Kraków, dzielnice i okolice IX

[madohora]

[madohora]

Następne kaplice kolejno świętego Józefa i Matki Boskiej Nieustającej Pomocy. Ostatnią w tym rzędzie jest kaplica świętego Jana Kantego, powstała po 1684 roku i poświęcona profesorowi krakowskiej uczelni. W ołtarzu znajduję się obraz Tadeusza Kuntze (1767r) przedstawiający cud z dzbankiem jakiego dokonał patron. Otóż biedna służka rozbiła dzbanek z mlekiem na krakowskim rynku. Podszedł do niej Jan z Kęt pozbierał skorupy i cudownie zlepił dzban, po czym kazał dziewce nabrać wody z Rudawy, którą przemienił w mleko. Naprzeciw ołtarza wisi chorągiew z XVIII wieku pochodząca z uroczystości dziękczynnych związanych z kanonizacją profesora.

[madohora]

Przechodzimy na druga stronę kościoła. Równolegle, w tym samym czasie, co poprzednią kaplicę wybudowano tę, poświęconą świętej Annie. W tej kopułowej kaplicy warto zwrócić uwagę na kompozycję w formie tryptyku poświęconą świętemu Janowi Chrzcicielowi. Dzieło to powstało około roku 1518 w warsztacie znakomitego artysty Hansa Suessa z Kulmbachu. Ołtarz ten początkowo przeznaczony był przez wielkorządcę krakowskiego, współpracownika Zygmunta Starego- Jana Bonera do Kościoła Mariackiego, następnie, przeniesiono go do nieistniejącego już dziś kościoła świętej Scholastyki, by trafił do floriańskiej kapituły pod koniec XIX wieku. Zanim przejdziemy do kolejnej kaplicy mijamy ołtarz świętego Walentego, który nie tylko jest patronem zakochanych i dobrych małżeństw ale też trędowatych, epileptyków i chorych psychicznie. Ołtarz wraz z obrazem został tu przeniesiony z kościoła świętego Walentego znajdującego się przy ulicy Pędzichów wraz ze szpitalem dla trędowatych. Kolejna jest poświęcona Przemienieniu Pańskiemu. Kolejna to kaplica Antoniego Padewskiego patrona rzeczy zagubionych. Najbliżej chóru mamy kaplicę Matki Boskiej Bolesnej, która ideologicznie ma nawiązywać do kaplicy ukrzyżowanego. W ołtarzu znajduję się kopia łaskami słynącego wizerunku Marii z parafialnego kościoła w Młodzawach koło Pińczowa.

[madohora]

W maju 2021 roku imieniem Jadwigi i Zygmunta Karłowskich Rada Miasta Krakowa nazwała skwer u zbiegu ulic św. Marka i Reformackiej, naprzeciwko ich dawnego miejsca zamieszkania

[madohora]

Gmach posiada trzy kondygnacje. Na parterze i pierwszym piętrze zaprojektowano: salę operacyjną, sale posiedzeń i konferencyjne, gabinety prezesa i dyrektorów, poczekalnie, biura oraz skarbiec, natomiast na drugim piętrze mieszkania dla dyrektorów

[madohora]

KONSULAT GENERALNY WĘGIER W KRAKOWIE

[madohora]

We wnętrzu kamienicy zaprojektowano duże, luksusowe mieszkania. Największe z nich, sześciopokojowe, o dwóch holach i dwóch służbówkach, zajęło całe pierwsze piętro. Takie umieszczanie lokalu najbardziej prestiżowego było powszechne w kamienicach i nawiązuje do tradycji piano nobile – piętra reprezentacyjnego wprowadzonego w nowożytnej architekturze pałacowej

[madohora]

Do ich połączenia i przebudowy doszło na początku lat 40. XVIII w. (prace wzmiankowane są pod datą 1744) na potrzeby opactwa cystersów w Jędrzejowie. Zakonnicy byli właścicielami znajdujących się tu wcześniej zrujnowanych kamienic od 1732. Projekt przebudowy niesłusznie przypisywano Franciszkowi Placidiemu, faktycznie jednak prowadzili ją architekci zatrudnieni przy przebudowie kościoła w Jędrzejowi W wyniku przebudowy powstał jednolity, dwupiętrowy budynek z zachowaną do dziś główną fasadą z portalem oraz klatką schodową ze stylowymi balustradami. W 1784 właścicielem kamienicy został Hugo Kołłątaj, dla którego prawdopodobnie Dominik Oesterreicher wykonał malowidła ścienne na pierwszym piętrze.

[madohora]

(róg z ul. św. Jana 11) Pałac Wodzickich – powstał w XIX w. przez połączenie dwóch kamienic. Około 1780 r. był przebudowany na pałac przez starostę krakowskiego Przebedowskiego. Po pożarze z 1781 roku został zakupiony przez Franciszka Wodzickiego i przebudowany zgodnie z projektem Ferdynanda Naxa.

[madohora]

Rezydencja przetrwała okres II wojny światowej. Podczas prac konserwatorskich prowadzonych po 1945 odkryto wspomnianą polichromię i belkowane renesansowe stropy. Po odrestaurowaniu pałac został przeznaczony na siedzibę krakowskiego oddziału Stowarzyszenia Architektów Polskich (SARP)

[madohora]

Pałac Przebendowskich

[madohora]

24 (róg ul. Szpitalna 21) Dom pod Krzyżem – siedziba Muzeum Teatralnego im. Stanisława Wyspiańskiego, będącego oddziałem Muzeum Historycznego Miasta Krakowa. Pierwotnie w budynku mieścił się szpital ubogich scholarów, od XVI w. noszący imię św. Rocha – patrona przyszpitalnej kaplicy. Dom stał się własnością szpitala św. Ducha w latach 1458–1460. Gruntowna przebudowa obiektu trwała do roku 1474. Kolejny gruntowny remont budynku przeprowadził pod koniec XVI w. prowizor Antoni Franckiewicz i reaktywował działalność szpitala. Z tego okresu pochodzi także połączona przewiązką z gmachem głównym piętrowa, renesansowa oficyna[8]. Dom stanowi jedyny zachowany fragment dawnych średniowiecznych szpitalnych zabudowań wyburzonych pod koniec XIX wieku. Nazwa budynku pochodzi od krzyża, zawieszonego na jego zewnętrznej ścianie.

Szerzej byl omówiony przy Placu Świętego Ducha

[madohora]

Uznawana jest za najstarszą kawiarnię plantacyjną, działającą z przerwami od drugiej połowy lat 20. lub 30. XIX wieku. Sam budynek zalicza się do najbardziej udanych obiektów stylu neoklasycystycznego, jakie powstały w Krakowie w I połowie XIX stulecia. W jego pobliżu znajduje się także altana koncertowa, przeznaczona pierwotnie dla występów orkiestr.

[madohora]

Podczas okupacji niemieckiej lokal mieścił kuchnię Rady Głównej Opiekuńczej. Wśród osób tam zatrudnionych znalazła się Krystyna Zbijewska, pracująca jako kelnerka. Po 1945 roku obiekt odebrano właścicielce, przez kilka lat mieściła się w nim świetlica Zarządu Zieleni Miejskiej, stopniowo ulegał dewastacji. Bezskuteczne starania o jego przejęcie podejmowało Zrzeszenie Studentów Polskich, ostatecznie zaś po remoncie budynku (1959) kawiarnia ponownie zaczęła tam działać, pod swoją starą nazwą. W latach 60. notowano, że występowały w niej problemy z trudną klientelą, zarazem w tej dekadzie zaczęto prowadzić przy niej letni ogródek. W 1975 roku została zlikwidowana. Następnie w lokalu funkcjonował przez pewien czas salon gier zręcznościowych, a na przełomie lat 80. i 90. pizzeria włoska „Margarita”

[madohora]

[madohora]

ZARZĄD ZIELENI MIEJSKIEJ WYRZUCA NA BRUK DZIERŻAWCĘ CAFE ZAKOPIANKA - Wyborcza(archiwum)

[madohora]

[madohora]

Fasada gmachu ma modernistyczny wystrój. Jest ona trzypiętrowa, tynkowana. W partii parteru jest niesymetryczna, pokryta boniowaniem w tynku, kontynuującym kompozycyjnie wystrój elewacji sąsiedniego Pałacu Wodzickich, z prostokątnymi otworami bram i drzwi. W ósmej osi parteru znajduje się kamienny, profilowany portal z wejściem głównym. Partia parteru oddzielona jest od partii pięter gzymsem kordonowym. W partii pięter fasada jest symetryczna, dwudziestojednoosiowa, z pionowymi wnękami otworów okiennych przez całą wysokość. Fasadę wieńczy gzyms koronujący. Elewacja tylna jest czternastoosiowa w partii parteru i osiemnastoosiowa w partii pięter, z gładkim parterem i oddzieloną gzymsem ostatnią kondygnacją. W części zachodniej ma trójosiowe załamanie

[madohora]

Do 1830 w bibliotece zgromadzono około 70 000 druków i 3000 rękopisów. Po upadku powstania listopadowego i konfiskacie majątku zbiory uległy rozproszeniu i były przechowywane poza granicami zaboru rosyjskiego – w Sieniawie, Krasiczynie, Kórniku, Krakowie i Paryżu. Ponownego scalenia zbiorów dokonał syn Adama Jerzego – książę Władysław, który w 1874 r. ulokował je w oddanym na ten cel przez władze Krakowa dawnym Arsenale Miejskim. Biblioteka była integralną częścią muzeum, które uroczyście otwarto w 1876 roku

[madohora]

Szczególne znaczenie dla zbiorów biblioteki mają dokumenty historyczne poświadczające ważne wydarzenia w dziejach kraju, takie jak: przywilej koszycki (1374), przywilej jedlneński (1430), dokument unii w Horodle (1413) i akt hołdu pruskiego (1525). Historia rodu Czartoryskich zapisała się w dokumentach rodzinnych, wśród których znajdują się m.in. nadanie tytułu książęcego dla Czartoryskich w 1442 roku, dyplom honorowego obywatelstwa miasta Krakowa dla Władysława Czartoryskiego (1880) oraz materiały ukazujące działalność muzealną Izabeli Czartoryskiej

[madohora]

MUZEUM CZARTORYSKICH

[madohora]

Dom Turysty PTTK (aktualnie Hotel Wyspiański), zaprojektowany został w latach 1956-59 przez Stanisława Spyta i Zbigniewa Mikołajewskiego. Zrealizowany w latach 1959-63, zlokalizowany jest między dzisiejszymi ulicami Westerplatte, Kopernika i Zyblikiewicza. W chwili oddania do użytku był to największy tego typu obiekt turystyczny w Polsce. Zapewniając blisko tysiąc miejsc noclegowych przewyższał swoją ofertą całą ówczesną bazę hotelową w mieście (liczącą 850 miejsc w 9 przedwojennych hotelach). Dla porównania – otwarty niemal w tym samym czasie dom turysty w Zakopanym liczył 630 miejsc.

[madohora]

Kamienica „Badeniowska”, na rogu ulic św. Tomasza i Sławkowskiej 10 – powstała w XVIII wieku z połączenia dwóch kamienic: kamienicy rodziny Badenich (nobilitowanych mieszczan lwowskich) i kamienicy rodziny Darowskich.

[madohora]

Kamienica przy ulicy św. Tomasza 15 – zabytkowa kamienica, zlokalizowana przy ulicy św. Tomasza na krakowskim Starym Mieście.

[madohora]

Nr 17. – w piwnicy XIII-wiecznego budynku ma siedzibę teatr i scena Loch Camelot, w „Zaułku Niewiernego Tomasza” (nazwa nadana przez artystów Lochu).

[madohora]

„Święto zakochanych w Zaułku Niewiernego Tomasza” – corocznie
„Jasełka” – corocznie
„Helloween na Kopcu Kościuszki” – 1996
„Skumbrie w tomacie, chcieliście Polski, no to ją macie” – 1997
koncert na Rynku Głównym w Krakowie – 1999
„Anheli” – Sylwester na Kopcu Kraka – 2000/2001
„Takie większe wesele” – spektakl plenerowy w ramach festiwalu Kraków 2000
„Święto ulicy św. Tomasza” – w roku 1999 i 2001

[madohora]

Pierwszy budynek w miejscu obecnego gmachu został wzniesiony w XIV wieku. Była to jednopiętrowa kamienica z fasadą skierowaną na ulicę św. Tomasza i siedmioma oknami. Trzy okna z parteru miały umieszczone okiennice na zewnątrz, a jedno okno w środku fasady było przerobione na wejście sklepowe z drzwiami dwuskrzydłowymi. Na prawo od nich znajdowała się brama wjazdowa. Budynek był otynkowany na biało i miał położony gontowy dach. Został wyburzony w 1908. Podczas prac rozbiórkowych odkryto m.in. kamienie z hebrajskimi napisami, gotyckie drzwi oraz renesansowe rzeźbienia

[madohora]

Kamienica została wzniesiona w połowie XIV wieku. W II połowie XV wieku została przebudowana i rozbudowana. Od pierwszej do trzeciej ćwierci XVI wieku była własnością Betmanów i Bonerów. W tym czasie została przebudowana na renesansowy pałac miejski – nadbudowano drugie piętro, wzniesiono oficynę tylną, a w miejscu traktu środkowego urządzono niewielki dziedziniec z krużgankiem z dwuprzęsłową loggią. Na przełomie XVI i XVII wieku była własnością rajcy J. Ciepielowskiego, w latach 1607–1630 podskarbiego litewskiego M. Woyny, od 1630 A. Piotrkowczyka, a następnie wdowy po nim. W 1674 została zakupiona przez Akademię Krakowską i zaadaptowana na Drukarnię Akademicką. W 1786 budynek nabył Rafał Józef Czerwiakowski i przebudował na kamienicę czynszową. W tym czasie, po wzniesieniu oficyny bocznej, ukształtowała się ostateczna forma budynku jako trójskrzydłowego gmachu z niewielkim podwórkiem otoczonym gankami. W 1852 uruchomiono na drugim piętrze budynku zakład szwaczek fundacji Jadwigi Sapieżyny. W 1856 przebudowano fasadę i wnętrza według projektu Filipa Pokutyńskiego. W 1888 adaptowano jeden lokal na pracownię wyrobów z brązu. W latach 1903–1904 przebudowano parter, m.in. przeniesiono barokowy portal bramny na elewację od strony ulicy św. Tomasza. W 1935 dokonano renowacji fasady parteru według projektu Władysława Stupnickiego. Nad wejściem od strony ulicy Floriańskiej umieszczono wówczas godło przedstawiające wiewiórkę, zaprojektowane przez K. Muszkieta, a wykonane przez J. Ogłódka.
15 czerwca 1967 kamienica została wpisana do rejestru zabytków. Znajduje się także w gminnej ewidencji zabytków.

[madohora]

W średniowieczu i czasach nowożytnych w miejscu obecnego hotelu znajdowała się rozległa parcela, należąca do opactwa cystersów z Mogiły, na której znajdował się dwór opacki, ogród i spichlerze. W latach 20. XIX wieku działkę ze spichrzami nabył krakowski cukiernik Gottlieb Cypser, który planował budowę w tym miejscu willi z kawiarnią, ale szybko zabrakło mu pieniędzy na prace budowlane. W 1827 odsprzedał nieruchomość Piotrowi Steinkellerowi, który do 1841 wzniósł na niej klasycystyczny dwór z portykiem od strony Plant. Po śmierci Steinkellera willa stała się własnością Wincentego Kirchmajera, a następnie Potockich i Darowskich. W latach 1860–1861 została odrestaurowana według projektu Filipa Pokutyńskiego. Od 1861 do lat 30. XX wieku dwór był siedzibą redakcji „Czasu”. Po przeniesieniu jej do Warszawy w 1926, podjęto decyzję o wyburzeniu budynku. Prace rozbiórkowe zakończono w 1927

[madohora]

Metropolita krakowski przywołał życiorys świętego, który urodził się 180 lat temu. W 1864 r. przyjął święcenia kapłańskie i wyjechał na studia do Rzymu, gdzie studiował teologię i prawo kanoniczne. Przez dziewięć lat był wychowawcą i profesorem w seminarium przemyskim. Od 1877 r. był profesorem w katedrze historii Kościoła i prawa kanonicznego, później profesorem teologii pastoralnej, a także dziekanem Wydziału Teologicznego, a w latach 1882–1883 rektorem Uniwersytetu Jagiellońskiego. Utworzył dwie nowe katedry na Wydziale Teologicznym: teologii moralnej oraz prawa kanonicznego. Abp Marek Jędraszewski zwrócił uwagę na właściwą politykę personalną oraz sukcesy administracyjne Józefa Sebastiana Pelczara, w tym m.in. uzyskanie terenu pod rozbudowę klinik dla Wydziału Lekarskiego.

[madohora]

Mszę św. koncelebrowali abp Adam Szal, metropolita przemyski i ks. prof. Robert Tyrała, rektor UPJPII. Na liturgii obecni byli prorektorzy i profesorowie Uniwersytetu Jagiellońskiego i Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie oraz siostry sercanki z matką generalną.

diecezja.pl/aktualnosci/180-rocznica-urodzin-sw-jozefa-sebastiana-pelczara/

[madohora]

Powstała trójnawowa bazylika z wydłużonym prezbiterium i dwiema kaplicami przy wschodnich narożnikach. Przechodzę przez bramę w otaczającym świątynię murze ( pozostałości po dawnym cmentarzu parafialnym) i staję przed barokową, dwuwieżową fasadą, w której na osi znajduje się neobarokowa kruchta (projekt F. Mączyńskiego) nakryta kopułą z ażurową latarnią. Fasada jest trójkondygnacyjna i trzyosiowa. Podziału pionowego dokonują przyścienne pilastry, poziomego gzymsy kordonowe. W części centralnej fasady znajduje się dekoracyjnie obudowana wnęka z konchą, w której umieszczono rokokową figurę św Floriana patrona świątyni. Pod posągiem widnieje herb krakowskiego Studium Generale znamionujący patronat Akademii nad bazyliką. Na filarach znajduje się bogata dekoracja rzeźbiarska z motywami panoplii, czytelne nawiązanie do tradycyjnego pojmowania św. Floriana jako rycerza bez skazy oraz jego męczeńskiej śmierci. Ta część fasady nakryta jest trójkątnym naczółkiem z zegarem. Fronton flankowany jest przez dwie bliźniacze, kwadratowe, wieże nakryte barokowymi hełmami ze smukłymi latarniami, iglicami i ażurowymi tarczami zwieńczonymi koroną. Front świątyni flankują dwie kaplice z końca XVIII wieku.

[madohora]

...

[madohora]

....

[madohora]

-

[madohora]

W skarbcu jest też przechowywany relikwiarz z ramieniem świętego Floriana. Jak zostało wspomniane na początku nie może być to święty Florian z Lorch, którego szczątki zapewne zaginęły. Świętych o tym imieniu w Wenecji, Bolonii, Modemie, znany był święty Florian pochodzący z Afryki. Skoro papież Lucjusz III przebywał w owym czasie w Weronie to posiadamy relikwie bliżej niezidentyfikowanego świętego, być może pochodzącego z północnych Włoch lub Nieniec. Reszta relikwii patrona kolegiaty spoczywa w katedrze w sarkofagu świętego Stanisława.
W latach 1949- 1951 wikariuszem w kościele był Karol Wojtyła, późniejszy papież i święty. Co czwartek prowadził tu duszpasterstwo dla młodzieży i na tutejszej plebanii powstał dramat „Brat naszego Boga” mówiący o bracie Albercie.
W 1999 roku papież Jan Paweł II podniósł kolegiatę do rangi bazyliki mniejszej.

[madohora]

W zewnętrzną ścianę prezbiterium wmontowana jest grupa Ukrzyżowania z 1905 roku.

[madohora]

Kościół św Floriana był świadkiem wielu historycznych wydarzeń i miejscem pracy wybitnych ludzi. Tutaj kanonikiem i kantorem był Jan Kanty, proboszczem Marcin Wadowita, a wikarym Karol Wojtyła. W 1667 roku spoczywały tu zwłoki królewskiej małżonki Ludwiki Marii Gonzagi, a w 1818 złożono tu trumnę z ciałem Tadeusza Kościuszki. W 1900 roku właśnie „u św. Floriana”, ku zgorszeniu zacnych mieszczan, Stanisław Wyspiański brał ślub z Teodorą Teofilą Pytkówną.

[madohora]

‎Kościół‎ ‎Ś.‎ ‎Floryaiia.
Od‎ ‎króla‎ ‎Jagiełły‎ ‎akademii‎ ‎krakowskiej‎ ‎z‎ ‎kail
celaryami:‎ ‎poznańską,‎ ‎łęczycką‎ ‎i‎ ‎sieradzką‎ ‎dani. Probostwo‎ ‎król‎ ‎Stefan‎ ‎tójźe‎ ‎akademii‎ ‎inkorporwał,‎ ‎podawszy‎ ‎je‎ ‎wprzód‎ ‎Stanisławowi‎ ‎Sokęłowskiemu‎ ‎kaznodziei‎ ‎swemu‎ ‎z‎ ‎tejże‎ ‎akademii człowiekowi‎ ‎w‎ ‎greckim‎ ‎i‎ ‎łacińskim‎ ‎języku‎ ‎uczonemu‎ ‎i‎ ‎wielą‎ ‎ksiąg‎ ‎wydanych‎ ‎sławnemu.‎ ‎Ma‎ ‎te'‎ ‎I
kościół‎ ‎prałatów‎ ‎trzech,‎ ‎kanoników‎ ‎ośmiu,‎ ‎wikf‎ ‎Iryów‎ ‎tak‎ ‎wiele.‎ ‎Tam‎ ‎też‎ ‎jest‎ ‎ręka‎ ‎ś.‎ ‎Floryan;
Jest‎ ‎i‎ ‎szkoła‎ ‎porządnie‎ ‎wymurowana.

[madohora]

Kościół Świętego Wincenta na Kleparzu

•Dnia‎ ‎2‎ ‎września‎ ‎1877‎ ‎r.‎ ‎byliśmy‎ ‎świad kami‎ ‎rzadkiej‎ ‎uroczystości:‎ ‎Nuncyusz‎ ‎Apo stolski‎ ‎przy‎ ‎dworze‎ ‎wiedeńskim,‎ ‎Arcybiskup Tesaloniki,‎ ‎Ludwik‎ ‎J‎ ‎a‎ ‎c‎ ‎o‎ ‎b‎ ‎i‎ ‎n‎ ‎i,‎ ‎konsekrował nowy‎ ‎kościół‎ ‎św.‎ ‎Wincentego‎ ‎a‎ ‎Paulo,‎ ‎przy ulicy‎ ‎św.‎ ‎Filipa‎ ‎na‎ ‎Kleparzu.‎ ‎Uroczystość‎ ‎ta dała‎ ‎powód‎ ‎do‎ ‎świetnego‎ ‎przyjęcia‎ ‎wysłan nika‎ ‎papieskiego‎ ‎w‎ ‎całym‎ ‎kraju,‎ ‎a‎ ‎najpierw w‎ ‎naszym‎ ‎starodawnym‎ ‎Krakowie,‎ ‎który‎ ‎od powiednio‎ ‎do‎ ‎swych‎ ‎królewskich‎ ‎tradycyj umiał‎ ‎podjąć‎ ‎dostojnego‎ ‎gościa. Kościół‎ ‎św.‎ ‎Wincentego‎ ‎stanął‎ ‎staraniem i‎ ‎kosztem‎ ‎zgromadzenia‎ ‎XX.‎ ‎Misyonarzy, którzy‎ ‎pragnęli‎ ‎w‎ ‎ten‎ ‎sposób‎ ‎ułatwić‎ ‎sobie pracę‎ ‎nad‎ ‎ludem‎ ‎i‎ ‎przybywającymi‎ ‎do‎ ‎Kra kowa‎ ‎pielgrzymami.‎ ‎Nie‎ ‎od‎ ‎rzeczy‎ ‎więc‎ ‎bę dzie‎ ‎zapisać‎ ‎dla‎ ‎trwalszój‎ ‎pamięci‎ ‎kilka‎ ‎wa żniejszych‎ ‎szczegółów,‎ ‎tyczących‎ ‎się‎ ‎Zgroma dzenia‎ ‎XX.‎ ‎Misyonarzy‎ ‎w‎ ‎Krakowie‎ ‎i‎ ‎no wego‎ ‎kościoła. Założycielem‎ ‎Zgromadzenia‎ ‎XX.‎ ‎Misyona rzy‎ ‎i‎ ‎pokrewnych‎ ‎im‎ ‎Sióstr‎ ‎Miłosierdzia‎ ‎był św.‎ ‎Wincenty‎ ‎a‎ ‎Paulo.‎ ‎Jeszcze‎ ‎za‎ ‎życia‎ ‎tego świętego,‎ ‎bo‎ ‎w‎ ‎listopadzie‎ ‎roku‎ ‎1651,‎ ‎Marya Ludwika‎ ‎Gonzaga,‎ ‎królowa‎ ‎polska,‎ ‎żona Władysława‎ ‎IV‎ ‎a‎ ‎późnićj‎ ‎Jana‎ ‎Kazimierza, sprowadziła‎ ‎XX.‎ ‎Misyonarzy‎ ‎do‎ ‎Warszawy, tworząc‎ ‎przez‎ ‎to‎ ‎misyonarską‎ ‎prowincyę‎ ‎pol ską.‎ ‎Dlatego‎ ‎też,‎ ‎że‎ ‎prowincya‎ ‎ta‎ ‎założona

[madohora]

X.‎ ‎Piotr‎ ‎Soubieille,‎ ‎wizytator‎ ‎Zgromadzenia, położył‎ ‎kamień‎ ‎węgielny‎ ‎i‎ ‎poświęcił‎ ‎funda menta.‎ ‎W‎ ‎wydrążeniu‎ ‎kamienia‎ ‎złożono‎ ‎pu szkę‎ ‎metalową,‎ ‎w‎ ‎której‎ ‎zamknięto‎ ‎i‎ ‎opie czętowano‎ ‎akt‎ ‎założenia‎ ‎kościoła,‎ ‎kilka‎ ‎mo net‎ ‎austryackich,‎ ‎medaliki‎ ‎Matki‎ ‎Boskiej z‎ ‎Lourdes,‎ ‎Serca‎ ‎Jezusowego‎ ‎i‎ ‎św.‎ ‎Wincen tego,‎ ‎akt‎ ‎heroiczny‎ ‎za‎ ‎dusze‎ ‎czyścowe’i‎ ‎hymn kościelny‎ ‎o‎ ‎św.‎ ‎Wincentym,‎ ‎przełożony‎ ‎na język‎ ‎polski‎ ‎przez‎ ‎X.‎ ‎Metropolitę‎ ‎Holowińskie- go.‎ ‎Tegoż‎ ‎dnia‎ ‎rozpoczęto‎ ‎budowę,‎ ‎a‎ ‎w‎ ‎lip- cu‎ ‎0.1877‎ ‎stanął‎ ‎już‎ ‎kościół‎ ‎w‎ ‎całości.‎ ‎Plany wypracował‎ ‎p.‎ ‎F.‎ ‎Pokutyński,‎ ‎a‎ ‎robotę‎ ‎pro wadził‎ ‎p.‎ ‎Zieliński.‎ ‎W‎ ‎samóm‎ ‎zaś‎ ‎wykona niu‎ ‎położył‎ ‎największe‎ ‎zasługi‎ ‎podmajstrzy Feliks‎ ‎Kaliński,‎ ‎który‎ ‎sumienną‎ ‎i‎ ‎staranną robotą‎ ‎przyczynił‎ ‎się‎ ‎do‎ ‎prędkiego‎ ‎i‎ ‎należy tego‎ ‎wykończenia‎ ‎budowy. Kościół‎ ‎św.‎ ‎Wincentego‎ ‎postawiony‎ ‎w‎ ‎sty lu‎ ‎okrągłołukowym‎ ‎odznacza‎ ‎się‎ ‎tćm‎ ‎właśnie, że‎ ‎starano‎ ‎się‎ ‎o‎ ‎ile‎ ‎możności‎ ‎o‎ ‎zachowanie pierwotnej‎ ‎czystości‎ ‎tego‎ ‎stylu.‎ ‎Choć‎ ‎nie‎ ‎wiel kich‎ ‎rozmiarów,‎ ‎sprawia‎ ‎on‎ ‎miłe‎ ‎wrażenie. Plan‎ ‎obmyślany‎ ‎z‎ ‎gustem‎ ‎i‎ ‎znajomością‎ ‎sztu ki.‎ ‎Wnętrze‎ ‎zdobią‎ ‎piękne‎ ‎renesansowe‎ ‎pila- stry‎ ‎i‎ ‎okazale‎ ‎witryny,‎ ‎z‎ ‎których‎ ‎trzy‎ ‎nad wielkim‎ ‎ołtarzem,‎ ‎a‎ ‎jedna‎ ‎nad‎ ‎drzwiami‎ ‎wcho- dowemi‎ ‎powszechną‎ ‎zwracają‎ ‎uwagę.‎ ‎Witry ny‎ ‎te‎ ‎pochodzą‎ ‎z‎ ‎fabryki‎ ‎Geglinga‎ ‎w‎ ‎Wie dniu,‎ ‎słynnej‎ ‎z‎ ‎wyrobu‎ ‎przepysznych‎ ‎witryn w‎ ‎kościele‎ ‎wotywnym.‎ ‎Witryna‎ ‎środkowa w‎ ‎presbyteryum‎ ‎przedstawia‎ ‎założenie‎ ‎Zgro madzenia‎ ‎XX.‎ ‎Misyonarzy‎ ‎i‎ ‎Sióstr‎ ‎Miłosier dzia‎ ‎przez‎ ‎św.‎ ‎Wincentego,‎ ‎po‎ ‎lewćj‎ ‎stronie‎ ‎pocieszanie‎ ‎więźniów‎ ‎i‎ ‎strapionych,‎ ‎po prawej‎ ‎opatrywanie‎ ‎chorych‎ ‎i‎ ‎kalek‎ ‎przez tegoż‎ ‎świętego.‎ ‎Ołtarzy‎ ‎wogółe‎ ‎powinno‎ ‎być siedm,‎ ‎stosownie‎ ‎do‎ ‎liczby‎ ‎bocznych‎ ‎kaplic. Dotąd‎ ‎jednak‎ ‎postawiono‎ ‎wielki‎ ‎ołtarz‎ ‎z‎ ‎drze wa,‎ ‎z‎ ‎fabryki‎ ‎Neumilera,‎ ‎odznaczający‎ ‎się piękną‎ ‎rzeźbą‎ ‎i‎ ‎harmonijnym‎ ‎doborem‎ ‎ko lorów.‎ ‎Przedstawia‎ ‎on‎ ‎Chrystusa,‎ ‎wysyłają cego‎ ‎pierwszych‎ ‎apostołów‎ ‎na‎ ‎nauczanie‎ ‎lu dów.‎ ‎W‎ ‎środku‎ ‎Pan‎ ‎Jezus,‎ ‎po‎ ‎bokach‎ ‎św. Piotr‎ ‎i‎ ‎Paweł.‎ ‎Reszta‎ ‎ołtarzy‎ ‎w‎ ‎kaplicach dopiero‎ ‎z‎ ‎czasem‎ ‎postawioną‎ ‎zostanie;‎ ‎XX. Misyonarze‎ ‎pragną‎ ‎bowiem‎ ‎prawdziwych‎ ‎dzieł sztuki‎ ‎i‎ ‎dlatego‎ ‎wolą‎ ‎zaczekać,‎ ‎aniżeli‎ ‎sta wiać‎ ‎tymczasowe‎ ‎a‎ ‎sprzeczne‎ ‎z‎ ‎stylem‎ ‎ko ścioła‎ ‎ołtarze.‎ ‎Pięknie‎ ‎okute‎ ‎drzwi‎ ‎wchodo- we‎ ‎są‎ ‎dziełem‎ ‎rzemieślników‎ ‎krakowskich. Pierwszą‎ ‎mszę‎ ‎św.‎ ‎w‎ ‎nowym‎ ‎kościele, któremu‎ ‎dano‎ ‎nazwę‎ ‎św.‎ ‎Wincentego‎ ‎a‎ ‎Paulo, gdyż‎ ‎dotąd‎ ‎nie‎ ‎było‎ ‎w‎ ‎całej‎ ‎Polsce,‎ ‎ani‎ ‎na Litwie,‎ ‎kościoła‎ ‎pod‎ ‎wezwaniem‎ ‎tego‎ ‎świę tego,‎ ‎odprawił‎ ‎zaraz‎ ‎po‎ ‎konsekracyi‎ ‎Nuncy- usz‎ ‎Apostolski‎ ‎Arcybiskup‎ ‎Jacobini,‎ ‎który tćż‎ ‎następnego‎ ‎dnia‎ ‎udzielał‎ ‎także‎ ‎w‎ ‎tćj świątyni‎ ‎Pańskiej‎ ‎św.‎ ‎komunii‎ ‎ludowi‎ ‎i‎ ‎bło gosławił‎ ‎w‎ ‎imieniu‎ ‎Ojca‎ ‎św.‎ ‎Odtąd‎ ‎kościółek XX.‎ ‎Misyonarzy‎ ‎jest‎ ‎ciągle‎ ‎napełniony‎ ‎po bożnym‎ ‎ludem,‎ ‎przybywającym‎ ‎czerpać‎ ‎po ciechy‎ ‎i‎ ‎ulgi‎ ‎w‎ ‎strapieniach,‎ ‎nadziei‎ ‎i‎ ‎wiary na‎ ‎przyszłość.
We‎ ‎wrześniu‎ ‎1877‎ ‎r.

[madohora]

Kościół Świętego Floriana

[madohora]

Czy‎ ‎przypadkiem‎ ‎kościół‎ ‎św.‎ ‎Florjana‎ ‎nie‎ ‎miał być‎ ‎kościołem‎ ‎parafjalnym‎ ‎dla‎ ‎skupionej‎ ‎w‎ ‎osadzie‎ ‎lud ności,‎ ‎czy‎ ‎nie‎ ‎kierował‎ ‎budową‎ ‎wzgląd‎ ‎na‎ ‎potrzeby duszpasterskie‎ ‎tejże‎ ‎ludności?‎ ‎Szujski‎ ‎i‎ ‎Piekosiński‎ ‎*j przypuszczają,‎ ‎że‎ ‎pod‎ ‎kościołem‎ ‎św.‎ ‎Florjana‎ ‎już‎ ‎w‎ ‎XII wieku‎ ‎musiała‎ ‎istnieć‎ ‎dość‎ ‎liczna‎ ‎osada‎ ‎wiejska,‎ ‎skoro dla‎ ‎niej‎ ‎kościół‎ ‎paratjalny‎ ‎ufundowano.‎ ‎Według‎ ‎Dobro wolskiego‎ ‎zaś‎ ‎nie‎ ‎potrzeba,‎ ‎ale‎ ‎dewocja‎ ‎była‎ ‎powodem wzniesienia‎ ‎kościoła.‎ ‎I‎ ‎on‎ ‎przyznaje‎ ‎wprawdzie,‎ ‎że mogła‎ ‎tu‎ ‎najwyżej‎ ‎istnieć‎ ‎jakaś‎ ‎nieznaczna‎ ‎osada‎ ‎wiej ska,‎ ‎obecność‎ ‎jej‎ ‎w‎ ‎XII‎ ‎w.‎ ‎podaje‎ ‎jednak‎ ‎w‎ ‎wątpli wość.‎ ‎2‎) Otóż‎ ‎śmiało‎ ‎możemy‎ ‎jednak‎ ‎przypuszczać,‎ ‎że‎ ‎koło 1184‎ ‎r.‎ ‎istniała‎ ‎tu‎ ‎jakaś‎ ‎drobna‎ ‎osada.‎ ‎Wiemy,‎ ‎że‎ ‎tery- torjum‎ ‎późniejszego‎ ‎Kleparza‎ ‎było‎ ‎o‎ ‎dość‎ ‎wysokim‎ ‎po ziomie‎ ‎tak,‎ ‎że‎ ‎Łuszczkiewicz‎ ‎3‎)‎ ‎mówi‎ ‎o‎ ‎«‎ ‎wzgórzach‎ ‎kle- parskich»,‎ ‎a‎ ‎Tomkowicz‎4‎)‎ ‎o‎ ‎«wyżynie‎ ‎kleparskiejw. Suchy‎ ‎i‎ ‎wysoki‎ ‎poziom‎ ‎w‎ ‎przeciwieństwie‎ ‎do‎ ‎niskich i‎ ‎podmokłych‎ ‎gruntów‎ ‎po‎ ‎zachodniej‎ ‎i‎ ‎wschodniej stronie‎ ‎Krakowa‎ ‎niewątpliwie‎ ‎zachęcał‎ ‎do‎ ‎osiedlania się.‎ ‎Dalszą‎ ‎okolicznością‎ ‎sprzyjającą‎ ‎powstawaniu‎ ‎tutaj osady‎ ‎był‎ ‎fakt,‎ ‎że‎ ‎przez‎ ‎terytorjum‎ ‎późniejszego‎ ‎Kle parza‎ ‎biegły‎ ‎dwie‎ ‎ważne‎ ‎drogi‎ ‎handlowe.‎ ‎Jedna‎ ‎z‎ ‎nich zwana‎ ‎na‎ ‎Kleparzu‎ ‎«drogą‎ ‎królewską®‎ ‎wiodła‎ ‎przez Prądnik‎ ‎ku‎ ‎północy‎ ‎do‎ ‎Wielkopolski,‎ ‎do‎ ‎Torunia.‎ ‎W‎ ‎po czątku‎ ‎XIV‎ ‎w.‎ ‎droga‎ ‎ta‎ ‎jest‎ ‎już‎ ‎dobrze‎ ‎ustalona.‎ ‎Szła

[madohora]

et‎ ‎aliis‎ ‎usibus»,‎ ‎na‎ ‎rolę‎ ‎uprawną,‎ ‎pastwisko‎ ‎i‎ ‎inne‎ ‎użytki oprócz‎ ‎wsi‎ ‎Rybitwy‎ ‎całe‎ ‎terytorjum‎ ‎...quod‎ ‎est‎ ‎inter Civitatem‎ ‎et‎ ‎fluvium‎ ‎Prudnyk‎ ‎per‎ ‎gyrum‎ ‎a‎ ‎villa‎ ‎supra- dicta‎ ‎Ribitwi‎ ‎usque‎ ‎in‎ ‎villam‎ ‎nomine‎ ‎Crovodram‎ ‎ita, quod‎ ‎et‎ ‎ipsa‎ ‎villa‎ ‎Crovodra‎ ‎cum‎ ‎suis‎ ‎pertinenciis‎ ‎inclu- datur...Ten‎ ‎wyznaczony‎ ‎przez‎ ‎księcia‎ ‎obszar‎ ‎obejmo wał,‎ ‎jak‎ ‎to‎ ‎już‎ ‎trafnie‎ ‎zauważył‎ ‎Dobrowolski,‎ ‎terytor ium‎ ‎późniejszego‎ ‎miasta‎ ‎Kleparza,‎ ‎przytykając‎ ‎od‎ ‎pół nocy‎ ‎do‎ ‎Krowodrzy,‎ ‎od‎ ‎południa‎ ‎do‎ ‎granic‎ ‎lokacyjnego ‎Krakowa.‎*‎2‎) Przywilej‎ ‎z‎ ‎1257‎ ‎r.‎ ‎nie‎ ‎wspomina‎ ‎jednak‎ ‎o‎ ‎żadnej osadzie‎ ‎znajdującej‎ ‎się‎ ‎na‎ ‎obszarze‎ ‎tym‎ ‎wyznaczonym miastu‎ ‎na‎ ‎rolę‎ ‎uprawną‎ ‎i‎ ‎pastwisko,‎ ‎(a‎ ‎więc‎ ‎widocznie niezabudowanym).‎ ‎Fakt‎ ‎ten‎ ‎u‎ ‎Dobrowolskiego‎ ‎prze mawia‎ ‎za‎ ‎jej‎ ‎nieistnieniem‎ ‎w‎ ‎połowie‎ ‎XIII‎ ‎w.‎ ‎a‎ ‎tem- bardziej‎ ‎i‎ ‎w‎ ‎dobie‎ ‎fundacji‎ ‎kościoła.‎ ‎Sam‎ ‎autor‎ ‎przy- znaje‎ ‎jednak,‎ ‎że‎ ‎wniosek‎ ‎ten‎ ‎osłabia‎ ‎okoliczność,‎ ‎że i‎ ‎o‎ ‎kościele‎ ‎św.‎ ‎Florjana‎ ‎niema‎ ‎w‎ ‎tym‎ ‎dokumencie żadnej‎ ‎wzmianki.‎3‎)‎ ‎Otóż‎ ‎nie‎ ‎wymieniono‎ ‎kościoła‎ ‎za pewne‎ ‎z‎ ‎tego‎ ‎względu,‎ ‎iz‎ ‎stał,‎ ‎jak‎ ‎już‎ ‎wiemy,‎ ‎ńa‎ ‎grun tach‎ ‎kościelnych,‎ ‎biskupich,‎ ‎a‎ ‎więc‎ ‎obcych.‎ ‎Milczenie zaś‎ ‎dokumentu‎ ‎lokacyjnego‎ ‎o‎ ‎owej‎ ‎osadzie‎ ‎wiejskiej możemy‎ ‎w‎ ‎ten‎ ‎sposób‎ ‎wytłumaczyć,‎ ‎że‎ ‎osada‎ ‎ta‎ ‎już w‎ ‎tym‎ ‎czasie‎ ‎nie‎ ‎istniała,‎ ‎została‎ ‎bowiem‎ ‎spalona w‎ ‎1241‎ ‎r.‎ ‎przez‎ ‎Tatarów. Pierwotny‎ ‎Kleparz‎ ‎od‎ ‎najdawniejszych‎ ‎czasów dzielił‎ ‎losy‎ ‎Krakowa,‎ ‎był‎ ‎przecież‎ ‎jakby‎ ‎jego‎ ‎częścią i‎ ‎nosił‎ ‎jego‎ ‎nazwę.‎ ‎W‎ ‎1241‎ ‎r.‎ ‎prawdopodobnie‎ ‎stał‎ ‎się pastwą‎ ‎Tatarów.‎ ‎Wiemy,‎ ‎ze‎ ‎kościół‎ ‎św.‎ ‎bloi‎ ‎jana,‎ ‎owa romańska‎ ‎((basilica‎ ‎pulcherrima»‎ ‎z‎ ‎1185‎ ‎r.‎ ‎uległa‎ ‎wtedy

[madohora]

Suburbium‎ ‎kleparskie‎ ‎skupiało‎ ‎się,‎ ‎jak‎ ‎już‎ ‎wyżej‎ ‎za znaczyłam,‎ ‎koło‎ ‎kościoła‎ ‎św.‎ ‎Florjana,‎ ‎który‎ ‎w‎ ‎XIV‎ ‎wieku staje‎ ‎się‎ ‎parafją‎ ‎przedmiejską‎ ‎tejże‎ ‎osady,‎ ‎a‎ ‎imię‎ ‎ko ścioła‎ ‎w‎ ‎dosłownem‎ ‎brzmieniu‎ ‎nazwą‎ ‎miejscowości‎ ‎«de sancto‎ ‎Floriano®.‎x‎)‎ ‎Nazwy‎ ‎tej‎ ‎używa‎ ‎się‎ ‎dla‎ ‎Kleparza nietylko‎ ‎w‎ ‎XIV‎ ‎w.,‎ ‎jeszcze‎ ‎i‎ ‎potem‎ ‎się‎ ‎z‎ ‎nią‎ ‎spoty kamy.‎ ‎Obok‎ ‎zaś‎ ‎tej‎ ‎nazwy‎ ‎w‎ ‎pierwszej‎ ‎połowie‎ ‎XIV‎ ‎w. używano‎ ‎jeszcze‎ ‎na‎ ‎oznaczenie‎ ‎owej‎ ‎osady‎ ‎koło‎ ‎ko ścioła‎ ‎św.‎ ‎Florjana‎ ‎najrozmaitszych‎ ‎określeń,‎ ‎o‎ ‎czem świadczą‎ ‎zapiski‎ ‎Najstarszej‎ ‎Księgi‎ ‎miasta‎ ‎Krakowa z‎ ‎lat‎ ‎1311-1344. Najczęściej‎ ‎spotykamy‎ ‎się‎ ‎z‎ ‎takiemi‎ ‎określeniami: w‎ ‎zapisce‎ ‎z‎ ‎1311‎ ‎r.‎ ‎czytamy:‎ ‎garten‎ ‎vor‎ ‎der‎ ‎stat‎ ‎hye ‎ ‎ ‎dissic‎senthe‎tllorians...‎2‎)‎ ‎z‎ ‎1314‎ ‎r.‎ ‎...unum‎ ‎ortum‎ ‎*‎prope Sanctum‎ ‎fflorianum...‎3‎)‎ ‎W‎ ‎1325‎ ‎r.‎ ‎zapisano:‎ ‎...ortum prope‎ ‎eccl.‎ ‎s.‎ ‎ffloriani,‎4‎)‎ ‎w‎ ‎1331‎ ‎r.:‎ ‎...omnia‎ ‎agros‎ ‎circa sanctum‎ ‎florianum...‎ ‎lub‎ ‎circa‎ ‎s.‎ ‎florianum‎ ‎ante‎ ‎civita- tem‎ ‎(Cracoviensem)...‎6‎)‎ ‎Wspomniane‎ ‎w‎ ‎powyższych‎ ‎za piskach‎ ‎łany‎ ‎i‎ ‎ogrody‎ ‎nie‎ ‎przylegały‎ ‎do‎ ‎kościoła‎ ‎św. Florjana,‎ ‎lecz‎ ‎leżały‎ ‎w‎ ‎osadzie‎ ‎rozłożonej‎ ‎koło‎ ‎tegoż kościoła,‎ ‎którą‎ ‎w‎ ‎ten‎ ‎sposób‎ ‎nazywano‎ ‎i‎ ‎znano.‎6‎) Przedmieście‎ ‎to‎ ‎więc‎ ‎nie‎ ‎miało‎ ‎jednej‎ ‎stałej‎ ‎na zwy.‎ ‎Właściciele‎ ‎owych‎ ‎łanów‎ ‎i‎ ‎ogrodów‎ ‎to‎ ‎mieszcza nie‎ ‎krakowscy,‎ ‎Niemcy,‎ ‎mieszkający‎ ‎w‎ ‎Krakowie.‎ ‎Na Si‎ ‎vero‎ ‎alium‎ ‎inter‎ ‎Civitatem‎ ‎sepedictam‎ ‎et‎ ‎fluvium‎ ‎prandnik vulneraverit,‎ ‎seu‎ ‎occiderit‎ ‎et‎ ‎si‎ ‎detentus‎ ‎fuerit,‎ ‎simili‎ ‎modo,‎ ‎ut dictus‎ ‎est,‎ ‎coram‎ ‎Advocate‎ ‎Civitatis‎ ‎predicte‎ ‎et‎ ‎sub‎ ‎iure‎ ‎civili adversariis‎ ‎sibi‎ ‎opponentibus‎ ‎respondebit...

[madohora]

mieckich‎ ‎mieszczan‎ ‎krakowskich.‎1‎)‎ ‎Nadanie‎ ‎to‎ ‎jednak‎ ‎po buncie‎ ‎Łokietek‎ ‎cofnął,‎ ‎a‎ ‎na‎ ‎tym‎ ‎obszarze‎ ‎założył‎ ‎nową osadę‎ ‎miejską‎ ‎z‎ ‎żywiołu‎ ‎wyłącznie‎ ‎polskiego‎ ‎«która‎ ‎moż nością‎ ‎uzyskania‎ ‎szerokich‎ ‎przywilejów‎ ‎mogła‎ ‎się‎ ‎stać każdej‎ ‎chwili‎ ‎groźnym‎ ‎dla‎ ‎starego‎ ‎miasta‎ ‎współzawodni kiem,‎ ‎a‎ ‎w‎ ‎razie‎ ‎zamieszek‎ ‎stanowić‎ ‎skuteczną‎ ‎dla‎ ‎zamku obronę®.‎2‎)‎ ‎Za‎ ‎takim‎ ‎celem‎ ‎założenia‎ ‎Nowego‎ ‎miasta‎ ‎prze mawia‎ ‎Wybór‎ ‎miejsca‎ ‎między‎ ‎zamkiem‎ ‎a‎ ‎św.‎ ‎Andrzejem, stanowiącym‎ ‎w‎ ‎tym‎ ‎czasie‎ ‎małą‎ ‎fortecę.‎3‎) Wkrótce‎ ‎po‎ ‎założeniu‎ ‎nowej‎ ‎osady‎ ‎przedłużono‎ ‎ulicę Grodzką,‎ ‎ów‎ ‎pierwotny‎ ‎gościniec‎ ‎biegnący‎ ‎do‎ ‎przewozu na‎ ‎Wiśle‎ ‎ku‎ ‎południowi.‎4‎)‎ ‎Od‎ ‎niej‎ ‎na‎ ‎zachód‎ ‎odgałęziała się‎ ‎droga‎ ‎prowadząca‎ ‎na‎ ‎Wawel‎ ‎t.‎ ‎j.‎ ‎późniejsza‎ ‎ulica‎ ‎Kano nicza.‎6‎)‎ ‎Oddawna‎ ‎już‎ ‎stały‎ ‎tu‎ ‎kościoły‎ ‎św.‎ ‎Andrzeja,‎ ‎św. Marcina,‎ ‎św.‎ ‎Idziego.‎ ‎Później‎ ‎od‎ ‎tych‎ ‎kościołów‎ ‎stanął na‎ ‎rogu‎ ‎Grodzkiej‎ ‎i‎ ‎Poselskiej‎ ‎nieistniejący‎ ‎dziś‎ ‎kościół św.‎ ‎Piotra‎ ‎wspomniany‎ ‎poraź‎ ‎pierwszy‎ ‎w‎ ‎1325‎ ‎r.‎6‎) Okół‎ ‎rzeczywiście‎ ‎w‎ ‎myśl‎ ‎Łokietka‎ ‎zamieszkiwali Polacy.‎7‎)‎ ‎Świadczą‎ ‎o‎ ‎tem‎ ‎zapiski‎ ‎Najstarszej‎ ‎księgi‎ ‎z‎ ‎lat 1321—1346.‎ ‎Wzmożoną‎ ‎kolonizację‎ ‎Nowego‎ ‎miasta‎ ‎obser wujemy‎ ‎w‎ ‎latach‎ ‎1338‎ ‎i‎ ‎1339,‎8‎)‎ ‎a‎ ‎więc‎ ‎już‎ ‎za‎ ‎panowania

[madohora]

mieszkańcom‎ ‎Klepacza,‎ ‎że‎ ‎się‎ ‎do‎ ‎niego‎ ‎przyznawali? W‎ ‎dokumencie‎ ‎tym‎ ‎Kazimierz‎ ‎W.‎ ‎postanawia,‎ ‎że‎ ‎rze mieślnicy‎ ‎Nowego‎ ‎miasta‎ ‎Krakowa‎ ‎nie‎ ‎mogą‎ ‎sprzedawać swych‎ ‎wyrobów‎ ‎i‎ ‎towarów‎ ‎na‎ ‎rynku‎ ‎Starego‎ ‎miasta‎ ‎Kra kowa,‎ ‎lecz‎ ‎tylko‎ ‎w‎ ‎Nowem‎ ‎mieście.‎ ‎Konie‎ ‎zaś‎ ‎i‎ ‎bydło rogate‎ ‎i‎ ‎nierogate,‎ ‎zboże,‎ ‎tylko‎ ‎w‎ ‎Starem‎ ‎mieście‎ ‎we wtorki,‎ ‎jako‎ ‎dnie‎ ‎targowe,‎ ‎sprzedawać‎ ‎mogą.‎ ‎Obywate lom‎ ‎Nowego‎ ‎miasta‎ ‎zostawia‎ ‎król‎ ‎wolny‎ ‎wybór‎ ‎dnia targowego‎ ‎z‎ ‎wyjątkiem‎ ‎poniedziałku‎ ‎i‎ ‎wtorku‎ ‎t.‎ ‎j.‎ ‎tych dwóch‎ ‎dni,‎ ‎w‎ ‎których‎ ‎Kraków‎ ‎miał‎ ‎swój‎ ‎targ.‎ ‎Skład miedzi‎ ‎i‎ ‎ołowiu‎ ‎ma‎ ‎być‎ ‎wyłącznym‎ ‎przywilejem‎ ‎Starego Krakowa.‎ ‎Skład‎ ‎zaś‎ ‎soli‎ ‎ustanawia‎ ‎król‎ ‎tak‎ ‎w‎ ‎nowem jak‎ ‎i‎ ‎Starem‎ ‎mieście.‎ ‎Wygnani‎ ‎ze‎ ‎Starego‎ ‎miasta‎ ‎nie mogą‎ ‎być‎ ‎w‎ ‎Nowem‎ ‎jawnie‎ ‎lub‎ ‎skrycie‎ ‎przechowywani i‎ ‎ochraniani.‎ ‎W‎ ‎obu‎ ‎miastach‎ ‎naraz‎ ‎nie‎ ‎można‎ ‎było‎ ‎mieć prawa‎ ‎obywatelstwa.‎1‎) Przywilej‎ ‎ten‎ ‎jak‎ ‎widzimy‎ ‎porządkuje‎ ‎stosunki między‎ ‎nowym‎ ‎a‎ ‎starym‎ ‎Krakowem,‎ ‎reguluje‎ ‎konku rencję‎ ‎w‎ ‎obu‎ ‎miastach,‎ ‎ubezpiecza‎ ‎odrębność‎ ‎handlową Krakowa.‎ ‎W‎ ‎stosunku‎ ‎zaś‎ ‎do‎ ‎Nowego‎ ‎miasta‎ ‎zawiera pewne‎ ‎ograniczenia‎ ‎i‎ ‎poza‎ ‎zezwoleniem‎ ‎na‎ ‎skład‎ ‎soli nie‎ ‎daje‎ ‎żadnych‎ ‎specjalnych‎ ‎korzyści.‎ ‎Tylko‎ ‎więc‎ ‎na ów‎ ‎skład‎ ‎soli‎ ‎mogli‎ ‎się‎ ‎Kleparzanie‎ ‎złakomić.‎ ‎Dowodzi łaby‎ ‎tego‎ ‎i‎ ‎owa‎ ‎wzmianka‎ ‎w‎ ‎lustracji‎ ‎z‎ ‎1569‎ ‎r.,‎ ‎w‎ ‎któ rej‎ ‎burmistrz‎ ‎z‎ ‎radą‎ ‎pokazując‎ ‎ten‎ ‎przywłaszczony‎ ‎sobie dokument‎ ‎z‎ ‎1335‎ ‎r.‎ ‎kładą‎ ‎głównie‎ ‎nacisk‎ ‎na‎ ‎to,‎ ‎że‎ ‎dzięki niemu‎ ‎mają‎ ‎skład‎ ‎solny‎ ‎z‎ ‎Krakowem‎ ‎wspólnie‎ ‎nadany.‎2‎) Trudno‎ ‎dziś‎ ‎zbadać,‎ ‎kiedy‎ ‎Kleparzanie‎ ‎przywła szczyli‎ ‎sobie‎ ‎ten‎ ‎przywilej.‎ ‎Sądzę,‎ ‎że‎ ‎mogło‎ ‎się‎ ‎to‎ ‎stać dopiero‎ ‎w‎ ‎końcu‎ ‎XV‎ ‎wieku‎ ‎w‎ ‎czasie,‎ ‎kiedy‎ ‎to,‎ ‎jak‎ ‎zo baczymy‎ ‎niżej,‎ ‎Kleparz‎ ‎usiłuje‎ ‎stać‎ ‎się‎ ‎poważnym‎ ‎kon kurentem‎ ‎Krakowa,‎ ‎ciążąc‎ ‎do‎ ‎ustanowienia‎ ‎u‎ ‎siebie‎ ‎na

[madohora]

części‎ ‎tego‎ ‎obszaru‎ ‎koło‎ ‎kościoła‎ ‎św.‎ ‎Florjana‎ ‎utwo rzyć‎ ‎osobną‎ ‎gminę,‎ ‎jurydykę‎ ‎zwaną‎ ‎Alta‎ ‎civitas? Cel‎ ‎jaki‎ ‎mógł‎ ‎przyświecać‎ ‎Łokietkowi‎ ‎w‎ ‎założeniu odrębnej‎ ‎gminy‎ ‎mógł‎ ‎być‎ ‎taki‎ ‎sam,‎ ‎jak‎ ‎przy‎ ‎założeniu Nowego‎ ‎miasta‎ ‎w‎ ‎Okolę.‎ ‎Chciał‎ ‎on‎ ‎może‎ ‎szachować buntowniczych‎ ‎mieszczan‎ ‎krakowskich‎ ‎nietylko‎ ‎od‎ ‎po łudnia‎ ‎ale‎ ‎i‎ ‎od‎ ‎północy.‎ ‎Dokonał‎ ‎zaś‎ ‎tego‎ ‎przypuszczal nie‎ ‎koło‎ ‎1321‎ ‎r.,‎ ‎w‎ ‎którym‎ ‎po‎ ‎raz‎ ‎pierwszy‎ ‎mamy‎ ‎wia domość‎ ‎o‎ ‎Alta‎ ‎i‎ ‎Nova‎ ‎civitas. Plan‎ ‎stworzenia‎ ‎Nowego‎ ‎miasta‎ ‎w‎ ‎Okolę‎ ‎nie‎ ‎po wiódł‎ ‎się.‎ ‎Nie‎ ‎było‎ ‎tu‎ ‎warunków‎ ‎do‎ ‎rozwoju,‎ ‎bo‎ ‎grunt bagnisty,‎ ‎podmokły‎ ‎nie‎ ‎mógł‎ ‎zachęcać‎ ‎do‎ ‎osiedlania‎ ‎mimo, że‎ ‎obszar‎ ‎ten‎ ‎leżał‎ ‎przy‎ ‎trakcie‎ ‎handlowym.‎ ‎Zresztą‎ ‎Kra ków‎ ‎dobrze‎ ‎zapewne‎ ‎pilnował,‎ ‎by‎ ‎tuż‎ ‎pod‎ ‎bokiem‎ ‎nie urosła‎ ‎mu‎ ‎większa,‎ ‎niezależna‎ ‎od‎ ‎niego‎ ‎gmina,‎ ‎mogąca przy‎ ‎specjalnem‎ ‎poparciu‎ ‎królewskiem‎ ‎stanowić‎ ‎zcza- sem‎ ‎poważną‎ ‎konkurencję.‎ ‎Czuwał‎ ‎więc‎ ‎pilnie,‎ ‎by‎ ‎osada ta‎ ‎nie‎ ‎otrzymała‎ ‎jakichś‎ ‎przywilejów,‎ ‎a‎ ‎wreszcie‎ ‎posta rał‎ ‎się‎ ‎o‎ ‎to,‎ ‎że‎ ‎Nova‎ ‎civitas‎ ‎zlała‎ ‎się‎ ‎z‎ ‎Krakowem,‎ ‎a‎ ‎te- rytorjum‎ ‎jej‎ ‎wcielono‎ ‎do‎ ‎miasta.‎1‎) Co‎ ‎innego‎ ‎Alta‎ ‎civitas.‎ ‎Tej‎ ‎grupującej‎ ‎się‎ ‎poza‎ ‎mu- rami‎ ‎miejskiemi,‎ ‎oddalonej‎ ‎od‎ ‎centrum‎ ‎miasta‎ ‎mniej‎ ‎już obawiał‎ ‎się‎ ‎Kraków‎ ‎i‎ ‎zapewne‎ ‎nie‎ ‎bronił‎ ‎królowi‎ ‎zor ganizować‎ ‎tu‎ ‎osobnej‎ ‎gminy.‎ ‎Gminę‎ ‎zaś‎ ‎tern‎ ‎łatwiej‎ ‎było tu‎ ‎utworzyć,‎ ‎że‎ ‎nie‎ ‎trzeba‎ ‎było‎ ‎czekać‎ ‎dopiero‎ ‎na‎ ‎no wych‎ ‎osadników,‎ ‎niewątpliwie‎ ‎bowiem‎ ‎na‎ ‎tern‎ ‎terytorjum, tak‎ ‎szczęśliwem‎ ‎pod‎ ‎względem‎ ‎położenia‎ ‎już‎ ‎przed‎ ‎1321‎ ‎r. istniała‎ ‎większa‎ ‎osada‎ ‎wiejska,‎ ‎«suburbium»‎ ‎lokacyjnego Krakowa.

[madohora]

.

[madohora]

Krakowian.‎ ‎Kraków‎ ‎bowiem‎ ‎rozrastał‎ ‎się‎ ‎coraz‎ ‎bardziej i‎ ‎nie‎ ‎mógł‎ ‎juz‎ ‎pomieścić‎ ‎w‎ ‎sobie‎ ‎ludności‎ ‎zewsząd‎ ‎do niego‎ ‎napływającej.‎ ‎Zresztą‎ ‎lokacje‎ ‎tworzyły‎ ‎tylko‎ ‎od rębne‎ ‎organizmy‎ ‎gminne‎ ‎z‎ ‎osobnemi‎ ‎prawami.‎ ‎Jedność gospodarcza‎ ‎trwała‎ ‎w‎ ‎dalszym‎ ‎ciągu,‎ ‎a‎ ‎Kraków‎ ‎do‎ ‎końca zachował‎ ‎«prymat‎ ‎moralny‎ ‎i‎ ‎ekonomiczny))‎ ‎nad‎ ‎Kazi mierzem‎ ‎i‎ ‎Kleparzem.‎ ‎Zasadniczo‎ ‎więc‎ ‎Kraków‎ ‎popie rał‎ ‎rozwijanie‎ ‎się‎ ‎osobnych‎ ‎miast,‎ ‎ale‎ ‎musiał‎ ‎przecież bronić‎ ‎swych‎ ‎interesów.‎ ‎Na‎ ‎tem‎ ‎tle‎ ‎wyrasta‎ ‎dopiero antagonizm‎ ‎między‎ ‎Krakowem‎ ‎a‎ ‎Kleparzem.‎ ‎Kleparz‎ ‎po lokacji‎ ‎poczyna‎ ‎się‎ ‎szybko‎ ‎rozwijać,‎ ‎i‎ ‎wkrótce‎ ‎już‎ ‎staje się‎ ‎groźnym‎ ‎konkurentem‎ ‎dla‎ ‎Krakowa‎ ‎przez‎ ‎to,‎ ‎że‎ ‎król stwarza‎ ‎tu‎ ‎sobie‎ ‎z‎ ‎uszczerbkiem‎ ‎dla‎ ‎Krakowa‎ ‎źródło‎ ‎do chodów‎ ‎z‎ ‎wywozu‎ ‎napojów‎ ‎i‎ ‎wagi.‎ ‎Kraków‎ ‎więc‎ ‎miał‎ ‎po wody‎ ‎do‎ ‎tego,‎ ‎by‎ ‎z‎ ‎niechęcią‎ ‎spoglądać‎ ‎na‎ ‎rozwój‎ ‎Kleparza. Już‎ ‎w‎ ‎1367‎ ‎r.,‎ ‎a‎ ‎więc‎ ‎w‎ ‎rok‎ ‎po‎ ‎lokacji‎ ‎wielkorządca krakowski‎ ‎Bodzanta,‎ ‎nie‎ ‎zważając‎ ‎na‎ ‎przywileje‎ ‎miasta Krakowa,‎ ‎ustanawia‎ ‎na‎ ‎Kleparzu‎ ‎królewskie‎ ‎wozy‎ ‎z‎ ‎pi wem‎ ‎przejeżdżające‎ ‎i‎ ‎przez‎ ‎Kraków.‎1‎)‎ ‎W‎ ‎memorjale‎ ‎rok przed‎ ‎śmiercią‎ ‎królowi‎ ‎podanym‎ ‎miasto‎ ‎tłumaczy‎ ‎się, że‎ ‎murów,‎ ‎wież‎ ‎i‎ ‎mostów‎ ‎nie‎ ‎ma‎ ‎za‎ ‎co‎ ‎naprawiać. Uszczuplono‎ ‎mu‎ ‎bowiem‎ ‎dochody‎ ‎z‎ ‎wywozu‎ ‎napojów i‎ ‎wagi‎ ‎przez‎ ‎ustanowienie‎ ‎w‎ ‎mieście‎ ‎Florencji‎ ‎wywozu i‎ ‎wagi‎ ‎na‎ ‎dochód‎ ‎królewski.‎ ‎W‎ ‎dalszym‎ ‎ciągu‎ ‎skarży się‎ ‎miasto,‎ ‎że‎ ‎Kleparzanie‎ ‎zabrali‎ ‎mu‎ ‎część‎ ‎pastwisk miejskich‎ ‎od‎ ‎strony‎ ‎Mogiły.‎2‎)‎ ‎Mimo‎ ‎skargi‎ ‎król‎ ‎ani pastwisk‎ ‎nie‎ ‎zwrócił,‎ ‎ani‎ ‎wywozu‎ ‎napojów‎ ‎nie‎ ‎usunął. Kleparz‎ ‎rozwija‎ ‎się‎ ‎w‎ ‎dalszym‎ ‎ciągu‎ ‎pomyślnie.

[madohora]

saliter‎ ‎iurium‎ ‎et‎ ‎privilegiorum‎ ‎libertatum‎ ‎et‎ ‎immunita- tum‎ ‎tam‎ ‎spiritualium,‎ ‎quam‎ ‎saecularium...‎1‎)‎ ‎ale‎ ‎w‎ ‎sporze między‎ ‎obu‎ ‎miastami‎ ‎staje‎ ‎już‎ ‎wyłącznie‎ ‎po‎ ‎stronie Krakowa.‎ ‎Dnia‎ ‎17‎ ‎sierpnia‎ ‎1494‎ ‎r.‎ ‎wydaje‎ ‎wyrok‎ ‎orze kający,‎ ‎że‎ ‎Kleparzanie‎ ‎ze‎ ‎szkodą‎ ‎dla‎ ‎miasta‎ ‎Krakowa nie‎ ‎mogą‎ ‎utrzymywać‎ ‎wagi‎ ‎publicznej.‎ ‎Wolno‎ ‎im‎ ‎tylko w‎ ‎domach‎ ‎swych‎ ‎używać‎ ‎wag‎ ‎prywatnych‎ ‎do‎ ‎ważenia konopi,‎ ‎powrozów,‎ ‎smoły‎ ‎i‎ ‎t.‎ ‎p.‎ ‎przedmiotów,‎ ‎które‎ ‎nie podlegały‎ ‎prawu‎ ‎składu‎ ‎w‎ ‎Krakowie. Kleparzanom‎ ‎według‎ ‎postanowień‎ ‎tego‎ ‎dokumentu nie‎ ‎wolno‎ ‎zezwalać‎ ‎na‎ ‎skład‎ ‎towarów‎ ‎na‎ ‎Kleparzu,‎ ‎lecz cudzoziemców‎ ‎z‎ ‎towarami‎ ‎obowiązani‎ ‎są‎ ‎zawsze‎ ‎odsy łać‎ ‎do‎ ‎wagi‎ ‎głównej‎ ‎krakowskiej.‎ ‎Wkońcu‎ ‎zabrania‎ ‎im król‎ ‎szynkowania‎ ‎wina‎ ‎i‎ ‎piwa‎ ‎zagranicznego.‎ ‎Wolno‎ ‎im tylko‎ ‎szynkować‎ ‎piwo‎ ‎i‎ ‎miód‎ ‎w‎ ‎domu‎ ‎warzone.‎2‎) Widocznie‎ ‎jednak‎ ‎Kleparzanie‎ ‎nie‎ ‎zastosowali‎ ‎się do‎ ‎wyroku‎ ‎Olbrachta,‎ ‎skoro‎ ‎spory‎ ‎między‎ ‎Krakowem a‎ ‎Kleparzem‎ ‎trwają‎ ‎w‎ ‎dalszym‎ ‎ciągu‎ ‎i‎ ‎zkolei‎ ‎Aleksan der‎ ‎musi‎ ‎zająć‎ ‎się‎ ‎ich‎ ‎rozstrzygnięciem.‎ ‎I‎ ‎on‎ ‎bierze również‎ ‎stronę‎ ‎Krakowa‎ ‎i‎ ‎wydaje‎ ‎w‎ ‎1502‎ ‎roku‎ ‎nieko rzystny‎ ‎dla‎ ‎Kleparża‎ ‎wyrok:‎ ‎Nos‎ ‎decrevimus‎ ‎et‎ ‎Senten- ciavimus...‎ ‎opidum‎ ‎Clepardie‎ ‎et‎ ‎eius‎ ‎Incolas‎ ‎nullum‎ ‎ius aut‎ ‎munimentum‎ ‎habere‎ ‎ad‎ ‎predictam‎ ‎videlicet‎ ‎pensam generałem‎ ‎extendendam,‎ ‎sen‎ ‎erigendam,‎ ‎ad‎ ‎propinandas- que‎ ‎Swidniczensem‎ ‎et‎ ‎alias‎ ‎forenses‎ ‎cervisias,‎ ‎potusque extraneos,‎ ‎aut‎ ‎vina‎ ‎generis‎ ‎cuiuscumque..

[madohora]

żogą‎ ‎spłonęły,‎ ‎w‎ ‎którychto‎ ‎częściach‎ ‎miasta‎ ‎kilka‎ ‎świą tyń‎ ‎pańskich‎ ‎i‎ ‎wiele‎ ‎wspaniałych‎ ‎domów‎ ‎zniszczone)).‎1‎) Data‎ ‎pożaru‎ ‎nie‎ ‎jest‎ ‎definitywnie‎ ‎ustalona.‎ ‎Doku menty‎ ‎szpitala‎ ‎św.‎ ‎Ducha‎ ‎podają‎ ‎rok‎ ‎1527.‎2‎)‎ ‎Również według‎ ‎Bąkowskiego‎ ‎pożar‎ ‎zniszczył‎ ‎Kleparz‎ ‎w‎ ‎1527‎ ‎r.‎3‎) A.‎ ‎Chmiel‎ ‎zaś,‎ ‎Tomkowicz‎ ‎i‎ ‎cały‎ ‎szereg‎ ‎innych‎ ‎autorów odnoszą‎ ‎ten‎ ‎pożar‎ ‎do‎ ‎1528‎ ‎roku.‎ ‎Otóż‎ ‎nie‎ ‎może‎ ‎ulegać wątpliwości,‎ ‎że‎ ‎wielki‎ ‎ten‎ ‎pożar‎ ‎miał‎ ‎miejsce‎ ‎w‎ ‎1528‎ ‎r. Świadczy‎ ‎o‎ ‎tern‎ ‎najwyraźniej‎ ‎notatka,‎ ‎jaką‎ ‎mamy‎ ‎na odwrotnej‎ ‎stronie‎ ‎okładki‎ ‎drugiej‎ ‎z‎ ‎dochowanych‎ ‎do naszych‎ ‎czasów‎ ‎księgi‎ ‎ławników‎ ‎kleparskich.‎ ‎Czytamy tam:‎ ‎«Res‎ ‎memoratu‎ ‎digna‎ ‎et‎ ‎terribilissima‎ ‎anno‎ ‎domini Millesimo‎ ‎quingentesimo‎ ‎vigesimo‎ ‎octavo‎ ‎f.‎ ‎6.‎ ‎in‎ ‎crastino s.‎ ‎Adalberti,‎ ‎seu‎ ‎in‎ ‎profesto‎ ‎aut‎ ‎vigilia‎ ‎s-Marci‎ ‎hora‎ ‎de- cima‎ ‎nona...‎4‎)‎ ‎Nie‎ ‎wiadomo‎ ‎z‎ ‎jakich‎ ‎powodów‎ ‎pisarz‎ ‎nie dokończył‎ ‎owej‎ ‎zapiski,‎ ‎nie‎ ‎napisał‎ ‎co‎ ‎się‎ ‎wtedy‎ ‎stało. Najprawdopodobniej‎ ‎jednak‎ ‎taki‎ ‎miał‎ ‎być‎ ‎koniec:‎ ‎hora decima‎ ‎nona‎ ‎conflagrata‎ ‎est‎ ‎igne‎ ‎saevissimo‎ ‎civitas‎ ‎Cle- pardiensis

[madohora]

zdjęcie,‎ ‎dokonane‎ ‎przez‎ ‎Jerzego‎ ‎Głogowskiego.‎1‎)‎ ‎Budowa tej‎ ‎okrągłej‎ ‎już‎ ‎baszty‎ ‎przypada‎ ‎prawdopodobnie‎ ‎na okres‎ ‎późniejszy,‎ ‎może‎ ‎na‎ ‎wiek‎ ‎XVI. Między‎ ‎basztami‎ ‎stolarską‎ ‎i‎ ‎ciesielską,‎ ‎mniej‎ ‎więcej w‎ ‎tem‎ ‎miejscu,‎ ‎gdzie‎ ‎dziś‎ ‎Bibljoteka‎ ‎XX.‎ ‎Czartoryskich, znajdował‎ ‎się‎ ‎od‎ ‎końca‎ ‎XV‎ ‎w.‎ ‎arsenał‎ ‎miejski.‎ ‎Przy nim‎ ‎była‎ ‎ludwisarnia‎ ‎czyli‎ ‎odlewarnia‎ ‎dział‎ ‎miejskich.‎2‎) Wąskie‎ ‎międzymurza‎ ‎zajmowały‎ ‎ogrody.‎ ‎Do‎ ‎murów zaś‎ ‎miejskich‎ ‎«przytknięte»‎ ‎były‎ ‎domki‎ ‎drewniane,‎ ‎wy dzierżawiane‎ ‎ubogiej‎ ‎ludności,‎ ‎obowiązanej‎ ‎do‎ ‎płacenia z‎ ‎nich‎ ‎czynszu‎ ‎ziemnego‎ ‎na‎ ‎ratusz‎ ‎krakowski.‎3‎) U‎ ‎stóp‎ ‎muru‎ ‎zewnętrznego,‎ ‎w‎ ‎głębokiej‎ ‎i‎ ‎szerokiej fosie,‎ ‎biegła‎ ‎woda‎ ‎rzeki‎ ‎Budawy,‎ ‎sprowadzona‎ ‎w‎ ‎XIII‎ ‎w. z‎ ‎Mydlnik‎ ‎ku‎ ‎Krakowowi‎ ‎i‎ ‎poprowadzona‎ ‎naokoło‎ ‎mia sta‎ ‎przez‎ ‎Mikołaja‎ ‎Gerlaka,‎ ‎młynarza‎ ‎Wład.‎ ‎Łokietka.‎4‎) Budawa‎ ‎za‎ ‎dzisiejszym‎ ‎kościołem‎ ‎Beformatów‎ ‎wpadała do‎ ‎fosy‎ ‎miejskiej‎ ‎i‎ ‎okrążała‎ ‎miasto‎ ‎dwoma‎ ‎ramionami, łączącemi‎ ‎się‎ ‎w‎ ‎okolicy‎ ‎ul.‎ ‎Grodzkiej.‎5‎)‎ ‎Jedno‎ ‎jej‎ ‎ramię, oddzielające‎ ‎się‎ ‎przy‎ ‎młynie‎ ‎górnym,‎ ‎biegło‎ ‎wzdłuż murów‎ ‎ku‎ ‎ul.‎ ‎św.‎ ‎Marka,‎ ‎dalej‎ ‎koło‎ ‎bram‎ ‎Sławkow skiej,‎ ‎Florjańskiej,‎ ‎Mikołajskiej,‎ ‎ku‎ ‎klasztorowi‎ ‎Domini kanów,‎ ‎a‎ ‎zostało‎ ‎sztucznie‎ ‎przeprowadzone‎ ‎przez‎ ‎tychże Dominikanów,‎ ‎na‎ ‎co‎ ‎otrzymali‎ ‎w‎ ‎1286‎ ‎r.‎ ‎przywilej‎ ‎Le szka‎ ‎Czarnego.‎6‎)‎ ‎Chodziło‎ ‎im‎ ‎bowiem‎ ‎o‎ ‎wodę,‎ ‎któraby

[madohora]

wszystkiej‎ ‎rady‎ ‎i‎ ‎pospólstwa‎ ‎kleparskiego‎ ‎zaniósł‎ ‎skargę do‎ ‎grodu‎ ‎krak.‎ ‎przeciwko‎ ‎proboszczowi‎ ‎św.‎ ‎Ducha,‎ ‎iż on‎ ‎dał‎ ‎zbudować‎ ‎Błonie‎ ‎przed‎ ‎Kleparzem,‎ ‎za‎ ‎św.‎ ‎Wa lentym,‎ ‎u‎ ‎szubienic‎ ‎krakowskich,‎ ‎między‎ ‎wsią‎ ‎Krowo drzą‎ ‎a‎ ‎miastem‎ ‎Kleparzem‎ ‎leżące,‎ ‎które‎ ‎Błonie‎ ‎zawżdy było‎ ‎od‎ ‎pamięci‎ ‎ludzkiej‎ ‎próżne‎ ‎i‎ ‎od‎ ‎przodków‎ ‎jego nigdy‎ ‎niezabudowane,‎ ‎którego‎ ‎budowania‎ ‎zawsze‎ ‎bro niono‎ ‎z‎ ‎Wielkich‎ ‎Bządów‎ ‎zamku‎ ‎krak.‎ ‎dla‎ ‎wielu‎ ‎przy czyn.‎ ‎Iż‎ ‎tam‎ ‎lud‎ ‎szykowano‎ ‎na‎ ‎przyjazd‎ ‎króla‎ ‎tak‎ ‎pie szy,‎ ‎jako‎ ‎i‎ ‎jezdny‎ ‎i‎ ‎było‎ ‎tam‎ ‎zawsze‎ ‎wolno‎ ‎z‎ ‎miasta Kleparza‎ ‎bydło‎ ‎wszystko‎ ‎na‎ ‎paszę‎ ‎wyganiać.‎ ‎Ludziom, którzy‎ ‎z‎ ‎wszelakiemi‎ ‎potrzebami‎ ‎przyjeżdżali‎ ‎na‎ ‎targi, wolno‎ ‎tam‎ ‎było‎ ‎stawać‎ ‎i‎ ‎paść. Na‎ ‎którem‎ ‎to‎ ‎Błoniu‎ ‎proboszcz‎ ‎pomieniony‎ ‎do zwolił‎ ‎nabudować‎ ‎domów‎ ‎i‎ ‎karczm‎ ‎gościnnych,‎ ‎w‎ ‎któ rych‎ ‎stawa‎ ‎gości‎ ‎dosyć‎ ‎i‎ ‎złodziejstwa‎ ‎i‎ ‎nierządnic‎ ‎i‎ ‎hul- tajów‎ ‎tam‎ ‎się‎ ‎chowa‎ ‎siła,‎ ‎którzy‎ ‎w‎ ‎nocy‎ ‎wyszedłszy kradną,‎ ‎odzierają‎ ‎w‎ ‎mieście‎ ‎Kleparzu.‎ ‎Tamże‎ ‎oświad czono‎ ‎jest,‎ ‎iż‎ ‎tam‎ ‎w‎ ‎tych‎ ‎domiech‎ ‎dosyć‎ ‎przekupniów, którzy‎ ‎każdą‎ ‎rzecz‎ ‎pierwej‎ ‎przekupią‎ ‎przed‎ ‎miastem, a‎ ‎potem‎ ‎do‎ ‎miasta‎ ‎niosą,‎ ‎a‎ ‎w‎ ‎dwójnasób‎ ‎drożej‎ ‎przedają. Tamże‎ ‎świadczono‎ ‎też,‎ ‎iż‎ ‎w‎ ‎tych‎ ‎domiech‎ ‎piekarze mieszkają,‎ ‎którzy‎ ‎skupują‎ ‎zboża,‎ ‎niedopuszczając‎ ‎do miasta‎ ‎Kleparza‎ ‎na‎ ‎chleby;‎ ‎a‎ ‎mielą‎ ‎w‎ ‎młyniech‎ ‎po stronnych,‎ ‎opuszczając‎ ‎młyny‎ ‎Króla‎ ‎J.‎ ‎Mci.‎ ‎Z‎ ‎którego zabudowania‎ ‎i‎ ‎takich‎ ‎ludzi‎ ‎przechowania‎ ‎miasto‎ ‎Kleparz wielką‎ ‎szkodę‎ ‎ma». Na‎ ‎tychże‎ ‎Błoniach‎ ‎już‎ ‎w‎ ‎XV‎ ‎w.‎ ‎miała‎ ‎stać‎ ‎szu bienica‎ ‎krakowska.‎1‎)‎ ‎Część‎ ‎Błoń‎ ‎wzdłuż‎ ‎wsi‎ ‎Krowo drzy‎ ‎zwała‎ ‎się‎ ‎«Szańce»‎ ‎—‎ ‎stationes‎ ‎militum‎ ‎vulgo «Szańce».‎ ‎Tu‎ ‎nie‎ ‎wolno‎ ‎było‎ ‎stawiać‎ ‎żadnych‎ ‎zabudo wań,‎ ‎albowiem‎ ‎pole‎ ‎to‎ ‎miało‎ ‎służyć‎ ‎na‎ ‎wojenne‎ ‎ćwiczenia

[madohora]

kolwiek‎ ‎wytyczenie‎ ‎i‎ ‎rozgraniczenie‎ ‎ulic‎ ‎i‎ ‎placów,‎ ‎nie wiadomo.‎ ‎W‎ ‎każdym‎ ‎razie‎ ‎wytyczanie‎ ‎ulic‎ ‎napotykać musiało‎ ‎na‎ ‎przeszkody‎ ‎w‎ ‎terenie‎ ‎i‎ ‎w‎ ‎dawnej‎ ‎pracy ludzi. Przez‎ ‎terytorjum‎ ‎Kleparza‎ ‎bowiem‎ ‎od‎ ‎najdawniej szych‎ ‎czasów‎ ‎(str.‎ ‎8—9)‎ ‎biegły‎ ‎dwa‎ ‎trakty,‎ ‎wiodące‎ ‎do Wielkopolski.‎ ‎Wiemy‎ ‎już,‎ ‎jak‎ ‎wielkie‎ ‎znaczenie‎ ‎miały te‎ ‎gościńce‎ ‎dla‎ ‎rozwoju‎ ‎pierwotnej‎ ‎osady‎ ‎koło‎ ‎kościoła św.‎ ‎Florjana.‎ ‎One‎ ‎również‎ ‎zadecydowały‎ ‎o‎ ‎tern,‎ ‎że‎ ‎tu właśnie,‎ ‎wciśnięte‎ ‎niejako‎ ‎pomiędzy‎ ‎oba‎ ‎te‎ ‎gościńce, powstało‎ ‎lokowane‎ ‎miasto.‎ ‎Miejsce‎ ‎to‎ ‎mogło‎ ‎być‎ ‎nawet celowo‎ ‎wybrane,‎ ‎bo‎ ‎było‎ ‎na‎ ‎tyle‎ ‎obszerne,‎ ‎by‎ ‎na‎ ‎niem wytyczyć‎ ‎rynek‎ ‎i‎ ‎przeprowadzić‎ ‎uliczki.‎ ‎Gościńce‎ ‎te były‎ ‎również‎ ‎czynnikiem,‎ ‎mającym‎ ‎ogromny‎ ‎wpływ‎ ‎na rozwój‎ ‎miasta‎ ‎Kleparza,‎ ‎na‎ ‎jego‎ ‎rozrost‎ ‎i‎ ‎zadecydowały o‎ ‎tem,‎ ‎że‎ ‎mogło‎ ‎się‎ ‎tu‎ ‎rozwinąć,‎ ‎przynajmniej‎ ‎na‎ ‎małą skalę,‎ ‎życie‎ ‎handlowe‎ ‎i‎ ‎gospodarcze. Jedna‎ ‎z‎ ‎tych‎ ‎dróg,‎ ‎t.‎ ‎zw.‎ ‎((gościniec‎ ‎wielkopolski)), wiodła‎ ‎również‎ ‎i‎ ‎do‎ ‎Śląska,‎ ‎stąd‎ ‎często‎ ‎zwano‎ ‎ją‎ ‎((ślą ską)).‎ ‎Przed‎ ‎lokacją‎ ‎Krakowa,‎ ‎nim‎ ‎się‎ ‎uregulowało‎ ‎i‎ ‎za budowało‎ ‎śródmieście,‎ ‎biegła‎ ‎na‎ ‎południe‎ ‎ku‎ ‎Wiśle, wzdłuż‎ ‎frontów‎ ‎najstarszych‎ ‎kościołów‎ ‎św.‎ ‎Jana,‎ ‎P.‎ ‎Marji, św.‎ ‎Wojciecha‎ ‎i‎ ‎św.‎ ‎Andrzeja.‎1‎) Częścią‎ ‎owego‎ ‎gościńca‎ ‎wielkopolskiego‎ ‎jest‎ ‎znana nam‎ ‎od‎ ‎XV‎ ‎w.‎ ‎ul.‎ ‎Długa. Kiedy‎ ‎powstała‎ ‎nazwa‎ ‎ulicy‎ ‎Długiej,‎ ‎nie‎ ‎wiadomo. Jeszcze‎ ‎po‎ ‎lokacji‎ ‎z‎ ‎1366‎ ‎r.‎ ‎spotykamy‎ ‎tylko‎ ‎określenia: ...ante‎ ‎portam‎ ‎Slavcoviensem,‎2‎)‎ ‎lub‎ ‎...vor‎ ‎dem‎ ‎Slokisschen tore...‎3‎)‎ ‎—‎ ‎Dopiero‎ ‎w‎ ‎1446‎ ‎r.‎ ‎po‎ ‎raz‎ ‎pierwszy‎ ‎występuje

[madohora]

W‎ ‎spisie‎ ‎domów‎ ‎z‎ ‎1690‎ ‎r.‎ ‎wymieniono‎ ‎rynek‎ ‎«circulus» z‎ ‎wieloma‎ ‎już‎ ‎kamienicami‎ ‎murowanemi.’) Na‎ ‎środku‎ ‎owego‎ ‎rynku‎ ‎stał‎ ‎ratusz‎ ‎z‎ ‎wieżą‎ ‎drew ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎nianą,‎zbliżoną‎u‎góry‎do‎wieży‎dzisiejszej‎Marjackiej.‎*‎2‎) Po‎ ‎raz‎ ‎pierwszy‎ ‎wspominają‎ ‎o‎ ‎nim‎ ‎źródła‎ ‎w‎ ‎1465‎ ‎r.‎3‎) O‎ ‎tern,‎ ‎że‎ ‎znajdował‎ ‎się‎ ‎na‎ ‎środku‎ ‎rynku,‎ ‎świadczy‎ ‎za piska‎ ‎w‎ ‎((Rewizji‎ ‎miasta‎ ‎Kleparza‎ ‎z‎ ‎1675‎ ‎r.:‎ ‎...in‎ ‎medio circuli,‎ ‎plac‎ ‎pusty,‎ ‎kędy‎ ‎był‎ ‎ratusz®.‎4‎)‎ ‎Ratusz‎ ‎ten‎ ‎wi dzimy‎ ‎u‎ ‎Essenweina‎ ‎na‎ ‎tabl.‎ ‎VII‎ ‎i‎ ‎VIII‎ ‎i‎ ‎na‎ ‎miedzio rycie‎ ‎Mateusza‎ ‎Meriana‎ ‎i‎ ‎Korneljusza‎ ‎Visscher‎ ‎de‎ ‎Jonge, przedstawiającym‎ ‎Kraków‎ ‎wraz‎ ‎z‎ ‎przedmieściami’‎ ‎na pocz.‎ ‎XVII‎ ‎w.‎5‎)‎ ‎Na‎ ‎planie‎ ‎z‎ ‎1744‎ ‎r.‎ ‎zaznaczony‎ ‎jest‎ ‎ra tusz‎ ‎na‎ ‎środku‎ ‎placu‎ ‎kwadratowego,‎ ‎zajmującego‎ ‎część placu,‎ ‎dziś‎ ‎zwanego:‎ ‎Rynek‎ ‎Kleparski.‎ ‎W‎ ‎1906‎ ‎r.‎ ‎przy kopaniu‎ ‎kanałów‎ ‎odkryto‎ ‎ślady‎ ‎dawnego‎ ‎ratusza‎ ‎na Kleparzu.‎6‎) Do‎ ‎jednego‎ ‎z‎ ‎południowych‎ ‎rogów‎ ‎rynku‎ ‎przy tykały‎ ‎prawie‎ ‎jatki‎ ‎rzeźnicze,‎ ‎zbudowane‎ ‎w‎ ‎prostokąt.‎7‎) Mniej‎ ‎więcej‎ ‎w‎ ‎ten‎ ‎sposób‎ ‎zaznaczone‎ ‎są‎ ‎na‎ ‎planie Puczka.‎ ‎Jatki‎ ‎te‎ ‎stały‎ ‎obok‎ ‎siebie‎ ‎w‎ ‎dwu‎ ‎szeregach i‎ ‎były‎ ‎zwrócone‎ ‎bardziej‎ ‎na‎ ‎wschód,‎ ‎o‎ ‎czem‎ ‎świadczy łyby‎ ‎zapiski‎ ‎z‎ ‎1506‎ ‎i‎ ‎1521‎ ‎r.‎ ‎...medietatem‎ ‎maccelli‎ ‎car- nium...‎ ‎usque,‎ ‎versus‎ ‎orientem‎ ‎in‎ ‎Cleparzs...‎8‎)‎ ‎i‎ ‎zapiska z‎ ‎1513‎ ‎r.‎ ‎...maccellum‎ ‎...ex‎ ‎opposito‎ ‎medietatis‎ ‎maccelli.

[madohora]

Najwcześniejszą‎ ‎wzmiankę‎ ‎o‎ ‎ulicy‎ ‎Krowiej‎ ‎mamy w‎ ‎1521‎ ‎i.‎ ‎...domum‎ ‎in‎ ‎platea‎ ‎vaccarum...‎1‎),‎ ‎następnie w‎ ‎1523‎ ‎r.‎2‎)‎ ‎Nazwa‎ ‎więc‎ ‎ulicy‎ ‎św.‎ ‎Walentego‎ ‎była‎ ‎wcze śniejszą.‎ ‎W‎ ‎1531‎ ‎r.‎ ‎zaznaczono‎ ‎wyraźnie‎ ‎...aream‎ ‎in‎ ‎pla tea‎ ‎s.‎ ‎Valentini,‎ ‎sen‎ ‎vaccarum...,‎3‎)‎ ‎podobnie‎ ‎w‎ ‎1540‎ ‎r.‎4‎) Nie‎ ‎może‎ ‎więc‎ ‎być‎ ‎najmniejszej‎ ‎wątpliwości,‎ ‎że‎ ‎jedna i‎ ‎ta‎ ‎sama‎ ‎ulica‎ ‎zwała‎ ‎się‎ ‎raz‎ ‎ulicą‎ ‎św.‎ ‎Walentego,‎ ‎drugi raz‎ ‎Krowią.‎ ‎O‎ ‎tern‎ ‎mógłby‎ ‎jeszcze‎ ‎świadczyć‎ ‎fakt,‎ ‎że często‎ ‎spotykamy‎ ‎wiadomości‎ ‎o‎ ‎tym‎ ‎samym‎ ‎domu,‎ ‎któ- iego‎ ‎położenie‎ ‎zaznaczono‎ ‎raz‎ ‎na‎ ‎ulicy‎ ‎Krowiej,‎ ‎innym razem‎ ‎zaś‎ ‎na‎ ‎ulicy‎ ‎św.‎ ‎Walentego.‎5‎) Możnaby‎ ‎jeszcze‎ ‎przypuszczczać,‎ ‎że‎ ‎tylko‎ ‎część‎ ‎tej ulicy,‎ ‎bliższą‎ ‎kościoła‎ ‎i‎ ‎szpitala‎ ‎św.‎ ‎Walentego,‎ ‎zwano ...platea‎ ‎s.‎ ‎Valentini...;‎ ‎część‎ ‎zaś‎ ‎dalszą,‎ ‎położoną‎ ‎bardziej na‎ ‎wschód‎ ‎w‎ ‎pobliżu‎ ‎już‎ ‎kościoła‎ ‎śfr.‎ ‎Florjana‎ ‎...platea vaccarum...‎ ‎Dziwną‎ ‎dosyć‎ ‎nazwę‎ ‎ulicy‎ ‎Krowiej‎ ‎możnaby tłumaczyć‎ ‎tern,‎ ‎że‎ ‎przez‎ ‎tę‎ ‎ulicę‎ ‎zapewne‎ ‎Kleparzanie gnali‎ ‎swe‎ ‎krowy‎ ‎na‎ ‎pastwiska‎ ‎ku‎ ‎Mogile,‎ ‎które‎ ‎swego czasu‎ ‎zabrali‎ ‎mieszczanom‎ ‎krakowskim.‎ ‎Na‎ ‎planie‎ ‎z‎ ‎1744‎ ‎r. zaznaczona‎ ‎jest‎ ‎już‎ ‎tylko‎ ‎jedna‎ ‎nazwa‎ ‎tej‎ ‎ulicy,‎ ‎miano wicie‎ ‎właśnie‎ ‎Krowia. W‎ ‎spomniałam‎ ‎już‎ ‎wyżej,‎ ‎że‎ ‎w‎ ‎przeciwną‎ ‎stronę ulica‎ ‎ta‎ ‎prowadziła‎ ‎do‎ ‎kościołów‎ ‎św.‎ ‎Krzyża‎ ‎i‎ ‎św.‎ ‎Wa lentego.‎ ‎W‎ ‎1500‎ ‎r.‎ ‎czytamy‎ ‎...domum‎ ‎iuxta‎ ‎valvam‎ ‎sen viam,‎ ‎qua‎ ‎itur‎ ‎de‎ ‎Cleparzs‎ ‎ad‎ ‎eccl.‎ ‎s.‎ ‎Crucis‎ ‎et‎ ‎s.‎ ‎Va lentini...‎6‎)‎ ‎W‎ ‎zapisce‎ ‎tej‎ ‎dziwi‎ ‎słowo‎ ‎«valvam».‎ ‎O‎ ‎jaką bramę‎ ‎tu‎ ‎chodzi?‎ ‎Ponieważ‎ ‎w‎ ‎tym‎ ‎samym‎ ‎roku‎ ‎inna zapiska‎ ‎mówi‎ ‎o‎ ‎domu‎ ‎«circa‎ ‎valvam‎ ‎s.‎ ‎Valentini)),‎7‎) więc‎ ‎sądzę,‎ ‎że‎ ‎i‎ ‎w‎ ‎pierwszym‎ ‎wypadku‎ ‎chodzi‎ ‎o‎ ‎bramę św.‎ ‎Walentego.‎ ‎Wobec‎ ‎tego‎ ‎jednak‎ ‎że,‎ ‎jak‎ ‎już‎ ‎wiemy,‎ ‎Kleparz

[madohora]

i‎ ‎następnie‎ ‎w‎ ‎1258‎ ‎r.?‎ ‎Wydaje‎ ‎się‎ ‎to‎ ‎dosyć‎ ‎prawdopo- dobnem.‎ ‎Nie‎ ‎znajdujemy‎ ‎bowiem‎ ‎nigdzie‎ ‎jakiejkolwiek wiadomości‎ ‎o‎ ‎tern,‎ ‎by‎ ‎miasto‎ ‎nabywało‎ ‎tu‎ ‎jakieś‎ ‎grunta. Widocznie‎ ‎Łokietek,‎ ‎wyznaczając‎ ‎obszar‎ ‎na‎ ‎jurydykę «Alta‎ ‎civitas»‎ ‎na‎ ‎terytorjum,‎ ‎będącem‎ ‎własnością‎ ‎Kra kowa,‎ ‎pozostawił‎ ‎miastu‎ ‎część‎ ‎tych‎ ‎gruntów. Mogło‎ ‎też‎ ‎być‎ ‎inaczej.‎ ‎Król,‎ ‎rozgniewany‎ ‎na‎ ‎nie wdzięcznych‎ ‎mieszczan,‎ ‎których‎ ‎nie‎ ‎udało‎ ‎mu‎ ‎się‎ ‎pozy skać‎ ‎obszernemi‎ ‎przywilejami‎ ‎w‎ ‎1306‎ ‎r.‎ ‎nadanemi,‎ ‎mógł na‎ ‎razie‎ ‎odebrać‎ ‎miastu‎ ‎cały‎ ‎ten‎ ‎obszar,‎ ‎a‎ ‎później‎ ‎do piero‎ ‎wraz‎ ‎z‎ ‎odebranemi‎ ‎również‎ ‎przywilejami‎ ‎zwró cić‎ ‎część‎ ‎tego‎ ‎terytorjum‎ ‎za‎ ‎kościołem‎ ‎św.‎ ‎Filipa i‎ ‎Jakóba. Mieszkańcy‎ ‎tego‎ ‎obszaru‎ ‎posiadali‎ ‎tu‎ ‎t.‎ ‎zw.‎ ‎«predia». Predium‎ ‎był‎ ‎to‎ ‎pewien‎ ‎obszar‎ ‎gruntów,‎ ‎stąnowiący zwykle‎ ‎odrębny‎ ‎folwarczek‎ ‎z‎ ‎osobnym‎ ‎dworem.‎ ‎Te‎ ‎fol- warczkowe‎ ‎części,‎ ‎połączone‎ ‎były‎ ‎zwykle‎ ‎z‎ ‎posiadaniem kmieci‎ ‎pańszczyźnianych.’)‎ ‎Tych‎ ‎jednak‎ ‎na‎ ‎owem‎ ‎wspo- mnianem‎ ‎terytorjum‎ ‎nie‎ ‎spotykamy.‎ ‎Widocznie‎ ‎mie szkała‎ ‎tu‎ ‎drobna‎ ‎szlachta,‎ ‎która‎ ‎kmieci‎ ‎nie‎ ‎miała.‎ ‎Obok szlachty‎ ‎mieszkali‎ ‎tu‎ ‎i‎ ‎mieli‎ ‎folwarki‎ ‎(allodia)‎ ‎mieszcza nie‎ ‎krakowscy‎ ‎i‎ ‎kleparscy. W‎ ‎1437‎ ‎r.‎ ‎nabywa‎ ‎tu‎ ‎folwark,‎ ‎allodium,‎ ‎Grzegorz Arnsberg,‎ ‎znany‎ ‎wójt‎ ‎krakowski.‎2‎)‎ ‎W‎ ‎1442‎ ‎r.‎ ‎sprzedaje go‎ ‎szlachcicowi‎ ‎Grzymale.‎3‎)‎ ‎W‎ ‎1437‎ ‎r.‎ ‎kupuje‎ ‎tu‎ ‎rolę i‎ ‎predium‎ ‎Maczek‎ ‎Sirwadka,‎ ‎obywatel‎ ‎kleparski‎ ‎i‎ ‎jego pasierb‎ ‎Piotr,‎ ‎znany‎ ‎«clericus».‎4‎)‎ ‎W‎ ‎1497‎ ‎r.‎ ‎ma‎ ‎tu‎ ‎rolę Stanisław‎ ‎Morsztyn‎ ‎i‎ ‎t.‎ ‎d.‎5‎) Mieszkańcy‎ ‎tego‎ ‎terytorjum‎ ‎i‎ ‎posiadający‎ ‎tu‎ ‎rolę