asagoth
25.09.09, 12:41
Życie w Silnicy
Absurd czy prawda
[img]https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b5/Silnica_w_Kielcach_01_ssj_20060513.jpg[/img]
Ile razy dziennie przechodzimy obok małej miejskiej rzeczki Silnicy. Idąc do
pracy, szkoły lub na spacer nie zastanawiamy się nad tym jak bogatym
ekosystemem dysponuje ten dawno zaniedbany ciek wodny. Na pytanie "Czy coś tam
żyje" pewnie większość z was odpowiedziałaby "wydaje mi się, że to niemożliwe"
lub po prostu "nie", a jednak. Rzeka ta od paru lat rozwija się w coraz
lepszym kierunku, ja skupię się na jej ichtiofaunie.
Zapraszam do interesującej lektury...
Rzeka Silnica nazwę swą według legendy wzięła od syna Bolesława Śmiałego,
który po wypiciu wody z jej źródła odzyskał siły utracone podczas polowania.
Źródło Silnicy wypływa z Pasma Masłowskiego na wysokości 360 m.n.p.m.
przecinając Kielce z północy na południowy zachód, niedaleko fabryki pomp na
Białogonie uchodzi do rzeki Bobrzy. Silnica ma charakter rzeki górskiej a jej
spadek wynosi 6,4 promila. To tyle z geograficznych informacji, przejdźmy
teraz do meritum...
Silnicę pozwoliłem sobie podzielić na dwa biegi. Bieg górny (od źródła do
zalewu kieleckiego) i bieg dolny (od Zalewu do ujścia w Bobrze).
Silnica w biegu górnym przypomina górski potok powoli przeistaczający się w
niewielką spokojną rzeczkę. W małym strumyczku gdzieś w Paśmie Masłowskim żyje
niewielki skorupiak zwany Kiełżem zdrojowym (Gammarus pulex). To niewielkie
żyjątko dorastające do 1 cm jest bardzo ważnym składnikiem diety ryb
zamieszkałych w Silnicy. Kiełż preferuje czystą dobrze natlenioną wodę bogatą
w wapń. Najwyższy bieg Silnicy to świetne miejsce na spotkanie z tym coraz
rzadziej występującym stworzonkiem, a szukać go z powodzeniem można pomiędzy
kamieniami i pod butwiejącymi kawałkami drewna na szybko płynących odcinkach
rzeczki. Jako ciekawostkę dodam, że Kiełże pełnią w zbiornikach rolę
sanitarną. Żerują na padlinie i obumarłych szczątkach roślin czyszcząc w ten
sposób dno zbiornika.
[img]https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3f/Gammarus_roeselii.jpg/240px-Gammarus_roeselii.jpg[/img]
kiełż (Gammarus)
Troszkę niżej w okolicach Dąbrowy Silnica przeistacza się już w niewielką
rzeczkę, gdzieniegdzie tworzącą małe bystrzyny jak i niewielkie
kilkudziesięciu centymetrowe dołki, w których spotkać już można pierwszych
mieszkańców należących do polskiej ichtiofauny. Dno na tej wysokości składa
się z drobnego piasku i niewielkich kamieni, a woda częściej niż szybko,
leniwie przesmyka pomiędzy zwalonymi korzeniami drzew. Na tym odcinku
spotykamy pierwszą rybę, coraz rzadszą w naszych wodach jak i prawnie
chronioną Strzeble Potokową (Phoxinus phoxinus). Jest to niewielka rybka
stadna, żyjąca w górskich rzekach z dobrze natlenioną, czystą wodą. Tworzy
niewielkie kilkudziesięcio osobnikowe ławiczki i właśnie takie grupy możemy
spotkać w naszej miejskiej rzeczce. Odżywia się ona bentosem, między innymi
opisanym wcześniej Kiełżem. Ciekawostką jest to, że podczas tarła, które
odbywa się od kwietnia do czerwca samce tego gatunku przybierają szatę godową,
która urokiem nie ustępuje hodowanym w akwariach rybkom zza oceanu.
[img]https://www.fischerverein-gastein.at/Infos/Fischlehre/elritze.jpg[/img]
Kilka samców w szacie godowej
[img]https://www.obbiettivonatura.it/pescidulcicoli/pescidolce_files/Phoxinus-phoxinus_sanguinerola_minnow%20(1).jpg[/img]
W miękkim piasku górnego biegu naszej rzeczki żyje też dość osobliwe
stworzenie. Choć nie jest to ryba, to dorosły osobnik wyglądem bardzo ją
przypomina.
Minóg strumieniowy (Lampetra planeri), bo tak nazywa się ów dziwadło, jest
bezżuchwowcem z rodziny minogowatych. Gromada ta wyróżnia się ciekawym
sposobem rozmnażania. Dorosłe osobniki wybierają piaszczyste łachy w płytkiej
wodzie, jako miejsca do złożenia jaj. Samica składa ich do 1500, zagrzebując
je w podłożu. Wykluwają się z nich larwy, które dorastają do 20 cm, w swojej
postaci żyją w piasku ok 5-6 lat, aby potem przeobrazić się w dorosłego
osobnika i po tarle zginąć. Ciekawe jest też to, że minogi podczas
przeobrażania się, jak i po nim nie pobierają pokarmu.
[img]https://altentreptow.de/bna/1096_bachneunauge.jpg[/img]
Dorosły Minóg Strumieniowy
[img]https://static.panoramio.com/photos/original/19573318.jpg[/img]
Trochę niżej, niedaleko Zalewu kieleckiego brzegi rzeki zaczynają porastać
gęste drzewa i krzewy. Jej koryto coraz częściej się pogłębia, a prąd wody
jest trochę słabszy. W tym środowisku oprócz strzebli i minoga spotykamy
również kolejną niewielką rybkę, jaką jest Kiełb krótkowąsy (Gobio gobio).
Gatunek ten jest bardzo popularny w naszych wodach. Lubi przebywać w pobliżu
dna, preferuje wody płynące. Kiełb odżywia się tak jak strzebla, jego łupem
najczęściej padają larwy ochotki i wodzienia. Ta rybka nie ma znaczenia
gospodarczego i jest często poławiana przez wędkarzy w naszym kieleckim zalewie.
[img]https://www.jeni.lv/de/images/stories/grundulis.jpg[/img]
Kiełb krótkowąsy
W głębszych odcinkach pod zwalonymi gałęziami spotkać też można pięknie
ubarwionego przedstawiciela polskich drapieżników, Okonia (Perca fluvitalis).
Ta dorastająca do 50 cm drapieżna ryba cechuje się nietuzinkowym ubarwieniem,
na ciemnooliwkowym ciele widniej 6-9 ciemnych pręg. Z tymi stonowanymi
kolorami pięknie kontrastuje czerwień płetw brzusznych i płetwy odbytowej.
Charakterystycznym elementem budowy okonia jest także kolczasta płetwa
grzbietowa, która cechuje wszystkie gatunki z rodziny okoniowatych. Ta dość
płochliwa rybka odżywia sie larwami owadów, narybkiem, a w późniejszym wieku
innymi mniejszymi rybami.
[img]https://www.maretarium.fi/mare/gfx/ahven_small.jpg[/img]
Okoń
Po tym spokojniejszym zarośniętym fragmencie rzeka wpływa do zalewu. W jej
rozlewisku tworzy ona świetne warunki do tarła praktycznie wszystkich gatunków
ryb żyjących w Zalewie kieleckim. Ostoje znajdują w niej między innymi
kilkunastocentymetrowe Szczupaki (Esox lucius) i stadka młodych Sumików
karłowatych, które żerując tworzą ciekawe zjawisko przypominające wręcz rybie
tornado...
Poniżej zalewu, w miejscu gdzie znajduje się tama, woda spiętrza się i
pogłębia. Spotkać tam można wielu uciekinierów przedostających się przez
zaporę akwenu. Jednym z nich jest często poławiany przez wędkarzy Jaź
(leucisus idus).
[img]https://www.biopix.com/Temp/Leuciscus%20idus%2000004.JPG[/img]
Jaź
W dalszej części wędrówki rzeka przelewa się przez kieleckie osiedle Sady.
Leniwie przecina pas zieleni, dając schronienie wielu gatunkom płazów w jej
dolinie. Na wiosnę w zalanych trawnikach gody odbywają rzadkie ropuchy
zielone, żaby moczarowe a nawet rzekotki drzewne.
Silnica jest w tym miejscu płytką spokojną rzeczką z kamienisto-piaszczystym
dnem. W tym miejscu pojawia się druga rzadka i prawnie chroniona rybka, jaką
jest Śliz pospolity (Barbatula barbatula). Żyjąca pod kamieniami brunatna ryba
prawie przez cały dzień pozostaje niewidoczna. Zajmuje tą samą nisze pokarmową
co Strzebla potokowa i kiełb. Dla wytrwałych mogę dać podpowiedź, że po
dłuższej obserwacji dna w tym miejscu rzeczki w ciepłe letnie dni można
zobaczyć przemykające między kamieniami ślizy. Rybka ta może osiągnąć 20 cm
długości, lecz zwykle nie przekracza 10 cm. Ciekawostką jest to, że jej
ubarwienie zależne jest od zanieczyszczenia wody ( im brudniejsza tym śliz
jest ciemniejszy). W tym odcinku obok ślizów w dołkach tworzonych przez kanały
burzowe pojawiają się również opisane wcześniej kiełbie.
[img]https://www.ittiofauna.org/webmuseum/pesciossei/cypriniformes/balitoridae/barbatula/barbatula_barbatula/images/barbatula_barbatula03-500.jpg[/img]
Śliz żyjący w zanieczyszczonej wodzie
Dalej Silnica nie zmienia swojego oblicza aż do osiedla Pakosz, tam przechodzi
w wąską bystrzynę i staje się rajem dla ślizów, za domkami przy ulicy
Krakowskiej w wartkiej wodzie jest ich mnóstwo. Kolejną ciekawostką, którą
