Bema 65

[jorgusek]

Jaka jest historia tego budynku? Czy ktoś wie? Wygląda w środku odjazdowo -
drewniane, zdobione ściany, zabytkowa chyba winda. I skąd ten dziwaczny
adres, przecież Bema jest po drugiej stronie torów.Adres powinien brzmieć:
Al. Prymasa Tysiąclecia.

[andrzej_b2]

Ten adres to od 1903 r. nowa lokalizacja zakładów Tow. Akc. Lilpop, Rau i
Loewestein. Prosperita firmy, której zakład wytwórczy mieścił się dotąd przy
ul. Smolnej 2 (róg Książęcej) i rozwój miasta w pasie Powiśla, spowodowały
konieczność przeniesienia produkcji na odległe, puste tereny Woli. Firma
kupiła wtedy fabrykę konstrukcji żelaznych Augusta Rephana, powiększyła i
unowocześniła, a kierownictwo fabryką powierzyła Fryderykowi Andersowi. Przed
I wojną światową zakład przy Bema 65 zatrudniał ok. 2 tys. robotników. W 1915
r. wraz z częścią wyposażenia i personelu był ewakuowany do Rosji. W 1921 r.
fabryka została częściowo rewindykowana podjęła produkcję, będąc jednym z
największych zakładów produkcji maszynowej w wolnej Polsce; tu m in.
uruchomiono montownię samochodów z części importowanych. W1938 r. zatrudniała
3900 pracowników. W całej swej historii fabryka produkowała: maszyny rolnicze,
lokomotywy, wagony kolejowe, tramwajowe, konstrukcje mostowe (w tym most
kolejowy pod Cytadelą), turbiny wodne, parowe, różne odlewy stalowe i in. Po
zniszczeniach II wojny światowej nie została odbudowana. Dużo informacji na ten
temat patrz Br. Dziubek „Zaczynałem u Lilpopa”, W-wa 1969.
Pozdrawiam

To nie są zdobione ściany

[fima]

Drewniana przeszklona ściana ("przepierzenie"), o artystycznej stolarce wzdłuż
korytarza parteru to kantory biuralistów - fenomenalny w zniszczonej Warszawie
zabytek XIXwiecznego biura. Wrażenie byłoby jak z filmu "Ziemia Obiecana",
gdyby nie to że niektorzy okazjonalni użytkownicy pomalowali przynależny im
fragment "ściany" olejną farbą na dowolne kolory i kolorki, zgroza. Ale są i
tacy którzy restaurują snycerkę.
Oprócz windy warto zwrócić uwagę na fantastyczną jakość oryginalnej stuletniej
terakoty.
Obiekt opisany w I tomie "Atlasu" Zielińskiego. Ten (czy też ta) co czyta ten
post, niech sobie przypomni że obiecał(a) zrobić dla mnie ksero paru stron z
tego tomu.

[ryszard.maczewski]

To ja jeszcze w uzupełnieniu dodam link do zdjęcia fabryki, na którym widać te
jedyne zachowane budynki po ogromnej fabryce:
www.warszawa1939.pl/strona.php?kod=przemysl_lilpop

Jeśli zaś chodzi o sam opis fabryki Lilpopa - od razu ostrzegam, że jest on
mocno niekompletny. Zwłaszcza w kwestii dołączenia się do spółki "Bracia Evans"
panów Lilpopa i Raua, a następnie przeniesienia zakładów na Solec. Niestety
Encyklopedia Warszawy, na podstawie której korzystałem tworząc opis, prawie
całkowicie przemilczała fakt, że panowie Lilpop i Rau wcześniej bardzo długo
wspólnie zarządzali Rządową Fabryką Maszyn przy Ludnej, którą potem wykupili
korzystając prawdopodobnie ze środków Loevenstaina.
W tym świetle wykupienie przez Lilpopa i Raua spółki "Braci Evans" po czym
"przeniesienie" jej na Ludną właściwie bardziej wygląda jak wykupienie spółki,
przejęcie jej majątku, po czym jej zlikwidowanie.

W kwestii adresu - Bema nie kończy się przy Prądzyńskiego, ale biegnie dalej po
drugiej stronie torów kolei obwodowej i kończy się w okolicach wlotu do tunelu
przy Dworcu Zachodnim. Przed wojną Bema przechodziła tym tunelem na drugą stronę
torów kolejowych i kończyła się dopiero w okolicach Opaczewskiej. Obecna aleja
Bohaterów Września to też przedwojenna Bema.
Mapka: www.trasbus.com/planywarszawy/1935/105.jpg

[andrzej_b2]

Gratuluję, strona www.warszawa1939.pl/strona.php?kod=przemysl_lilpop, jest
bardzo dobra. Przestrzegałbym jednak przed korzystaniem z wszelkich
encyklopedii jako źródeł tworzenia profesjonalnych opracowań. Skrótowa forma
prezentowania informacji zubaża treść, a gdy na to nałożą się przypadkowe braki
edytorskie, można wtedy rzeczywiście odnieść wrażenie niekompletności; np. w
moim egz. Encyklopedii W-wy, w przedmiotowym haśle na s. 423 – zostało urwane
ostatnie zdanie.
Jest wiele opracowań z różnych okresów działalności Zakładów LRL, oprócz ww.
opracowania Br. Dziubka (z którego sam kiedyś korzystałem przy opracowaniu
tematu) polecam, np.: Al. Bocheński: Wędrówki po dziejach przemysłu polskiego.
Cz. II, W-wa 1969, s. 238 – 245, A. Barański: Solec – kolebka warszawskiego
przemysłu. Ratusz nr 23, s. 5 – 7.
Pozdrawiam

Korekta

[andrzej_b2]

Chodzi o Ratusz 1995, nr 23

Zakłady LRL - początki

[andrzej_b2]

> ... wykupienie przez Lilpopa i Raua spółki "Braci Evans" po czym
> "przeniesienie" jej na Ludną właściwie bardziej wygląda jak wykupienie spółki,
> przejęcie jej majątku, po czym jej zlikwidowanie.

Tak chyba należy rozumieć, ale najpierw to uczyniły zakłady rządowe, bo oto co
pisze Al. Bocheński: „…Fabryka Ewansa na Freta róg Świętojerskiej wegetowała
jeszcze [dot. r. 1854] i ustępowała co roku „Żegludze Parowej” Zamoyskiego i
zakładom rządowym na Solcu… Oto zakłady rządowe na Solcu, ściśle mówiąc na
Książęcej, na dole (tam gdzie dawniej wpadała do niej Smolna) niedaleko przed
rogiem Czerniakowskiej i Ludnej – objął w roku 1840 Wilhelm Rau…” .

[ryszard.maczewski]

ryszard.maczewski napisał:

> Jeśli zaś chodzi o sam opis fabryki Lilpopa - od razu ostrzegam, że jest on
> mocno niekompletny.

Poszperałem w książkach, i mam nadzieję, że teraz już jest kompletniej:
www.warszawa1939.pl/strona_bez.php?kod=przemysl