KATASTROFY, WYPADKI, KRYMINALNE, PROTESTY, POŻARY

[madohora]

2017

7 lipca nawałnica spowodowała wielkie szkody m.in. w województwie lubuskim, dolnośląskim, opolskim i śląskim. W województwie opolskim w rejonie Kędzierzyna-Koźle nad miejscowością Landzmierz przeszła trąba powietrzna, która uszkodziła około 20 budynków[32]. Tego samego dnia trąba powietrzna pojawiła się również w województwie śląskim w okolicy Raciborza i Wodzisławia Śląskiego. W Nędzy, Kuźni Raciborskiej i Rydułtowach nawałnica spowodowała duże szkody i zniszczenia drzewostanu, budynków oraz chwilową nieprzejezdność dróg i linii kolejowych[33][34]. 7 lipca 2017 roku około godziny 18.30 nad Nadleśnictwem Rudy Raciborskie przeszedł gwałtowny front atmosferyczny, któremu towarzyszyła trąba powietrzna. Uszkodzeniu uległo około 1500 ha lasu, z czego około 800 ha zostało doszczętnie zniszczonych[35]. Straż pożarna odnotowała w powiecie raciborskim 56, rybnickim 110, zaś w powiecie wodzisławskim 130 interwencji w tym 24 związane z zerwanymi dachami na budynkach mieszkalnych i gospodarczych oraz 93 wiatrołomy. 1300 budynków w całym powiecie wodzisławskim było pozbawionych prądu

[madohora]

2021

2 maja trąba powietrzna przeszła przez gminę Tereszpol w powiecie biłgorajskim
24 czerwca trąba powietrzna przeszła przez miejscowości Librantowa i Koniuszowa w powiecie nowosądeckim. Uszkodzonych zostało 70 budynków: w Librantowej (gm. Chełmiec) – 30 budynków mieszkalnych i 28 gospodarczych, w Koniuszowej – 9 mieszkalnych i 3 gospodarcze. Jedna osoba została ranna
14 lipca nad powiatami zawierciańskim, myszkowskim i częstochowskim przeszła seria nawałnic i trąba powietrzna (w miejscowości Koniecpol), która zdewastowała kilkadziesiąt budynków, zrywała dachy i wyrywała drzewa w lasach. W Mełchowie ewakuowano obóz harcerski. Nikt nie został ranny
5 sierpnia trąby powietrzne przeszły nad Rzeszowem i Józefowem (powiat biłgorajski) . W Rzeszowie trąba powietrzna łamała drzewa i konary[47]. W Józefowie trąba powietrzna uszkodziła kilka budynków i wyrywała drzewa z lasów. Trąby powietrzne nie zraniły, ani nie zabiły żadnej osoby
15 sierpnia na obszarze województwa lubelskiego, w powiecie ryckim, w gminie Kłoczew, w okolicach miejscowości Gózd o godzinie 14:30 przeszła krótkotrwała trąba powietrzna z towarzyszącym jej gradobiciem. Trąba powietrzna uszkodziła budynki, połamała linie energetyczne oraz powaliła dużo drzew. Trąba powietrzna znacznie uszkodziła także lokalne schronisko dla psów. Straty dla schroniska szacowane są na 80 tysięcy złotych

[madohora]

Najsilniejsze burze tworzą się w rejonach zderzania się mas powietrza o różnych temperaturach: ciepłego i wilgotnego z chłodniejszym i suchszym. W umiarkowanych szerokościach geograficznych półkuli północnej do takiej sytuacji dochodzi zazwyczaj wiosną i latem przy obecności układu niżowego, w „ciepłym” (południowym lub południowo-wschodnim) sektorze niżu przed linią frontu chłodnego. Głęboka konwekcja zachodzi w niestabilnej atmosferze, gdzie energia potencjalna dostępna konwekcyjnie jest zamieniana na energię kinetyczną ruchu wznoszącego się powietrza. Do zaistnienia dużej niestabilności potrzebna jest obecność ciepłego i wilgotnego powietrza blisko powierzchni ziemi oraz duży pionowy gradient temperatury w okolicy (temperatura powietrza w troposferze spada szybko wraz z wysokością)

[madohora]

Superkomórki mają dobrze ukształtowane i "gęste" kowadło burzowe oraz mogą mieć "kalafiorowate" wypiętrzenia przebijające się ponad kowadło i przyjmujące kształt kopuły. Dobrze ukształtowane kowadło i długo utrzymująca się kopuła świadczy o bardzo silnym prądzie wznoszącym burzy. Dodatkowo, często można zaobserwować, że kowadło "wyprzedza" chmurę w pewnym kierunku (na półkuli północnej zwykle w kierunku wschodnim lub północno-wschodnim). Świadczy to o obecności silniejszych wiatrów w wyższych rejonach atmosfery, które to wiatry pozwalają na odseparowanie prądu wznoszącego od zstępującego[7]. Zazwyczaj na południowym zachodzie chmury można zaobserwować linię wypiętrzających się cumulusów (ang. flanking line). Jeśli dzień jest pogodny, to można zauważyć zanik innych chmur kłębiastych w okolicy. Świadczy to o lokalnej dominacji prądu wznoszącego superkomórki, który czerpie energię z powietrza w okolicznych terenach[7]. Z mniejszej odległości może być widoczny "skręcony" kształt chmury, świadczący o obecności wewnątrzchmurowej rotacji. Widoczne mogą być również poziome prążki chmur (ang. striations lub cloud bands) owijające się wokół głównego wypiętrzenia burzy na średniej wysokości[6]. Poniżej kowadła mogą występować chmurowe dolne wypukłości – mamma („chmury mammatus”). Jeśli chmura zmierza w kierunku obserwatora, to na przedniej krawędzi burzy może być widoczne czoło niskich chmur uformowane w płaski wał, zwany szkwałowym. Jego obecność może świadczyć o szybkim pojawieniu się gwałtownych porywów wiatru (szkwał) związanych z prądem zstępującym w przedniej części burzy. Z bliska można zauważyć optycznie wolną od opadów podstawę chmury na południowym zachodzie. Jeśli w tym rejonie pojawia się chmura stropowa, która dodatkowo przez dłuższy czas wykazuje rotację i pionowe „skoki”, to ryzyko wystąpienia tornada znacznie wzrasta.

[madohora]

Chmury w kształcie wymion, które pojawiają się na spodzie kowadła w chmurze burzowej tworząc wybrzuszenia. Pojawiają się one, gdy chłodne powietrze z kowadła zanurza się w cieplejszym powietrzu poniżej.

[madohora]

To obszar styku głównego prądu wznoszącego i prądu zstępującego RFD. Określa ono pozycję mezocyklonu oraz ewentualnego tornada.

[madohora]

Wcięcie na echu radarowym w kształcie litery V występujące na przedniej krawędzi superkomórki. Oznacza ono rozbieżność przepływu powietrza wokół silnego prądu wznoszącego.

[madohora]

W przeciwieństwie do kategorii HP te superkomórki odznaczają się niewielką strefą opadu. W związku z tym, że przebywają w strefie suchszego powietrza, to generują mniej deszczu i są węższe niż superkomórki klasyczne i HP. Jednak mogą one zaskoczyć gruboziarnistym, ale rzadkim gradem. Dość rzadkie tornada w tych chmurach są widoczne z daleka, przez co są pożądane przez łowców burz. Te chmury istnieją krócej, o ile nie wkroczą w strefę wilgotniejszego powietrza (co może je przemienić w superkomórki HP i klasyczne).

[madohora]

Trzęsienie ziemi – gwałtowne rozładowanie naprężeń w skorupie ziemskiej połączone z ruchem warstw skalnych. W przypadku trzęsienia tektonicznego jest to ruch wzdłuż uskoku. Nagromadzenie naprężeń jest często wynikiem przejściowego zablokowania ruchu skał wzdłuż tego uskoku. Uwalniająca się przy tym energia w około 20-30% rozchodzi się w postaci fal sejsmicznych, z których część dociera na powierzchnię Ziemi w postaci niszczących fal powierzchniowych. Pozostała część energii zamienia się w ciepło lub trwałe deformacje skał.

[madohora]

fale P (podłużne) – skutkują naprzemiennym rozciąganiem i sprężaniem skał; przenoszą się w ciałach stałych, jak i w cieczach, co oznacza, że w przypadku bardzo silnych wstrząsów pokonują całe wnętrze Ziemi;

[madohora]

fale Love'a – wywołują przemieszczenia w płaszczyźnie równoległej do gruntu.

[madohora]

Do określenia intensywności drgań gruntu w danym miejscu służą tzw skale makrosejsmiczne, opierające się na obserwacji zniszczeń podczas trzęsienia ziemi w danym miejscu. Intensywność tę określić można też mierząc przyspieszenia gruntu w trakcie wstrząsów. Do najpopularniejszych skal makrosejmicznych należy zmodyfikowana 12 stopniowa skala Mercallego - Mercallego-Cancaniego-Sieberga (MCS). W skali tej stopień I oznacza drgania rejestrowane wyłącznie przez aparaturę pomiarową, a stopień XII - wstrząsy powodujące zmiany w otaczającym krajobrazie.

[madohora]

Podział trzęsień ziemi:
ze względu na przyczynę:

[madohora]

antropogeniczne – związane z działalnością człowieka w litosferze (np. tąpnięcia górnicze, naruszenie równowagi sił w skałach na skutek napełnienia tamy); na obszarach gęsto zabudowanych mogą spowodować znaczące szkody materialne, jednak w większości przypadków okazują się niegroźne.

[madohora]

Strefy sejsmiczne – obszary występowania częstych i silnych trzęsień ziemi. Obszary największej aktywności znajdują się głównie na granicach płyt litosfery (czyli wzdłuż stref subdukcji, uskoków transformujacych i grzbietów śródoceanicznych), rzadziej w obszarach wewnątrzpłytowych

[madohora]

Obecnie wiadomo też, że strefami sejsmicznymi są grzbiety śródoceaniczne (chodzi o te grzbiety śródoceaniczne gdzie obserwujemy spreading) i ryfty kontynentalne (takie, jak Wielkie Rowy Afrykańskie czy ryft Bajkału). W rejonach tych występują płytkie trzęsienia ziemi.

[madohora]

asejsmiczne – obszary, na których bardzo rzadko spotykane są umiarkowane wstrząsy sejsmiczne.

[madohora]

szczeliny (niekiedy głębokością dochodzące do kilkunastu metrów);

[madohora]

obrywy (na obszarach górskich);

[madohora]

Obryw – gwałtowne oderwanie się mas skalnych od stromego, urwistego stoku, częste przy trzęsieniach ziemi. Najczęściej przyjmuje formę lawiny kamiennej. Przykładem są Wantule w Dolinie Miętusiej w Tatrach. U podnóża stoku lub ściany skalnej powstaje duże nagromadzenie bloków skalnych, tworzące bezładne blokowisko, tzw. piarg. Piargi występują bądź w obrębie ścian skalnych (np. w żlebach), bądź u ich podnóża, gdzie tworzą stożki, hałdy i pokrywy usypiskowe. Składają się z materiału o różnej frakcji, od żwiru, przez kamienie po wielkie bloki skalne. Obrywy są naturalnym procesem geodynamicznym, stanowiącym olbrzymie zagrożenie dla ludzi oraz infrastruktury. W Polsce wiele dróg jest zagrożonych obrywami, a miejsca ich występowania oznaczane są przy pomocy znaku drogowego „Uwaga spadające odłamki skalne”.

[madohora]

Za najprostszą i jednocześnie najbardziej skuteczną metodę można uznać unikanie miejsc zagrożonych obrywami, zarówno w trakcie poruszania się po górach, jak i np. przy wyborze miejsca na lokalizację drogi. Obszary takie można określić na podstawie analizy ukształtowania terenu, bezpośrednich obserwacji czy innych symptomów oraz przede wszystkim na podstawie historii zdarzeń. W sytuacji gdy takiego zagrożenia nie można uniknąć, ryzyko można eliminować lub ograniczać stosując następujące rozwiązania:

[madohora]

wały ziemne i tarasy – bardzo dobre, bardzo odporne i zasadniczo bezobsługowe zabezpieczenia, wymagające jednak dość dużej ilości miejsca, w związku z czym rzadko znajdują zastosowanie np. jako ochrona ciągów komunikacyjnych. Często wykonywane przy użyciu materiału zgromadzonego w postaci piargu.

[madohora]

[madohora]

Zapadlisko – fragment skorupy ziemskiej obniżony wzdłuż uskoków. Zapadliska powstają często na przedpolu gór o budowie płaszczowinowej. Wyróżnia się zapadliska przedgórskie (np. Zapadlisko przedkarpackie) lub na obszarze orogenu zapadlisko śródgórskie (np. Zapadlisko Saary, Zapadlisko Zakarpackie).

[madohora]

Kiedy skały zostają rozpuszczone, w ich miejscu powstają puste przestrzenie oraz groty. Zwykle lejki powstają tak wolno, że zauważalna jest niewielka zmiana, ale mogą powstać nagle, gdy nastąpi zawalenie. Takie załamanie może mieć dramatyczne skutki, jeśli nastąpi w środowisku miejskim.