KATASTROFY, WYPADKI, KRYMINALNE, PROTESTY, POŻARY

[madohora]

W górach przybędzie nawet powyżej 20-30 cm świeżego śniegu, przez co zagrożenie lawinowe może ponownie wzrosnąć. Jedynie w zachodnich województwach, na skutek najwyższych, miejscami dodatnich temperatur, śnieg szybko się roztopi.

[madohora]

Polska znajduje się między niżem znad Estonii a wyżem znad wybrzeży Irlandii, w strefie bardzo dużego gradientu (zróżnicowania) ciśnienia. Między północnym wschodem a południowym zachodem kraju różnica ciśnienia sięga 20 hPa.

[madohora]

Tsunami (jap. 津波 tsunami; pol. fala portowa (tsu – port, przystań; nami – fala)) – fala oceaniczna, wywołana podwodnym trzęsieniem ziemi, wybuchem wulkanu, osuwiskiem ziemi lub cieleniem się lodowców, rzadko w wyniku upadku meteorytu.

[madohora]

Wyróżnia się trzy rodzaje tsunami:

lokalne – miejsce wzbudzenia fali znajduje się blisko wybrzeża, a czas jej przybycia wynosi do pół godziny;
regionalne – fale mogą zagrozić większemu obszarowi przybrzeżnemu. Czas przybycia do 5 godzin od wzbudzenia.
ponadregionalne (pacyficzne) – mogą objąć wiele obszarów po obu stronach Pacyfiku. Czas przybycia fali od kilku do kilkunastu godzin w zależności od odległości wzbudzenia.

[madohora]

22 grudnia 2018 – tsunami w Cieśninie Sundajskiej po wybuchu wulkanu Anak Krakatau
28 września 2018 – fala tsunami powstała w wyniku trzęsienia ziemi uderzyła w wybrzeże Indonezji

[madohora]

29 września 2009 – trzęsienie ziemi na Pacyfiku wywołało tsunami, które uderzyło w archipelag wysp Samoa na Oceanie Spokojnym;

[madohora]

26 grudnia 2004 – trzęsienie ziemi na Oceanie Indyjskim. Zniszczyło wybrzeża kilku krajów Azji i Afryki, ok. 294 tys. zabitych;

[madohora]

1993 – trzęsienie ziemi u wybrzeży Japonii, fala o wysokości 60 cm na otwartych wodach wzrosła do 30 metrów, zbliżając się do lądu;

[madohora]

22 maja 1960 – trzęsienie ziemi w Chile wywołało jedną z najwyższych fal tsunami, która dotarła do wybrzeży Japonii;

[madohora]

9 marca 1957 – tsunami po trzęsieniu ziemi na Alasce;

[madohora]

1946 – trzęsienie ziemi na Aleutach i tsunami na Hawajach, tsunami zaatakowało Hawaje i Alaskę, 196 ofiar, po tej katastrofie powstał system ostrzegania przed tsunami na Pacyfiku, gdyż Hawajczycy uznali doniesienie o tsunami za żart primaaprilisowy;
4-8 sierpnia 1946 – seria trzęsień ziemi i tsunami w Dominikanie;

[madohora]

28 grudnia 1908 – tsunami po trzęsieniu ziemi w Mesynie;

[madohora]

27 sierpnia 1883 – wybuch wulkanu Krakatau wywołał fale tsunami na Oceanie Indyjskim i Spokojnym;

[madohora]

1792 – tsunami po zapadnięciu się jednego ze stożków wulkanu Unzen: 100-metrowe fale zabiły ok. 15 tysięcy osób;

[madohora]

16 października 1737 – tsunami po trzęsieniu ziemi na Kamczatce;

[madohora]

ok. 1450 p.n.e. – wybuch wulkanu na greckiej wyspie Santoryn;

[madohora]

Śladami tsunami są między innymi warstwy piasku o uziarnieniu, które wskazuje, że został on przyniesiony z głębi morza, co mogło się stać tylko z powodu tsunami (ślady sięgają miejscami do 1,4 km w głąb lądu oraz kroniki historyczne. Fale tsunami mogły mieć do trzech metrów wysokości.

[madohora]

Nieznane są dokładne przyczyny żadnej z fal tsunami, na ten temat istnieje kilka hipotez:
meteotsunami, które mogło powstać na skutek specyficznego układu ciśnień;
podmorskie trzęsienie ziemi;
podmorska eksplozja metanu;
uderzenie meteorytu.

[madohora]

Zanim jednak napiszę co wywołuje tsunami, trzeba zwrócić uwagę na to co go nie wywołuje. Tsunami nie może powstać wskutek działania wiatru (pogody). Wiatr nie jest w stanie przekazać do morza odpowiednio dużej ilości energii w sposób gwałtowny. Tylko pięć czynników może wytworzyć tak ogromną ilość energii, że istnieje możliwość powstania fali portowej. To podmorskie trzęsienia ziemi, erupcje wulkanów położonych zarówno pod, jak i na powierzchni wody, podmorskie osunięcia ziemi, uderzenie meteorytu oraz (bardzo rzadkie zjawisko) duże osunięcie się brzegu morskiego.

[madohora]

Pomimo tak wielkiej energii, tsunami na otwartym oceanie są praktycznie niezauważalne. A to dlatego, że mają długości fali rzędu kilkuset kilometrów. Im głębsza woda, tym widoczna wysokość fali na otwartych wodach jest mniejsza (do 1 metra), a prędkość zabójczo wzrasta do nawet 900 km/h! W takiej formie tsunami jest w stanie przemierzyć tysiące kilometrów. Problem zaczyna się, gdy fala dociera do szelfu kontynentalnego, gdzie dno zaczyna się podnosić. Jak widzimy na ilustracji (Rys. 2), gdy głębokość wody zaczyna się zmniejszać, tsunami zaczyna coraz mocniej ocierać swoją podstawą o dno. Siła tarcia sprawia, że fala zwalnia. Energia skupiona do tej pory na prędkości musi się gdzieś podziać. Z tego powodu tsunami zaczyna zwiększać swoją wysokość. Poprzednio energia była skupiona na praktycznie niezauważalnym, bardzo długim wybrzuszeniu oraz na dużej prędkości. Teraz, wskutek siły tarcia, zmuszona jest skupić się w wysokiej na niejednokrotnie dziesiątki metrów ścianie wody, która z wielkim impetem wpada na brzeg niszcząc wszystko co się tam znajduje.

[madohora]

Nasze życie zależy od tego, co zaobserwujemy na wybrzeżu. Jeżeli tsunami dociera do brzegu grzbietem, nie mamy większych szans na ucieczkę, bowiem nagle, bez ostrzeżenia, zza horyzontu wyłania się potężna ściana wody, która wdziera się w głąb lądu. Inaczej sytuacja wygląda gdy fala portowa zbliża się do brzegu doliną. Wtedy sygnałem ostrzegawczym jest bardzo szybko cofająca się woda, niejednokrotnie aż za horyzont. Matka Natura daje wtedy ludziom nawet pół godziny na ucieczkę w wyżej położone tereny. Niestety, ciekawość ludzka i zafascynowanie odsłoniętym dnem morza bardzo często sprawia, że zamiast uciekać, ludzie podchodzą jeszcze bliżej. Wtedy nie ma już szansy na ratunek. Tsunami tak jak poprzednio nagle wyłania się zza horyzontu i z gigantyczną siłą niszczy i zabija wszystko co znajdzie się na jej drodze.

[madohora]

Wydarzenie to zostało rozpoznane w 1981 r. jako anomalia irydowa w rdzeniach osadowych wydobytych w 1965 r. przez okręt badawczy marynarki USA USNS Eltanin (stąd nazwa). Dalsze badania wykazały występowanie meteorytów w rdzeniach odległych o 500 km, zostały one zaklasyfikowane jako mezosyderyty. W 1995 roku statek badawczy FS Polarstern przeprowadził badania w rejonie, w którym miał miejsce impakt, odnajdując dowody na przemieszanie osadów w wieku od eoceńskiego po plioceński na dużym obszarze wskutek uderzenia[2]. Obraz komplikuje istnienie w tym obszarze gór podmorskich Freeden. Ocenia się, że dno morskie w pobliżu tych gór na obszarze o powierzchni ok. 20 tys. km2 zawiera od 1 do 6 gramów materii meteorytowej na centymetr kwadratowy, więcej niż gdziekolwiek na Ziemi.

[madohora]

Datowanie palomagnetyczne i biostratygraficzne rdzeni osadowych pozwoliło określić, że upadek ten miał miejsce 2,511 ± 0,07 miliona lat temu. W tym czasie miały miejsce szybkie zmiany klimatyczne; impakt mógł się przyczynić do przyspieszenia ochładzania klimatu.

[madohora]

Na wybrzeżach kontynentów bliskich miejsca impaktu odnalezione zostały pewne anomalie geologiczne, będące świadectwem tego wydarzenia. Na wybrzeżu Peru odkryto zgrupowanie pomieszanych, kompletnych szkieletów ssaków morskich i lądowych; na wybrzeżu Antarktydy cienka warstwa plejstoceńskich osadów morskich zawierających okrzemki znajduje się kilkadziesiąt metrów powyżej współczesnego poziomu morza. Prawdopodobnie zostały one tam przeniesione z szelfu przez uderzenie potężnej fali tsunami.

[madohora]

Erupcja wulkanu, wybuch wulkanu (drugie określenie, ściślej to: gwałtowna erupcja, w praktyce używane jako synonim erupcji) – zjawisko wydostawania się na powierzchnię Ziemi lub do atmosfery jakiegokolwiek materiału wulkanicznego (magmy, materiałów piroklastycznych, substancji lotnych: gazów, par).

[madohora]

erupcje linearne (erupcje linijne, erupcje szczelinowe) – materiał wulkaniczny, głównie lawa bazaltowa wydobywa się wzdłuż szczelin w skorupie ziemskiej. W przeszłości geologicznej takie erupcje były powszechne, w ich wyniku powstały rozległe pokrywy lawowe (trapy);