Kraków, dzielnice i okolice IX

[madohora]

Pod kościołem spoczywa o. Jakub Wujek, pierwszy tłumacz Biblii na język polski. Kościół wchodzi w skład tzw. Małopolskiego Szlaku Bożogrobców.

[madohora]

W ufundowanej przez Katarzynę Kotlicką i Kaspra Paulego poświęconej w 1609 roku kaplicy Matki Boskiej Bolesnej (początkowo pełniącej rolę kruchty, a potem do 1731 roku pw. św. Anny) wisi obraz Matki Boskiej Jurowickiej, uważany przez wyznawców za cudowny, czczony w Jurowiczach na Polesiu, a w 1886 roku ofiarowany krakowskim jezuitom. W 1913 roku nad kaplicą zbudowano pseudorenesansową kopułę z latarnią. Świątynia dysponuje 16-głosowymi organami.

[madohora]

Za kościołem budynek kurii

[madohora]

KRAKÓW. KOŚCIÓŁ ŚWIĘTEJ BARBARY - www.diecezja.pl

[madohora]

Gdy wróciła do domu, ojciec dowiedział się o tym i postanowił uwięzić ją w wieży. Trzymał tam i głodził tak długo, aż Barbara miałaby odstąpić od swoich przekonań. Niestety nie udało się ojcu zmusić córki do powrotu na pogaństwo. Zaprowadził ją do miejscowego sędziego, ten skazał ją na biczowanie i wtrącenie do lochu. Po wymierzonej karze, nocą przybył do Barbary Anioł aby zagoić jej rany i udzielić jej komunii świętej. Zdziwiony sędzia wydał nowy wyrok. Kazał ją bić maczugami, przypalać pochodniami i obciąć piersi, następnie tak oszpeconą, poranioną i nagą kazał przeprowadzić przez miasto. Lecz niespodziewanie zjawił się ten sam anioł i okrył Barbarę białym płótnem. Sędzia wiedział, że torturami niczego nie osiągnie. Kazał ściąć dziewczynę mieczem, a na jej kata wyznaczył jej ojca. Kiedy ojciec zadał śmierć córce, zrazu spłonął od uderzenia pioruna. A dział się to wszystko za czasów rządu cesarza Maksymiliana Galeriusza, około roku 305.

[madohora]

Już w pierwszej ćwierci XIII wieku istniał kościół mariacki. W roku 1222, kiedy sprowadzono do Krakowa Dominikanów i osadzano ich w kościele Świętej Trójcy, biskup krakowski- Iwo Odrowąż przeniósł parafię miejską do kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny. Świątynia mariacka stała się farą miejską, co powodowało jej rozbudowę i prowadziło do zwiększenia jej majestatu oraz znaczenia. W średniowieczu wokół kościołów miejskich urządzano cmentarze, okalano je murem. Tak też uczyniono z terenem wokół fary krakowskiej. Im bardziej rozrastał się Kraków, tym bardziej potężniała jego parafia. Powstała potrzeba stworzenia kaplicy parafialnej. Pierwsza wzmianka o takiej pochpodzi już 1338 roku. Kaplica, którą opiekowała się patronka dobrej śmierci- Barbara ufundował w drugiej ćwierci XIV wieku rajca miejski- Mikołaj Wierzynek. Kościół znacznie rozbudowano za sprawą funduszy królowej Jadwigi i erygowano go w roku 1394. Pełną budowę ukończono osiem lat później. Sto lat potem, po roku 1488, z inicjatywy rajcy miejskiego Adama Szwarca wzniesiono kaplicę ogrójcową, ustawioną przy samym wejściu do kościoła. Ten późnogotycki zespół rzeźb i malowideł powstał w warsztacie wita Stwosza, prawdopodobnie jest dziełem jego syna- Józefa.

[madohora]

Wchodząc do kościoła, po lewej stronie mijamy zespół rzeźb. Stworzony, w warsztacie Wita Stwosza (być może przez jego syna- Józefa), pod koniec XV wieku wizerunek przedstawia modlącego się Chrystusa w ogrodzie oliwnym. Zaraz za nim apostołowie, którzy zamiast go wspierać w godzinie śmierci, usnęli snem głębokim. Kompozycję dopełniają malowidła ścienne przedstawiające Judasza Iskariotę, który wraz z wojskiem rzymskim kroczy w stronę ogrodu by wydać Zbawcę.

[madohora]

Na pierwszym widzimy świętego Franciszka Borgiasza z Cecylią i biblijnym Dawidem.
Na kolejnym- wizerunek Franciszka Ksawerego.
Na trzecim znajduje sie święty Ignacy Loyola wśród personifikacji czterech kontynentów.
Z czwartego na wiernych spogląda patronka kościoła- święta Barbara, a towarzyszą jej święte dziewice: Agnieszka, Katarzyna, Apolonia i Agata.
Zaś przed samym ołtarzem widzimy Matkę Boską w typie sacra conversatione. W tej świętej rozmowie udział biorą najwięksi chrześcijańscy teologowie: Augustyn, Hieronim, Cyryl i Tomasz z Akwinu.

[madohora]

W ściennej niszy, niedaleko ołtarza znajduje się figura Piety, bolesnej matki, trzymającej na kolanach zmarłego Chrystusa. Przedstawienie to pochodzi również z XV stulecia. Nie jest pieta przedstawieniem biblijnym czy historycznym. Jest to wymyślony wizerunek Marii, nigdy nie określono by taka scena miała miejsce w historii. Zaś sama postawa matki Bożej stwierdza o jej cnocie i jest aktem posłuszeństwa wobec Boga i miłosierdzia wobec ludzi szukających w niej ukojenia.

[madohora]

W kościele, pod podłogą, pochowany jest Jakub Wujek- pierwszy polski tłumacz Pisma Świętego.

[madohora]

Grób legendarnego tłumacza Biblii, w dość makabryczny i niespotykany sposób pochowana mieszkanka Krakowa, która zmarła w opinii świętości i zdumiewający powód zakazu rozbudowy kościoła. Niepozorny, choć wyjątkowo uroczy kościół św. Barbary w Krakowie, ukryty (dosłownie!) w cieniu kościoła Mariackiego, skrywa wiele tajemnic.

[madohora]

W ciągu ostatnich dwustu lat do krypt wchodzono kilka razy. Kilka z nich otwarto w latach siedemdziesiątych XIX w. Później ekspedycję powtórzono na początku XX w. W 1950 r. krypty udostępniono pewnej studentce, która przygotowywała pracę magisterską o architekturze kościoła. Wówczas to, jak przeczytać można w pewnej relacji: „marmurowe płyty podnosili sami jezuici, bez udziału fachowców. Otwarto cztery krypty, piąta zaś płyta nie dała się ruszyć”. Później w latach sześćdziesiątych przeprowadzono kolejne badania. Po raz ostatni krypty otwarto w 2005 r., podczas ostatniej renowacji kościoła.

[madohora]

Gdy z początkiem XVII w. jezuici starali się o pozwolenie na rozbudowę świątyni, sprzeciwili się temu nie tylko krakowscy radni, ale także proboszcz kościoła Mariackiego. Motywował to tak: „wielu ciśnie się do jezuitów, którzy mają na to rozmaite powaby, a do kościoła mariackiego idą tylko ci, co się nie zmieszczą w kaplicy Barbary”. Dalej proboszcz argumentował, że jeśli powiększy się kościół św. Barbary, to wtedy nikt już nie przyjdzie do kościoła parafialnego. Cały problem dotyczył jednak nie tyle kwestii duszpasterskich, co finansowych. Proboszcz wprawdzie tłumaczył się, iż jest przyjacielem jezuitów, w ich kolegium pobierał nauki, dzięki ich poparciu został proboszczem kościoła Mariackiego i bywał także na kreacjach w ich domu zakonnym, jednak uważał, że jezuici wtrącają się do życia kościoła parafialnego. „Całą kaplicę zasklepili grobami, a gdyby ją powiększyli, to i więcej grobów by zbudowali, przez co kościół Mariacki straciłby dochody z okazji pogrzebów”.

[madohora]

Prace, jakie prowadzono na całym Placu Mariackim równolegle z remontem kościoła, odkryły wiele innych pochówków – kiedyś był to przecież teren cmentarza. Niektóre szkielety znajdowały się bardzo płytko. Co ciekawe, podczas prac odkopano także szkielet konia, który być może został pochowany razem z jego właścicielem? Wszystko to świadczy o tym, iż wchodząc do starych kościołów, niejednokrotnie stąpamy po całych wiekach historii. Warto więc podziwiać nie tylko detale architektoniczne i bogaty wystrój wnętrza tych świątyń, ale także zamyślić się nad życiem tych wszystkich, po których kościach – zupełnie nieświadomie – depczemy.

[madohora]

Były one zmieniane kilkakrotnie. Na miejscu gotyckiego ołtarza św. Krzyża istnieje od 1618 roku ołtarz św. Stanisława Kostki SJ. Obecny jego kształt pochodzi z 1767 roku i zawiera kilka obrazów. Spośród nich główny przedstawia św. Ignacego Loyolę SJ w czasie jego wizji w La Storta w 1537 roku. Nad nim znajduje się obraz mniejszy św. Franciszka Borgiasza SJ, poniżej zaś obraz św. Józefa z Dzieciątkiem Jezus. Znajduje się tam też od 1897 roku obraz św. Stanisława Kostki, przywieziony z Rzymu ok. 1600 roku i będący kopią (ze zmienionym tłem) najstarszego obrazu św. Stanisława, znajdującego się w kościele św. Andrzeja na Kwirynale. Ołtarz Najświętszego Serca Pana Jezusa pochodzi sprzed 1767 roku. Znajdujący się w nim obraz Najświętszego Serca Jezusa zasłonięty jest obrazem św. Franciszka Ksawerego SJ. Nad nim widnieje obraz obraz św. Alojzego Gonzagi SJ, poniżej zaś obraz św. Zyty, patronki stowarzyszenia istniejącego kiedyś przy kościele św. Barbary. Ołtarz Opatrzności pochodzi z XVIII wieku. Widzimy w nim scenę ukazującą Pana Jezusa rozmnażającego chleb. Kościół otrzymał ten obraz od Kongregacji Kupieckiej w 1808 roku. Przez jakiś czas w ołtarzu znajdował się obraz Matki Boskiej Jurowickiej, a w roku 1916 umieszczono obraz jezuickiego męczennika św. Andrzeja Boboli. Na ołtarzu stoi obraz karmelitanki, św Teresy od Dzieciątka Jezus.

[madohora]

W 1645 roku prefekt kościoła ks. Jakub Kośniński SJ postarał się o duże obrazy na ściany boczne kościoła. Są to kolejno: Praca misyjna św. Franciszka Ksawerego (1506-1552), misjonarza jezuickiego w Indiach portugalskich, na Molukach i w Japonii. Obraz powołania do zakonu jezuitów św. Franciszka Borgiasza (1510-1572), księcia Gandii. Przedstawia wydarzenie z 1539 roku, kiedy Franciszek odwoził ciało cesarzowej Izabeli do grobów królewskich. Przed pogrzebem otworzono trumnę w celu stwierdzenia tożsamości. Widok zeszpeconej, a niegdyś pięknej twarzy, ukazał mu znikomość wartości doczesnych. Franciszek ubrany jest w suknię jezuicką, chociaż był wówczas jeszcze wicekrólem Katalonii. Po śmierci żony wstąpił do Towarzystwa Jezusowego (1546) i został trzecim generałem zakonu (1565-1572). Obraz świątobliwej Barbary Lang (1567-1621), kalekiej córki wójta krakowskiego Jana Langa, słynącej z wielkiej pobożności, ale również hojności i licznych darowizn na rzecz kościoła. W dzieciństwie złamała nogę i mimo długiej kuracji pozostała kaleką, resztę życia chodząc o kulach. W czternastym roku życia złożyła ślub panieństwa. Praktykowała nabożeństwo do ukrzyżowanego Chrystusa. Zmarła w opinii świętości. Brak bliższych informacji o pochodzeniu tego obrazu. Nieznany jest również los zaginionego jej portretu z 1768 roku, namalowanego na desce. Męczeństwo św. Katarzyny Aleksandryjskiej. Według legendy aniołowie przenieśli jej ciało na górę Synaj. W kościele św. Barbary kiedyś przechowywano jej relikwie (które obecnie znajdują się w kościele reformatów). Obecna ambona pochodzi z ok. 1765 roku i posiada rzeźby personifikujące trzy cnoty boskie: Wiarę, Nadzieję i Miłość. Baldachim ambony jest zwieńczony figurą Mojżesza. Kościół posiada osiem podziemnych krypt grobowych. W maju 1610 roku sklepiono pod głównym ołtarzem dużą kryptę, a po obu jej stronach – dwie mniejsze. Stanowiły one miejsca pochówku jezuitów. W kryptach spoczywa w sumie około 139 jezuitów, wśród nich m.in. Jakub Wujek, Mateusz Bembus – kaznodzieja króla Zygmunta III Wazy i dramatopisarz i wielu świeckich dobroczyńców kościoła oraz przyjaciół zakonu, jak np. wymieniona wyżej Barbara Lang.

[madohora]

Na zewnętrznych ścianach kościoła, od strony Placu Mariackiego, widnieją nagrobki (epitafia). Po stronie północnej znajduje się tablica pamiątkowa ku czci ks. Jakuba Wujka SJ, wmurowana z okazji 350. rocznicy wydania jego przekładu Biblii. Tablicę wykonał rzeźbiarz Wiesław Łabędzki, a poświęcił kard. Adam Stefan Sapieha 22 listopada 1949 roku. Kościół ma wieżyczkę na dachu, wzniesioną w 1588 roku. W 1607 wymieniono jej spróchniałe części. W roku 1614 wieżyczkę zbudowano na nowo i pokryto ołowianą blachą, a w latach 1762-1763 – blachą miedzianą. Projektantem tej ostatniej był pochodzący prawdopodobnie z Rzymu architekt Franciszek Placidi (+ 1782 roku).

[madohora]

Trzy wieki historii kościoła są związane z założonym przez Ignacego Loyolę (1491 – 1556) zakonem jezuitów (Towarzystwo Jezusowe, SJ). Nieprzypadkowo jezuici pragnęli mieć placówkę w Krakowie. Przemawiały za tym przy racje:
położenie miasta przy drodze do Rzymu a więc i łatwijszy z nim kontakt
obecność dworu królewskiego
obecność Uniwersytetu czyli możliwość pozyskania do zakonu ludzi wykształconych.

[madohora]

projekt powiększenia kościoła zrodził się za ks. Stanisława Grodzieckiego SJ w 1594 roku oraz za superiora ks. Marcina Łaszcza SJ (1613 – 1615). Jednak jego realizacja natrafiła na zdecydowany sprzeciw Rady Mieskiej. Wieloletnie pertraktacje nie przyniosły rezultatów, pomimo udzielonego jezuitom popracia przez króla Wadysława IV (1632 – 1648). Dopiero w roku 1687 jezuici nieznacznie powiększyli kościół, dostawiając od wschodu apsydę. przy tej okazji wykonano w kościele nowe sklepienie, wyższe od gotyckiego o dwa metry. Podniesiono dach, nadmurowano ściany boczne, nowe okna zrobiono wyżej, naprawiono ołtarz i balkony (chóry boczne), a w lutym 1688 roku ukończono budowę organów. Autorem wystroju wnętrza kościoła z końca XVII wieku był ks. Jan Ignacy Delamars SJ (1656 – 1719), równocześnie kaznodzieja w kościele św. Barbary i kronikarz domu. Nowy wystrój wnętrza wykonano w latach 1764 – 1767.

[madohora]

[madohora]

Cmentarz Mariacki – dawny przykościelny cmentarz wokół kościoła Mariackiego w Krakowie na Starym Mieście.

[madohora]

Nekropolia obwiedziona była wysokim murem z pięcioma bramami. Główna brama cmentarza znajdowała się na wprost wejścia do kościoła. W zwieńczeniu bramy znajdowała się figura Matki Bożej Łaskawej. W 1771 rzeźbę ufundowała matka konfederata, żołnierza M. Sokołowskiego, który miał być pochowany w zbiorowym grobie na cmentarzu, uznany za zmarłego wydostał się z mogiły.

[madohora]

W 1822 ekshumowano szczątki pochowanych i przeniesiono na cmentarz Rakowicki. Na miejscu cmentarza urządzono plac nazwany oficjalnie w 1858, początkowo placem Panny Marii a potem Mariackim. Na murach kościoła Mariackiego zachowało się wiele epitafiów a przy wejściu do prezbiterium grobowiec Jacka Augustyna Łopackiego.
Granice dawnej nekropolii wokół kościoła są oznaczone obecnie ciemną kostką brukową.

[madohora]

Cmentarz mariacki jest częścią trasy Spacer szlakiem śmierci w dawnym Krakowie.
Z ulicy Reformackiej kierujemy się w stronę Rynku Głównego, pod kościół Mariacki. Na jego fasadzie ujrzymy kolejny dzwonek za konających. Na terenie dzisiejszego placu Mariackiego przez wiele stuleci funkcjonował główny krakowski cmentarz, zlikwidowany w 1797 roku.

[madohora]

Na fasadzie kamienicy przy placu Mariackim 8 możemy zobaczyć kolejny Ogrójec – to kopia dzieła samego Wita Stwosza, którego oryginał można oglądać w galerii Muzeum Narodowego w Krakowie w Pałacu Biskupa Erazma Ciołka przy ulicy Kanoniczej 17.

[madohora]

03.06.2010 szczątki ponad 200 osób, znalezione podczas prac archeologicznych pod krakowskim Rynkiem Głównym i w jego okolicy, uroczyście pochowano w kryptach Bazyliki Mariackiej.
W ceremonii pogrzebowej wzięło udział 20 duchownych z metropolitą krakowskim kard. Stanisławem Dziwiszem na czele, władze Krakowa, kompania honorowa krakowskiej Straży Miejskiej, bracia kurkowi i krakowianie.