Nowy Wiśnicz

[madohora]

kapliczka z rzeźbą św. Anny, drewniana z XIX wieku;
drzewostan w otoczeniu;

[madohora]

Historia STAREGO WIŚNICZA sięga czasów, kiedy biegnący tędy trakt, który był drogą handlową łączącą Polskę z Węgrami, został nazwany szlakiem węgierskim. Biegł on przez Nowy Sącz, Czchów, Lipnicę, Wiśnicz do Bochni, i dalej przez wzgórza Łapczyckie i Chełm w stronę Krakowa. Wędrowali nim kupcy i posłowie dworów polskiego i węgierskiego. Jest rzeczą zrozumiałą, że tereny leżące wzdłuż traktu zostały zaludnione wcześniej i gęściej, niż okolice bardziej od niego odległe.

[madohora]

Pierwszym panem Wiśnicza i okolicznych wsi był Jan Kmita (zm. 1376). Zachowane dokumenty świadczą jednak, że już co najmniej jego ojciec był właścicielem Wiśnicza i fundatorem wiśnickiego kościoła. Zdaje się to wyraźnie wynikać z prośby przedłożonej papieżowi Innocentemu XVI w roku 1360 przez Jaśka Kmitę, gdzie znajdujemy wzmiankę o kościele św. Katarzyny w Wiśniczu, w podziemiach którego spoczywają jego rodzice. Można zatem przyjąć, że Wiśnicz był w posiadaniu Kmitów najpóźniej około 1330 roku. Już do wymienionego Jana, Jaśkowego ojca, należały: zamek i pięć okolicznych wsi, mianowicie: Wiśnicz Stary, Wiśnicz Mały, Łomna, Leksandrowa i Kobyle. W 1364 r. doszło do podziału majątku rodzinnego między Janem a jego synem Jaśkiem. Jasiek otrzymał gródek wiśnicki i sąsiadujące z nim wsie. Po śmierci Jaśka Kmity panem tych dóbr został jego syn, Piotr I Kmita, a po nim w spadku wszystkie jego dobra otrzymali synowie Piotr Lunak i Mikołaj. Pisali, się braćmi niepodzielnymi i tytułowali się dziedzicami Wiśnicza i Sobierza, ale Mikołaj był silniej związany Wiśniczem. Po jego śmierci w 1447 r. panem wiśnickim został najmłodszy jego syn Dobiesław. W podziale spadku po Dobrosławie, który zmarł bezpotomnie w 1479r., Wiśnicz dostał się jego bratankom: Piotrowi, Stanisławowi i Andrzejowi, synom kasztelana Lwowskiego Jana Noska. Przy Wiśniczu utrzymał się najstarszy z nich Piotr III, który jako marszałek wielki koronny, kasztelan sandomierski, wojewoda krakowski, bliżej trzymał się stolicy państwa. On rezydował w Wiśniczu i tam spisał swój testament 4 kwietnia 1505 r., na mocy którego, państwo wiśnickie dostało się jego młodocianemu bratankowi Piotrowi IV. Ten już po 10 latach umarł, a Wiśnicz przeszedł w posiadanie jego stryjecznego brata, marszałka Piotra V, ostatniego przedstawiciela rodu. W skład państwa wiśnickiego wchodziły wtedy: Wiśnicz Stary,Wiśnicz Mały, Kobyle , Łomna, Leksandrowa, Borówna, Rogozie i Połom. Piotr Kmita ufundował murowany kościół w Starym Wiśniczu, na miejscu wcześniejszego drewnianego. Budynek konsekrowano 30 września 1545 r.

[madohora]

Dużym wydarzeniem we wsi była jej elektryfikacja w 1959 r. Od października 1984 r. swoją placówkę na terenie wsi miał Zakład Energetyczny. Rozbudowano drogi, pierwszą asfaltową z Nowego Wiśnicza przez Stary do Kobyla oddano w 1969 r. Uzyskano wtedy połączenie z Nowym Wiśniczem, Bochnią, zaczął kursować pierwszy autobus. Obecnie nie ma już we wsi dróg nie przejezdnych, w każdy zakątek można dojechać samochodem, wszystkie są jeśli nie asfaltowe to przynajmniej utwardzone. W 1986 r. przeprowadzono gazyfikację, a w 1998 r założono telefony brzeskie. Przez siedem lat działał zakład pracy – filia krakowskiego „Telpodu”. Od 1984 r. w budynku Domu Ludowym w części remizy strażackiej pracę znalazło ponad trzysta osób. Niektórzy pracowali chałupniczo. Zakład zlikwidowano w sierpniu 1991 r. Obecnie na terenie Starego Wiśnicza na tak zwanym „Zalipiu” pracuje około 200 osób w Zakładzie Urządzeń Chłodniczych „IGLOO”. Rozwinięta jest sieć handlowa, na miejscu, w dobrze zaopatrzonych sklepach spożywczo-przemysłowych można kupić potrzebne artykuły.
Do znanych osób związanych ze Starym Wiśniczem zaliczyć można malarza ks. Stanisława Nowaka.
Wieś jest podzielona na przysiółki, m.in.: Podgródek, Zalipie, Zagrody, Krzywdówka.

[madohora]

W ciągu następnych dziesięcioleci wieś była w posiadaniu kolejnych przedstawicieli rodu Kmitów. W końcu właścicielem wsi został Piotr Kmita (1477-1553), jeden z najbogatszych i najbardziej wpływowych ludzi ówczesnej Polski. Ufundował on obecny kościół, którego budowę rozpoczęto w 1520 r., zapewne na miejscu lub w pobliżu starej świątyni. Nowy murowany kościół pw. św. Wojciecha i św. Katarzyny konsekrowano 30 września 1545 r. Patronat tych świętych jest przypisywany najstarszym kościołom polskim, do których niewątpliwie należy zaliczyć parafię w Starym Wiśniczu. Według jednej z legend św. Wojciech miał się zatrzymać w starowiśnickim kościółku w czasie wyprawy z Pragi do krajów pruskich z misją chrystianizacyjną.

[madohora]

Niegdyś rozległa parafia starowiśnicka została dzisiaj ograniczona do miejscowości: Wiśnicz Mały i Stary Wiśnicz i liczy około 2 tysięcy wiernych.

[madohora]

Do najstarszych zabytków stanowiących wyposażenie wnętrza świątyni, należy rzadko spotykane ścienne tabernakulum renesansowe z czasów Piotra Kmity wykonane z kamienia w 1544 r. Świadczy o tym napis „ Ecce Panis Angelorum MDXXXXIIII”- „Oto chleb aniołów 1544”- oraz inicjały PK.

[madohora]

Empora chóru muzycznego jak i prospekt organowy pochodzą z końca XIX w. Stacje drogi krzyżowej z początku XIX w., a malowane są przez artystę, który na pierwszej stacji umieścił swoje nazwisko- Lugi Morgari.

[madohora]

KOŚCIÓŁ W STARYM WIŚNICZU NA MAPACH GOOGLE

[madohora]

Najstarsze udokumentowane zapisy historyczne wskazują, że Wiśnicz położony był na wschód od zamku, mniej więcej na obszarze współczesnej miejscowości Wiśnicz Stary . W pewnym oddaleniu od centrum miejscowości powstała osada zwana WIŚNICZEM MAŁYM w odróżnieniu od osady głównej. Wiśnicz Mały zawsze integralnie związany był ze Starym Wiśniczem. Pierwsza historyczna wzmianka o tej osadzie pochodzi z 1358 roku. W wieku XIX w Wiśniczu Małym wybudowany został dwór, którego fragmenty zachowały się do czasów współczesnych.

[madohora]

W 2005 roku obelisk został odrestaurowany, a dojście do niego zostało oznaczone i oczyszczone. Na pomniku zamontowano replikę zaginionej tablicy z wygrawerowanymi nazwiskami gimnazjalistów bocheńskich, członków ZWZ na czele z Tadeuszem Lechem, którzy w 1940 roku zostali aresztowani, a następnie wywiezieni i zamordowani w oświęcimskim obozie zagłady.

[madohora]

Ja jestem tak zachwycona miejscowością i okolicami, że chętnie się jeszcze - nie raz - wybiorę. Wczoraj jeszcze sobie zrobiłam wycieczkę przez mapy google)

[bobik-jedyn]

Też lubisz wracać w "miejsca, które znasz..." 😊

[bobik-jedyn]

Podobno nie każda teściowa jest taka...

Trudno powiedzieć, aż usłyszymy (albo i nie) coś przykrego od swoich własnych synowych... 🤨

[madohora]

Teraz nastawiałam się na miejsca, których nie znam albo nie pamiętam, że tam byłam. Muszę przełamać ten covidowy strach. Tak jak ci wymieniałam wcześniej - chciałabym tak coś inaczej, jeżeli chodzi o zwiedzanie.

[madohora]

A jak teraz tak mi się poukładało, że w tym tygodniu bym mogła gdzieś wyruszyć to ....dzisiaj od rana pada deszcz

[bobik-jedyn]

Jutro pogoda się poprawi...

Głowa do góry.

Jeszcze się napodróżujesz...

Moi też są po AGH-u, ale podobno właśnie dlatego omijają gród Kraka jak mogą.
Może jakaś trauma ich trapi ? 😬

Kiedyś zapytam.

Lubimy góry ojczyste...
Nie wspinamy się na te wysokie, ale ta mniejsze owszem... 😉

Sławków nic mi nie mówi...🙃

[bobik-jedyn]

Miałem w wojsku kumpla z Olkusza (Sławków).
Nazywał się Marek Szczurek.
Rok młodszy służbą żołnierz (moja fala) również nazywał się Marek Szczurek, ale pochodził z Cz-wy...

[madohora]

Widać to dość popularne nazwisko, bo też znałam Szczurka i też Marka ale to na pewno ani jeden ani drugi

[bobik-jedyn]

Raczej nie... 😉

[madohora]

[madohora]

Wiśnicz 1.) Now y, miasteczko, w pow. bocheńskim, 7 km. na płd. od Bochni, przy gościńcu do Limanowy. Okolica falista, o glebie glinkowatej, urozmaicona gajami i lasami liściastemi. Znany w dziejach jako pielesza możnego rodu Kmitów i pamiętny z przyjęcia Zygmunta i Barbary przez Piotra Kmitę 26 sierpnia 1550 r., jest Wiśnicz dziś małem, nieregularnie zabudowanem, brudnem miasteczkiem. Ciekawem je s t
przecie z powodu wspaniałych ruin zamku Lubomirskich, dawnego klasztoru karmelitów, z grobami
Lubomirskich, zamienionego teraz na zakład karny, i pięknego kościoła parafialnego z r. 1620. Stare domy drewniane miasteczka, zniszczone przez wielki pożar w lipcu r. 1863, miały cechy charakterystyczne starej architektury drewnianej, której zabytki przechowują się jeszcze na obszarze podgórskim. W. leży w dolinie
wzn. 283 mt. npm., u płd.-zach. stóp wzgórza zamkowego (351 mt.). Przepływa je potok, mający tu źródła a uchodzący z lew. brzegu do Uszwicy, dopł. Wisły. Oprócz parafii rzym.-kat. znajduje się w W. sąd powiatowy, notaryat, urząd poczt, i tel., szkoła ludowa 3-klas., apteka i kilka sklepów. Obszar wynosi 0'05 miriam.;
na nim je st 465 dm. i 4084 mk. (1932 męż., 2152 kob.), między którymi 2690 rzym.-katol.a 1394 izrael. Gmina jest ubogą, posiada bowiem małą realność i 400 złr. w obligacyach, potrzeby zaś opędza z poboru targowego, który w 1893 r. przyniósł 4659 złr. Ludność trudni się rękodziełami i drobnym handlem. Przed r.
1807 prowadzono tu dość żywy handel zbożowy, kupcy wiśniecy robili zakupy na jarmarkach w okolicznych miastach, gdy jednak pożar z r. 1863 zniszczył większą część miasta, przenieśli się do Bochni. Ruiny zamku, nakryte dachem, zajmują równinę w połowie wzgórza i panują nad osadą. Jest to czworobok piętrowy, wzmocniony czworogrannemi i okrągłemi basztami. Szczególniej piękną je st baszta nad drogą z miasteczka do bramy wjazdowej, ozdobiona ogromnym orłem jagiellońskim z ciosu. Na około zamku stoją mury forteczne z kazamatami, które mogły służyć także za stajnie i arsenał. Przed 20 laty leżały jeszcze przy bramie dwie armaty żelazne bez lawet, przypominające wielkie moździerze, na wale zaś rosły wspaniałe lipy,
teraz po części wycięte. Zamek był zbudowany w stylu odrodzenia, a mimo opuszczenia zna po ruinach, że stanowił wspaniałą budowlę

[madohora]

Akcja Wiśnicz – atak Armii Krajowej przeprowadzony 26 lipca 1944 roku na niemieckie więzienie w Nowym Wiśniczu. Jedna z największych akcji polskiego podziemia, w których uwolniono więźniów, przeprowadzonych w czasie niemieckiej okupacji Polski

[madohora]

Przed rozpoczęciem akcji wyznaczony oddział sabotażowy przeciął kable telefoniczne uniemożliwiając wezwanie pomocy. Początkowo planowano rozpoczęcie akcji na godzinę 23.00, ale doszło do godzinnego opóźnienia. Dopiero o 24.00 akowcy stanęli pod główną bramą przebrani w mundury straży więziennej. Bezpośrednio pod bramę wysłano jednego żołnierza, który zmylił strażnika niemieckiego i wykorzystując jego dezorientację sforsował bramę, dzięki czemu partyzanci wtargnęli na wartownię. Tam rozbrojono zaskoczoną załogę: oficera oraz 9 wartowników. Opanowanie budynku odbyło się bez jednego wystrzału. Żołnierze AK związali strażników kładąc ich na podłodze

[madohora]

Trzy miesiące po akcji 29 października 1944 roku Niemcy przeprowadzili szeroko zakrojoną pacyfikację okolicznych wsi, co uznano za niemiecki odwet na lokalnej ludności za Akcję Wiśnicz. Wzięło w niej udział wojsko, policja oraz kolaborujące z niemieckimi nazistami jednostki „własowców”. Przeprowadzili oni pacyfikację wsi Lipnica Murowana, Lipnica Dolna oraz Lipnica Górna. Ofiarą padli również niektórzy uczestniczący w akcji w Nowym Wiśniczu żołnierze AK. Zastrzeleni zostali wówczas: Józef Burdak „Kruk” i Franciszek Michałek „Raj”. Dodatkowo aresztowano i wysłano do obozów koncentracyjnych: Leona Szczerkowskiego „Lwa”, Zbigniewa Wyrzykowskiego „Maryśkę”, Romana Stokłosę, Szymona Sufczyńskiego „Tłoka”, Juliana Wieciecha „Skrzata”, Tadeusza Wieciecha „Turkota”. Z osadzonych w obozach niemieckich przeżył tylko Julian Wieciech

[bobik-jedyn]

Straszne te losy wojenne.

Radość z udanej akcji dywersyjnej i odwet na ludności cywimnej... 😔

[madohora]

Oddział dywersyjny I batalionu 12. pułku piechoty AK w akcji bojowej „Wiśnicz”:

dowódca: ppor. Józef Wieciech „Tamarow”, „Boruta” – dowódca I batalionu,
zastępca dowódcy: por. Jan Szymański „Kresowy”, „Twardowski” – dowódca 2. kompanii,
grupa szturmowa: sierż. Adolf Roman „Kosa” – dowódca 1. kompanii, por. Józef Kaczmarczyk „Turoń” – zastępca komendanta Obwodu „Wieloryb”, pchor. Eugeniusz Kowal „Efka” – adiutant dowódcy batalionu, kpr. Zbigniew Wyrzykowski „Maryśka” – szef 2. kompanii,
grupa II rzutu: pchor. Edward Wieciech „Harnaś” – dowódca, kpr. Mieczysław Gos „Kukułka”, sier. Stanisław Żaczek „Łuszczyna”, podchorążowie: Szymon Skórka „Mars”, Szymon Gnoiński „Rabin”, Tadeusz Golemiec „Rydwan”, Aleksander Plewa „Cholewa”, Tadeusz Budacz „Tygrys”, Mieczysław Dychus „Brzoza”,
posterunek stały nr l: podchorążowie Wojciech Piotrowski „Paź”, Szymon Sufczyński „Tłok”,
posterunek stały nr 2: podchorążowie Franciszek Wojciechowski „Orzeł”, Tadeusz Plewa „Nóż”,
patrol zewnętrzny: plul. pchor. Stefan Mączka – dowódca, kpr. Antoni Kociołek „Krypeć”, Roman Stokłosa, Jerzy Cieczko „Skaut”, Szymon Plewa „Puchacz”,
ubezpieczenie bramy: dowódca plut. pchor. Leon Szczerkowski „Lew” (dowódca I plu tonu 2. kompanii), zastępca – kpr. Ludwik Maciejewski „Zielony”, szeregowi Franciszek Michałek „Raj”, Władysław Łyszczarz „Cilcwa”, Ignacy Kanownik „Skórka”, Franciszek Wieciech „Bocian”, Andrzej Brzustek „Sak”, Stanisław Włodarczyk „Torka” oraz dwaj nieznani,
łącznicy: pchor. Julian Wieciech „Skrzat”, pchor. Stefan Radzięta „Wicher”, odpowiedzialni za zerwanie połączenia telefonicznego: ppor. Andrzej Możdżeń „Sybirak” (dowódca I kompanii), plut. Aleksander Szafrański „Wróbel” oraz 7 innych żołnierzy 1. kompanii, których nazwisk oraz pseudonimów nie udało się ustalić

[madohora]

Z Nowego Wiśnicza pewien pan
Codziennie rano pił tran
Teraz czuje się młody
Nie straszne mu choroby, chłody
Ale ciągle jest sam

[madohora]

[bobik-jedyn]

Fajno tu...🙂

[madohora]

Jak się uspokoi sytuacja z pandemią i wszystko będzie ok to w tym roku wybiorę się ponownie - wycieczka z PTTK-u planowana jest na październik ale tym razem zrezygnuję z zamku a więcej czasu poświęcę na zwiedzanie miasta. W tym roku była taka możliwość, więc myślę że teraz też się da. Bo po ostatniej wycieczce czułam niedosyt ale to był mój niedosyt

[bobik-jedyn]

Też podglądaliśmy wycieczki z katowickiego PTTK-u.

[madohora]

[madohora]

W i ś n i c z , m iasteczko w G alicyi za chodniej, leży blizko B ochni, liczy 4 .0 0 0 m ieszkańców . W sp an iały zam ek, n ieg d y ś K m itów i L ubo m irsk ich , je s t dzisiaj r u i n ą ; k la szto r K arm elitów , zniesiony w r. 1783, przeistoczony na więzienie

[madohora]

[madohora]

Nowy Wiśnicz - raz mi się pojechać udało
Teraz krzyczę, że to mało
Dnia tak szybko ubyło
Że na zwiedzanie nie wystarczyło.

[balzack]