Warszawa 1942 Tydzień dziesiąty- odcinek 1

[grba]

Franza Blättlera „Warszawa 1942. Zapiski szofera szwajcarskiej misji
lekarskiej”

Tydzień pierwszy
forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=59&w=14466925
Tydzień drugi
forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=59&w=14553035
Tydzień trzeci
forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=59&w=14587297
Tydzień czwarty
forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=59&w=14671109
Tydzień piąty
forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=59&w=14724974
Tydzień szósty
forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=59&w=14746425
Tydzień siódmy
forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=59&w=14754633
Tydzień ósmy
forum.gazeta.pl/forum/71,1.html?f=59
Tydzień dziewiąty
forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=59&w=14813675
Tydzień dziesiąty

Zrobił mi się czyrak i muszę codziennie wpadać do lazaretu „Lazarus” na
opatrunek. „Dzisiaj w południe moglibyśmy wziąć udział w pewnej akcji, która
byłaby dla pana z pewnością czymś niezwykłym – zwraca się do mnie niemiecki
sanitariusz. – Gdyby pan zechciał przyjechać po mnie karetką o pierwszej po
południu, moglibyśmy być obecni przy rozstrzelaniu 100 Polaków”. Wzdrygnąłem
się, chociaż widok zmarłych i rozstrzelanych jest w okupowanej Polsce czymś,
czego właściwie nie sposób uniknąć. Ale rozstrzelanie na raz 100 bezbronnych
mężczyzn – to musi wstrząsnąć nawet najbardziej zahartowanym człowiekiem,
takim, który niedawno już przestał się oburzać na bezmyślne mordowanie,
rabowanie i głód, które tutaj panują. Nie mam pojęcia, dlaczego sanitariusz
zachciał właśnie mnie zaprosić na tę „niezwykłą akcję”. Może mu to na rękę,
że zostanie zawieziony moim samochodem do położonej poza granicami miasta
Cytadeli [błąd Cytadela znajduje się w obrębie Warszawy], a może chce mi
zademonstrować w jaki sposób „naród panów” rozprawia się z „pasożytami narodu
niemieckiego?” Zdaje sobie sprawę, że mijałoby się z celem uchylenie się od
oglądania tej egzekucji. Po to tu przyjechałem, żeby się uczyć, i chcę wypić
do dna ten kielich goryczy, który nam podają.

Warszawa 1942 Tydzień dziesiąty- odcinek 2

[grba]

Sanitariusz dowiedział się o egzekucji od jednego z niemieckich żołnierzy i wie
także, dlaczego Polacy zostaną rozstrzelani. „Przed paroma dniami dokonano
włamania do biur niemieckiej firmy handlowej Juliusa Meinla – wyjaśnia mi – i
skradziono przy tym dużą sumę pieniędzy. W czasie pościgu za nieznanymi
sprawcami zabito polskiego policjanta, a niemiecki policjant został ciężko
ranny. Sprawcom udało się zbiec, w odwet zaś skazano na śmierć 100 polskich
więźniów”.
Gdy o godzinie trzynastej chcę się zameldować u sanitariusza, dowiaduję się, że
cofnięto mu właśnie przyznany wcześniej urlop. Podejmuję więc szybko decyzję,
że pojadę tam sam, wybieram jednak zbyt okrężną trasę i o wpół do drugiej
ciągle jeszcze nie jestem tam, gdzie ma się odbyć egzekucja. Mój polski zasób
słów jest niewielki i z dużym trudem orientuję się w nieznanej mi części
Warszawy. W końcu postanawiam zaniechać daremnych poszukiwań Cytadeli i kieruję
moja karetkę przez Pragę z powrotem na Nowy Świat.
Wieczorem spotykam w kantynie „pięknego Franza” ordynansa naszej grupy.
Nadaliśmy mu ten przydomek, ponieważ chodzi zawsze wypucowany jak laluś, co
jest zapewne pozostałością po zawodzie fryzjera, który kiedyś wykonywał. Dzięki
swojemu stanowisku zawsze jest dobrze poinformowany o tym, co tu w Warszawie
się dzieje. Teraz nie jest tak wesoły jak zwykle. Gdy pytam go o przyczynę,
okazuje się, że uczestniczył w dzisiejszej egzekucji: „Gdy przyjechałem do
Cytadeli, było tam już wielu gapiów. Żołnierze i cywile przeciskali się na
dziedziniec. Na środku stali skazani, w pięciu rzędach po 20 osób. Przyglądać
mógł się każdy, kto miał na to ochotę, egzekucje takie odbywają się publicznie
i mają być dla ludności odstraszającym przykładem. Skazańcy mieli związane ręce
i w swoich podartych ubraniach nawet w żołnierzach niemieckich budzili
politowanie. Obóz koncentracyjny wycisnął na nich swoje piętno. Reprezentowane
były wszystkie pokolenia – od dwudziestoletnich młodzieńców aż po mężczyzn w
podeszłym wieku.
To, co mi teraz opowiada, brzmi tak niewiarygodnie i jest tak nieludzkie, że
ledwie mogę o tym pisać. „Pośród przekleństw, modlitw i głośnych złorzeczeń
zaciągnięto pierwszy rząd skazanych pod mur. Wielu próbowało się bronić, inni
lękając się śmierci kładli się na ziemi i trzeba ich było wlec pod ścianę,
jeszcze inni szli pod wyżłobiony licznymi uderzeniami kul karabinowych mur z
jakimś niesamowitym uśmiechem na twarzy”.

Warszawa 1942 Tydzień dziesiąty- odcinek 3

[grba]

Wydaje mi się godne uwagi, że ordynans dostrzegł ów niesamowity uśmiech
skazańców, gdyż Niemcy na ogół wolą, całkiem zresztą umyślnie, milczeć na ten
temat. Ów trudny do zdefiniowania uśmiech widzi się niekiedy na twarzach
uciemiężonych Polaków. Sądzę, że wyrażają oni w ten sposób swoją wizję innego
życia, że widzą w tej wizji naród i okupanta, ale z zamienionymi rolami. Jest
rzeczą zrozumiałą, że myśli takie nie są przyjemne dla okupanta, dlatego też
ich unika. „W tłumie, który wypełniał do połowy dziedziniec Cytadeli,
zapanowała absolutna cisza – kontynuuje swoja relację ordynans. – Niemiec czy
Polak, wszyscy wstrzymali oddech, zdając sobie sprawę z tego, że widmo śmierci
obecne jest na tym placu. Nie było czasu na ostatnią posługę księdza czy
przewiązanie oczu. Pluton egzekucyjny ustawił karabiny maszynowe i skosił
skazanych seriami w plecy. Nie mogę ci opowiedzieć, co tam się rozgrywało
potem, gdy jeden rząd po drugim posyłano pod mur i zabijano strzałami w plecy –
mówi szorstko ordynans. – Po rozstrzelaniu trzeciego rzędu opuściłem
dziedziniec i wróciłem do miasta”.
Żal mi tego Franza, widzę, że cierpi z powodu tych przeżyć tak samo jak my
Szwajcarzy. Dla niego jednak jest zupełnie niemożliwe odżegnanie się od
niemieckich kompanów, co więcej, nie potrafi nawet wyrazić słowami swej
rozterki moralnej.
Nie sądziłem, że można w tak nieludzki sposób wyciąć ludzi w pień, a przecież w
przypadku tych rozstrzelanych chodziło o osoby, które nie miały nic wspólnego z
kradzieżą. Ci Polacy zostali rozstrzelani jako zakładnicy, gdyż Niemcy nie mogą
upokorzyć ich ducha postanowili zadać gwałt ich ciału. W takich chwilach moją
jedyną pociechą jest to, że za pomocą gwałtu można zniszczyć jedynie ciało, nie
można natomiast pognębić ducha. Żyje on nadal – podobny do żaru w pozornie
wygasłym już ogniu, który w odpowiednim momencie znowu rozbłyska silnym
blaskiem. Wierzę, że jego płomień da się jeszcze okupantowi mocno we znaki.
Później dowiedziałem się od jednego z polskich policjantów, że istnieje jeszcze
inny sposób rozstrzeliwania polskich więźniów i Żydów. Otóż polscy policjanci
zmuszani są do zabijania swoich rodaków strzałem w tył głowy. Gdy któryś odmówi
wykonania rozkazu, sam idzie na śmierć. W taki sposób władze okupacyjne tworzą
przepaść między polska policją i społeczeństwem; polscy policjanci muszą
współpracować w Wehrmachtem, a społeczeństwo potępia ich i wyklina.

Warszawa 1942 Tydzień dziesiąty- odcinek 4

[grba]

Zgodnie z obowiązującym systemem kartkowym każdy Polak powinien był otrzymać
200 g cukru za miesiąc styczeń, luty i marzec. Gdy zbliżył się termin wydawania
cukru, oznajmiono ludności, że cukier ten został przeznaczony dla rannych
żołnierzy niemieckich. Podziękowano społeczeństwu i wyrażono przekonanie, że
zaaprobowało ono decyzję władz niemieckich.
Żołnierze niemieccy nauczyli się od swojego kierownictwa upiększania pewnych
przykrych faktów. Tak jak kierownictwo nazywa planową ewakuacją porażkę
połączoną z opuszczeniem zajętego terenu, tak żołnierz określa wszelkie
nieuczciwe interesy mianem „organizowania”. „Organizować” może znaczyć kraść,
ukrywać skradzione rzeczy, sprzedawać je na czarnym rynku. Wehrmachtowi jako
mistrzowi organizacji zdaje się to „organizowanie” w Warszawie być całkiem na
rękę. Twierdzi się wprawdzie, że Polacy Wehrmachtowi do niczego, ale to
absolutnie do niczego nie są potrzebni, ale okazuje się, że do „organizowania”
są jednak niezbędni. „Organizuje” się wszędzie. Niemcy, którzy biorą udział w
tych nieuczciwych transakcjach, sabotują środki zapobiegawcze policji i
gestapo, stale zmieniając narożniki ulic lub inne miejsca, gdzie dokonuje się
owych „interesów”. A może gestapo sankcjonuje niektóre miejsca „organizowania”,
z których samo ciągnie profit?

Warszawa 1942 Tydzień dziesiąty- odcinek 5

[grba]

Pomiędzy żołnierzami zajmującymi się „organizowaniem” można wyróżnić dwa typy.
Sympatyczniejszy z nich jest urlopowicz, który przybywa z frontu na zaplecze i
chce tutaj jakąś rzecz spieniężyć. Najczęściej udaje się on skromnie ze
swoim „towarem” prosto na rynek. Nie jest żadnym zawodowym paskarzem, lecz
zależy mu jedynie na tym, żeby opłacić swój urlop i nieco przyjemniej spędzić
czas. Jego wymagania nie są duże. Najczęściej nie spotyka też na rynku
hurtowników. Handlarze, którzy skupują tam koce, cywilne i wojskowe buty, opony
rowerowe lub jakieś elementy wojskowego wyposażenia wiedząc, jak wiele
ryzykują, płacą też odpowiednio mało. Drugi typ reprezentują paskarze
przebywający stale na zapleczu. Ci handlują wszystkim co przynosi zysk, nawet
ludźmi. Jak dowiedziałem się z wiarygodnego źródła, za bardzo wysoką opłatę
wykupiona została z getta pewna Żydówka, nie wiem jednak, na jak długo udało
jej się stamtąd wydostać. Świnie z zaplecza małych interesów nie robią na placu
targowym, lecz spotykają się ze swoimi partnerami w ściśle określonych
lokalach. Zadałem sobie sporo trudu, żeby spenetrować obydwa ośrodki handlowe,
w przypadku paskarstwa na dużą skalę udało mi się to jednak tylko w niewielkim
stopniu.

Warszawa 1942 Tydzień dziesiąty- odcinek 6

[grba]

W kantynie dla niemieckich szoferów dużo się słyszy o kawiarni „Tivoli”.
Podobno jest to lokal, gdzie dostaniesz wszystko: muzykę, alkohol, kobiety, ba,
nawet jedzenie w wolnej sprzedaży, które jednak sporo kosztuje. Pewnego
wieczoru wyruszam więc w drogę, żeby odwiedzić lokal mieszczący się podobno
przy drugiej przecznicy, po lewej stronie ulicy Marszałkowskiej. Zgadza się, tu
na rogu odnajduję tę kawiarnie. Nie ma napisu „Nur für Deutsche” ani też „Für
Wehrmacht verboten”. W holu i przy barze siedzą sami cywile, Polacy i
Volksdeutsche. Jak się później dowiaduję, są to kontrahenci żołnierzy i
funkcjonariuszy Wehrmachtu, którzy tutaj załatwiają swoje interesy.
Zadziwiające jest, jak przy zdobywaniu pieniędzy można nie zważać na wszelkie
teorie rasowe i zachowywać się w sposób, jaki rasie panów nie przystoi. Szybko
pojmuję, z jakiego typu lokalem mam do czynienia. Takie oświetlenia odpowiednie
jest podczas tańczenia tanga, w małych wnękach pijani żołnierze siedzą z
kobietami lekkiego prowadzenia. Polski pianista i skrzypek usiłują wydusić ze
swoich instrumentów niemieckie melodie.
Siadam przy stoliku i zaczynam studiować jadłospis. Stwierdzam, że
specjalnością lokalu wydaje się być „starka”, niegdyś znana polska wódka, a
dziś wyciąg kory dębowej na spirytusie. Mam wrażenie, że trunek ten spełnia
swoje zadanie, gdyż po pierwsze wszyscy goście w kawiarni są mniej lub bardzie
pijani, po drugie zaś – mała buteleczka kosztuje 8 złotych, czyli niemal cztery
razy więcej niż wynosi dzienny żołd niemieckiego żołnierza. Jak wszędzie w
Warszawie, tak i tutaj spotykam dwa rodzaje klienteli. Żołnierze, którzy
przyjeżdżają z frontu na urlop, są bardziej beztroscy i mniej groźni. Zależy im
tylko na tym, żeby użyć trochę życia. Po miesiącach spędzonych pośród brudu,
zimna i śmierci – owych trzech okropności, do których tak czy inaczej muszą
znowu powrócić – chcą przede wszystkim zapomnieć, zabawić się z kobietami,
najeść się i popić do woli. Nawet jeśli ich zabawy kończą się niekiedy bijatyką
i strzelanina, są oni właściwie mało niebezpieczni dla otoczenia. Drugą grupę
stanowią ci, którzy stale przebywają na zapleczu. W przeważającej mierze są to
esesmani, gestapowcy i policjanci. Ci, znudzeni już takimi uciechami, jakimi
kontentują się żołnierze z frontu, chcą czegoś więcej. Z ich rozmów, a także po
ich zachowaniu można poznać, że gnębienie i wyzyskiwania ludności okupowanych
obszarów, terror i okrutne męczarnie sprawiają im perwersyjną przyjemność.
Nawet jeśli walka żołnierza na froncie także bywa okrutna, walczy on
przynajmniej uczciwie z przeciwnikiem, który może się bronić, tu natomiast
bohaterowie z zaplecza ujarzmiają najczęściej bezbronnych, zadając ciosy nie
otrzymują riposty i dlatego też mogą stać się aż tak podli.
Naprzeciwko mnie siedzi podoficer w wieku mniej więcej czterdziestu lat. Po
czerwonych patkach poznaję, że jest funkcjonariuszem policji. Siedzi między
dwiema kobietami i sądzić należy, że cała trójka wypiła już sporą
ilość „starki”. Duża butelka tego trunku stoi przed nimi na stole. Teraz
szepczą coś z kelnerem, a z ich spojrzeń wnioskuję, że rozmowa dotyczy mojej
osoby. „A więc mamy tu Szwajcara” – ryczy do mnie na całe gardło, a następnie
zwraca się do swoich kobiet: „Spójrzcie na tego Żyda, typowe czarne, kręcone
włosy! Tacy zasrańcy kręcą się jeszcze między nami. Myślisz może, że jeśli
dołączysz do nas w ostatniej minucie, ty pastuchu bydła, to odwrócisz wasze
przeznaczenie?” Jego wycie zwróciło na mnie także uwagę innych i przez kilka
chwil bacznie mi się przyglądają. Zdaje się jednak, że to lustrowanie wzrokiem
mojej osoby nie przynosi oczekiwanego rezultatu. Po przemówieniach Goebbelsa na
pewno wyobrażali sobie Szwajcara jako monstrum trochę bardziej podobne do małpy
niż do człowieka. Ponieważ abstrahując od mojego uczesania na jeża, jestem
wystarczająco podobny do nich, przyznają mi prawdopodobnie domieszkę aryjskiej
krwi i ponownie obiektem ich zainteresowania staja się kobiety i wódka.
Opuszczając lokal nie mogę powstrzymać, by nie podejść do podoficera i pożegnać
się z nim słowami: „To był dla mnie prawdziwy zaszczyt, panie podoficerze, że
nie zaliczył mnie pan do ludzi swojego pokroju”.

Warszawa 1942 Tydzień dziesiąty- odcinek 7

[grba]

Moja karetka wymaga remontu i w HKP dostaje polecenie oddania jej do naprawy w
warsztacie przy ulicy Wilanowskiej. Oficjalnie warsztat ten należy do pewnego
Polaka, który przed wojną był dyrektorem jakiejś fabryki maszyn, w
rzeczywistości jednak zakładem dysponuje HKP w Warszawie. Pracuje tu za nędzne
wynagrodzenie około 20 mechaników. Nie mają innego wyboru, a nie mogą
zrezygnować z tego miejsca pracy, gdyż byliby wtedy skazani na natychmiastową
deportację. Zużycie samochodów w armii niemieckiej jest ogromne; gdy zjawiam
się tutaj z moja karetką, całe podwórze zastawione jest wszelkiego typu
pojazdami. Udaje się do biura, żeby zorientować się, na jak długo będę musiał
zostawić samochód. Wdaje się w rozmowę z byłym dyrektorem, który okazuje się
światowcem. Rozmawiamy o Szwajcarii, gdy przed bramę zakładu zajeżdża pojazd, z
którego wysiada inspektor Wehrmachtu. Mój gadatliwy i pogodny rozmówca zmienia
się w okamgnieniu nie do poznania. Drżącymi rękami sięga po swoje kule i
utykając udaje się w kierunku drzwi. Ale te otwierają się nagle z hukiem i
zanim Polak może powitać wkraczającego inspektora, ten drze się na całe
gardło: "„Ty zasrany Polake, dlaczego dziś do południa nasze trzy wozy nie
zostały naprawione?” „pomimo naszych wysiłków nie udało się zdobyć w HKP
potrzebnych części zamiennych” – odpowiada zrezygnowany właściciel
warsztatu. „To są wasze zasrane polskie wymówki, wy lenie!” – krzyczy inspektor
i cofa nogę, jakby szykował się do wymierzenia kopniaka. Sądzę, że to raczej
moja obecność niż kule Polaka każe mu zrezygnować ze zrealizowania tego
zamiaru. Zatrzaskuje drzwi za sobą i udaje się do mechaników, żeby tam
kontynuować swój „występ gościnny”. Były dyrektor dostrzega zaciekawienie w
moich oczach i wyjaśnia sytuację: „terminy wykonania potrzebnych napraw ustala
i narzuca nam HKP. Nikt nie troszczy się przy tym, czy zdobyłem części zamienne
i inne materiały potrzebne do wykonania naprawy. Prawo głosu ma tylko
inspektor, ja musze milczeć. Gdy nie trzaskam bez przerwy z bicza nad moimi
rodakami, tłumaczy się to jako postępowanie wrogie wobec Niemców i niemieckich
interesów i grozi mi losem, który spotyka wszystkich niesubordynowanych
Polaków. Z kolei brutalność z mojej strony w stosunku do polskich mechaników
pociągnęłaby za sobą akty sabotażu na niemieckich samochodach, za co też
musiałbym zapłacić głową”. Moja uwaga, że ten strach kiedyś skończy się, wydaje
się mnie samemu żałosna i odpowiedź byłego dyrektora potwierdza to moje
odczucie. „Pewnie to się kiedyś skończy, ale ilu nas tego doczeka?”

Warszawa 1942 Tydzień dziesiąty- odcinek 8

[grba]

Wyłania się przede mną hala targowa. Wszystkie zabudowania dookoła zostały w
większym lub mniejszym stopniu uszkodzone, ona sama natomiast pozostała jakimś
cudem nienaruszona, jeśli nie liczyć drobniejszych blizn po odłamkach pocisków,
ale te wydają się czymś normalnym. W hali wystawiają na sprzedaż swoje towary
głównie handlarze warzyw, mnie interesują jednak przede wszystkim stojące na
zewnątrz stragany handlarzy starzyzną i różnymi rupieciami, i których znajduje
się chyba wszystko, co tylko można sobie wyobrazić. Dopiero tutaj pojmuję, co w
kraju dotkniętym wojną może nabrać cech przedmiotu wartościowego. Chodzę od
stoiska do stoiska i podziwiam te wspaniałości: uszkodzone sztuczne szczęki,
używane sznurowadła, stare gorsety, obtłuczone garnki do gotowania, jakąś
podrabianą tabakę, części rowerowe. Handluje się tutaj wszystkim i na wszystko
jest zapotrzebowanie. Niektórzy rozpoznają we mnie nowicjusza i usiłują wmusić
swój towar, zachwalając do pod niebiosa. Gdy mi się w końcu udaje przerwać
niekończący się potok słów, omal się wstydzę, że niczego od nich nie kupiłem.
Ale jeszcze częściej od zachwalania różnych wspaniałości słyszę lakoniczne
pytanie: „Czy nie ma pan czegoś do sprzedania”.

[carrramba]

Pisz i nie przejmuj się :)

[Gość: warszawianka]

pisz Grba, pisz...

Warszawa 1942 Tydzień dziesiąty- odcinek 9

[grba]

Większość straganów ma na zapleczu jakieś pomieszczenia i często widzę, jak
znikają tam żołnierze z pakunkami pod pachą. Sądzę, iż pomieszczenia te nie
tylko spełniają rolę magazynów, lecz że dokonuje się tam także transakcji,
które nie nadają się do załatwienia na ulicy. Nagle ja sam odczuwam chęć
zabawienia się w handel. Od dawna już chciałem zdobyć sygnet z wyrytym polskim
orzełkiem, ponieważ jednak w Polsce jest surowy zakaz noszenia godła
narodowego, chcę spróbować kupić taki sygnet tutaj na czarnym rynku. „Ma pan
coś do sprzedania? U mnie uzyska pan dobrą cenę” – znowu zaczepił mnie któryś z
handlarzy. Teraz szybko postanawiam poszukać szczęścia. „nie mam nic do
sprzedania, ale chętnie nabyłbym jedną rzecz” – odpowiadam handlarzowi. Na
twarzy Polaka pojawia się uśmieszek zadowolenia, spogląda przebiegłymi oczyma i
daje znak małżonce, która stoi za straganem i całą uwagę koncentruje na
wałęsających się dookoła chłopakach. Wyjmuje ze skrzynki parę filcowych butów,
które zastąpiły wytwarzane kiedyś w Polsce tak eleganckie kobiece obuwie, i
usiłuje wtrynić mi je dla „moja kochana”. Muszę przyznać, że nie sposób odmówić
polskim handlarzom talentów do sprzedawania towarów. Używane już, schodzone
buty filcowe prezentuje się jako wspaniałe, znakomicie chroniące nogi przed
zimnem i odznaczające się wysoką jakością buciki, których nie powstydziłaby się
nawet jakaś księżniczka. Rozpoznawszy we mnie Szwajcara zapewnia mnie łamaną
niemczyzną, że tę parę specjalnie zachował dla bardziej wymagających
klientów. „Nie chcę kupić żadnych butów, zależy mi na pierścieniu” – odpowiadam
mu z uśmiechem wykonując jednocześnie odpowiedni gest, żeby zostać zrozumianym.
Natychmiast chowa filcowe buty z powrotem do skrzynki. „Cudowna pierścień,
wspaniała pierścień” – handlarz czuje się w swoim żywiole i wietrzy znakomity
interes. Wciąga mnie na zaplecze, którego wnętrze przypomina jakąś
średniowieczną izbę alchemika. Z torby podróżnej, pochodzącej jakby z
przedpotopowych czasów, wydobywa mały skórzany woreczek i w mroku, jaki panuje
w tej rupieciarni, wykłada przede mną ostrożnie, jak przystało na szanującego
się jubilera, wszystkie swoje klejnoty, jeden obok drugiego. Nie znam się zbyt
dobrze na metalach szlachetnych, ale wydaje mi się, że precjoza ze złota
wykazują zbyt silny połysk mosiądzu i dlatego skupiam swoja uwagę na srebrze.
Wyjaśniam handlarzowi, że chodzi tylko o jeden rodzaj pierścienia, mianowicie
sygnet z wyrytym polskim orzełkiem. Zgodnie z moim oczekiwaniem załamuje ręce
i robi minę, jakby za jego plecami stało już gestapo z gotowym stryczkiem w
dłoniach. Ponieważ w ciągu dziesięciu tygodni mojego pobytu w Warszawie
poznałem co nieco metody handlarzy, nie wzruszam się tym i bez ceregieli
zaczynam się targować. Opowiadając mi o niebezpieczeństwie handlu takimi
przedmiotami chce, bym się przygotował na zapłacenie wysokiej ceny. Zdaje sobie
z tego sprawę i wyjmuję z kieszeni munduru pakiet laurensów z pięćdziesięcioma
papierosami, opakowany w celofan i obwiązany piękną wstążką. Widzę, że pudełko
robi ogromne wrażenie na handlarzu. W ciągu pięciu minut dobijamy targu. On
dostarczy mi za trzy dni srebrny sygnet, taki, na jakim mi zależy, a ja zapłacę
mu za to papierosami, dwoma bochenkami chleba i tubką pasty do zębów.
Oto, jak wygląda wymiana przedmiotów wartościowych na towary mające rzeczywistą
wartość użytkową. Rzadko kiedy tak grzecznie żegnano się ze mną w sklepie. Po
rozstaniu każdy z nas jest przekonany, że nabrał drugiego, a sam zrobił świetny
interes.

Warszawa 1942 PROPAGANDA - odcinek 1

[grba]

Propaganda

Podczas pobytu na Wschodzie nierzadko próbowałem prowadzić dyskusję z
rozmaitymi członkami Wehrmachtu – od zwykłych żołnierzy, aż po wysokich
oficerów. Długie podróże, które za każdym razem odbywałem w ich towarzystwie,
ułatwiały mi nawiązywanie rozmów. Już po krótkim czasie przekonałem się jednak,
że rzeczowa dyskusja z Niemcem jest niemożliwa. Każdego z nich cechował jeden
tylko kierunek myślenia i jeden pogląd, ten mianowicie, który reprezentowany
był przez Ministerstwo Propagandy. Żaden z nich nie miał własnego zdania na
temat polityki wewnętrznej i zewnętrznej, celów wojennych własnych i
przeciwnika, zasad ustroju demokratycznego i jego stosunku do państwa
totalitarnego, intelektualistów czy też sztuki. Unikali podejmowania tych
tematów albo recytowali odpowiednie fragmenty otrzymywanych instrukcji.
Każdemu dowódcy kompanii dostarczano co tydzień pismo zawierające wskazówki
Ministerstwa Propagandy pod tytułem „Mitteilungen an die Truppe”. Co ów oficer
miał czynić z tymi informacjami i wskazówkami, wynika z
instrukcji „Mitteilungen für das Offizierskorps” (nr 1 ze stycznia 1942 roku),
gdzie na stronie 2 można było przeczytać między innymi:

„Na wschodzie zwalczają się dwie rewolucje. Cały moralny idealizm rewolucji
narodowosocjalistycznej, która stanowi podsumowanie i kulminację
kulturotwórczej woli niemieckiego ducha w ciągu tysiącleci, walczy tutaj
przeciwko żydowsko-marksistowskiej rewolucji świata podludzi, od którego
wszystko nas dzieli. Jakże frapujące zadania rysują się tutaj przed nami!
Czym jest bolszewizm? Jaka jest historia obydwu ruchów? Jakie są ich motywy,
metody i cele? Niezliczone pytania tego typu narzucają się każdemu, kto zabiera
się do rozwiązywania tych zadań”.

Warszawa 1942 PROPAGANDA - odcinek 2

[grba]

W ten sposób oficer z entuzjazmem podchodzący do swoich zadań, sumienny,
troszczący się o swoich podwładnych, rzeczywiście starający się dać z siebie
wszystko – dostawał do ręki niewyczerpane źródło możliwości. Materiał do celów
szkoleniowych znajdował się między innymi w „Mitteilungen an die Truppe”, które
Główne Dowództwo Wehrmachtu wydawało dwa razy w tygodniu. Oprócz tego w mniej
regularnych odstępach czasu, co dwa lub trzy tygodnie,
publikowano „Mitteilungen für das Offizierskorps”, których wartość dla
praktycznej pracy w pododdziale tak został określona w jednym z artykułów (nr
177 z lutego 1942):

„Przy przekazywaniu „Mitteilungen” do podległych jednostek i pododdziałów
należy mieć na względzie następujące wytyczne:
1. Nie składać „Mitteilungen” w kancelariach i biurach, lecz przekazywać je jak
najszybciej do użytku. Nie zakładać żadnych akt z „Mitteilungen”, lecz oddawać
je do dyspozycji jednostek i podoficerów, dla których są pisane.
Nie wystarczy, że zapoznają się z nimi władze zwierzchnie. Treść „Mitteilungen”
powinni znać wszyscy żołnierze podlegający danym jednostkom. Trzeba im tekst
odczytać lub przekazać treść w formie wykładu.
W celu właściwego wykorzystania „Mitteilungen”, nie zaleca się gromadzenia
poszczególnych numerów i wysyłania ich potem w większych partiach do jednostek.
Jest raczej bardzo pożądane, aby przekazywać pismo jednostkom zaraz po ukazaniu
się kolejnego numeru.
2. Upewniać się stale, czy liczba egzemplarzy jest wystarczająca. Pododdziały
bojowe uzyskają zawsze podwójną ich liczbę, szczególnie należy mieć na uwadze
mniejsze pododdziały, które stacjonują w odległych miejscach. W razie
konieczności domagać się przydziału większej ilości egzemplarzy z pominięciem
drogi służbowej bezpośrednio w OKW/WPR II e [Oberkommando der Wehrmacht
Wehrmachtpropaganda] (przy składaniu takiego zamówienia nie zapomnieć o podaniu
numeru poczty polowej).
3. Lazarety i kompanie sanitarne dostają po jednym egzemplarzu na 2-3 rannych
lub chorych (oficerów, podoficerów i członków załóg). Szczególnie starannie
rozdzielać te egzemplarze! W lazarecie żołnierz ma czas na czytanie!
4. Oficerowie i członkowie załóg zatrudnieni w stalagach [obóz jeniecki dla
żołnierzy] i oflagach [obóz jeniecki dla oficerów] muszą otrzymywać taką
liczbę „Mitteilungen”, żeby wystarczyła dla wszystkich oddziałów specjalnych.
5. Przeczytanych „Mitteilungen” nie wyrzucać! Należy je przekazywać dalej albo
gromadzić i wykorzystywać ciągle na nowo".

[Gość: warszawianka]

tepa jestem i nie rozumiem: dlaczego zmieniles numeracje?

[grba]

Gość portalu: warszawianka napisał(a):

> tepa jestem i nie rozumiem: dlaczego zmieniles numeracje?


Nowa numeracja dotyczy podrozdziału kończącego zapiski zatytułowanego
PROPAGANDA

[Gość: warszawianka]

dobra robote odwalasz Grba...

Warszawa 1942 PROPAGANDA - odcinek 3

[grba]

Gdy zadałem na przykład któremuś z niemieckich żołnierzy pytanie: „Dlaczego
prześladujecie intelektualistów?”, zwykle mogłem liczyć się z tym, że w ogóle
nic na ten temat nie będzie umiał powiedzieć. Może nie mógł sobie przypomnieć
tej godziny szkolenia ideologicznego, kiedy omawiano tę kwestię, albo też
całkowicie zapomniał, co mu kiedyś wbijano do głowy. Wydaje się jednak, że
wbrew tym moim doświadczeniom istnieli także żołnierze, którzy zapamiętali, co
im opowiadał dowódca na temat intelektualistów. Zgodnie z „Mitteilungen” (nr
185 z marca 1942 r.) powinienem był otrzymać następującą odpowiedź na moje
pytanie:

„Intelektualista to człowiek z mózgiem przez który nie przepływa krew. Obce mu
jest wszelkie przejście od wiedzy do czynu, od myśli do woli. Czysta
inteligencja czyni z intelektualisty głupca. Tak więc każdy intelektualista
jest żałosnym pasożytem, którego trzeba zwalczać wszelkimi sposobami środkami.
W istocie nie jest on niczym innym jak starym meblem, zżeranym wewnątrz przez
korniki. Gdziekolwiek żołnierz natknie się na niego, powinien go bezlitośnie
zwalczać (cytat z podanego wyżej numeru „Mitteilungen”).”

Żołnierz, nawoływany przez swoich przełożonych do rozprawiania się z
intelektualistami, do bezlitosnego zwalczania ich przy każdej okazji,
postępował z pewnością zgodnie z tym apelem. Demonstrował przy tym twardość i
bezwzględne narodowosocjalistyczne wychowanie.
Czytelnik sam przekonać się może na podstawie przytoczonych instrukcji i
artykułów z czasopism, że żołnierzowi podawano interpretację wszelkich kwestii
związanych z prowadzoną przez Niemców wojną. Propaganda ta spełniała swój cel i
wspomagała skutecznie niemieckie cele polityczne, gdyż zdecydowana większość
żołnierzy akceptowała treść tych informacji i instrukcji bez żadnych zastrzeżeń.

Warszawa 1942 PROPAGANDA - odcinek 4

[grba]

W czasie jednej z lekcji specjalnego szkolenia politycznego dla Szwajcarów
oficer niemiecki uświadamiał nas na temat działalności propagandowej wroga.
Oprócz zakazu słuchania obcych rozgłośni radiowych wydano żołnierzom
niemieckim, a więc także i nam, rozkaz natychmiastowego oddania dowództwu
wszelkich znalezionych ulotek, których nie wolno w żadnym wypadku czytać. Za
przekazanie takiej ulotki koledze lub nawet tylko podzielenie się z kimś jej
treścią groziły jak najsurowsze kary.
Tutejsze metody postępowania niemieckiego Wehrmachtu motywowano zwykle tym, że
Polacy są narodem głupim, brudnym i bez żadnej kultury. Aby nie dopuścić do
stykania się żołnierzy przebywających czasowo w Warszawie z polskimi dobrami
kulturalnymi, oddziały okupacyjne niszczyły wszelkie oznaki polskiej kultury.
Pomnik Chopina oraz inne pomniki polskich artystów i postaci historycznych
zostały zburzone. Kamienne rzeźby w teatrze, do którego uczęszczali Niemcy,
zostały pokryte i zaklejone papierem. Pomnik astronoma Kopernika zaopatrzyli
Niemcy w tablicę, na której było wypisane, że był on niemieckiego pochodzenia.
W celu zademonstrowania polskiej głupoty posłużyli się Niemcy dwojgiem dzieci
polskim i niemieckim. Dano im do rozwiązania zadanie rachunkowe; tylko dziecko
niemieckie z nim sobie poradziło, dziecko polskie zadania nie rozwiązało. Z
dobrze zrozumiałych powodów nie podano przy tym, że dzieciom polskim od 1939
roku nie wolno było uczęszczać do szkoły.
Gdy próbowałem wytykać żołnierzom niemieckim ich barbarzyńskie metody, odsyłali
mnie najczęściej do broszury POLENS BLUTSCHULD (”Krwawa wina Polaków”). Zawiera
ona opis aktów gwałtu i rzezi, których ludność polska rzekomo dopuściła się
przed wojną wobec niemieckiej mniejszości narodowej. Tekst wspierają sprytne
fotomontaże, ale jak mi to udowodnił polski kupiec Wenczin, na podstawie
broszury zrzucanej kiedyś przez Niemców nad rewolucyjną Hiszpanią, w obydwu
przypadkach posłużono się tymi samymi zdjęciami. Dyskutowanie o tych faktach z
jakimkolwiek Niemcem mijałoby się jednak z celem.

Zakończenie

Wojna już się skończyła i Polska wyzwoliła się od niemieckich ciemiężycieli.
Pozostaje nam tylko życzyć, aby naród polski, który musiał znieść taki ogrom
cierpień, odzyskał jak najszybciej siły i odbudował swój piękny kraj.
Niech przyszłość i szczęście staną się jego udziałem.

[koniec]

[Gość: balbi]

Dzieki stary, kawal dobrej roboty. Mam wszystkie czesci, teraz sobie drukuje i
zabieram na wakacje do poczytania.

[carrramba]

Gość portalu: balbi napisał(a):

> Dzieki stary, kawal dobrej roboty. Mam wszystkie czesci, teraz sobie drukuje
i
> zabieram na wakacje do poczytania.
Ja tez bardzo dziękuję. Jeśli się nie mylę, miałes jeszcze dopisać o autorze ?

[Gość: warszawianka]

JA TEZ DZIEKUJE !!!

odwaliles kawal dobrej roboty PRO PUBLICO BONO, co rzadkie! Tym wiecej warte!!!

mimo ze to pewnie jakas forma piractwa tez sobie drukuje i bede kolportowac
wsrod znajomych.

tak na marginesie - pisales ze to sa fragmenty - duzo pominales?

[grba]

Gość portalu: warszawianka napisał(a):

> JA TEZ DZIEKUJE !!!
>
> odwaliles kawal dobrej roboty PRO PUBLICO BONO, co rzadkie! Tym wiecej
warte!!!
>
> mimo ze to pewnie jakas forma piractwa tez sobie drukuje i bede kolportowac
> wsrod znajomych.
>
> tak na marginesie - pisales ze to sa fragmenty - duzo pominales?


Miały być fragmenty, ale "poszedłem na całość" i nic nie uroniłem z tekstu.
Cedziłem ten tekst tak długo i we fragmentach, bo byłem ciekaw reakcji
czytelników. Zajrzyj tu, a zrozumiesz:
forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=59&w=14875008
Tekst przygotował do druku historyk Tomasz Szarota, którego nazwisko warto
zapamiętać i czytać co napisał.

pozdrawiam
grba

Podziękowania

[roody102]

Koniec.
Jedna z lepszych obserwacji zawartych w tej książce dotyczy żołnierzy
niemieckich, którzy stale przebywają na tyłach, nie walczą na froncie a brzmi
ona tak: "po ich zachowaniu można poznać, że gnębienie i wyzyskiwania ludności
okupowanych obszarów, terror i okrutne męczarnie sprawiają im perwersyjną
przyjemność. Nawet jeśli walka żołnierza na froncie także bywa okrutna, walczy
on przynajmniej uczciwie z przeciwnikiem, który może się bronić, tu natomiast
bohaterowie z zaplecza ujarzmiają najczęściej bezbronnych, zadając ciosy nie
otrzymują riposty i dlatego też mogą stać się aż tak podli".

Inna, która przerażająca jest o tyle, że wiem na pewno na jak podatny grunt
trafiłaby dziś w Polsce: „Intelektualista to człowiek z mózgiem przez który nie
przepływa krew. Obce mu jest wszelkie przejście od wiedzy do czynu, od myśli do
woli. Czysta inteligencja czyni z intelektualisty głupca. Tak więc każdy
intelektualista jest żałosnym pasożytem, którego trzeba zwalczać wszelkimi
sposobami środkami”.

________________
Dziękuję, Grba, że przepisałeś całość. Sama lektura byłą wstrząsająca –
wyobrażam sobie, że wklepywanie niektórych fragmentów musiało być mocnym
doświadczeniem, więc tym bardziej dziękuję, że Ci się chciało. Była to lektura
mocna, szczególne wrażenie robiąca, jak mniemam, na warszawiakach.

Postawa Franza Blättlera jest budująca ale jednocześnie niewiarygodna – w całym
tym podłym świecie nie zatracił naturalnej trzeźwości w ocenie sytuacji a
jednocześnie miał nie do końca chyba nawet uświadomione poczucie, że musi
zobaczyć i zapamiętać jak najwięcej. Wielu ludzi na widok tego, co on zobaczył,
zamknęłoby się na rzeczywistość, co zresztą, mam wrażenie, stało się udziałem
jego kolegów. On tymczasem wyszedł tej rzeczywistości naprzeciw i czynnie się
jej przeciwstawił na skalę swoich możliwości, choć nie dorabiał sobie do tego
idei; widać w tym rodzaj naturalnego odruchu moralnego w czystej postaci, o ile
oczywiście jest to wierny zapis jego przemyśleń a nie późniejsza literacka
stylizacja.

Najbardziej pouczająca jest jego skromność i świadomość tego, jak na niego
patrzą Polacy oraz usilna walka o to, by choć w oczach nielicznych pozostać
człowiekiem.

Przez te dziesięć tygodni jego stosunek do otaczającej rzeczywistości ulega
zmianie z czegoś pomiędzy szokiem i lękiem do czegoś na kształt pogardy i
pewności swych ocen. Ale sama ocena się nie zmienia. Jest w niej to, czego nie
ma w książce Kertesza, którą czytałem niedawno – mocny sprzeciw wobec tego,
czego jest świadkiem, niezgoda, która owocuje odwagą, bo do kilku obserwacji,
które poczynił trzeba było przecież ogromnej odwagi. Franz Blättler staje się
niejako pierwowzorem współczesnego dziennikarstwa wojennego.

Czy ktoś z Państwa może mi pomóc znaleźć cokolwiek więcej o osobie autora lub
okolicznościach powstania tej książki?

________________
Osobnym aspektem tego doświadczenia było czytanie reakcji, jakie wywołała ona
na tym forum i zetknięcie się z tym forum jako takim. O ile chyba każde miasto
ma czy region ma swoje odwieczne spory i konflikty (na warszawskim forum jest
to wymyślanie przyjezdnym i obrażanie miejscowych), o tyle chyba tylko tu ma to
wydźwięk narodowy. W sensie poznawczym kontakt z tym forum był interesujący,
choć oczywiście świadomość tego, że poza warszawskim forum, inne są podobne,
różnią się tylko płaszczyzną sporów, a nie ich żenującym poziomem, nie jest w
żaden sposób przyjemna.

Arnold.7

[grba]

tyle zrozumiał:
"Niykjere wuarzom Wawsiokom w rzic:))"

[hierowski]

grba , jesteś wielki za to że wrzuciłeś ten tekst.

[Gość: TT]

Poruszające, dzięki

Dziwna misja lekarska w Warszawie cz.1

[grba]

Kupiłem książkę z wyciętym artykułem z:

Polityka nr 5 (1298), 20.03.1982 r., s. 14
Dziwna misja lekarska w Warszawie

Tomasz Szarota

SZWAJCAR W OKUPOWANEJ WARSZAWIE


Od stycznia do marca 1942 r. Przebywał w Warszawie pewien Szwajcar. Nazwijmy go
panem Franzem Blättlerem, albowiem takim nazwiskiem sygnowana była 123-
stronicowa książeczka wspomnieniowa, wydana w Zurychu tuz po zakończeniu II
wojny pt. „Warschau 1942. Tatssachenbericht eines Motorfahrers der zweiten
Schweizerischen Aerztemission 1942 in Polen” („Warszawa 1942. Sprawozdanie
kierowcy drugiej szwajcarskiej misji lekarskiej w Polsce w 1942 r.”).
Po co przyjechał ten Szwajcar do Warszawy i kim właściwie był? Nie chciałbym
absorbować uwagi Czytelników moimi przygodami detektywistycznymi mającymi na
celu odnalezienie autora wspomnień. Opisuje je szczegółowo we wstępie do
wspomnień pana „Blättlera”, które w najbliższym czasie ukażą się nakładem PWN.
To ograniczę się do stwierdzenia, że poszukiwania trwały kilka lat. Że były
utrudnione z tego powodu, że zuryskie wydawnictwo od dawna nie istnieje, a na
listach personelu wspomnianej misji szwajcarskiej, wśród zespołu kierowców
nazwisko Blättler nie figuruje.

BYŁ TO PSEUDONIM!

A więc był to pseudonim! Autora wspomnień trzeba było wyłonić spośród siedmiu
kierowców, widniejących w spisach z 1942 r., zamieszkujących pięć szwajcarskich
kantonów. Tu przeskoczę kilka etapów pracy detektywistycznej i powiem, że w
końcu szczęście uśmiechnęło się do mnie. Gdy niemal wszystkie nazwiska z listy
kierowców zostały wyeliminowane, przypadek zrządził, że do Berna wyjeżdżał
jesienią 1980 r. mój znajomy historyk doc. Kazimierz Piesowicz. Jemu to właśnie
powierzyłem misję rzeczywiście, ostatniej szansy. Podałem mu adres i numer
telefonu pani Hedwig Mawick (nazwisko identycznie brzmiące z nazwiskami
odnotowanych kierowców wypisałem ze szwajcarskiej książki telefonicznej)
prosząc, by zechciał do niej zadzwonić i spytać się, czy nie jest przypadkiem
krewną Franza Mawicka, który był w Polsce w 1942 r. jako szofer szwajcarskiej
misji Czerwonego Krzyża. Notabene wśród 7 szoferów tylko on jeden miał na imię
Franz, tak jak Blättler.
W początku lutego 1981 r. Kazimierz Piesowicz wrócił do kraju. Usłyszałem przez
telefon radosną nowinę, gdyż wreszcie po tylu latach udało się trafić na ślad
właściwy. Pani Hedwig Mawick okazała się 91-letnią matką Franza Mawicka, autora
Tatsachenbericht. Niestety, sam Franz Mawick już nie żyje. Zmarł w Bernie w
1966 r. na atak serca. Kazimierz Piesowicz nawiązał natomiast kontakt z wdową,
panią Nelly Mawick.
Dziś, gdy piszę te słowa, posiadam już fotografie Franza Mawicka, skreślony
przez żonę jego życiorys, a także listy pani Nelly Mawick do mnie, zawierające
dalsze wiadomości o jej mężu i rodzinie.
Co wiemy zatem o Szwajcarze, który opisał swój pobyt w Warszawie 1942 roku?
Franz Mawick urodził się w Bernie 25X1916 r. Podczas II wojny światowej był
urzędnikiem państwowym. W 1942 r. zgłosił się na ochotnika do szwajcarskiej
misji Czerwonego Krzyża udającej się na front wschodni. Uczynił to wbrew
prośbom matki, lękającej się o los syna. Wracając z Polski przeszmuglował przez
granicę nie tylko własne notatki, lecz także kliszę fotograficzną ze zdjęciami,
ukrytą w obcasach butów. Próby opublikowania jeszcze podczas wojny książki
napisanej prawdopodobnie już w 1942 lub 1943 r., nie powiodły się. Ukazała się
ona dopiero w 1945 r. Należy tu dorzucić znamienny szczegół: po wydaniu
Tatsachenbericht Franz Mawick został zatrzymany przez policję szwajcarską i
przez kilka dni przebywał w areszcie. Uznano, że złamał złożone przyrzeczenie
zachowania w tajemnicy wszystkiego, co wiązało się z misją Czerwonego Krzyża.
Od 1950 r. Franz Mawick pracował w koncernie Shella, osiągając wysokie
stanowisko dyrektora firmy na Szwajcarię. Jak wynika z relacji żony, pobyt w
okupowanej Polsce był dla Mawicka wstrząsającym przeżyciem. Zdarzało się, że
jeszcze po kilku latach dręczyły go koszmarne sny, budził się w nocy, nie mógł
zasnąć. Trudno się też dziwić, że niechętnie powracał w rozmowach do dni
warszawskich. Chciał o nich zapomnieć, zniszczył zapiski i niestety także
zdjęcia, których tylko część zamieszczono w wydanej książce. Wielka to, bo
niepowetowana strata.
Nie ulega wątpliwości, że ów Szwajcar był zdecydowanym antyfaszystą i
przeciwnikiem hitlerowskiej ideologii. Okupacyjna rzeczywistość w Polsce,
obserwowane na każdym kroku deptanie ludzkiej godności, akty bezprawia i
terroru były wstrząsem dla człowieka wychowanego w kraju o tradycjach
demokratycznych i wolnościowych, budziły protest i potępienie, a zarazem
współczucie dla cierpiących i prześladowanych. Od pierwszych godzin swego
pobytu w Warszawie Mawick zdawał sobie sprawę, że jest świadkiem popełnianej na
narodzie polskim zbrodni i prawdopodobnie już wówczas podjął decyzję
poinformowania o tej zbrodni opinii publicznej w swojej ojczyźnie. Nie był
człowiekiem pióra, bał się stylistycznych nieporadności, czuł jednak, że ma
szansę dania świadectwa prawdzie. Być może traktował to zresztą jako nakaz
sumienia, jako obowiązek wobec rodaków i dług wobec przedstawicieli narodu,
który pierwszy podjął walkę z hitlerowskim barbarzyństwem.

NIEZBYT CHWALEBNY EPIZOD

Cóż jednak sprowadziło tego szlachetnego człowieka to do nas, nad Wisłę, i to w
środku okupacyjnej nocy?
Aby wyjaśnić okoliczności jego przyjazdu do Warszawy, zająć się musimy niezbyt
chwalebnym epizodem w historii Szwajcarii tamtych lat, a mianowicie sprawą
misji Czerwonego Krzyża, wysyłanych na front wschodni w porozumieniu z władzami
niemieckimi. Najwięcej mówią na ten temat obszerne wspomnienia uczestnika
pierwszej z owych misji, Rudolfa Buchera, które ukazały się pod znamiennym
tytułem „Między zdradą a człowieczeństwem”, oraz prace szwajcarskich historyków
Edgara Bonjoura i Williego Gautschiego. Z dokumentów wykorzystanych przez nich
wynika, że już w lipcu 1941 r. w kręgu zwolenników reżimu hitlerowskiego i
sympatyków ideologii faszystowskiej powstał projekt włączenia Szwajcarii do
antybolszewickiej „krucjaty”. Początkowo myślano o sformowaniu legionu
ochotników, który podjąłby walkę u boku Niemiec z bronią w ręku. Odpowiednie
pisma zawierające tę propozycję były skierowane do Bundesratu (tj. rządu
szwajcarskiego), została ona jednak odrzucona, gdyż akcja tego rodzaju
oznaczałaby przecież zerwanie z neutralnością, a nawet wypowiedzenie wojny
Związkowi Radzieckiemu. Wówczas właśnie wyłoniła się koncepcja jakby
kompromisowa, wysłania na front wschodni misji lekarskiej pod patronatem
Szwajcarskiego Czerwonego Krzyża , a więc przeprowadzenie co prawda
demonstracji politycznej, oznaczającej solidarność z Trzecią Rzeszą, ale
dokonanie tego w zawoalowanej formie. Mimo pozyskania dla tej koncepcji
wpływowych osobistości ze sfer wojskowych i politycznych, organizatorzy z
Divisionärem Eugenem Bircherem na czele musieli zrezygnować z oficjalnego
patronatu Czerwonego Krzyża. 27 sierpnia 1941 r. zawiązał się specjalny Komitet
dla Akcji Pomocy (Komitee für Hilfsaktionen) o charakterze społecznym i on też
zajmował się już dalej rekrutacją ochotników oraz kompletowaniem ekipy. Należy
jednak podkreślić, że przewodniczącym owego komitetu był prezydent
Szwajcarskiego Czerwonego Krzyża Johannes von Muralt.
Dwa dni przed wyruszeniem pierwszej misji lekarskiej na front wschodni, 13
października 1941 r. von Muralt wraz z przedstawicielem Oberkommando des
Heeres, gen Fridrichem Olbrichtem złożyli podpisy pod dokumentem, o którego
istnieniu większość uczestników akcji dowiedzieli się po ćwierćwieczu. Był to
akt pełnego podporządkowania misji niemieckim władzom wojskowym, a tym samym
świadectwo sprzeniewierzenia się zarówno zasadom politycznej neutralności, jak
też ideom Czerwonego Krzyża. Nadużyto tym

Dziwna misja lekarska w Warszawie cz.2

[grba]

Szwajcarskiego Czerwonego Krzyża Johannes von Muralt.
Dwa dni przed wyruszeniem pierwszej misji lekarskiej na front wschodni, 13
października 1941 r. von Muralt wraz z przedstawicielem Oberkommando des
Heeres, gen Fridrichem Olbrichtem złożyli podpisy pod dokumentem, o którego
istnieniu większość uczestników akcji dowiedzieli się po ćwierćwieczu. Był to
akt pełnego podporządkowania misji niemieckim władzom wojskowym, a tym samym
świadectwo sprzeniewierzenia się zarówno zasadom politycznej neutralności, jak
też ideom Czerwonego Krzyża. Nadużyto tym samym zaufania tych wszystkich,
którzy ochotniczo zgłosili swój udział w imprezie, mającej w ich mniemaniu
jedynie dobroczynny i humanitarny charakter. Czym w rzeczywistości była owa
szwajcarska misja i jakim propagandowym celom miała ona służyć, ludzie ci
przekonali się dopiero podczas kilkutygodniowego pobytu na okupowanym
terytorium Białorusi. Szwajcarscy lekarze i pielęgniarki zatrudnieni zostali
tylko w niemieckich lazaretach wojskowych, udzielenie jakiejkolwiek pomocy
radzieckim jeńcom wojennym, a także ludności miejscowej było zabronione,
zakazano im zresztą w ogóle kontaktów z obywatelami radzieckimi. Codziennie
uczestnicy misji byli świadkami nieludzkiego traktowania i eksterminacji tych,
których hitlerowski okupant określił mianem Untermenschentum. Na ich oczach
dokonano dzieła zagłady, na każdym kroku obserwowali akty bezprawia, widzieli
okrucieństwo przedstawicieli narodu niemieckiego, który walczył rzekomo
w „obronie europejskiej cywilizacji”.
W drodze powrotnej do kraju na granicy niemiecko-szwajcarskiej
uczestników misji zmuszono do podpisania deklaracji o zachowaniu w tajemnicy
wszystkiego, co było związane z jej przebiegiem.

NIE CHCIELI MILCZEĆ

Nakazowi milczenia nie podporządkował się dr Rudolf Bucher, który
postanowił poinformować szwajcarską opinie publiczną o prawdziwym obliczu
rządów hitlerowskich na Wschodzie. Do końca wojny jeździł po całym kraju z
wykładami i odczytami – wysłuchało ich około 100 tysięcy Szwajcarów.
Demaskatorskiej działalności Buchera nie przypatrywali się bezczynnie ludzie,
których ona kompromitowała. Interweniował Komitee für Hilfsaktionen, a także
poselstwo niemieckie. Żądano pociągnięcia Buchera do odpowiedzialności,
zarzucano mu wręcz zdradę. W dniu 14 marca 1942 r. jego sprawę rozpatrywano na
posiedzeniu Bundesratu, gdzie padły głosy za wykluczeniem go z armii. W
powziętej rezolucji zakazano na przyszłość podawania do wiadomości publicznej
jakichkolwiek informacji na temat misji wysyłanych na front wschodni.
Bucher pisze w swych wspomnieniach, że rozwiązanie pierwszej misji
nastąpiło w Bernie 29 stycznia 1942 r. Trzy tygodnie wcześniej wyruszyła w
drogę następna, ta właśnie, o której pobycie w Polsce dowiadujemy się z książki
Franza Mawicka. Uczestnicy II misji Szwajcarskiego Czerwonego Krzyża, tak jak
ich koledzy i koleżanki, wyjeżdżali z przeświadczeniem, że nieść będą pomoc
wszystkim, którzy jej potrzebują. Stało się inaczej. Podobnie jak ich
poprzednicy w Smoleńsku, tak oni teraz w Warszawie zobaczyli nagle, że
przypadła im w udziale w gruncie rzeczy rola sojusznika jednej z walczących
stron – hitlerowskiej Trzeciej Rzeszy.
Według Edgara Bonjoura druga misja działała w okresie od 8 stycznia do
14 kwietnia 1942 r. Stwierdza on, że droga jej wiodła przez Berlin do Rygi,
Charkowa i Rostowa, w ogóle nie wspominając przy tym o pobycie w Polsce.
Tymczasem z informacji jakie uzyskałem, wynika, że tylko ta misja, jako jedyna
z czterech skierowanych na front wschodni, przebywała na terenie naszego kraju.
Istnieje zresztą świadectwo dodatkowe – opublikowany w 1970 r. dziennik
uczestnika I i III misji – Edgara Gerbara. Pod datą 24 stycznia 1942 r. notuje
on, że w Warszawie samochody I misji, powracającej do kraju zostały przekazane
przebywającej w tym mieście ekipie II misji.
O przebiegu owej II misji wiemy właściwie tylko tyle, ile zechciał i
mógł o tym napisać Mawick. Z kilku jego wzmianek wynika, że część ekipy została
w Warszawie, część skierowana została do innych miast. Dysponujemy jeszcze
wspomnianą wyżej listą personelu – „Manschaftskontrolle” z nazwiskami 69
uczestników: 28 lekarzy, 26 pielęgniarek, 4 wartowników, 7 szoferów, 3
sekretarek i buchaltera. Na czele misji stał dr Max Arnold z Davos. O pobycie
Szwajcarów w Warszawie brak informacji w „Nowym Kurierze Warszawskim” i
w „Warschauer Zeitung” (rocznik 1942 obu gazet dokładnie przejrzałem), nie
udało się też odszukać wzmianek na ten temat w prasie konspiracyjnej ani w
dokumentach polskiego ruchu oporu.
Książka Mawicka prawdopodobnie już w zamyśle autora nie miała być
historią misji lekarskiej, w której pełnił skromną funkcję szofera. Czytelnik
bez trudu zresztą zauważy, że autor wstydził się raczej swego udziału w tym
przedsięwzięciu. O pracy ekipy lekarskiej i pielęgniarskiej brak w tym tekście
niemal zupełnie informacji, ale też niewiele był w stanie o niej powiedzieć.
Wspomnienia Mawicka są w zapisem przeżyć i wrażeń w okupowanym kraju od
stycznia do kwietnia 1942 r. Zaletą tego przekazu jest przede wszystkim fakt,
że relacja została wcześniej spisana, choć nie wydaje mi się, byśmy mieli do
czynienia z tekstem oryginalnych notatek sporządzonych na gorąco. Układ książki
sugeruje, że Mawick pod koniec każdego tygodnia zapisywał swoje przeżycia i
obserwacje, przypuszczam jednak, że pomysł „tygodniowych raportów” pochodzi od
wydawcy, który tym samym starał się podkreślić dokumentalny charakter relacji.
Bardziej prawdopodobne jest spisanie wspomnień dopiero po powrocie Mawicka do
kraju, co nie wyklucza oczywiście posługiwania się przywiezionymi z Warszawy
notatkami.

cdn

[Gość: tauzen]

Bardzo ciekawe, dzięki i czekamy na dalszy ciąg

Dziwna misja lekarska w Warszawie cz.3

[grba]

WŚRÓD INNYCH ŚWIADECTW

Jakie jest miejsce relacji „Blättlera” pomiędzy innymi wspomnieniami,
które wyszły spod pióra przebywających w naszym kraju w latach wojny i okupacji
cudzoziemców?
W 1962 r. ukazał się w „Czytelniku” zbiór reportaży Curzia Malaparte
Kaputt. W dwu rozdziałach znajduje się tam opis pobytu w Warszawie u progu 1942
r. (w tym samym czasie był w mieście Franz Mawick). Zarówno Malaparte, jak i
Mawick znaleźli się na terenie warszawskiego getta, obaj też mieli dostęp do
środowiska niemieckiego, choć stykali się z nim na zupełnie innym szczeblu –
Malaparte jako gość gubernatora Ludwika Fischera, Mawick jako współmieszkaniec
w Soldatenheimie.
W 1971 r. w wydawnictwo MON przygotowało polską edycję dwu książek
Hindusa Hiranmoya Ghoskala pod wspólnym tytułem Księga Walhalli. Autor, wielki
przyjaciel naszego narodu i znawca polskiej kultury, przebywał w Warszawie do
marca 1940 r. Po powrocie do Indii czytał fragmenty swych wspomnień przed
mikrofonem radia bengalskiego, a także jeździł po kraju z odczytami na temat
okrucieństw popełnianych przez hitlerowców w Polsce.
W 1973 r. krakowskie Wydawnictwo Literackie zaprezentowało wspomnienia
włoskiego korespondenta „Corriera della Sera”, Alceo Valciniego, który spędził
w Warszawie niemal cały okres okupacji. Golgota Warszawy przynosi bardzo
interesujący opis życia środowiska aktorskiego, z którym autor stykał się
niemal codziennie jako bywalec popularnej kawiarni „U Aktorek”.
Nie ukazały się natomiast do dziś po polsku [w 2003 wydało je
wydawnictwo Znak] wspomnienia rodaczki Valciniego Luciany Frassati, żony
polskiego dyplomaty Jana Gawrońskiego, Il destino passa per Varsavia
[Przeznaczenie nie omija Warszawy] . Autorka kilkakrotnie podczas okupacji była
kurierem polskiego podziemia, przekazującym informacje do Watykanu. Żałować też
należy, że z bardzo interesujących wspomnień hiszpańskiego dyplomaty duc de
Parcenta Le drame de Varsovie przetłumaczono tylko kilka rozdziałów, które
opublikowano w 1947 r. na łamach „Tygodnika Warszawskiego”. Pozycja ta tym
bardziej zasługuje na uwagę, że autor podobno jak Valcini dzielił nasz los
przez cały okres okupacji, a potem już jako jeden z kilku cudzoziemców, przeżył
dni warszawskiego powstania. W książce zamieszcza on tekst dziennika
prowadzonego od 3 sierpnia do 2 października 1944. Wspomnienia Francuza Emila
Légé J`etais un partisan, żołnierza Armii Krajowej, zamykają jak się zdaje,
listę pozycji pamiętnikarskich wydanych w postaci druków zwartych, w których
cudzoziemscy autorzy opisali swój pobyt podczas wojny na ziemi polskiej.
Świadomie wyłączam tu przekazy pochodzące od okupanta niemieckiego, a także
nieliczne zresztą wspomnienia obcokrajowców – więźniów obozów koncentracyjnych.
Podstawową wartość przekazu Mawicka jako źródła historycznego widzę w
opisie środowiska niemieckiego, w którym obracał się ów Szwajcar podczas swego
pobytu w Polsce. Spostrzeżenia zawarte w jego książce są nie tylko
odzwierciedleniem demoralizacji hitlerowskiego Wehrmachtu, lecz także, co jest
szczególnie ważne, przynoszą bogaty materiał na temat panujących w wojsku
niemieckim nastrojów, postaw i mentalności żołnierzy, a także zasięgu
indoktrynacji armii goebbelsowską propagandą. W tym zakresie książka Mawicka
niewiele ma sobie równych. Zwróćmy uwagę, że z żołnierzami niemieckimi autor
stykał się codziennie, spał z nimi pod jednym dachem, żywił się w tej samej
kantynie, odwiedzał te same knajpy i lokale rozrywkowe, rozmawiał z nimi i
skłaniał ich do zwierzeń. Był bystrym obserwatorem i uważnym słuchaczem,
potrafił ukryć własne myśli, narastającą pogardę i wstręt wobec butnych
żołnierzy w niemieckich mundurach. Wielokrotnie widząc w jaki sposób traktowali
oni Polaków, z trudem powstrzymywał się przed interwencją w obronie
prześladowanych choć nie zawsze mu się to udawało. Wstrząsem było dlań znęcanie
się nad niewinnymi, brak jakichkolwiek odruchów litości czy współczucia dla
ludności polskiej ze strony okupanta, zupełne zezwierzęcenie najeźdźcy. A z
drugiej strony obserwowana na każdym kroku korupcja Niemców, kradzieże mienia
wojskowego, transakcje na czarnym rynku, machlojki i nadużycia popełniane przez
przedstawicieli Herrenvolku.
Wówczas gdy książka Mawicka została opublikowana, szokować musiał
czytelników zawarty w niej opis warszawskiego getta. Polacy tragedię Żydów
znali z autopsji, informowała o tym prasa konspiracyjna, ukazywały się w
podziemiu specjalne wydawnictwa, drogą kurierską przekazywano wieści do
Londynu, nadaremnie starano się jednak poruszyć światową opinię publiczną.
Szwajcarzy w 1945 r. niemal nic na ten temat nie wiedzieli. Relacja Mawicka
dawała im szansę poznania prawdy.
Do jakiego stopnia wzbogaca ona dziś naszą wiedzę o dziejach zagłady
warszawskiego getta, dziś, gdy z książek temu poświęconych powstać mogłaby
biblioteka o kilku tysiącach tomów? Na pewno nie przynosi ona nowych,
nieznanych szczegółów, daje jednak opis pochodzący od świadka przybyłego z
zewnątrz, tchnie przy tym autentyzmem. Także zdjęcia wykonane przez Mavicka nie
są unikalnym, niemniej jednak są one dowodem popełnionej zbrodni.
Jeśli o rewelacjach tej książki mówić by można, to za taką uznać należy
wiadomość nie potwierdzoną, jak dotychczas, przez inne źródła, dotyczące
egzekucji 100 Polaków na dziedzińcu warszawskiej Cytadeli 2 marca 1942 r. Nie
tu jednak należy szukać najcenniejszych walorów pracy Franza Mawicka. Tkwią one
moim zdaniem w opisie codzienności okupacyjnej Warszawy, odsłonięciu mało
znanego oblicza wroga, pokazaniu atmosfery miasta nieujarzmionego, którego
mieszkańców ów Szwajcar nie tylko szanował i podziwiał, ale którzy stali się
wówczas jego przyjaciółmi.
Może warto dodać jeszcze na zakończenie, że historycy szwajcarscy, nie
mogąc – w swoim czasie – natrafić na ślad „Blättlera”, uznali całą relację za
rzecz sfingowaną i nieautentyczna. Wdowa i siostra Mawicka podziękowały mi w
listach za to, że dzięki polskiej edycji nazwisko autora stanie się może znane
w jego własnej ojczyźnie.

[koniec]

[Gość: ted]

Interesujące, up.

[Gość: MarekderSchlesier]

ucieczka do tylu i w przeszlosc nie jest zadnym rozwiazaniem na dluzsza mete.
jak dlugo mozna siebie samego oklamywac?.....