Veselý (5:29:58); 9 maja kolarze wyruszyli z Łodzi do Warszawy
- prezydentem Łodzi został (od 16 lipca) Marian Minor; funkcję pełnił do 24 maja 1950 (potem – jako przewodniczący Prezydium Rady Narodowej Miasta Łodzi – do 27 maja 1952);
- przedłużenie (22 lipca) trasy tramwajowej wzdłuż ul. Łagiewnickiej od ul. Biegańskiego do nowej pętli przy ul. Bema (odcinek ten wraz z pętlą zlikwidowano 22 czerwca 1998); oddanie do użytku nowej trasy wzdłuż ul. Warszawskiej od ul. Łagiewnickiej do ul. Centralnej
- po raz szósty Łódź była (22 sierpnia) miastem etapowym 8. Wyścigu Kolarskiego dookoła Polski (obecnie Tour de Pologne); meta I etapu Warszawa – Łódź (133 km) znajdowała się po raz piąty na torze kolarskim w parku Helenów; zwyciężył Rumun Marin Niculescu (3:50:00); najlepszy z łodzian – Stanisław Świercz (ŁKS „Włókniarz”) – był na mecie 40. (4:00:56); 23 sierpnia kolarze wyruszyli z Łodzi do Torunia;
- zdobycie przez siatkarki „Chemii” Łódź pierwszego mistrzostwa Polski w piłce siatkowej kobiet (kolejne w 1950 r.);
- zdobycie przez piłkarki ręczne „Chemii” Łódź mistrzostwa Polski w piłce ręcznej kobiet w wersji 7-osobowej;
- przedłużenie (4 września) trasy tramwajowej wzdłuż ul. Warszawskiej do ul. Wycieczkowej;
- otwarcie (25 września) nowej trasy tramwajowej na Nowe Złotno wzdłuż ulic: al. Unii (ob. al. Unii Lubelskiej), Srebrzyńskiej, Wieczność i Cyganka do pętli Nowe Złotno (trasę zamknięto 6 lipca 1992, później została ostatecznie zlikwidowana);
- utworzenie Państwowej Wyższej Szkoły Aktorskiej (od 1954 r. Państwowa Wyższa Szkoła Teatralna im. Leona Schillera), w miejsce przeniesionej do Warszawy Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej (obecna Akademia Teatralna im. Aleksandra Zelwerowicza); rektorem w latach 1950–52 był Kazimierz Dejmek, założyciel Teatru Nowego; w 1958 r. z połączenia dwóch łódzkich uczelni – Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej im. Leona Schillera i powstałej w 1948 r. Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej – powstała Państwowa Wyższa Szkoła Teatralna i Filmowa (obecna Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera);
- utworzenie (24 października) Akademii Medycznej (na bazie wydziałów lekarskiego, farmaceutycznego i stomatologicznego, działających od 1945 r. na Uniwersytecie Łódzkim); rozwiązana w 2002 r. (mocą Ustawy Sejmu RP z dn. 27 lipca 2002 r. o powołaniu Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, która w miejsce dwóch poprzednio istniejących łódzkich uczelni medycznych, tj. Akademii Medycznej i Wojskowej Akademii Medycznej, powoływała nową, kontynuującą statutowo tradycje obu swoich poprzedniczek);
- powstanie Teatru Nowego założonego przez grupę aktorów pod kierownictwem Kazimierza Dejmka; pierwsze przedstawienie odbyło się 12 listopada w „Domu Żołnierza” przy ul. Przejazd (ob. ul. Tuwima) 34;
- otwarcie (w grudniu) przy ul. ks. Skargi 8/10 domu handlowego „Motozbytu” o kubaturze 40 000 m³;
- założenie (29 grudnia) Wytwórni Filmów Fabularnych przy ul. Łąkowej 29 oraz Wytwórni Filmów Oświatowych przy ul. Kilińskiego 210;

[madohora]

1952
otwarcie (w marcu) po remoncie i rozbudowie hali targowej Miejskiego Handlu Detalicznego na Górniaku;
(Z) otwarcie (1 maja) części zachodniej parku Staromiejskiego, pierwszego zbudowanego od podstaw po II wojnie światowej parku miejskiego w Łodzi, potocznie nazywanego przez łodzian „parkiem śledzia” (nazwa pochodzi prawdopodobnie od zlokalizowanego w tym miejscu przed wojną targu lub składu rybnego); cały park, położony na Starym Mieście w dolinie rzeki Łódki, zbudowano w latach 1951–53 (18 ha) – według projektu Kazimierza Chrabelskiego – w miejscu gruzowiska powstałego po zniszczonych przez okupanta budynkach; budową kierował Stefan Krzystanek, a większość prac wykonali pracownicy zieleni miejskiej z Pierwszego Zakładu Szkółek z ul. Azbestowej; ze względu na warunki glebowe, a także biedne powojenne czasy, sadzono raczej pospolite gatunki drzew liściastych, odporne na miejskie warunki i szybkorosnące (dodać warto, że w tym samym czasie duże drzewa z bryłami korzeniowymi wiezione były z Łodzi do odbudowywanej Warszawy – sadzono je na MDM i wokół Pałacu Kultury i Nauki); w latach 1954–55 dokonano uzupełnień drzewostanu wyrośniętymi wieloletnimi drzewami z bryłami korzeniowymi (głównie kasztanowce, leszczyna turecka i brzoza brodawkowata, w liczbie 138 drzew); w latach 70. Łódzkie Przedsiębiorstwo Ogrodnicze przeprowadziło rewitalizację parku; w 1995 r., w północnej części parku, powstał monumentalny pomnik Dekalogu (zobacz »); w latach 2002–03 odtworzono krótki odcinek koryta rzeki Łódki oraz powstał staw, będący pamiątką dawnego szerokiego stawu istniejącego przez cały okres Łodzi rolniczej i pierwsze dekady okresu przemysłowego; w 2005 r., w zachodniej części parku, odsłonięto pomnik Aleksandra Kamińskiego, ideologa harcerstwa, jednego z twórców Szarych Szeregów, a po wojnie wieloletniego pracownika Uniwersytetu Łódzkiego[32];
(Z) założenie parku Widzewskiego [inne źródła podają 1953 r.[14]] na terenie należącym do Widzewskiej Fabryki Maszyn, pomiędzy ulicami Niciarnianą, Sobolową i Armii Czerwonej (ob. al. Piłsudskiego); usytuowany w dolinie rzeki Jasień na obszarze dzielnicy Widzew park o powierzchni 7,8 ha powstał według projektu K. Marcinkowskiego i H. Tomaszewskiego; po południowo-wschodniej stronie parku, jako część założenia parkowego, został wybudowany basen pływacki KS „Unia” (od 1978 r. KS „Anilana” Łódź)[14];
(S) po raz piąty Łódź była (1 maja) miastem etapowym V Wyścigu Pokoju z Warszawy przez Berlin do Pragi; meta II etapu Warszawa – Łódź (139 km) znajdowała się po raz trzeci na stadionie ZKS „Włókniarz” przy al. Unii (ob. al. Unii Lubelskiej) 2; zwyciężył Czechosłowak – Stanislav Svoboda (3:50:15); 2 maja kolarze wyruszyli z Łodzi do Katowic[28];
(A) przewodniczącym Prezydium Rady Narodowej Miasta Łodzi został (w maju) Ryszard Olasek; funkcję pełnił do lutego 1954;
(S) zdobycie przez piłkarki ręczne „Unii” Łódź (po raz drugi) mistrzostwa Polski w piłce ręcznej kobiet w wersji 7-osobowej;
(S) zdobycie (po raz drugi) przez koszykarzy „Spójni” Łódź (obecnie „Społem” Łódź) mistrzostwa Polski w koszykówce mężczyzn;
otwarcie (21 lipca) nowej stacji pogotowia ratunkowego przy ul. Sienkiewicza 137/141, z garażami dla 16 karetek;
(T) oddanie do użytku (1 października) odcinka trasy tramwajowej łączącego ulice Piotrkowską i al. Kościuszki wzdłuż al. Mickiewicza
(I) rozpoczęcie (w październiku) układania pierwszych w Łodzi rur miejskiej sieci ciepłowniczej, podłączonej do centralnej kotłowni, w nowo powstającym osiedlu Zakładu Osiedli Robotniczych na Bałutach;
(T) oddanie do użytku (1 grudnia) odcinka trasy tramwajowej łączącego ulice Piotrkowską i al. Kościuszki wzdłuż ul. Zielonej

[madohora]

1954
oficjalne otwarcie (9 stycznia) Wojewódzkiego Domu Kultury w gmachu dawnego Domu-Pomnika im. marszałka Józefa Piłsudskiego przy ul. Traugutta 18 (obecnie Łódzki Dom Kultury);
(A) przewodniczącym Prezydium Rady Narodowej Miasta Łodzi został (od 25 lutego) Bolesław Geraga; funkcję pełnił do 22 marca 1956;
(H) otwarcie (w kwietniu) pierwszego w Łodzi całodobowego sklepu spożywczego Miejskiego Handlu Detalicznego przy ul. Piotrkowskiej 93;
(S) po raz siódmy Łódź była (3 maja) miastem etapowym VII Wyścigu Pokoju z Warszawy przez Berlin do Pragi; meta II etapu Warszawa – Łódź (131 km) znajdowała się po raz piąty na stadionie ZKS „Włókniarz” przy al. Unii (ob. al. Unii Lubelskiej) 2; zwyciężył Polak – Mieczysław Wilczewski (3:08:10); 4 maja kolarze wyruszyli z Łodzi do Stalinogrodu (wcz. i ob. Katowice)
(K) utworzenie (1 lipca) Opery Łódzkiej (obecnie Teatr Wielki); działalność zainaugurowała 18 października wystawieniem Strasznego dworu Stanisława Moniuszki;
(T) elektryfikacja linii kolejowej Łódź – Warszawa; pierwszy pociąg elektryczny przybył do Łodzi Fabrycznej z Warszawy Głównej Osobowej 2 października o godz. 14:26 po 2 godz. 17 min. jazdy

[madohora]

1956
uruchomienie (22 lutego) regionalnego ośrodka Telewizji Polskiej w Łodzi; pierwszy program – film dokumentalny pt. Halo, tu Polskie Radio Łódź – został nadany 22 lipca o godz. 16:00;
(S) po raz dziewiąty Łódź była (3 maja) miastem etapowym IX Wyścigu Pokoju z Warszawy przez Berlin do Pragi; meta II etapu Warszawa – Łódź (140 km) znajdowała się po raz siódmy na stadionie ZKS „Włókniarz” przy al. Unii (ob. al. Unii Lubelskiej) 2; zwyciężył ponownie reprezentant NRD – Gustav-Adolf Schur (3:32:28); 4 maja kolarze wyruszyli z Łodzi do Stalinogrodu (wcz. i ob. Katowice)[38];
(A) przewodniczącym Prezydium Rady Narodowej Miasta Łodzi został (od 24 maja) Edward Kaźmierczak; funkcję pełnił do 29 kwietnia 1971;
(Z) otwarcie (1 września) Miejskiej Palmiarni w parku Źródliska, spadkobierczyni kolekcji roślin (w tym ponadstuletnich palm) z oranżerii fabrykantów i carskich urzędników;
(T) oddanie do użytku (17 września) nowej pętli tramwajowej na ul. Nowotki (ob. ul. Pomorska) przy ul. Przemyskiej (ulicy obecnie nieistniejącej)[13]; pętlę zlikwidowano 18 listopada 1986;
(T) uruchomienie (21 października) linii autobusowej nr „57” łączącej ulicą Piotrkowską pl. Wolności z pl. Niepodległości; została zlikwidowana 17 maja 1978[42];
(K) pierwszy Międzynarodowy Festiwal Sztuki Cyrkowej (1–15 grudnia), w którym wystąpili artyści m.in. z Austrii, Belgii, Bułgarii, Czechosłowacji, Danii, Finlandii, Francji, Holandii, NRD, RFN, Polski, Turcji i ZSRR;
(T) wprowadzenie do eksploatacji nowych autobusów Star N52, nazwanych przez łodzian „stonkami”; w latach 1956–57 do Łodzi sprowadzono łącznie 16 pojazdów; ostatnie trzy wycofano 31 sierpnia 1961[43];
(I) zainstalowanie pierwszych 6 lamp jarzeniowych na ul. Piotrkowskiej między ulicami Tuwima a Zamenhofa

[madohora]

1958
elektryfikacja linii Łódź Kaliska – Łódź Chojny – Łódź Olechów – Bedoń; próbny przejazd pociągu elektrycznego odbył się 31 stycznia
(I) początki systemu ciepłowniczego miasta – uruchomienie (14 lutego) pierwszej turbiny w EC-2
(E) utworzenie (w kwietniu) Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej i Filmowej (z połączenia działającej od 1949 r. Państwowej Wyższej Szkoły Aktorskiej z istniejącą od 1948 r. Państwową Wyższą Szkołą Filmową) – obecnie PWSFTViT im. Leona Schillera;
(S) po raz jedenasty Łódź była (3 maja) miastem etapowym XI Wyścigu Pokoju z Warszawy przez Berlin do Pragi; meta II etapu Warszawa – Łódź (140 km) znajdowała się po raz dziewiąty na stadionie ŁKS przy al. Unii (ob. al. Unii Lubelskiej) 2; zwyciężył reprezentant ZSRR – Wiktor Kapitonow (3:56:44); 4 maja kolarze wyruszyli z Łodzi do Katowic
(E) (M) utworzenie (1 lipca) Wojskowej Akademii Medycznej (na podstawie rozkazu Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 maja 1958 r. powołującego WAM od 1 lipca 1958 r.); w początkach swej działalności Akademia w znacznej mierze korzystała z zasobów (personelu, katedr, zakładów i klinik) cywilnej Akademii Medycznej w Łodzi; rozwiązana w 2002 r. (mocą Ustawy Sejmu RP z dn. 27 lipca 2002 r. o powołaniu Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, która w miejsce dwóch poprzednio istniejących łódzkich uczelni medycznych, tj. Akademii Medycznej i Wojskowej Akademii Medycznej, powoływała nową, kontynuującą statutowo tradycje obu swoich poprzedniczek);
(K) koncert Jana Kiepury w Pałacu Sportu (25 października); wysłuchało go w szczelnie zapełnionej hali ok. 12 000 widzów[49]; śpiewak podczas wizyty w Łodzi zagościł w hotelu „Grand”, gdzie tuż po przybycie do miasta zaśpiewał z hotelowego balkonu na I piętrze „Ninon” i „Umarł Maciek, umarł”; świadkami tego wydarzenia były tłumy łodzian blokujące ulicę Piotrkowską
zdobycie (26 października) przez piłkarzy ŁKS pierwszego dla Łodzi mistrzostwa Polski w piłce nożnej (kolejne w 1998 r.);
(E) (U) wmurowanie (8 listopada) aktu erekcyjnego pod budowę pierwszej w Łodzi Szkoły Tysiąclecia Państwa Polskiego przy ul. Pojezierskiej 45/51; szkołę otwarto 19 stycznia 1960;
(T) wprowadzenie do eksploatacji autobusów San H01B; łącznie do Łodzi dostarczono 87 pojazdów, ostatnie wycofano w 1967 r.

[madohora]

1960
wprowadzenie (1 stycznia) nowego podziału Łodzi na pięć dzielnic: Bałuty, Górną, Polesie, Śródmieście i Widzew; w kolejnych latach powierzchnia poszczególnych dzielnic wielokrotnie ulegała zmianie, odbywało się to jednak nie kosztem dzielnicy sąsiedniej, ale podłódzkich miejscowości, które sukcesywnie włączano w obręb miasta; ostatnia duża zmiana miała miejsce 1 stycznia 1988 roku, kiedy to dość znacznie powiększono obszar dzielnicy Widzew i Górna; podział na dzielnice obowiązywał do 31 grudnia 1992, a od 1 stycznia 1993 został formalnie zniesiony;
(E) (K) utworzenie (1 stycznia) Muzeum Historii Włókiennictwa (obecnie Centralne Muzeum Włókiennictwa) w zabytkowym gmachu Białej Fabryki Ludwika Geyera; muzeum zostało otwarte dla zwiedzających 30 kwietnia 1961;
(T) przedłużenie (1 stycznia) trasy tramwajowej wzdłuż al. Politechniki od ul. Świerczewskiego (ob. ul. Radwańska) do ul. Wróblewskiego; oddano też do użytku odcinek wzdłuż ulic Wólczańskiej i ks. Skargi od ul. Czerwonej do ul. Piotrkowskiej
(E) (U) otwarcie (19 stycznia) pierwszej w Łodzi Szkoły Tysiąclecia Państwa Polskiego przy ul. Pojezierskiej 45/51 – Szkoły Podstawowej nr 161 (od 1 września także siedziba XXII Liceum Ogólnokształcącego im. dr. S. Kopcińskiego i Zasadniczej Szkoły Metalowo-Elektrycznej); otwarcia dokonał I sekretarz KC PZPR Władysław Gomułka
(E) (U) otwarcie (19 stycznia) nowego gmachu Biblioteki Uniwersytetu Łódzkiego przy ul. Matejki 34/38
(T) oddanie do użytku (16 kwietnia) trasy tramwajowej łączącej ul. Narutowicza z ul. Nowotki (ob. ul. Pomorska) wzdłuż ul. Konstytucyjnej
(T) likwidacja (19 kwietnia) trasy tramwajowej na ul. Sterlinga między ul. Narutowicza a ul. Nowotki (ob. ul. Pomorska)
(T) wycofanie (1 maja) tramwajów z ul. Piotrkowskiej na odcinku od pl. Wolności do ul. Żwirki torowiska między pl. Wolności a al. Mickiewicza zostały usunięte dopiero w latach 1992–97 podczas remontu ulicy, zaś na odcinku od al. Mickiewicza do ul. Żwirki stare torowisko usunięto w 2014 r., zastępując je nowym;
(T) uruchomienie (1 maja) pierwszej nocnej linii autobusowej (oznaczonej literą „N”) na trasie pl. Niepodległości – Piotrkowska – pl. Wolności – Nowomiejska – Zgierska – Bałucki Rynek; linię zlikwidowano 4 marca 1968, zastępując ją nową o numerze „151”
(S) po raz trzynasty Łódź była (8 maja) miastem etapowym XIII Wyścigu Pokoju z Pragi przez Warszawę do Berlina; meta VI etapu Katowice – Łódź (211 km) znajdowała się po raz jedenasty na stadionie ŁKS przy al. Unii (ob. al. Unii Lubelskiej) 2; zwyciężył reprezentant NRD – Egon Adler (5:14:06); 9 maja kolarze wyruszyli z Łodzi do Warszawy
(U) oddanie do użytku (21 lipca) części osiedla mieszkaniowego im. Włady Bytomskiej (imię zniesiono 3 grudnia 1990) oraz stadionu Spółdzielczego Klubu Sportowego „Start” Łódź przy ul. Teresy (ob. ul. św. Teresy od Dzieciątka Jezus) 56/58; w tym samym dniu odsłonięto odbudowany pomnik Tadeusza Kościuszki;
(Z) utworzenie parku im. gen. Jarosława Dąbrowskiego w kwartale pomiędzy ulicami Rzgowską, Jarosława Dąbrowskiego, Podmiejską i Stanisława Jachowicza w dzielnicy Górna (powierzchnia 6,5 ha); park powstał w latach 1960–64 według projektu Kazimierza Chrabelskiego na terenach częściowo rolniczych, częściowo po rozebranych budynkach fabrycznych; już podczas budowy powierzchnię parku znacznie ograniczono, lokalizując w nim obiekty sportowe MKS „Metalowiec”
(Z) utworzenie parku przy ul. Gabrieli Zapolskiej (ob. skwer im. Maksymiliana Kolbego) położonego pomiędzy ulicami Tatrzańską, Alojzego Felińskiego i Lucjana Rydla (powierzchnia 2,1 ha); park powstał w latach 1960–64 na potrzeby budowanego w tym samym okresie osiedla Dąbrowa; w latach 80. XX w. wyłączono południową część skweru pod budowę kościoła parafii św. Maksymiliana Marii Kolbego; w zachodniej części parku, od strony ul. Tatrzańskiej, znajduje się rzeźba Łabędzie
(W) nadanie Łodzi (14 października) Orderu Budowniczych Polski Ludowej; Łódź była pierwszym z pięciu miast, którym władze PRL przyznały to wyróżnienie
(L) Łódź liczyła 709 698 mieszkańców;

[madohora]

1961
- oddanie do użytku (21 stycznia) zajezdni autobusowej przy ul. Kraszewskiego (istniała do 2008 r.)
- wielki pożar zabudowań fabrycznych przy ul. Więckowskiego 35 (25/26 stycznia), użytkowanych przez Spółdzielnię Pracy „Kotlarz”, Spółdzielnię Pracy im. G. Dui i dwie inne spółdzielnie włókiennicze. Ogień pojawił się późnym wieczorem; jego gaszenie, utrudnione przez 15-stopniowy mróz, trwało ponad 12 godzin; zapalił się też dach kamienicy po przeciwnej stronie ulicy, a wiatr przenosił płonące żagwie aż do ul. Obrońców Stalingradu (ob. ul. Legionów); fabryka spłonęła doszczętnie, wraz z urządzeniami, magazynami, surowcami i gotowymi wyrobami; straty oszacowano wstępnie na ponad 13 mln złotych, ranni zostali jeden robotnik i jeden strażak[60]. W miejscu po spalonej fabryce oddano do użytku we wrześniu 1964 r. gmach Szkoły Podstawowej nr 36 im. Aleksandra Zawadzkiego (obecnie im. Zenona Wasilewskiego);
- masówki, wiece i rezolucje protestacyjne w łódzkich zakładach pracy po ujawnieniu zabójstwa Patrice’a Lumumby (15–17 lutego)[61][62]; 27 lutego Prezydium Rady Narodowej m. Łodzi podjęło uchwałę o przemianowaniu ul. Bystrzyckiej na ul. Patrice’a Lumumby[63], od której później powstała potoczna nazwa położonego w jej rejonie osiedla studenckiego Uniwersytetu Łódzkiego – Lumumbowo;
- koncert peruwiańskiej śpiewaczki Ymy Sumac (29 marca) w Hali Sportowej przy ul. Worcella (ob. ul. ks. Skorupki) 21; artystce towarzyszyły Orkiestra Łódzkiej Rozgłośni Polskiego Radia pod batutą Henryka Debicha oraz dwie tancerki, których występy recenzent ocenił jako bardzo słabe i nieciekawe, podobnie jak kompozycje Moisesa Vivanco, męża śpiewaczki, wykonane przez orkiestrę[64][65];
- przedłużenie (21 lipca) trasy tramwajowej wzdłuż al. Politechniki od ul. Wróblewskiego do budowanego ronda Titowa (ob. rondo Lotników Lwowskich)[66];
- wmurowanie (21 lipca) aktu erekcyjnego pod budowę Łódzkiej Drukarni Dziełowej przy ul. Rewolucji 1905 r. 45, według projektu Jerzego Brandysiewicza; próbny rozruch przeprowadzono 22 lipca 1965, normalną działalność podjęła 17 stycznia 1966;
- po raz siódmy Łódź była (30 lipca) miastem etapowym 18. Wyścigu Kolarskiego dookoła Polski (obecnie Tour de Pologne); meta VIII etapu Inowrocław – Łódź (193 km) znajdowała się po raz piąty na torze kolarskim w parku parku Helenów; zwyciężył Polak Józef Jochem (3:50:00); najlepszy z łodzian – Stanisław Świercz (ŁKS „Włókniarz”) – był na mecie 40. (4:00:56); w Łodzi wyścig się zakończył;
- eksperymentalne wprowadzenie (po raz pierwszy w Polsce) na okres 31 lipca – 30 września samoobsługi w autobusach linii nr „57”; w 20 pojazdach zainstalowano pierwsze automatyczne kasowniki[67];
- zainstalowanie (31 sierpnia) 40 nowych ulicznych lamp rtęciowych dających światło zbliżone do dziennego; 20 lamp założono na pl. Wolności, pozostałe – w rejonie skrzyżowania ulic Narutowicza i Sienkiewicza;
(Z) utworzenie parku im. „Promienistych” (od 1991 r. park im. Szarych Szeregów) w kwartale pomiędzy ulicami Głowackiego, Staszica, Plater, Górniczą, Marysińską i Boya-Żeleńskiego (powierzchnia 15 ha); park powstał w latach 1961–64 według projektu Kazimierza Chrabelskiego na zrekultywowanych terenach dawnych wyrobisk i wysypisk; w południowej części parku powstała pływalnia z ośrodkiem wypoczynkowym; 9 maja 1971 r. w środkowej części parku odsłonięto pomnik Martyrologii Dzieci (tzw. pomnik Pękniętego Serca), autorstwa Jadwigi Janus[68];
- otwarcie nowych stadionów: WKS „Orzeł” Łódź przy ul. 22 Lipca (ob. ul. 6 Sierpnia) 71 oraz KS „Włókniarz” Łódź przy ul. Milionowej 12;
- przyłączenie do Łodzi (31 grudnia) części wsi Starowa Góra; obszar miasta zwiększył się o 21,06 ha do 21 225 ha[9];
- koncert Marina Mariniego w Hali Sportowej przy ul. Worcella (ob. ul. ks. Skorupki)

[madohora]

1963
(T) oddanie do użytku (7 stycznia) nowych pętli tramwajowych na ul. Szczecińskiej i na Dąbrowie przy linii kolei obwodowej
(T) oddanie do użytku (29 stycznia) nowej pętli tramwajowej na ul. Przybyszewskiego przy ul. Tatrzańskiej (istniała do 29 października 1978)
(H) (U) otwarcie (4 kwietnia) pierwszego w Łodzi samoobsługowego baru „Balaton” na 189 miejsc przy ul. Struga 6/10; na piętrze znajdowała się kawiarnia na 160 miejsc;
(T) przedłużenie (1 maja) trasy tramwajowej wzdłuż ul. Zielonej od pl. 9 Maja (ob. pl. Hallera) do nowej pętli przy ul. Obrońców Stalingradu (ob. ul. Legionów); jednocześnie zlikwidowano pętlę na pl. 9 Maja (ob. pl. Hallera)
(U) wmurowanie (20 lipca) aktu erekcyjnego pod budowę Domu Technika przy pl. Komuny Paryskiej 5a;
(K) koncert Dalidy (w trzeciej dekadzie lipca) w Hali Sportowej przy ul. Worcella (ob. ul. ks. Skorupki) 21;
(T) wprowadzenie do eksploatacji (27 lipca) na linii nr „9” pierwszego zmodernizowanego w Łodzi tramwaju 5N+5ND z automatycznie otwieranymi i zamykanymi drzwiami, miękkimi fotelami dla pasażerów, zamontowanym na stałe fotelem motorniczego i kierownicą zamiast tradycyjnej korby nastawnika, a także z głośnikami, przez które motorniczy mógł przekazywać informacje pasażerom. Był to jedyny taki skład – planowane 20 kolejnych nigdy nie powstało z uwagi na wysokie koszty i długi czas modernizacji; z ruchu został wycofany w 1978 roku[46]. W pierwszym kursie tramwaju uczestniczył minister gospodarki komunalnej Mieczysław Sroka
(Z) utworzenie parku Młodości (ob. skwer im. Henryka Dubaniewicza) położonego pomiędzy ulicami Paderewskiego, Strycharską, Ciołkowskiego i Zakopiańską (powierzchnia 5 ha); park powstał w latach 1963–64; centralnym punktem skweru jest zmodernizowana w latach 1998–99 fontanna, a od strony ul. Paderewskiego znajduje się biała rzeźba przedstawiająca młodą kobietę
(T) wprowadzenie (8 października) sprzedaży okresowych biletów pracowniczych na konkretne linie, zwanych w Łodzi „migawkami”[66];
(V) wizyta w Łodzi radzieckich kosmonautów Walentiny Tierieszkowej (24–26 października) i Walerija Bykowskiego (25–26 października);
(T) sprowadzenie (16 listopada) pierwszych trzech autobusów Jelcz 272 MEX (pierwszy raz wyjechały na trasę linii „57” 1 stycznia 1964); do 1977 r. Łódź otrzymała łącznie ok. 640 pojazdów, ostatnie cztery wycofano 29 lutego 1984
(K) koncert Paula Anki (17 listopada) w Hali Sportowej przy ul. Worcella (ob. ul. ks. hm. Skorupki)

[madohora]

Historycznie obszar dzisiejszego miasta należał do ziemi łęczyckiej. W okresie I Rzeczypospolitej teren ten znajdował się w województwie łęczyckim.

[madohora]

1839
- zainstalowanie w fabryce L. Geyera pierwszej w polskim przemyśle bawełnianym maszyny parowej o mocy 60 KM;
- otwarcie pierwszej prywatnej szkoły elementarnej przy ul. Piotrkowskiej przez Mikołaja Olszewskiego;

[madohora]

1842
- zawarcie (13 czerwca) z władzami miasta kontraktu na założenie fabryki wyrobów włókienniczych przez Traugotta Grohmanna; przybyły z Saksonii przemysłowiec stał się właścicielem dawnej posiadłości młyńskiej Lamus (przy zbiegu dzisiejszych ulic Tylnej i Targowej); w 1844 r. rozpoczął produkcję przędzy i tkanin bawełnianych – był to wówczas drugi pod względem wielkości zakład w Łodzi; początkowo poruszana siłą spadku wody, od 1854 r. fabryka otrzymała – jako druga w mieście – napęd w postaci maszyny parowej (pierwszą sprowadził do Łodzi Ludwik Geyer w 1839 r.)

[madohora]

[madohora]

1848 założenie przy ul. Nowomiejskiej pierwszej stałej księgarni przez Jankiela Gutsztadta (rok później przeniesiona na ul. Piotrkowską 75);

[madohora]

1858
- pierwsze zastosowanie węgla jako opału (dotąd nawet maszyny parowe opalane były drewnem lub torfem);
- powstanie łódzkiej filii Banku Polskiego;

[madohora]

1861
- bunt tkaczy ręcznych (22–23 kwietnia), połączony z niszczeniem maszyn;
- otwarcie (15 czerwca) przez Dominika Zonera pierwszego w mieście zakładu fotograficznego przy ul. Konstantynowskiej 3 (ob. ul. Legionów);

[madohora]

1863
- aktywny udział łodzian w powstaniu styczniowym (oddział liczył ok. 300 powstańców); najpoważniejszym starciem była bitwa pod Dobrą (24 lutego);
- ukazanie się (2 grudnia) pierwszej łódzkiej gazety – dwujęzycznego „Łódzkie Ogłoszenia/Łodźer Anzeiger”, wydawanego przez Jana Petersilgego;
- w latach 1825–63 wytyczono i nazwano kolejne ulice (w nawiasach nazwy obecne): św. Andrzeja (Andrzeja Struga), św. Anny (al. Mickiewicza), Bankową, Benedykta (6 Sierpnia), Bocianią[a], Boczną vel Brzeźną (Brzeźna), Cegielnianą (Jaracza), Cmentarną, Czerwoną, Długą (Gdańska), Dzielną (Narutowicza), Dziką (Sienkiewicza), św. Emilii (ks. bpa Tymienieckiego), Englerta (nie istnieje), Fabryczną, Finansową[a], Gęsią[a], Główną (al. Piłsudskiego), Kaczą[a], Karola (Franciszka Żwirki), Kątną (Walerego Wróblewskiego), Kolejną (Traugutta), Konstantynowską (Legionów), Krótką (odcinek ulic 6 Sierpnia i Traugutta między ulicami Wólczańską a Sienkiewicza), Lamusową[a], Leszno vel Leśną (Żeligowskiego), Lipową, Lisią (Gołębia), św. Luizy (28 Pułku Strzelców Kaniowskich), Manińską[a], Milscha vel Milsza (Kopernika), Nawrót (Nawrot), Nowocegielnianą (Więckowskiego), Nowomiejską, Ogrodową, Pabianicką, Pańską (Żeromskiego), Placową (ks. hm. Skorupki), Podłężną[a], Przejazd (Tuwima), Przemysłową[a], Przeskok[a], Przędzalnianą, Ptasią[a], Pustą (Stanisława Wigury, początkowo także Franciszka Żwirki), Radwańską, Retkińską[a], Rolniczą[a], Rozwadowską (Ludwika Zamenhofa), Rzgowską, Salzmana (Solna), Smugową, Szczyglą[a], Targową, Turnowską[a], Tuszyńską[a], Widzewską (Kilińskiego), Wólczańską, Wronią[a], Wróblą[a], Zakątną (Stefana Pogonowskiego), Zarzewską (Przybyszewskiego), Zawadzką (Próchnika), Zieloną vel Zielną, Żurawią[a] oraz Rynek Fabryczny (pl. Katedralny im. Jana Pawła II), Rynek Górny (pl. Reymonta), Rynek Środkowy[a], Rynek Wodny (pl. Zwycięstwa)

[madohora]

1866 otwarcie (1 czerwca) dla ruchu pasażerskiego linii kolejowej do Koluszek, zbudowanej w 1865 r.; tymczasowy dworzec powstał przy ul. Krótkiej (późn. ul. Kolejowa vel Kolejna, ob. ul. Traugutta) – w miejscu, w którym obecnie stoi gmach Łódzkiego Domu Kultury (tory sięgały prawie do ul. Dzikiej – ob. ul. Sienkiewicza)

[madohora]

1870–1900 okres najintensywniejszej w dziejach Łodzi rozbudowy przemysłu;

[madohora]

1874
- śmierć Traugotta Grohmanna (25 sierpnia), jednego z pierwszych łódzkich fabrykantów bawełny;
- powstanie drugiego w Łodzi parku publicznego (2,3 ha) – Kolejowego (nazywanego też Aleksandrowskim, obecnie park im. Stanisława Moniuszki) – przy ul. Dzielnej (ob. ul. Narutowicza); park powstał w bezpośrednim sąsiedztwie dworca Łódź Fabryczna, na placu należącym do Kasy Miejskiej, w miejscu, gdzie jeszcze w pierwszej połowie XIX w. rósł las rządowy zwany Karkoszką; pierwszym parkiem miejskim był Ogród Spacerowy Źródliska założony w 1840 r.

[madohora]

1877
- Łódź liczyła 41 079 mieszkańców stałych (51 385 ogółem stałych i niestałych)
- duży pożar (w końcu maja) suszarni parowej w kompleksie fabrycznym Roberta Biedermanna przy ul. Widzewskiej 1/3 (ob. ul. Kilińskiego); wysokość strat przekroczyła 100 000 rubli
- otwarcie teatru „Victoria” przy ul. Piotrkowskiej 776 (ob. ul. Piotrkowska 67), potem przekształconego w kino, po II wojnie światowej o nazwie „Polonia”;
- założenie przez społeczność łódzkich luteran Komitetu Wsparcia Biednych, przekształconego w 1884 r. w Łódzkie Chrześciańskie Towarzystwo Dobroczynności
- oddanie do użytku neorenesansowego zespołu pałacowego Edwarda Herbsta na rogu ulic Przędzalnianej i św. Emilii (ob. ul. ks. bpa Tymienieckiego); wybudowany w latach 1875–77 według projektu Hilarego Majewskiego dla najstarszej córki Karola Scheiblera – Matyldy – i jej męża Edwarda Herbsta; rezydencja pozostawała w rękach rodziny do końca 1941 r.; po II wojnie światowej miała kilku użytkowników (m.in. przedszkole oraz spółdzielnię pracy); w latach 80. XX w. zespół przejęło Muzeum Sztuki przeprowadzając jego gruntowną rekonstrukcję (obecnie prezentowane są w nim wnętrza mieszkalne typowe dla łódzkiej elity przemysłowej przełomu XIX i XX w.); 20 stycznia 1971 r. oraz 14 grudnia 1995 r. pałac został wpisany do rejestru zabytków; w 1990 r. rezydencja została uhonorowana medalem Europa Nostra
- sprowadzenie przez drukarza Jana Petersilgego pierwszej drukarskiej maszyny cylindrycznej;

[madohora]

1880
- wmurowanie (1 lipca) kamienia węgielnego pod budowę kościoła luterańskiego św. Jana przy ul. Dzikiej (ob. ul. Sienkiewicza 60)[101];
- otwarcie przy ul. Dzikiej (ob. ul. Sienkiewicza 38) neoromańskiego kościoła katolickiego pw. Podwyższenia Świętego Krzyża, wybudowanego według projektu Franciszka Tournelle’a w latach 1860–80;
- zatwierdzenie statutu pierwszej w Łodzi spółki akcyjnej – Towarzystwa Akcyjnego Wyrobów Bawełnianych K. Scheiblera;

[madohora]

1883 zainstalowanie (21 grudnia) pierwszych w Łodzi telefonów („na korbkę”, tarcze numerowe wprowadzono w 1929); utworzenie napowietrznej sieci telefonicznej[108]; formalnego odbioru zbudowanej sieci dokonała 2 stycznia 1884 delegacja Departamentu Telegrafów Ministeryum Spraw Wewnętrznych

[madohora]

1889
(D) duży pożar (9 stycznia) fabryki Oskara Pastora u zbiegu ulic Długiej i św. Anny (ob. ul. Gdańskiej i al. Mickiewicza). Ogień pojawił się około godz. 18:00; mimo interwencji wszystkich oddziałów straży pożarnej, fabryka spłonęła niemal doszczętnie (uratowano jedynie kotłownię i mniejsze zabudowania); straty oszacowano na ponad 40 000 rubli[198];
(D) śmierć Ludwika Grohmana (1 lutego). Kondukt pogrzebowy przeszedł 4 lutego z willi przy ul. Tylnej 9/11 ulicami Targową i Główną (ob. al. Piłsudskiego) do nowego kościoła luterańskiego przy ul. Dzikiej (ob. ul. Sienkiewicza 60); po modlitwie i wygłoszeniu mowy żałobnej w języku niemieckim przez pastora Wilhelma Angersteina kondukt przeszedł ulicami Ewangelicką (ob. ul. Roosevelta) i Piotrkowską do Nowego Rynku (ob. pl. Wolności) i dalej ulicami Konstantynowską (ob. ul. Legionów) i Cmentarną na cmentarz ewangelicko-augsburski (obecnie część Starego Cmentarza) przy Szosie Srebrzyńskiej; w uroczystościach pogrzebowych w oprawie dwóch orkiestr wzięli udział przedstawiciele wielu instytucji publicznych, z którymi był związany zmarły, oraz tłumy łodzian, a także przybyłych z Warszawy, Zgierza, Ozorkowa i Pabianic[199];
(O) (S) utworzenie (19 lutego) Konsulatu Łódzkiego (oddziału) Warszawskiego Towarzystwa Cyklistów (był to fortel umożliwiający zjednoczenie łódzkich welocypedystów w polskim stowarzyszeniu – władze zaborcze odmawiały bowiem legalizacji łódzkich stowarzyszeń, zrzeszających polskich sportowców, a utworzone w 1886 r. Lodzer Cyklisten Verein zrzeszało wyłącznie sportowców pochodzenia niemieckiego); powyższe wydarzenie utożsamiane jest jako dzień narodzin sportu polskiego w Łodzi; pierwszym prezesem konsulem Towarzystwa został Mieczysław Zbijewski; siedziba Konsulatu mieściła się początkowo przy ul. Piotrkowskiej 108, następnie przy ul. Milszej 29 (ob. ul. Kopernika), a od 1913 r. przy ul. Nawrot 23[200];
(G) zatwierdzenie (8 marca) uchwały komitetu ministrów upoważniającej Izraela, Ignacego, Hermana, Karola i Maurycego Poznańskich oraz Jakuba Hertza do założenia Towarzystwa Akcyjnego Wyrobów Bawełnianych I. Poznańskiego w Łodzi [201];
(K) koncerty Władysława Mierzwińskiego (8 i 11 kwietnia) w teatrze „Thalia” przy ul. Dzielnej 18 (ob. ul. Narutowicza 20); artyście, nazywanemu „królem tenorów”, akompaniował Jerzy Liebling; oba występy zostały przyjęte przez publiczność entuzjastycznie[202][203][204];
(K) otwarcie (8 maja) ekspozycji petersburskiego muzeum-panoptikum automatycznie poruszających się figur woskowych „Bozwa” w tymczasowym pawilonie wybudowanym na rogu ulic Spacerowej (ob. al. Kościuszki) i Zielonej; właścicielem ekspozycji (goszczącej w Łodzi także wiosną 1891 r.) był G. Bozwa[205][206]; wystawa była czynna do 14 lipca;
(G) założenie fabryki wyrobów z wełny czesankowej przez pochodzącego z Tourcoing Paula Desurmonta, który wiosną zakupił w tym celu od spadkobierców Roberta Moenkego place przy ul. Wólczańskiej 219/221[207]. W skład fabryki weszły: przędzalnia wełny czesankowej, czesalnia i farbiarnia; potocznie zakład nazwano „nowymi Francuzami” (w odróżnieniu od „starych Francuzów” – także przędzalni wełny czesankowej, lecz uruchomionej wcześniej, w 1878 r., przez Léona Allarta – zobacz »); w 1901 r. fabrykę wydzierżawiono Arnoldowi Koechlinowi, od 1907 była zarządzana przez spółkę Paul Desurmont, Motte et Cie (od 1926 pod nazwą Zakłady Paul Desurmont, Motte i S-ka, właściciele Motte i S-ka), w latach 30. wzięta w dzierżawę przez koncern Union Textile S.A.; po II wojnie światowej upaństwowiona – początkowo Zakłady Przemysłu Wełnianego nr 5, później Zakłady Przemysłu Wełnianego im. gen. Karola Świerczewskiego „Waltera”; po zakończeniu produkcji w latach 70. obiekty pofabryczne przejęła Politechnika Łódzka, obecnie zajmuje je m.in. Instytut Fizyki należący do Wydziału Fizyki Technicznej, Informatyki i Matematyki Stosowanej PŁ;
(G) wydanie (14 lipca) pozwolenia na założenie przez Juliusza Heinzla Manufakturowego Towarzystwa Akcyjnego Juliusza Heinzla[208];
(G) uruchomienie (w lipcu) cienkoprzędnej przędzalni bawełny przez Henryka Grohmana przy ul. Emilii (ob. ul. ks. bpa Tymienieckiego 22/24); liczyła 20 000 wrzecion[209][210]. 18 listopada 1921 fabryka weszła w skład Zjednoczonych Zakładów Przemysłowych K. Scheiblera i L. Grohmana S.A.; po II wojnie światowej, upaństwowieniu i wielokrotnych zmianach nazwy była od 29 marca 1962 częścią Łódzkich Zakładów Przemysłu Bawełnianego im. Obrońców Pokoju „Uniontex”, przekształconych w 1995 r. w spółkę akcyjną Uniontex S.A., która upadła z końcem 2006 r.[211] Właścicielem gmachu przędzalni stała się w 2006 r. firma dewelopersko-inwestycyjna Central Found of Immovables Sp. z o.o.; 25 lutego 2013 dawna fabryka została wpisana do rejestru zabytków; w marcu 2015 r., w związku z podejrzeniem jej celowego niszczenia, Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Łodzi skierował w tej sprawie zawiadomienie do prokuratury[212], a Łódzki Wojewódzki Konserwator Zabytków wszczął w lipcu procedurę zmierzającą do wywłaszczenia nieruchomości[213];
(K) zjazd niemieckich stowarzyszeń śpiewaczych (10–13 sierpnia) z całego Królestwa Polskiego[214];
(S) pokaz (25 sierpnia) amerykańskiego baloniarza i spadochroniarza Charlesa Leroux (wł. Joseph Johnson) w parku Helenów; Leroux wzniósł się balonem na wysokość około 1500 m i oddał skok na spadochronie własnej konstrukcji; pokaz oglądało kilka tysięcy widzów[215][216]. Był to jeden z ostatnich występów Leroux – zginął 24 września w Rewlu (ob. Tallinn) podczas wykonywania 239. skoku w karierze;
(D) duży pożar (24 września) przędzalni wełny Edwarda Scholza vel Scholtza przy ul. św. Benedykta 72 i 74 (ob. ul. 6 Sierpnia 72), wybudowanej w 1881 r. Ogień wybuchł około godz. 13:00 i w ciągu niecałej godziny zniszczył ją doszczętnie; straty oszacowano wstępnie na ponad 50 000 rubli, bez pracy pozostało ponad 50 robotników; przyczyną pożaru było zapalenie się jednej z maszyn[217];
(G) wydanie (w październiku) pozwolenia na założenie – przez radcę handlowego i dziedzicznego obywatela honorowego Juliusza Heinzla oraz kupca I gildii Juliusza Kunitzera – Towarzystwa Akcyjnego Zakładów Bawełnianych Heinzla i Kunitzera[218];
(K) koncert Marceliny Sembrich-Kochańskiej (4 grudnia) w Łódzkim Domu Koncertowym Ignacego Vogla; artystce akompaniował portugalski pianista José Vianna da Motta

[madohora]

1892
(D) wielki pożar (26 stycznia) kompleksu fabrycznego Szmula Lewkowicza przy ul. Widzewskiej 56 i 58 w sąsiedztwie magazynów kolejowych (ob. ul. Kilińskiego 66 i 68/70 – współcześnie miejsce to zajmował do połowy października 2011 dawny parking przed starym dworcem Łódź Fabryczna i budynki Łódzkiego Zakładu Energetycznego S.A.). Ogień pojawił się około godz. 10:00 w budynku zakładu przerabiającego szmaty, dzierżawionym przez Józefa Dudelczyka, łączącym dwa większe gmachy, które później także zostały objęte pożarem. Były one dzierżawione przez J. Braunera (tkalnia kortów), Lipszyca (fabryczka waty jedwabnej), Majera Olszera (przędzalnia odpadków wełnianych) i A.Tykocinera (przędzalnia wełny); zabudowania te spłonęły doszczętnie wraz z maszynami, surowcami i gotowymi wyrobami; straty oszacowano na około 200 000 rubli, pracę straciło łącznie ponad 140 robotników. Ocalały budynki dzierżawione przez Frenkla, Hauskego, Landego i Lisnera; ponieważ jednak ich zakłady korzystały z maszyny parowej, która uległa zniszczeniu, praca w tych fabrykach została wstrzymana[280];
(D) duży pożar (11/12 lutego) dwupiętrowego gmachu fabrycznego Jana Zimmermanna u zbiegu ulic Głównej (ob. al. Piłsudskiego) i Piotrkowskiej (na nieistniejącej obecnie posesji nr 158), w którym mieściła się fabryka wyrobów z wełny czesankowej Moszka Arona Wienera. Ogień pojawił się tuż przed północą i strawił większą część budynku, około 70 mechanicznych warsztatów tkackich, wiele maszyn pomocniczych, surowiec i wyroby gotowe; łączne straty oszacowano na około 150 000 rubli, pracę straciło prawie 150 robotników. Uratowano 32 warsztaty, przy których pracowało 100 robotników[281];
(D) duży pożar (17/18 lutego) kilkupiętrowego gmachu przędzalni wełny Fryderyka Wilhelma Hohna przy ul. Wólczańskiej 45/47. Ogień pojawił się około godz. 20:00 na I piętrze; gmach spłonął doszczętnie i zawalił się; straty w maszynach, surowcu i gotowych wyrobach oszacowano na około 60 000 rubli, pracę straciło około 60 robotników[282];
(D) duży pożar (1 marca) budynku farbiarni Towarzystwa Akcyjnego Wyrobów Bawełnianych I. K. Poznańskiego przy ul. Ogrodowej 17. Ogień pojawił się w oddziale pralni mechanicznej około godz. 21:00, a walka z nim trwała do północy; całkowicie spłonęła część budynku (mieszcząca farbiarnię, pralnię, mydlarnię i część suszarni), w której było zatrudnionych 160 robotników; łączne straty oszacowano wstępnie na około 100 000 rubli[283];
(K) zatwierdzenie (21 marca) ustawy (statutu) Towarzystwa Śpiewackiego „Lutnia” w Łodzi; zebranie założycielskie odbyło się 9 czerwca, prezesem towarzystwa został wybrany Konstanty Płachecki; pierwszy koncert prawie 90-osobowego chóru śpiewaków odbył się 9 listopada w teatrze „Thalia” przy ul. Narutowicza 18 (obecnie nr 20)[284][285][286];
(D) (L) pierwszy na ziemiach polskich strajk powszechny – tzw. bunt łódzki (2–8 maja), brutalnie stłumiony przez wojsko i policję; w strajku wzięło udział około 60 000 robotników; w starciach zginęło według prasy od 40 do 200 osób, źródła oficjalne informowały o 6 zabitych i 300 rannych; aresztowanych zostało 348 strajkujących, a 82 przywódców buntu skazano na więzienie;
(D) wielki pożar (21–22 sierpnia) stodół przy ul. Drewnowskiej, w sąsiedztwie fabryki – wykończalni tkanin wełnianych Jana Stüldta (pod numerem 91, ob. nr 43/55 – teren Sensilab Sp. z o.o. po Zakładach Farmaceutycznych Polfa-Łódź S.A.), należących do 25 mieszkańców Starego Miasta. Ogień pojawił się około godz. 18:00, a jego gaszenie trwało prawie do południa następnego dnia; łącznie po obu stronach ulicy spaliło się doszczętnie 26 stodół wypełnionych zbożem, suma strat wyniosła około 30 000 rubli[287];
(D) duży pożar (28 sierpnia) posesji fabrycznej Karola Koeniga przy ul. Piotrkowskiej 250/252. Ogień pojawił się w południe i pochłonął doszczętnie zabudowania drewniane (stajnię, wozownię, szopę, kuźnię oraz kurniki ze znaczną ilością drobiu) i część fabryki (mała suszarnia i oddział farbiarni wraz z urządzeniami i materiałami); straty oszacowano na ponad 40 000 rubli[288];
(S) pokazy (28 sierpnia i 1 września) w parku Helenów warszawskiego baloniarza i spadochroniarza Zenona Szymańskiego; aeronauta wykonał skoki z balonu na spadochronie własnej konstrukcji[289][290][291];
(H) pierwsza Wystawa Ogrodnicza w Łodzi (3–11 września) zorganizowana staraniem Towarzystwa Ogrodniczego Warszawskiego w parku Kwela (ob. park Źródliska)[292][293]; wystawę otworzył gubernator piotrkowski rzeczywisty radca stanu Konstantin Miller. Wystawcy konkurowali w 40 kategoriach; najwyższe nagrody zdobyli m.in.: Jan Wilkoński z Częstochowy – w kategorii planów parków za plan parku w podwrocławskim Kleinburgu (ob. osiedle Borek we Wrocławiu), Anna Scheibler – w kategoriach „Liczny dobór roślin cieplarniowych, kwiatowych lub liściastych”, „Liczny dobór roślin szklarni zimnej”, „Dobory obrazkowatych, storczyków, ananasowatych lub którychkolwiek z wymienionych”, „Dobory ułanek (Fuchsia), ukośnic bulwiastych (Begonia), pelargonij lub którychkolwiek z wymienionych” i „Dobór brzoskwiń lub winogron, dojrzałych pod murem lub pod szkłem”, Edward Herbst – w kategoriach „Dobór nie mniej niż 5 roślin doniczkowych w okazałych egzemplarzach”, „Dobór palm, sagowców i pandanów” i „Kobierce kwiatowe”, pastor Wilhelm Zimmer z Pabianic – w kategorii „Dobór ozdobnych drzew i krzewów”, L. Geyer – w kategoriach „Dobór roślin gruntowych kwiatowych” i „Wieńce, koszyki, poduszki itp. z kwiatów świeżych”, Oskar Kindler – za ananasy w kategorii „Szczególnie piękne owoce własnego wytworu” i Juliusz Heinzel – za pawilon ogrodowy[294]. Wystawę zwiedziło łącznie 19 200 osób i przyniosła ona dochód w wysokości 5900 rubli[295];
(U) oddanie neorenesansowej willi Wilhelma Teschemachera przy ul. Pustej (ob. ul. Wigury 12a); wzniesiony w latach 1890–92 budynek wzorowany był rzymskim Palazzo Farnese (we wnętrzu willi zachowała się do dzisiaj m.in. fontanna ozdobiona mozaiką weneckiego artysty – Antonio Salviatiego); w 1912 r. pierwotny właściciel sprzedał budynek Antoniemu Krukowi, a w latach 1922–38 należał do żydowskiego kupca Nahuma Eitingona; po 1945 r. budynek przeszedł na własność państwa (pełnił funkcję schroniska młodzieżowego, później zakładowego przedszkola); w 1984 r. willę przejął łódzki oddział PTTK i przeprowadził w niej gruntowny remont; obecnie w willi znajduje się również Centrum Fotografii Krajoznawczej oraz restauracja „Soplicowo”; 27 grudnia 1982 r. willa została wpisana do rejestru zabytków

[madohora]

1895
- Łódź liczyła 71 906 mieszkańców stałych (168 512 ogółem stałych i niestałych)[41];
- otwarcie (13 stycznia) szkoły policyjnej przygotowującej do pełnienia służby rewirowych i strażników miejskich
- uruchomienie (na początku marca) przez Markusa Kutnera tkalni mechanicznej w dwupiętrowym gmachu przy późn. ul. Łąkowej 4
- wylew rzeki Łódki (na początku kwietnia) wskutek gwałtownej odwilży; zalane zostały tereny browaru Anstadtów wzdłuż ul. Północnej, fabryki Biedermanna przy ul. Widzewskiej 1/3 i 2 (ob. ul. Kilińskiego) oraz magazyn E. T. Neumana z 300 cetnarami towaru; dwaj pierwsi fabrykanci ocenili straty na ponad 1000 rubli; w wezbranych wodach Łódki utonął Ludwik Kamala – szewc z Krakowa, od niedawna przebywający w -) duży pożar (w drugiej połowie lipca) składu drewna firmy „Grossman i S-ka” przy ul. Włodzimierskiej (ob. ul. Pietrusińskiego). Ogień pojawił się w porze popołudniowej w upalny dzień i szybko objął składowane stosy drewna; straty oszacowano na około 50 000 rubli
- wybuch gazu (1 sierpnia około godz. 13:00) w kamienicy fabrykanta Ferdynanda Endego przy ul. Piotrkowskiej 108 (mieściła się w niej m.in. siedziba Towarzystwa Śpiewackiego „Lutnia”). Wskutek wybuchu na miejscu zginął najstarszy syn Endego – 14-letni Gustaw; jedna osoba przechodząca ulicą została poważnie ranna; straty oszacowano na 50 000 rubli; kamienica została podstemplowana i wyłączona z użytkowania do czasu odbudowy (1898)[314][315][316]; odpowiedzialność poniósł inspektor towarzystwa gazowego, którego wiosną 1896 r. piotrkowski sąd okręgowy skazał na miesiąc aresztu[317], zaś firma wypłaciła za straty odszkodowanie w wysokości około 40 000 rubli[318];
- pogrzeb Juliusza Heinzla (14 sierpnia), zmarłego 8 sierpnia w Coburgu; fabrykant został pochowany ze wspaniałym przepychem na Starym Cmentarzu przy ul. Ogrodowej; w przeddzień i w dniu pogrzebu wstrzymały pracę obie jego fabryki[319];
- duży pożar (14 sierpnia) dwupiętrowego budynku apretury w fabryce Teofila Kruschego i Andrzeja Benscha. Ogień pojawił się około godz. 12:30; budynek spłonął doszczętnie; jedna osoba doznała obrażeń ciała; straty oszacowano na około 70 000 rubli[320]. Na przełomie lat 1895/96 Andrzej Bensch, jego syn Karol i jeden z robotników zostali zatrzymani pod zarzutami podpalenia fabryki oraz oszustwa; fabrykant został aresztowany; 21 października 1896 r. piotrkowski sąd okręgowy uniewinnił wszystkich oskarżonych
- otwarcie (26 września) w parku Helenów pierwszej w Łodzi Wystawy Rzemieślniczo-Przemysłowej z inicjatywy Towarzystwa Popierania Przemysłu i Handlu; w specjalnie wzniesionym przez Ottona Gehliga kosztem 20 000 rubli pawilonie swoje wyroby wystawiało 120 wystawców; w otwarciu wystawy uczestniczyli namiestnik Królestwa Polskiego Paweł Szuwałow (była to jego pierwsza wizyta w Łodzi) i gubernator piotrkowski Konstantin Miller; podczas jednodniowej wizyty namiestnik zwiedził też Wyższą Szkołę Rzemieślniczą, męskie i żeńskie rosyjskie gimnazja rządowe, ambulatorium Rosyjskiego Czerwonego Krzyża, fabryki Towarzystwa Akcyjnego Zakładów Bawełnianych K. Scheiblera oraz baraki wiejskie; od władz miasta otrzymał okuty w srebro plan Łodzi z widokami. Wystawa była czynna przez miesiąc, a zwiedziły ją 42 000 osób, w tym 18 000 robotników; łączny koszt jej urządzenia wyniósł 50 000 rubli[325][326][327];
- koncert Marceliny Sembrich-Kochańskiej (3 października)
- śmierć Hermana Konstadta (20 października) – kupca i fabrykanta, jednego z założycieli łódzkiego Towarzystwa Kredytowego Miejskiego i Banku Handlowego w Łodzi; został pochowany na nowym cmentarzu żydowskim
- opracowanie (w listopadzie) projektu ustawienia w mieście kiosków do sprzedaży gazet, początkowo w 10 punktach o największym ruchu[
- wielki pożar (11 grudnia) przędzalni bawełny Henryka Grohmana, wzniesionej w 1889 r. przy ul. św. Emilii (ob. ul. ks. bpa Tymienieckiego 26), liczącej 23 000 wrzecion; straty oszacowano na około 350 000 rubli, pracę straciło około 300 robotników
- powstanie w Łodzi zboru adwentystów; była to pierwsza społeczność adwentystyczna na terenie Królestwa Polskiego (obecnie kancelaria i miejsce nabożeństw mieszczą się w budynku parafii Łódź-Widzew przy ul. Kopcińskiego 67; istnieje też zbór Łódź-Górna przy ul. Płockiej)

[madohora]

1898
- pokaz wzlotu balonu (na wysokość 900 m) i skoku ze spadochronem w parku Helenów[325];
- uruchomienie (23 grudnia) pierwszego w Królestwie Kongresowym tramwaju elektrycznego; wagony silnikowe (50 szt.) sprowadzono z niemieckiej firmy Herbrand, doczepne (30 szt.) wyprodukowało Petersburskie Towarzystwo Budowy Wagonów; pierwszy przejazd z zajezdni przy ul. Tramwajowej i ulicami: Dzielną (ob. ul. Narutowicza), Piotrkowską – poprzez Nowy Rynek (ob. pl. Wolności) – i dalej ul. Średnią (ob. ul. Pomorska) i ob. al. Anstadta do parku Helenowskiego; ponadto linie tramwajowe połączyły pl. Kościelny z Górnym Rynkiem (ob. pl. Reymonta) i Nowy Rynek (ob. pl. Wolności) ze Starym Cmentarzem; w latach 1925–29 wszystkie wagony Herbrand przebudowano na doczepne; zarówno one, jak i doczepy „petersburskie” jeździły do 1961 r. (ostatnią wycofano 13 listopada)[346];
(T) początek służby policyjnej w Łodzi (zaczynają obowiązywać przepisy ruchu drogowego);
(R) otwarcie przy ul. Olgińskiej (ob. ul. Piramowicza) cerkwi św. Olgi, wybudowanej w latach 1896–98 według projektu Franciszka Chełmińskiego;
(Z) założenie na osiedlu Zarzew cmentarza katolickiego pw. św. Anny (obecnie część cmentarza „Zarzew”); brama cmentarna została ufundowana przez uczestników pielgrzymki na Jasną Górę, a wykonana przez robotników fabryki Henryka Grohmana; kaplicę cmentarną wybudowano w 1907 r.; na terenie cmentarza znajduje się kwatera wojskowa z mogiłami żołnierzy i weteranów wojny polsko-bolszewickiej; obecnie cmentarz „Zarzew” składa się z dwóch części – katolickiego cmentarza pw. św. Anny i założonego w 1975 r. cmentarza komunalnego „Zarzew”;
(Z) założenie w północnej części Rokicia – przy ul. Staro-Wólczańskiej 24 (ob. ul. Stefana Skrzywana) – cmentarza ewangelicko-augsburskiego; nekropolię utworzoną przez luterańską parafię pw. św. Jana Ewangelisty otoczono ceglanym murem, a jedyna neogotycka brama została umieszczona obok kaplicy, w narożniku od strony ul. Stanisława Wiznera (ob. ul. Sebastiana Felsztyńskiego); ostatnie pochówki miały miejsce po II wojnie światowej, a cmentarz zlikwidowano w latach 80. XX w. (prochy zmarłych oraz cenniejsze nagrobki przeniesiono na cmentarz przy ul. Sopockiej); 30 grudnia 2009 r. na terenie dawnego cmentarza ustanowiono park im. Tadeusza Rejtana (zobacz »)
(E) (K) otwarcie przy ul. Dzielnej 3 (ob. ul. Narutowicza) Łódzkiej Wypożyczalni Książek – prywatnej biblioteki założonej przez Bronisława Rogowskiego (inne źródła podają, że założycielkami na jego zlecenie były Janina Kaplińska i Klaudyna Szopska); w 1899 r. placówkę przeniesiono na ul. Andrzeja 5 (ob. ul. Andrzeja Struga), a w 2004 r. do oficyny przy ul. Piotrkowskiej 82; w 2011 r. bibliotekę zlikwidowano;

[madohora]

1917
- otwarcie (11 października) przy ul. Piotrkowskiej 150 (wówczas Petrikauer Straße) pierwszej w Łodzi biblioteki publicznej. W 1918 bibliotekę przeniesiono do budynku przy ul. św. Andrzeja 14 (ob. ul. Struga). Obecnie jest to Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Marszałka Józefa Piłsudskiego przy ul. Gdańskiej 100/102

[madohora]

1901
(T) uruchomienie pierwszych podmiejskich linii tramwajowych – do Pabianic (17 stycznia) i Zgierza (19 stycznia)[352]. Na obu liniach wprowadzono do eksploatacji wagony GE58 produkcji berlińskiej firmy Union Elektricitäts-Gesellschaft (stąd zwane potocznie „Berlinkami”); były one najdłużej użytkowanymi wagonami silnikowymi w dziejach Łodzi – ostatni wycofano 20 maja 1960[353]. Ponadto w styczniu otwarto zajezdnię tramwajową w Chocianowicach;
(R) rozpoczęcie (16 czerwca) budowy największego kościoła katolickiego w Łodzi (pw. św. Stanisława Kostki), który w 1922 r. został podniesiony do godności katedry, zaś w 1992 r. uznany archikatedrą (obecnie jeden z najwyższych kościołów w Polsce – 104,50 m)
(K) otwarcie (28 września) przez Fryderyka Sellina Teatru Wielkiego na 1250 miejsc przy ul. Konstantynowskiej (ob. ul. Legionów) 14 (spłonął w 1920 r.). W inauguracji uczestniczył m.in. Henryk Sienkiewicz
(G) uruchomienie (21 grudnia) rzeźni miejskiej przy ul. Inżynierskiej 1

[madohora]

1904
- otwarcie (27 sierpnia) przy ul. Wólczańskiej 6 synagogi Litwaków, wybudowanej w latach 1899–1904, według projektu Gustawa Landau-Gutentegera; zniszczona w listopadzie 1939 przez Niemców
- uruchomienie nowych linii tramwajowych od ul. Konstantynowskiej (ob. ul. Legionów) do ul. Piotrkowskiej ulicami Długą – Milsza – Pańską – św. Anny – Długą – Radwańską (ob. Gdańską – Kopernika – Żeromskiego – al. Mickiewicza – Gdańską – Radwańską) oraz z Górnego Rynku (ob. pl. Reymonta) do ul. Głównej (ob. al. Piłsudskiego) ulicami Zarzewską i Widzewską (ob. Przybyszewskiego i Kilińskiego)[353];
- założenie ogrodów przez łódzkich fabrykantów – Reinholda Richtera i Józefa Richtera (ob. park im. ks. bp. Michała Klepacza, 3,36 ha), położonych w południowej części miasta, pomiędzy ul. Wólczańską i Pańską (ob. al. Politechniki); po wyzwoleniu Łodzi w 1945 r. ogród wschodni został parkiem publicznym i otrzymał imię Stanisława Worcella, podobnie jak sąsiednia ulica (ogród zachodni do 1960 r. stanowił zaplecze żłobka); pierwotnie ogrody były otoczone ogrodzeniem, które zlikwidowano w 1960 r., łącząc ogrody w jeden park; w kolejnych latach przebudowano układ alejek, stopniowo wyposażając park w niezbędne urządzenia, konserwując zieleń i uzupełniając nasadzenia; 20 grudnia 1983 r. park został wpisany do rejestru zabytków; w 1990 i 1993 r. 24 drzewa uznano za pomniki przyrody; 27 maja 1994 r. park Worcella otrzymał nowego patrona – Rada Miejska nadała mu imię księdza biskupa Michała Klepacza

[madohora]

1907

- otwarcie (13 stycznia) przez Mani Hendlisza (pradziadka Jana Jakuba Kolskiego) kina „Théâtre Optique Parisien”[j] przy ul. Piotrkowskiej 15
- (K) otwarcie (w czerwcu), przy ul. Piotrkowskiej 117, zorganizowanej przez rodzinę Stebelskich biblioteki pod patronatem Polskiej Macierzy Szkolnej; zbiory uległy niemal całkowitemu zniszczeniu w listopadzie 1914
- oddanie do użytku toru do wyścigów konnych w obrębie dzisiejszych ulic: Ksawerowskiej, Długiej, Wyścigowej i Konnej; tor wyścigowy w Rudzie po II wojnie światowej nie wznowił działalności, zaś znajdujące się tam stajnie przystosowano dla potrzeb wodnego ośrodka wypoczynkowego
- początki powszechnej sieci elektrycznej w mieście (głównie w przemyśle);

[madohora]

1914
- Łódź liczyła 213 564 mieszkańców stałych (477 862 ogółem stałych i niestałych)
- wizyta Roalda Amundsena (4 lutego) – pierwszego zdobywcy bieguna południowego – na zaproszenie Alliance française
- założenie cmentarza rzymskokatolickiego pw. św. Antoniego (cmentarz na Mani); najstarszy zachowany nagrobek nekropolii – Franciszka Suwalskiego – pochodzi z 1916 r.; znajduje się tu także kwatera ze zbiorowymi mogiłami żołnierzy poległych w kampanii wrześniowej – upamiętniający ich obelisk („Bohaterom poległym w obronie Ojczyzny 1939 r.”) położony jest w centralnej części cmentarza;
- przystąpienie (31 lipca) Łodzi do wojny, ogłoszeniem gubernatora piotrkowskiego Michaiła Jaczewskiego
- ogłoszenie (2 sierpnia) w mieście i okolicach stanu wojennego, obwieszczeniem naczelnika garnizonu m. Łodzi generał-majora Wasiljewa
- bitwa pod Łodzią (na przełomie listopada i grudnia) pomiędzy armią niemiecką i rosyjską – jedna z większych operacji wojskowych I wojny światowej na froncie wschodnim; w czasie walk Łódź przemieniła się w olbrzymi szpital – wszystkie większe budynki były zajęte przez rannych, których liczbę (obu stron) obliczano na 35 000;
- wkroczenie (6 grudnia) wojsk niemieckich do Łodzi
- utworzenie (19 grudnia) Łódzkiego Gubernatorstwa Wojennego, obejmującego Łódź, Zgierz, Łagiewniki, Nowosolną, Andrespol, Rzgów, Pabianice, Janowice, Lutomiersk i Aleksandrów[396];
- zbudowanie odgałęzienia linii tramwajowej od ul. Dzielnej (ob. ul. Narutowicza) do placu przed dworcem Łódź Fabryczna

[madohora]

1931
- utworzenie (22 lutego) Łódzkiego Okręgowego Związku Kolarskiego (w skład zarządu weszli: prezes Artur Thiele, wiceprezes Mieczysław Karpiński i sekretarz Stefan Wierucki)
- powstanie Muzeum Przyrodniczo-Pedagogicznego i Muzeum Etnograficznego;
- oddanie nowego odcinka linii kolejowej na trasie Łódź Widzew – Zgierz
- zdobycie przez siatkarzy ŁKS Łódź pierwszego mistrzostwa Polski w piłce siatkowej mężczyzn (kolejne w 1932 r.);
- powołanie w Łodzi (1 listopada) Polskiego Związku Tenisa Stołowego (PZTS) oraz wybranie pierwszych władz; pierwsze ogólnopolskie zawody drużynowe o randze mistrzowskiej przeprowadzono także w Łodzi (w 1932 r.);

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Dworzec Łódź Fabryczna, obecnie zamknięty na czas realizacji projektu Nowego Centrum Łodzi
wraz z podziemną stacją kolejową; widoczny gmach został wyburzony w czerwcu 2012

[madohora]

1886
Gmach Męskiego Rosyjskiego Gimnazjum Rządowego
przy ul. Mikołajewskiej,
ob. ul. Sienkiewicza 46
(fot. B. Wilkoszewski, 1896)

(G) zebranie założycielskie komitetu powołanego w sprawie budowy miejskiej sieci wodociągowej i kanalizacyjnej (12 stycznia); w jego skład weszli: Edward Herbst (prezes), Ludwik Meyer (wiceprezes), Robert Biedermann, Gustaw Geyer, Henryk Grohman, Juliusz Heinzel, Juliusz Kunitzer, Izrael Poznański, Szaja Rosenblatt, Karol Scheibler, Markus Silberstein i Wojciech Oppeln-Bronikowski (sekretarz)[148][149]; pierwszy projekt, którego koszt realizacji wyceniono łącznie na 5 mln rubli, powstał już w latach 1886–89[149], lecz budowę rozpoczęto dopiero w maju 1925 r. (zobacz »);
(G) otwarcie (13 stycznia) łódzkiego oddziału rosyjskiego Banku Państwa; zarządzającym oddziałem mianowano Jana Bełcikowskiego, zaś członkami komitetu dyskontowego – Eugeniusza Geyera, Ludwika Grohmana, Edwarda Herbsta, Juliusza Heinzla, Hermana Konstadta, Salomona Landaua, Ludwika Meyera i Rudolfa Zieglera[150];
(G) uruchomienie (w styczniu) pierwszej w Łodzi wytwórni wędlin koszernych (wcześniej były one sprowadzane z Warszawy)[151];
(K) koncert austriackiego pianisty, cesarsko-królewskiego muzyka nadwornego Alfreda Grünfelda (2 lutego) w teatrze „Victoria” przy ul. Piotrkowskiej 776 (ob. ul. Piotrkowska 67); artysta wykonał utwory m.in. van Beethovena, Chopina, Delibes’a, Liszta, Mendelssohna, Saint-Saënsa, Schuberta i Schumanna; był to drugi pobyt A. Grünfelda w Łodzi (wcześniej koncertował w 1883 r., będąc wtedy u progu sławy)[152];
(D) obfite opady śniegu (16 marca), zawieje i zamiecie śnieżne spowodowały 3-dniowe wstrzymanie z powodu zasp komunikacji kolejowej z Warszawą; nieprzejezdne stały się też nawet główne drogi do Pabianic i Zgierza, z których woźnice uciekali wraz z końmi, porzucając wozy z towarem[153][154][155]; gwałtowna odwilż, która nastąpiła kilka dni później, spowodowała wystąpienie z brzegów (27 marca) rzeki Łódki; jej wody zalały m.in. ul. Północną na odcinku od fabryki Biedermanna przy ul. Widzewskiej (ob. ul. Kilińskiego 1/3 oraz 2) do ulicy nazywanej wówczas potocznie Salcmanowską (od nazwiska Samuela Jechezkiela Saltzmana – kupca, który ją wytyczył i zabudował, ob. ul. Solna)[156]; wody roztopowe zalały ponadto m.in. skrzyżowanie ul. Konstantynowskiej z Długą (ob. ul. Legionów z Gdańską) oraz południową część ul. Widzewskiej (ob. ul. Kilińskiego)[157];
(M) (U) położenie (23 maja) kamienia węgielnego pod budowę Szpitala dla Starozakonnych m. Łodzi imienia Izraela i Leonii małżonków Poznańskich, według projektu Hilarego Majewskiego, u zbiegu ulic Północnej i Targowej (ob. ul. Sterlinga); w uroczystości uczestniczył m.in. gubernator piotrkowski rzeczywisty radca stanu Nikołaj Zinowjew[158]; szpital otwarto w 1890 r. (zobacz »);
(D) wielki pożar na Starym Mieście w okolicy Starego Rynku (2–3 czerwca). Ogień pojawił się około godz. 6:30 w stajni obok domu Władysława Jeżewicza przy ul. Podrzecznej 133[e] i wkrótce objął sam dom; później w ciągu godziny pożar rozprzestrzenił się kolejno na: 3-piętrową murowaną oficynę Borucha Bergera pod numerem 134, drewniane domy Moszka i Jakóba Salzsteinów (nr 132), Lewka Lewkowicza i Joska Spiegla (nr 131), dom Katarzyny Jasieńskiej przy ul. Drewnowskiej 124, drewniany dom Fiszela Ordenansa i Jankiela Salomonowicza (nr 123) oraz domy na posesjach nr 122 i 121; gaszenie pożaru i pogorzeliska z użyciem 17 sikawek trwało około 21 godzin, a cały teren został odgrodzony od reszty miasta przez wojsko; w ogniu zginęła 5-letnia Ryfka Fromer; doszczętnie spłonęło 29 budynków na ośmiu posesjach, w tym 3 murowane; łączne straty w nieruchomościach właściciele oszacowali na 51 700 rubli; bez dachu nad głową zostały 132 rodziny[159];
(I) przeniesienie (1 lipca) urzędu pocztowego z ul. Wschodniej do kamienicy Ludwika Meyera u zbiegu prywatnego wówczas pasażu Meyera z ul. Dziką (ówczesny adres: ul. Dzika 514d, ob. ul. Moniuszki 10)[81];
(E) utworzenie (13 lipca) pierwszego w Łodzi ośmioklasowego gimnazjum męskiego (rosyjskiego) – na mocy zatwierdzonej 19 kwietnia opinii rosyjskiej Rady Państwa[160]. Szkołę (klasę przygotowawczą i klasy I-IV) uruchomiono w połowie października w tymczasowej siedzibie – wynajmowanej kamienicy Wilhelma Landaua przy ul. Cegielnianej 1395 (późn. nr 64, ob. ul. Jaracza 34)[161]; od września 1891 r. funkcjonowała jako Męskie Rosyjskie Gimnazjum Rządowe już w stałej siedzibie – gmachu wybudowanym w latach 1881–85 według projektu Hilarego Majewskiego przy ul. Dzikiej (późn. ul. Mikołajewskiej 44, ob. ul. Sienkiewicza 46); od września 1962 r. III Liceum Ogólnokształcące im. Tadeusza Kościuszki. Jednocześnie z gimnazjum męskim otwarto – w tej samej tymczasowej siedzibie przy ul. Cegielnianej – Żeńskie Rosyjskie Gimnazjum Rządowe (początkowo klasy I-IV), w 1903 r. przeniesione do stałej siedziby w nowym gmachu przy ul. Średniej (ob. ul. Pomorska 16), wybudowanym według projektu Franciszka Chełmińskiego; od września 1959 r. IV Liceum Ogólnokształcące im. Emilii Sczanieckiej. Uroczystość otwarcia i poświęcenia pierwszej siedziby obu gimnazjów odbyła się 10 listopada z udziałem m.in. generał-gubernatora warszawskiego Iosifa Hurki i gubernatora piotrkowskiego rzeczywistego radcy stanu Nikołaja Zinowjewa. Do wszystkich ww. klas gimnazjum męskiego, którego dyrektorem został mianowany A. Maziukiewicz[162], przyjęto wtedy łącznie 150 uczniów, zaś do żeńskiego – 112 uczennic[163];
(O) (S) założenie (w lipcu) Łódzkiego Towarzystwa Welocypedystów-Amatorów (Lodzer Cyklisten Verein), którego pierwszym prezesem został Robert Resiger; w październiku Towarzystwo liczyło 36 członków pochodzenia niemieckiego, a jego statut został zatwierdzony w listopadzie tegoż roku; w kolejnych latach Towarzystwo pozyskało bogatych mecenasów w osobach przemysłowców łódzkich (m.in. Juliusza Heinzla i Roberta Geyera), którzy kupili dla Towarzystwa dzierżawiony dotąd plac przy ul. Przejazd 3/5 (urządzono na nim arenę welocypedową, wewnątrz której mieścił się pierwszy w Łodzi kort tenisowy); działalność Towarzystwa, przerwana przez wybuch I wojny światowej, została wznowiona 5 grudnia 1918 r. poprzez fuzję z SS „Union”; do końca zaborów sekcje kolarskie działały w jedenastu łódzkich stowarzyszeniach sportowych[164][165][166][167];
(M) (N) (O) zatwierdzenie (12 września) w Wysokiem Litewskiem statutu pierwszej w Łodzi instytucji o charakterze naukowym – Łódzkiego Towarzystwa Lekarskiego[168]; na pierwszym zebraniu 21 członków, które odbyło się 24 listopada w mieszkaniu dr. Józefa Kolińskiego, wybrano prezesa w osobie dr. Juliusza Lohrera, wieloletniego lekarza miejskiego[169];
(N) utworzenie (we wrześniu) pierwszej w Łodzi stacji meteorologicznej klasy pierwszej, wyposażonej w termometr, barometr, pluwiometr i anemoskop; koszty pokrył łódzki oddział Towarzystwa Popierania Przemysłu i Handlu; początkowo prowadzeniem obserwacji kierował dyrektor Drogi Żelaznej Fabryczno-Łódzkiej inż. Aleksander Nalepiński, a następnie – naczelnik warsztatów kolejowych inż. Kajetan Mościcki; po jego wyjeździe z miasta stacja nie funkcjonowała do czerwca 1890 roku, kiedy to dr inż. Alfred Biedermann reaktywował jej działalność w nowej lokalizacji, przy własnym laboratorium chemicznym[170][171];
(W) zdobycie (we wrześniu) na wystawie w Neapolu wielkiego złotego medalu przez browar parowy sukcesorów K. Anstadta za cztery gatunki piwa: Pilzneńskie, Helenowskie, Kulmbachskie i Bawarskie oraz przez browar parowy braci Hermana i Ryszarda Gehligów za piwo Marcowe, nagrodzone także złotym medalem na stałej wystawie w Londynie[172][173];
(R) podjęcie decyzji (25 października) na zebraniu parafialnym o budowie nowego murowanego kościoła pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w miejscu dotychczas istniejącego drewnianego[174]; prace ziemne rozpoczęto w pierwszych dniach sierpnia 1887 r.[175], a budowę ukończono w 1897

[madohora]

1910
- Łódź liczyła 161 274 mieszkańców stałych (408 442 ogółem stałych i niestałych)[41];
- uruchomienie dwu nowych podmiejskich linii tramwajowych – 22 lutego do Rudy Pabianickiej (w 1916 przedłużona do Tuszyna, zlikwidowana 1 czerwca 1993) i 25 lutego do Aleksandrowa (zlikwidowana 1 stycznia 1992)[353]; przedłużono też linię w kierunku Widzewa ulicami Główną i Rokicińską (ob. al. Piłsudskiego) za ul. Kunitzera (ob. ul. Niciarniana)
- otwarcie „ogrodu przy ulicy Pańskiej” (od 1917 r. park im. księcia Józefa Poniatowskiego); wybudowany z inicjatywy władz miasta w latach 1904–10, według projektu ogrodnika-planisty Teodora Chrząńskiego; jeden z największych parków w Łodzi (pierwotnie 51,39 ha, obecnie 41,6 ha), łączący w sobie elementy parku angielskiego i francuskiego; park powstał na pozostałościach dawnych lasów miejskich (podobnie jak Park 3 Maja oraz Park Ludowy na Zdrowiu), sięgających znacznie dalej na północ niż obecnie (obejmowały m.in. tereny obecnego szpitala, kościoła i wytwórni filmowej); w latach 1924–25 wykopano w parku staw; w 1932 r. oświetlony; podczas wojny był dostępny tylko dla Niemców; po zakończeniu wojny w parku zlokalizowano dwa cmentarze żołnierzy radzieckich, następnie wzniesiono pomnik Wdzięczności; w 1946 r. plenery parku posłużyły za tło w filmie Zakazane piosenki; w 1955 r. wybudowano muszlę koncertową; w latach 70. XX w. park został przycięty szerokim pasem al. Mickiewicza; 29 grudnia 1992 r. wpisany do rejestru zabytków
- utworzenie (5 listopada) Towarzystwa Miłośników Rozwoju Fizycznego w Widzewie (wpis do rejestru towarzystw i związków sportowych guberni piotrkowskiej)[375], którego kontynuatorem (od 24 stycznia 1922) było Robotnicze Towarzystwo Sportowe Widzew Łódź[376] (obecnie Widzew Łódź SA); pierwszymi sekcjami w klubie były gimnastyka, piłka nożna, lekkoatletyka i strzelectwo
- ukończenie (17 grudnia) budowy nowej podmiejskiej trasy tramwajowej do Konstantynowa i nowej zajezdni tramwajowej na Brusie