OPOLE

[madohora]

W mieście znajduje się siedziba Nadleśnictwa Strzelce Opolskie składającego się z 1 obrębu leśnego, obejmującego także część powiatów kędzierzyńsko-kozielskiego, krapkowickiego i opolskiego.
Gmina Strzelce Opolskie nie charakteryzuje się szczególnymi walorami faunistycznymi, co związane jest z silnym przekształceniem naturalnych ekosystemów. Żyją tu głównie pospolite i niezagrożone gatunki zwierząt. W części południowej i centralnej, zdominowanej przez uprawy rolnicze, występują zwierzęta typowe dla agrocenoz, natomiast w części północnej i północno-wschodniej, porośniętej w dużym stopniu lasami, występują zwierzęta leśne, w tym łowne.

[madohora]

W 1295 r. (lub w 1305 r.) w księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis wymieniona miejscowość pod nazwą Strelicz. Dokument wymienia również wchłoniętą przez miasto Strelitz polonico we fragmencie Strelitz polonico decima more polonico et valet tres urnas mellis. W roku 1613 śląski regionalista i historyk Mikołaj Henel z Prudnika wymienił miejscowość w swoim dziele o geografii Śląska pt. Silesiographia podając jej łacińską nazwę: Strelicia Maior.

[madohora]

W alfabetycznym spisie miejscowości na terenie prowincji śląskiej wydanym w 1830 r. we Wrocławiu przez Johanna Knie obok niemieckiej Gross Strehlitz pojawia się nazwa Wielki Strzelec. Z kolei nazwę Strzelce Wielkie w książce „Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej” wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa,

[madohora]

Miasto Strzelce Opolskie rozwinęło się z pierwotnej leśnej osady targowej, o której wzmianki pojawiają się w dokumentach już w XIII w. (1234, 1271, 1290). W kwestii założenia miasta na prawie niemieckim – brak pewności. Dane źródłowe sugerują różne daty: 1290, 1305, 1320, 1362. Prawdopodobnie, po zniszczeniu osady w październiku 1273 podczas najazdu Bolesława Wstydliwego, nastąpiła lokacja Strzelec w 1290 przez piastowskiego księcia opolskiego Bolka I, który rozpoczął budowę miasta, a w 1313 zbudował zamek myśliwski[42]. Strzelce Opolskie leżały na ważnym szlaku handlowym Kraków–Wrocław–Drezno. W 1327 miasto było otoczone murami obronnymi z dwoma bramami – Opolską i Krakowską[43]. W 1362 miasto zostało ponownie lokowane, tym razem na prawie magdeburskim.
Po wydzieleniu tego rejonu w oddzielne księstwo, którego władcą został syn Bolesława opolskiego – Albert strzelecki (zm. ok. 1366). Od tej pory Strzelce stanowiły samodzielne księstwo zarządzane najczęściej przez książąt opolskich lub niemodlińskich. Ostatnim księciem strzeleckim był książę głogówecko-prudnicki Bolko V Wołoszek (zm. 1460), jeden z przywódców husytów śląskich.

[madohora]

Podczas wojny trzydziestoletniej miasto było wielokrotnie plądrowane i palone. Georg von Redern młodszy zmarł w 1637. Strzelce stały się własnością jego siostry, następnie córki, po której dziedziczył Siegfried von Promnitz, a ten z kolei zapisał je w testamencie Gustawowi, synowi Kaspara Colonny. Z powodu jego niepełnoletniości początkowo (od 1651) władzę sprawował ojciec[45]. Rozpoczęło to ponad 150-letnie panowanie włoskiego rodu Colonna w mieście.

[madohora]

Po bezdzietnej śmierci ostatniego przedstawiciela śląskich Colonnów Filipa w 1807 rozpoczął się spór o dziedzictwo po nim. Ostatecznie dobra strzeleckie przypadły Andrzejowi Renardowi, twórcy nowoczesnego przemysłu na Górnym Śląsku i w Zagłębiu Dąbrowskim, który objął nad nimi władzę po osiągnięciu pełnoletniości w 1815

[madohora]

Ostatnim właścicielem Strzelec do 1945 r. był hrabia z rodu Castell-Castell. W czasie II wojny światowej w miejscowości mieściło się ciężkie więzienie i areszt. W więzieniu osadzano więźniów w ramach akcji „Noc i mgła”. Pod koniec stycznia 1945 r. około 500 strzeleckich więźniów ewakuowano poprzez Brzeg do więzienia w Świdnicy. Spośród 500 ewakuowanych do miejsca przeznaczenia dotarło 200. Części więźniów udało się zbiec, część poległa podczas nalotów, większość została wymordowana/
21 stycznia 1945 roku siły niemieckie zostały wyparte z miasta przez jednostki 100 i 242 brygady pancernej 31 korpusu pancernego 1 Frontu Ukraińskiego (dla uczczenia pamięci poległych żołnierzy radzieckich po wojnie postawiono Pomnik Wdzięczności na ówczesnym pl. Przyjaźni Polsko–Radzieckiej).
Ostatnim hrabią na strzeleckich włościach był Prosper Castell-Castell. Po wejściu oddziałów radzieckich do miasta podpalono miasto i zamek[47]. Zniszczenia w centrum sięgały 90%

[madohora]

Do rejestru zabytków nieruchomych województwa opolskiego wpisane są następujące obiekty z miasta Strzelce Opolskie
stare miasto – średniowieczny[63] (początek XIV w.)[64] układ urbanistyczny miasta wewnątrz dawnych murów miejskich[65] należący do strefy ścisłej ochrony konserwatorskiej typu „A”. Częściowo zachował się regularny, szachownicowy układ ulic, zatarty przez wyburzenia związane z działaniami w 1945 roku. Nie istnieje zabudowa rynkowa po stronie wschodniej, a pozostałe pierzeje zostały zabudowane w latach 1960–1970 bez uwzględnienia pierwotnych podziałów parcelacyjnych

[madohora]

[madohora]

Kościół Bożego Ciała – rzymskokatolicki kościół filialny należący do parafii św. Wawrzyńca w Strzelcach Opolskich.
Jest to dawna świątynia protestancka wzniesiona w latach 1825-1826 według projektu Ernesta Samuela Friebla. Wieża została dobudowana około 1888 roku. Do końca lat 70. XX wieku kościół użytkowali luteranie. W 1982 roku świątynia została przekazana na rzecz parafii rzymskokatolickiej św. Wawrzyńca. W latach 1982–1985 wnętrze kościoła zostało generalnie wyremontowane w celu przystosowania budowli do liturgii rzymskokatolickiej.
Świątynia została uroczyście poświęcona jako Kościół rzymskokatolicki w 1985 roku. Nad głównym wejściem znajduje się napis w języku łacińskim: Venite - Adoremus.

[madohora]

kościół cmentarny pw. św. Barbary z II poł. XVII w., ul. Opolska – drewniany kościół o konstrukcji zrębowej, współcześnie wzmocniony lisicami, na podmurówce. Wzmiankowany był w 1505 roku, ok. 1683–1690 został zbudowany na nowo i od tego czasu był wielokrotnie odnawiany. Dachy pokryte są gontem. Wznosząca się wieżyczka pokryta jest barokowym hełmem z latarnią. Otwory wejściowe i okienne zamknięte są łukiem. Zachowało się barokowe wyposażenie świątyni

[madohora]

[madohora]

grób lotników z kampanii wrześniowej 1939 r. na cmentarzu katolickim przy ul. Gogolińskiej

[madohora]

ratusz, lata 1844–1846 – budynek w stylu klasycyzującego neogotyku wzniesiony wg planów budowniczego Rocha. Pierwsze wzmianki o ratuszu pochodzą z XVI w.] i najprawdopodobniej również z tego okresu pochodzi wieża. Neogotyk dominuje w detalach architektonicznych, neogotyckie są kwiatony hełmu wieżowego[100] i portyk zwieńczony tarasem. Klasycyzm przejawia się w stateczności, symetrii, podziale elewacji[100]. Ratusz zbudowany jest na rzucie prostokąta z szerokimi ryzalitami po bokach obu elewacji. Wieża częściowo wbudowana w korpus, kwadratowa w dolnej części, a ośmioboczna w górnej

[madohora]

Pierwszy ratusz w Strzelcach Opolskich istniał już w XVI wieku, w 1754 roku budynek ten spłonął. W roku 1785 wzniesiono kolejną siedzibę władz miejskich, która również została zniszczona w pożarach w latach 1827 i 1827. W okresie 1844–1846 wzniesiono nowy ratusz według planów budowniczego Rocha[1]. W roku 1911 obiekt został częściowo przebudowany, a w roku 1945 uległ zniszczeniom wojennym, odbudowano go dopiero w latach 60. XX wieku na podstawie starych, przedwojennych planów
Decyzją wojewódzkiego konserwatora zabytków z 2 maja 1966 roku ratusz został wpisany do rejestru zabytków pod numerem 1381/66
W 2009 roku zakończono remont wieży, a w roku 2010 udostępniono ją do zwiedzania

[madohora]

[madohora]

budynek więzienia z murem i wieżyczkami (zakład karny nr 1), ul. Karola Miarki 1, lata 1885–1889 – gmach więzienia zaprojektowany przez Karla Friedricha Endella, reprezentujący rundbogenstil. Ściany murowane z cegły o wątku krzyżykowym. Budynek zbudowany na planie krzyża równoramienneg

[madohora]

[madohora]

masztalania[89][90] (stajnia)[90], ul. Zamkowa 9, XIX w. – zabytkowa stajnia znajdująca się w zespole zamkowym w parku, zbudowana z inicjatywy hrabiego Andrzeja Renarda. Hrabia w 1825 roku założył stajnię w Olszowej, znaną wówczas w całej Europie[89], natomiast najcenniejsze osobniki chciał mieć blisko siebie w przypałacowej stajni. Trzymano tu ok. 50 koni, w tym ogiery pełnej krwi sprowadzane z Anglii, z przeznaczeniem na tory wyścigowe[89], które zwyciężały w wielu prestiżowych konkursach[93]. Budynek został zaadaptowany do pełnienia funkcji widowiskowo-gastronomicznej

[madohora]

zespół zamku
ruiny zamku – zamek wzniesiony został w XIV w., był siedzibą władcy w czasie istnienia księstwa strzeleckiego. Do roku 1532 właścicielami zamku byli książęta piastowcy. Później często zmieniał właścicieli, należał m.in. do rodziny von Redern, von Promnitz, Colonna, do Andrzeja Renarda i rodziny Castell-Castell[82]. Na początku XVI w. był w ruinie[70], został odbudowany[83] w latach 1562–1596 za Georga von Rederna, rozbudowany[84] i przebudowany na rezydencj. Gruntownie przebudowany był także w XIX w. za czasów Andrzeja Renarda, w wyniku czego zanikły poprzednie cechy stylowe Właściciel ten doprowadził zamek do rozkwitu, rozbudował go i dobudował wieżę[84]. W 1945 roku oddziały radzieckie, paląc miasto, zrujnowały także zamek[83]. Odremontowana do tej pory została jedynie wieża zamkowa
brama zamkowa – późnoklasycystyna brama wjazdowa z II poł. XIX w. Po bokach w niszach znajdują się późnobarokowe kamienne posągi pochodzące z XVIII w. Jeden przedstawia św. Jana Nepomucena, a drugi św. Florian
park

[madohora]

[madohora]

Strzelce Opolskie leżały na ważnym szlaku handlowym Kraków–Wrocław–Drezno, w związku z czym pierwsza osada była siedzibą strzelców książęcych strzegących tego szlaku, zamieszkujących drewniany zamek myśliwski. Zamek stanowił element systemu obrony osady, a ponadto z niego wyruszano na polowania, jako że okolice były wielką i gęstą puszczą. Po pożarze w 1273 prawdopodobnie zaczął powstawać zamek murowany. Pierwsza wzmianka o zamku pochodzi z dokumentu Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis z 1305, gdzie figuruje jako Castrum Strelecense[1]. Murowany zamek był zwartą, regularną budowlą wzniesioną na planie prostokąta o wymiarach 16,1 x 13,9 m. Miał postać wieży zbudowanej z materiału wapiennego o grubości ścian dochodzących do 177–190 cm grubości.

[madohora]

[madohora]

W 1562 Ferdynand I w zamian za pożyczone pieniądze oddał w dzierżawę Strzelce i okoliczne posiadłości Georgowi von Redernowi. Według opisu Rederna zamek był tak zniszczony, że tylko kilka izb nadawało się do zamieszkania, a stan murów przez brak dachu pogorszył się do tego stopnia, że nadawały się do rozbiórki. Mimo to nowy zarządca postanowił go odbudować. Prawe skrzydło zamku po stronie czworobocznego dziedzińca wzniesiono od podstaw; pozostałe części pałacu poddano gruntownej renowacji i zastosowano dach z gontów. Piwnice zamkowe służyły wówczas do przechowywania wina z Olszowej. Obok dziedzińca na parterze znajdował się pokój dla dam dworu, a na piętrze pierwszym – skarbiec rodzinny. W zachodniej części starego skrzydła znajdowała się tzw. sala na jednym słupie. Było to pomieszczenie, na środku którego stała kolumna połączona sklepieniem krzyżowym z sufitem. Odbudowa zrujnowanego zamku przebiegała w latach 1562–1596. Było to bardzo kosztowne przedsięwzięcie. Pewien udział miała w nim Rada Miejska, która ufundowała zakup 40 tys. cegieł. Syn renowatora, Georg młodszy, w 1615 kupił Strzelce, Leśnicę i tereny przyległe od cesarza Macieja z prawem dziedziczenia w linii męskiej i żeńskiej. W ten sposób miasto książęce Strzelce stało się miastem prywatnym.

[madohora]

Syn Gustawa, Karl Samuel Colonna w 1709 rozpoczął budowę kaplicy zamkowej w zachodnim skrzydle na pierwszym piętrze[7]. Według danych z księgi gruntowej z 1786 każdy dom w mieście, podobnie jak każdy rzemieślnik, płacił zamkowi 1 grosz czynszu. Co roku odbywały się trzy jarmarki, a każdy kram płacił po groszu. Każdy rzeźnik oddawał rocznie cztery kamienie łoju i 4 grosze. Piekarze na święta piekli pszenną struclę. Szewc płacił rocznie 9 groszy i oddawał parę butów. Cech krawców musiał wysyłać dwóch młodych mistrzów krawieckich do pracy na zamku. Ludność miasta była zatem zobowiązana do opłat i prac na rzecz zamku, a każda próba przeciwstawienia się woli pana była karana co najmniej chłostą, co było zjawiskiem powszechnym również w innych majątkach. W samym zamku pracowali tylko wybrani – najzdolniejsi kucharze w mieście, najpiękniejsze mieszkanki miasta jako służba[