Noc Świętojańska

[madohora]

[madohora]

Najkrótsza noc w roku, znana jako Noc Kupały, to czas, w którym granica między światem realnym a magicznym mogą się zacierać. Wkrótce bieszczadzkie połoniny i dolina Sanu staną się sceną niezwykłych wydarzeń, łączących dawne słowiańskie tradycje z aktywnym wypoczynkiem na łonie natury: od kobiecych wypraw konnych w Lutowiskach po huczne świętowanie nad brzegiem Sanu w Chmielu. Region ten przygotowuje się na czas letniego przesilenia.

[madohora]

Współczesne obchody w Bieszczadach przyjmują różnorodne formy. W Lutowiskach, w terminie od 19 do 21 czerwca 2026 roku, organizowana jest wyprawa dla kobiet. Uczestniczki mają okazję poznać góry dzięki przejażdżkom koniami huculskimi, które są odpowiednie także dla osób bez wcześniejszego doświadczenia.

[madohora]

W Zahutyniu (Winnica Kmiecia) zaplanowano wydarzenie, które jest współczesną interpretacją dawnej Nocy Kupały. Program odwołuje się do tradycji opisanych w źródłach: będą warsztaty tworzenia wianków z wikliny oraz Słowiański Bar Kwiatowy nawiązują do kluczowego obrzędu wyplatania wianków z ziół i kwiatów. Kiedyś wierzono bowiem, że rośliny zebrane w tę noc posiadają wyjątkową moc leczniczą i magiczną, czerpaną prosto ze słońca i ziemi

[madohora]

Nieodłącznym elementem bieszczadzkich opowieści jest kwiat paproci, który ma zakwitać tylko w tę jedną noc. Choć jest on mityczny, wiara w jego moc, dającą zdolność widzenia skarbów i rozumienia mowy zwierząt, wciąż inspiruje do nocnych wędrówek.

[madohora]

Noc Kupały to coś więcej niż tylko widowiskowe obrzędy - to powrót do korzeni i próba zharmonizowania się z naturą w jej najpełniejszym rozkwicie. Na ten czas w Bieszczadach zaplanowano ciekawe wydarzenia, które pozwalają na chwilę wytchnienia i zanurzenie się w świecie, w którym legendy wciąż są żywe.

[madohora]

W różnych częściach Polski (i Europy Środkowo-Wschodniej) noc przesilenia nosiła różne nazwy: Kupała, Sobótka, Kupalnocka, Palinocka. Choć dziś powszechnie znana jako Noc Świętojańska, przez wieki była obchodzona jako Noc Kupały – święto radości, płodności i magicznych rytuałów. W Rosji funkcjonuje do dziś jako Dzień Iwana Kupały, a jego obrzędowość zachowała niemal wszystkie przedchrześcijańskie elementy.

[madohora]

Noc Kupały była wyjątkowym czasem dla młodych ludzi. To właśnie wtedy dochodziło do zalotów, wyznań miłosnych, a nawet inicjacji seksualnych – akceptowanych przez społeczność, choć zazwyczaj surowo zabranianych. Dziewczęta puszczały na wodę wianki z zapalonymi świeczkami – kierunek ich dryfowania miał zdradzić przyszłego wybranka, a jeśli wianek został wyłowiony przez chłopaka, wróżyło to szybkie zaręczyny.

[madohora]

Zioła zebrane w Noc Świętojańską miały wyjątkową moc. Szczególnie cenione były: bylica, łopian, ruta, dziewięciornik, lubczyk, dziurawiec. Używano ich do ochrony przed złymi duchami, chorobami i urokami.

[madohora]

Noc Kupały obchodzi się w najkrótszą noc w roku – zazwyczaj z 21 na 22 czerwca. W tradycji chrześcijańskiej święto to zostało przekształcone w Noc Świętojańską, przypadającą z 23 na 24 czerwca.

[madohora]

Typowe obrzędy Nocy Kupały to: puszczanie wianków na wodę, skakanie przez ogniska, szukanie kwiatu paproci, tańce i śpiewy przy ogniu, wróżby miłosne i rytuały oczyszczające.

[madohora]

[madohora]

Sobótkami albo wigiliami nazywano dnie poprzedzające święto

Tradycja przypisywała czerwcowym obrzędom charakter demoniczny. To kazało łączyć sobótkę z sabatem czarownic i diabłów. Z kolei znaczenie słowa „kupała” może pochodzić z indoeuropejskiego „kup”: jarzyć się, błyszczeć, płonąć i nawiązywało do ognisk. Inni doszukują się tu związku z rodzimym słowem „kąpiel” i rytualnym pierwszym wiosennym zanurzeniem się w wodzie oraz praktykowanym w prawosławiu chrztem poprzez zanurzenie. Jednak to ogień, a nie woda odgrywa najważniejszą rolę w czasie sobótki. To właśnie wokół niego tańczono, śpiewano rytualne pieśni i odprawiano wróżby. Popiołem ze świętojańskich ognisk posypywano pola, by zapewnić urodzaj i uchronić je przed gradem.

[madohora]

Wróżby dla kobiet... w sprawie mężczyzn

Nie ma go – źle, jest wielu – też niedobrze. Ale noc świętego Jana zna skuteczne zaklęcia zarówno na brak chłopa, jak i na ich nadmiar!

[madohora]

Wyszukaj pięć polnych kamieni.

Każdemu nadaj imię znajomego faceta, wrzuć je do ogniska, potem ostrożnie wyciągnij (przyda się długi kij) i poczekaj, aż trochę wystygną. Gdy przestaną parzyć, wrzucaj je po jednym do wody i… nasłuchuj. Jeśli któryś zatrzeszczy, ten pan, którego imię nosi, wyzna ci miłość.

[madohora]

Poszukaj w okolicy krzewu ligustru. Przed północą z zawiązanymi oczami zerwij z krzewu trzy kwiatostany (przypominają biały bez, ale są mniejsze) i schowaj pod poduszką czy w szufladzie. W taki prosty sposób zwiększysz swoje szanse na spokój i szczęście.

[madohora]

długi – szczupły i wysoki;
krótki – krępy, ale na pewno uroczy;
krzywy – uważaj, to niezły krętacz;
prosty – trafi ci się szczery i uczciwy gość;
oblepiony ziemią – super, im bardziej, tym będzie bogatszy;
twardy – nic z tych rzeczy, to gwarantuje tylko uparciucha;
miękki – nie ciamajda, lecz po prostu spokojny, ugodowy.

[madohora]

Noc Kupały nawiązuje do kultury oraz wierzeń dawnych Słowian. To święto ku czci przesilenia letniego odbywające się w czerwcu.
W programie znajduje się m.in.: słowiańska kuchnia księżycowa, poszukiwanie kwiatu paproci, plecenie wianków. Imprezie towarzyszy tematyczna maskarada pod hasłem: Elfy, wróżki, gnomy, potwory i inne stwory – w takich strojach niebywała okazja do zwiedzenia Ogrodów Hortulus Spectabilis w Dobrzycy za darmo.

[madohora]

Kiedy ognisko rozpaliło się na dobre, cała wieś schodziła się do świętowania: młodzi i starsi, a każdy ozdobiony kwieciem i ziołami. Młode dziewczęta nakładały na głowę samodzielnie plecione wianki (z ziołami, które obowiązkowo musiały się w takiej plecionce znaleźć), zaś starsi, by zapewnić sobie szczęście i strzec się przed wodnymi demonami, obwiązywali się bylicą, która dodatkowo chroniła brzemienne kobiety przed poronieniem, zapewniała lekki poród i zwiastowała liczne potomstwo. Wianki z bylicy (koniecznie z bylicy piołun) zakładano również bydłu na rogi, by uchronić je przed zauroczeniem. Zioła i gałązki, np. brzozy, wkładano w strzechy domów, przejścia i zagrody, a później obchodzono wszystkie izby i kąty z odpaloną z ogniska pochodnią. Ogień i zioła wypędzały złe duchy i nieszczęście. Tą samą pochodnią ponownie rozpalano wszystkie paleniska w domach.

[madohora]

W wianku obowiązkowo musiały znaleźć się zioła, takie jak: bylica, szałwia, łopian, ruta, dziurawiec, rumianek i dziewanna. Wśród ziół umieszczało się zapaloną świeczkę, głównie po to, by oświetlała położenie wianka na wodzie. Kiedy został puszczony w nurt rzeki, zaczynały się obserwacje tego, jak płynie. Jeżeli popłynął gładko przez wodę, wróżyło to szybkie zamążpójście. Jeśli jakiś kawaler zaczaił się w zaroślach i puszczony przez wypatrzoną pannę wianek wyłowił, zwiastowało to jeszcze szybsze zamążpójście i dodatkowo wiadomo było za kogo. Gdy wianek zatonął lub zatrzymał się w gąszczu trzcin, znaczyło to niepowodzenie w miłości i staropanieństwo. Można było przygotować też dwie plecionki: dla siebie i dla wybranka, puścić obie na wodę równolegle i obserwować czy ich los się splata, czy wręcz przeciwnie.

[madohora]

Axis mundi (z łac., „oś kosmiczna”, „oś świata") – idea środka świata, uważanego za stabilny element Wszechświata.

[madohora]

Australijskie plemię Aruntów, Achilpa za oś kosmiczną przyjęło słup, który miał otrzymać ich praprzodek od istoty boskiej o imieniu Numbakula. W czasie swoich wędrówek Aruntowie nie rozstawali się ze świętym słupem (kauwa-auwa). Słup przedstawiał oś kosmiczną, gdyż wokoło niego przestrzeń nieznana zamieniała się w „świat”, uporządkowaną rzeczywistość. Złamanie słupa oznaczało „koniec świata”, nawrót do chaosu.

[madohora]

Nawiązania do drzewa kosmicznego pojawiają się w powieściach fantastycznych Lidii Mai Kossakowskiej (Zakon Krańca Świata, Ruda sfora) oraz Dana Simmonsa (Hyperion, Endymion).

[madohora]

Ikonograficznymi znakami Centrum i osi kosmicznej są symbole takie jak swastyka, sześcio- lub dwunastoramienna rozeta, czterolistna koniczynka, kwiat lotosu czy labirynt. Punkt środkowy tych znaków – jako miejsce, przez które przenika oś kosmiczna – jest zawsze punktem o najwyższej religijnej doniosłości.

[madohora]

Ognisko – płonący stos, najczęściej z drewna lub innej substancji łatwopalnej. Używane do ogrzewania, oświetlania i przygotowywania posiłków, może także pełnić rolę miejsca spotkań towarzyskich i spalania odpadów (głównie pochodzenia roślinnego).