Warmińskie bajanie na ekranie

[rita100]

"Bajki warmińskie i mazurskie zostały przygotowane do druku przez mgr Halinę
Kurowską, ktora dokonała wyboru materiałów zebranych na terenie. Dązeniem tej
pracy było jak najściślejsze zachowanie wszystkich własciwości fonetycznych,
gramatycznych czy składniowych języka bajek, ale nawet i toku opowiadań."
Jest to dokument rodzimego folkloru.
Zapraszam do unikatowej lektury, szczegolnie w chwilach wolnych i jesiennej
szarugi.
Pierwszy rozdział jest poświęcony bajkom o zwierzętach.

[rita100]

"Jak zając uczył lisa ryby łowić"

Lis chciał od zająca żreć. I zając szie położił na droge jak nieżiwy. Nadjechał
furmau, zająca wrzucił na wóz, a furman miał na wozie beczke z rybami. Zając po
cichu kilka ryb wyrzucił i za nimi wyskocził. Pozbierał ryby i zaniós do lisa.
Lis szie p'ita: " Gdzie ty te ryby złapał?" Zając mowi, że "na lodzie jest
dziura i ja ogon wsadził, i riby szie nawieszali. Ja z mojem krótkiem nie móg
więcy nalapać, jak ty twój długi wsadzisz, na pewnie więcy szie prziczepiom".
Poszli oni na lód, lis wsadził ogon i trzima. Za chwile ogon zaczoł wmarżać.
Lis pocziągnoł, mowi: "Kilka juz je, ale zacekam, az więcy będzie" - Za chwile
prziszli ludzie, lis chciał ucieknąć, ale ogon był wmarznięty, ze nie móg go
wyciągnąć.

Opowiadał R. Duske, we wsi Sokółki, pow. Olecko w latach 1948

Codziennie jedna bajeczka będzie :)
Tralala - ta ksiązeczkę masz ?

[Gość: tralala]

Tej książeczki nie mam 8-( więc czekam na kolejne bajki! ta przypomina mi bajki
mojego taty, ale w nich występował zawsze lisek-chytrusek, a tu 'lisek-istna-
fujara'.

[rita100]

he,he - nie zawsze :)
Lis i wilk na weselu

Wilk pojedział do lisa:" Sukaj mi coś do zercia".
Lis pojedział :- "Gospodyni napiekła flindz'i". Posz'li i lis kilka prziniós
jemu, co wilkowi za malo b'ilo. Wilk posed, chciał cało nise zabrać, i nisa
spadła i sie pobiła. Ludzie przilecieli i wilka pobili. Drugi raz wilk snów
dochodził zercia od lisa. Mówi lis:"Gospodarz zabił sz'winie, i mienso w
sklepie (piwnicy) stoi". Posz'li obydwa do sklepu, i wilk zaczioł zerć, a lis
to co chwileckie zaleciał pod okno, przez okno wychodził, cy jesce wyjść moze.
Wilk mówzi do niego: "Dlacego tak duzo chodzis ?" Mówi lis: "Ide obacyć, czi
tam nas kto jidzi". Od tego trzasku ludzie szie obudzili i prziszli do piwnicy.
Lis przez okno ucziek, a wilk nie móg, że za grubo szie obżar i zabili jego.

Opowiadał R. Duske, wieś Sokółki pow.Olecko - 1948 rok

napiekła flindz'i" - co to za potrawa ? Wiesz Tralalala ?
Zaznacze, że w tej bajce jest wspomniane o sklepie, Warmiacy dawniej nazywali
piwnice lub zabudowle wolnostojące oddalone od gospodarstwa, a służące
najczęsciej za spiżarki w dużych gospodarstwach. Kazdy gbur taki sklep posiadał.

[rita100]

"O lisie i wilku na weselu i o tym jak chory zdrowego niesie."

Wilk i l'is sia dowiedzieli, że jest w jeny wsi wesele, namówili sie i poszli
na to wesele, i bez ta dura (dziura), co idzie do sklepu, to "oni weśli do tego
sklepu i tam wesele trzymali. Tam byli psieczonki, kuchy: do góry tańc'ili,
a "oni mieli tam kełbasy, boczki. Lis dolatuwał do tyj dury i mnierzyił swoje
okoliczności, jeko może przieliść. A zilk był taki głupi i pytał sia lisa : "
Co ty do tego "okna dolatujesz ?" A lis mu tłumaczył, że on obzorguje , że jeko
patrolujący. W garku mieli kucharki drożdzi do kuchów pieczenia. Lis garnek z
drożdzamy zwal'ił sobie na łeb (l'is ten mądrala), to sia garnek rozbził, to
sie rómot stał. Kucharki usłyszaly, zebrali goście i sie upozażyli kijamy,
zidłamy i kosturamy. To l'is uciek bez to "okno, bo on miara mniał, a wjilk też
chciał, ale głowa mu wyszła, a dupa nie chciała. Kuchorki i ten brutkan i
brutka bili go drągamy, ale zabzić go nie mogli, bo to łeb mniał w tej durze.
I idzie ten wilk bez wjeś i płacze, i spotkał w rozie lisa. A l'is pyto: "No
jak tam towarzyszu ?" A ten mózi: "Słuchaj, ale ja dostał, to dostał". A lis
mózi: "Słuchaj, zilku, to, coś ty dostał, to m'inomalnie, tam kosturkami od
kucharek, a mnie to mózg, mózi parobcy wybzili na "obok". On nie był nie
pobzity, to te drożdze mniał na głozie, ale że był obżarty, to nie chciało mu
sie iść. A zilk: - Widza, co ci śnierć z "oczu patrzy, wleź na mnie". I ten
zbzity zilk wziół na sie zdrowego l'isa. A l'is żartował: "Potrzcie, chory
zdrowego niesie !". Tak krzyczał trzy razy. Nareszcie zilk spostrzeg, co on z
niego kapkuje i rzycił go do rowu w kadyki.

Opowiadał J.Junker, wieś Uniesowo pow. Olsztyn - 1950r

obzorguje - pilnuje
brutkan i brutka = pan młody i panna młoda
kapkuje - kpić
kadyki - ?

[rita100]

" O tym jak kobyła zabiła wilka"

Co dziodek pozieduwoł, co zilki b'ili kiedyś tutaj. I puśczili szkapa ze
zrebkam na łąka, tak prziszed do niej zilk i chciał tego zrebaka zazryć, a ta
szkapa nie dała mu. Tak ten zilk poszedł w błoto, sia "ukulał i prziszed do ty
szkapy, i chciał ji zaprószyć ślepie, ale jenak nie dostał tego. Tak ta szkapa
chodziuła w pancie, a tan zilk sia wziuł "uwalił: tak jek rachował, co ta
szkapa przydzie blisko zilka, tak "un skoczi i zrebakozi bełk (brzuch)rozporze.
A ta szkapa buła mądrzejsza i wziuła skokła na tego zilka i tam pantam go
obłapsiuła i zaczuna zambalami drzyć, aż go zażerła.

Opowiadał E.Kurowski , wieś Pokrzywy, pow. Olsztyn -1950r.

pozieduwoł - opowiedział
bełk - brzuch

[rita100]

"Chytry lis i mądry kot"

Raz kot z lysem sie ześli drogo. L'is mozi do kota: "Siła ty rozumów mosz ?" A
kot mózi: "Jo mom jeden". A lys mózi: - To mało, jo mom dzie'undziesiąt i
dziewięć i eszcze w worku". I tro idzie jeger z flynto prosto na niech, tero
przyłożył jeger na onego lysa flynte i chciał strzelyć. A kot skoczuł na
chojine, na dźrzewo. A lys zaczoł uciekać i tak ogonem fajtoł. A jeger lysa
zastrzielył.
A kot móził: "Lysku bracisku i te z worka, i te z worka".

Zapisano we wsi Lichtajny, pow. Olsztyn 1948

jeger - strzelec, myśliwy

[rita100]

"Jak gąsior lisa wyprowadził w pole"

B'ił jeden l'is, a drug'i gunsior, i ten lis tego gunsiora chciał go podrzieć i
por'zeć. Jek tak daleko buło, to ten gunsior wzioł tego l'isa prosicz', ze mu
ma pozwolić trochie podtańcować przed śmierciu, 'i tej mu sie zezwol'ił.
Tedi "un go pros'ił, zeby mu przezwol'ił pare metrów odinść" od n'igo. Tak 'on
tedi mu pozwol'ił. 'I jek tedi 'on zacoł tancować 'i skrzydłami podfuriwać, tak
sie wziół wzbił na te skrzydła 'i pofuroł prec.
Tej ten l'is patrzał, c'i 'on nie przijdzie wzad (ale un pofuroł daleko), 'i
tej sobie dumoł, 'i móził do sie tak tem l'is, co chciał dobry objad nieć,
juz "on zięcy nie pozwol'i przed "obziadem tancować, az po "obziedzie.

Opowiadała Z.Gawlicka, wieś Maratki, pow.Mrągowo. 1949

[rita100]

"Wilk i zając"

Była jajta na zające i podsztrzelili jednego zajunca. Tak on od bólu nie móg
juz bez bór ucziekacz', ino sed sobzie drogo wolno i wyrżykał tęgo od bólu, i
narzekał na te ludzie, co mu toto dotechli.
Jeden raz spotkał go zilk. "Ha , mózi do niego,tysz' mi ale dobrze przised.
Ładny frisztik będe z cziebżie miał". Zajune go wzioł proszicz', co on mu
lepsze coś na frisztik postawi, jakiegosz' cłożieka, co lepszi smakuje, bo zilk
cłożieka jesce nie znał. "No , mózi, to juz ci dam pokój, ale prowadż' mnie do
tego cłożieka".

Jedno raz idzie dżiecziuk mały. P'ita szie zilk: "Jes to cłożiek ?" - Zając
mózi: "Nie, ten dopsiero chce tym cłożićkiem być" - Ido dalej. Za jakisz' czas
trafił ich dziadek taki od osziemdzieszięcziu lat. Pyta szie znowu zilk: "Jes
to cłożiek ?" Zając mózi: "Nie, ten juz dawno cłożiekiem buł. Trzeba mu tez
dać pokój". Za jakiś cas trafił jech jeger z fl'into. Jak zając go zestrzyg,
zaraz zilkozin móżiuł: "Bżierż ty go, to cz'łożiek", a sam szie ukruł. Ma jino
scesz'czie, co ten jeger niał fi'inte naładowano ptaszim sz'rutem i go nie
zdóżył zabzić, bo zilk uciek i był gorszi chory jak zając. Jak sie tera oba
chore zeszli, tak szie zając go zaczół pytacz': "Jak ei poszlo, braczie ?" Mózi
zilk: "Braczie kochany, jakem go chcział zjesz'cz, tak on wzioł do ręki tako
zo're i dużem głosem dmuchnoł w nió, to mi oczi zas'ipało, com nic nie żidział".
W'ijoł sobżie potym z boku jedne zebro i me tak niem w'iokładał, com musział
nogować, aby z'iecie uratować.

Opowiedział G.Kipar, wieś Jabłonka, pow.Nidzica 1950

frisztik - śniadanie
jeger z fl'into - myśliwy ze strzelbą

[mamut_7]

Naprawde fajne niektore te opowiastki.. kiedys byla wydana ksiazka pt" Magiczny
Bijak" w bardzo podobnym stylu pisane legendy i baji takze rejonu warmi i
mazur. Radze poszukac, moze gdzies sie jeszcze zachowaly tego kopie.. wydane
jesli sie nie myle we wczesnych latach 80-tych.

czuwaj

[sss9]

Raduja sie, że juzaś zech jest z Wami i moga zaś pisać.
Pozdrowiom Wszystkich, kerzi w tym miejscu piszom z własnyj, niyprzimuszonyj
woli.
"Jest tako lauba, kero co nocy odwiedzo mie,
W naszyj laubeczce, starka nom bojki bojała.
Jest tako lauba, kero co noc mi sie śni,
Bo ta laubeczka dziecinstwo wraco mi.
Bo to laubeczka, naszyj młodości dni.
Utopkowo uczta"

Co się u Was dzieje ?

[rita100]

Jak chwycisz te klimaty, Mamut - to te bajania sa bardzo ciekawe. Mam ich
trochę i do zimy będe je przepisywać, bo wiem , ze nie wsą one tak dostępne. Za
polecienie tej drugiej ksiązki dziękuje , rozejrzę sie za nią.

[rita100]

"Jak się ślimak z lisem ścigał"

Jenego pozoranku wyszedł ze swoji dury lis w lesie i myśloł sobzie: "Dzisioj
przy niedzieli musza sobzie smaczny "obziod obzorgować". I wyszedł z lasa kiele
purckiego jeziora i zaczoł czotować na dzikie kaczki. Na jeziorze plywalo gwołt
kaczków, a "onamu aż ślina szła, ni mog sia na nie doczekać. Poszed tedy przy
brzegu wody i zaczajuł sia w strszyny. Zbliżali sia kaczki do strszyny i
chcieli przyjść do swojego gniozdka, wtam wskoczuł lis do wody i chcioł z nich
jena ufycieć. Wtam kaczka pofurła do góry i chciwamu lisożin nic nie ostało.
Tak szło przez cały dziań. Nad zieczoram już mu sia nakuczuło tego i sia mu
odżidziało smaczny kaczki. Tedy chodziuł zły po łące tam i nazod (rug-cug),
natrasiuł na ślimoka i myśloł sobzie, to cjoć sia troszeczka pokrzepsia z
ślimokam. Móził do ślimoka: - Dzień dobry, ty mały włóczango, to gdzieś sia
wybroł ? "Jo chca obejść to całe jezioro, zaniam słonko zajdzie". Lis sia śnioł
z niego: Cha, cha, cha, i móżiuł do niego: "Jo to bym oblecioł ; ale ty - to
pojutrze byś nie obszed. Ślimok na to: "Chcesz przyść ze mno na wyścigi, to
chodź". "No dobrze. Ale jek jo banda prandzy, to ja cia pożra". A ślimok
móżił: "No jo". Lis sia rozradował na to i chantnie sia zgodziuł. Ślimok
móziuł: "Ale jo odrachuja: roz, dwa.... ty stój tutaj, a jo puda do tyłu, a jo
jednak wygrom". Chciwy, głodny lis sia ucieszuł, stoi i przedeptuje do
odlecania. I p'ita: "Czy już ?". Ślimok: "Jeszcze nie". Wzioł sia ślimok tedy
przyślinuł do jego 'oguna i mózi: "Juz ! roz, dwo, trzy". Lis lecioł i lecioł,
aż buł na położie drogi, 'obejrzoł sia za ślimokam. Jek go nie 'oboczuł, to
sia 'uwaluł i 'odpoczywoł sobzie, i wołoł: "No , ślimoku, gdzie jesteś ?". "No
tutaj". Jek lis 'usłuchoł, jek wstał a nie poszed, zaczoł lecieć, co mniał
tchu. Słonko zaszło już, jek przyszed lis na to samo mniejsce, 'odkąd
zaczeli 'uciekać, nie 'obaczuł ślimoka. Z radości zafajtnoł 'ogonam do przudu i
ślimok sia wtam 'odślinioł i możiuł do lisa: "Toś dopsieru przyszed ". Ja tu
już stoja pótory godziny i czekam na ciebzie". Wtem lis sia zawstydziuł i
musioł jiść głodny, stąd przyszed.
Tak chciwamu zawdy jidzie.

Opowiedziała A.Kensbok wieś Purda Duża, pow. Olsztyn 1951r.

[rita100]

Ostatnia bajeczka jest nie notowana nigdzie, w żadnym innym regionie tylko we
wsi Gilawy, pow.Olsztyńkim podana przez anonimowego przekazcę. Można ją
traktować jako typowo warmińske bajanie.

"O babce i kocie"

Buła jeno bobka i mniała kotka, żodnego dzieciuka nie mniała, no i tak zyli po
społu ta bobka z tym kotkiem. Jednego razu to ten kotek mózi do tej
babki: "Jutro tom jest zaproszony na bankiet, na chcrzciny". Tedy poszed 'on
kotek zrena, a mieli we sklepsie dzieżka z masłem. 'On kotek poszed. Jek 'on w
ten sklep wloz, posiedzioł cały dzień i prziszed aż wieczór. No bobka sie
pyto: "Jek sie dziecko nazywa ?". "Zierzchołuszek", a tedy mózi: " A jutro zaś
mom iść". Ale poszed na drudi dzień i zaś siedzi cały dzień w tym sklepsie i
zaś przyszed wieczór. No zaś sie bobka pyta "Jek sie dziecko
nazywało ?" "Środuszek", no ale jutro zaś mom iść, i zaś na cały dzień poszed.
Znów wieczór wrócił, a 'ona bobka pyta sie trzeci roz: "Jek teraz sie to
dziecko nazywo ?". "Wylizauszek". No i duma 'ona bobka, co to mo być, no i
wzieła i mózi: "Upsieczem plinców" i poszła do sklepu po masło. Garniec
wylizany i już nic nie było. Sie rozjadoziła, a wzieła kij i kotka zbziła - i
po bajce.

przypominam, że sklep dawniej nazywano piwnicę lub magazyn spożywczy.

[rita100]

I tak zakończyliśmy akcję wspólnego czytania bajeczek warmińskich. Przyznacie ,
że Warmiacy potrafią świetnie i ciekawie opowiadać, i że była to uczta czytając
ich gwarą. Trochę cierpliwości potrzeba i kojarzenia pewnych znaczeń i to
wszytko by zachwycić się urokiem tej gwary. To tylko jest wstęp do basni,
opowiadań i legend , które czekają by hop i sup wskoczyć w świat nowej
generacji internetowej. Taki wehikuł czasu.

[rita100]

Ponieważ niektóre są dośc długie, to będe je pisac w częściach
dobra ?

[rita100]

"Wybawiona Księzniczka"
cz.I
To był jeden chłopak, nazywał się Arnold. I szed lasem, spotkał kila panów, i
sp'itali sie, co on za jeden je. On opożiedał, że jek 'uni su. I go wzieli z
sobo, do jech majątku, i 'on musiał koniom gnój w'iwiżicz' co dzień. Tak bylo
kilka dni. Tak sie oznajmił z tem'i panam'i. 'Oni mu mózili, że w'ijado na
kilka dn'i precz. Możie wszędzie chodzicz' i 'oglądać wszystko, tlo do
dwunastej izb'i ni mo chodżicz'. Jek panozie odjechali i ón swojo robote
zrobził, to zaczoł chodzieć po izbach. To w psierszej b'ili obrazy, w
drugij 'obleka lo chłopow, w trzeci buło ślebro i zloto, w czworty buła 'obleka
dla kobzietów, w siąty rewolwery i kulk'i do lodowanio, w szósty flinty i
gewery, w siódm'i lepszo odzież, do ósmy włoz, to takie jedzenie bylo, że on
jeszcze na swieczie nie zidział. W dzieziatej mniski i talierze, w dziesząty
łiżki i taski, w jedenostyj zbonki i wemborki, topory i sziekiery. A do
dwunasty to w'imiśloł, czi wlesz'cz, czi nie wlesz'cz. 'Od sili wloz. Kiele
kloca i topora ładna princesa leżala zziojzana, już buła letkiego ledzenia.
Ale 'una jesz'cze nie mogła, to 'un ji dawał jesz'cz', ale tlo troche i tak
pare dni. Jek 'una mogła dobrze jeść i dobrze chodzić, to jo wzioł i
przyprowadziuł do szóstej izb'i, tedy 'on wzioł woreczek, jedła nakład i sobzie
drugo 'obleke, i 'on'i nowo obleke, i dał ji w ręke, i schował jo w ty izbie.
A 'un poszed po'oglądał, czi jeszcze pan'i nie przijechali. To prziszed nazad i
teroz ucziekać.
cdn

[rita100]

czII
To prziszed nazad i teroz ucziekać.
Szli onym lasem, to zidzieli, co dwóch sie bzili, to ona go nie chciała
pisz'cić, ale on poszed 'oboczyć, o co sie oni bzijo. Te chłopy mu pożiedali,
że 'uni so dwa braczia i 'uni so umarte. 'Uni za żiwa pożiczili sobzie
pszieniędzy. Ten uboższy od bogatszego brata. I tak umerli, i nie oddali
sobzie, tak szie óni teraz bzijo. On jem dał pszieniędzy, co szie nie majo
zięcy bicz'. To 'uni poziedziali, co ich kobziety żyjo i szie też' bzijo za te
psieniądze. A 'un p'itał, gdzie 'uni so, to 'uni opożiedali, że wiele lasu, w
takiej małej chatce. 'Oni mu podziękowali za to, co 'ich w'ipłacił. I on
poszedł do 'ony swojej peincessy. A 'ona płakała i modliła szie za niego. A jak
Arnold prziszed, to sie rozradowała tego. Podjedli i poszli dalej, i przyszli
do tej chatki i móziuł, że sie nie majo bzić, on jem zapłaci ten dług. I szli
dalej.

[rita100]

cz.III
Prziszli do jenego mniasteczka i tam zajeli sie do jenego mnieszkania. 'Un
chodziuł do roboty, a ona dobrze w'isziwać mogła. "Ona rozumniała po francusku
i po angielsku. Tak tedy szie jeden pon znoloz, to rozumniał to wyszywanie.
Tedy chciał szie z nio ożenić, a 'ona nie chciała go, ale 'on jo namoział. To
tedy ona móziuła, prędzyj nie, aż do ojca przyjdzie. 'On przymóził , co jo
zażieżie do ojca. A to morzem musieli jechać. A ten Arnold móziuł, co swojo
staro obleke zabaczuł, to szie zebrał i poszed. A oni mnieli czekacz' na niego,
ale jem buło za długo, to wzieli pojechali. Jek Arnold przyszed, to już jech
nie buło. To sie chciał utopszić. Wlaz na takie mury i chciał skoknąć w morze.
Tak przyszed do niego chlop i móziuł, co ni mo sie topsić, a on go prędzej
zażieźie na to mniejsce niż oni tam będo.
Tak jek on tam prziszed, to poszed do jenej ubogiej rodziny na kwatere, a tam
buł taki duży smutek, że tego krola córka luła ukradzona. Jek ten Arnold sie
w'ispał, na drugi dzień taka wesołość buła, co jeden pan córke przyziós. To ten
krol mu obziecał to krolestwo dać i mo szie z to córko ożenić. A córka to nie
chciała, że una móżiuła, że chce duży szlos naprzód postawić i tak go
w'imalować, jek on ji sie udo. Tak ojciec na to przistał. Jek córka chciała,
tak dostała. Prędkiem szlos stijał.......

szlos - zamek z niemieckiego

[rita100]

cz.IV
Prędkiem szlos stijał. Ze całego świata malarz sie znaloz do w'imalowania, ale
córka móziła, jek jej sie nie udo, to bedzie stracony ten malorz. A w tym
szlosu bulo dwanaście pokojów. A za dwanaście dni miał w'imalować. Jek te
danoście dni przeszli, to corka z ojcem i ten pon poobaczyli. Ale córce sie to
nie udalo, to znów malorza szukali. To znów malorz sie znaloz. To tyż
dwanaściedni to miał malować. Za dwanaście dni przyjdo 'obaczyć. Jek dwanoście
dni prześli, to znów ojciec z to córko przyszed obaczyć. Ale jek oni
oglądneli,to, to córce sie nie udało, to znow tego malarza stracili. Za pare
dni znów na świat dali oglosić, że malorz ma sie zgłosić malować szlosu. To
jeszcze jeden sie znaloz, co już najlepszi z całego świata malować móg. I
poźiedali mu, co ma malować dwanoście dni. I ten wymalował tak ładnie, tak
fejn, źie każdemu człoziekoźiu i panoźiu sie udało. Ale jek córka z ojcem
przyszła obaczyć, to jej sie nie udało. I ten buł stracony. To żoden malorz już
sie żięciej nie zgłosiuł. To krol już mocno smutny buł, że córce sie nie udalo.
Tek tedy ten Arnold poszed malować.....

[rita100]

cz.V
Tek tedy ten Arnold poszed malować. Ale 'un dał sobżie taką noc zrobzić do
spania, i 'un jek to wszystko buło zrobzione, to on psierwszy dzień nic ne
robziuł, tlo społ; tak do dziesięć dni tlo społ. Na jedenasto noc zaczoł
kreślić po sz'czianach, ale nikomu sie nie udało. To już każdy móził, co on
jeszcze gorzej będzie poroździerany. A dwunasto noc to przyszed ten chłop, co
go przyprowadziuł do tego królestwa. I tak w'imalował, jek gdzie ta córka buła
w tem domnie zbójeckim. I jek ona leżała kiele tego toporu. Ten chlop pożiedał
Arnoldożiu, że mo sie ukłaść dali deski w to jego łóżko.
... Jek będo 'oglądali, to 'ojciec będzie móżiuł: "Corko, takiesz mniała ?" Ta
córka będzie móziła: "Tak , ojcze!" A ten pon będzie móziuł, co tak buło.
A 'oni będą dalej szli, to znów będzie ojciec móziuł "Tak córko ?" A ten pon
będzie móziuł : "Tak wszystko, ojcze, buło !"
Ale jek wleż'li do dwunostej izbi, to ojciec już omgleje. To żołnierze go
podnioso, to znów będzie mózić: "Córko, to tak buło ?" A ten pon będzie
móził: "Tak, ojcze, buło !" A Arnold mo szie odezwacz', że: "jp to zrobżiuł,
nie on !" To on, ten pon, trzaśnie mnieczem w niego. To tedy go wojsko złapszie
i zatrzyma go. I tak odszed.
Na dwunosty dzień przyszed on król i ona córka......

[rita100]

cz.VI
Na dwunosty dzień przyszed on król i ona córka z tym panem oglądać. I tak sie
wszystko stało, jek tamten chłop móził. Teroz sie córce podobało. Jek tedy
wojsko go zatrzymało, to musziało go w'iprowadzić. A taki 'obdarty dziad buł.
To szie p'itoł król, czy to prowda je, co ten dziod jo wybażiuł (wybawił). A
una odpożiedziała: "Tak ojcze, tak buło!" Tedy szie ojczec pytał, co z tem
panem zrobzić. Ona móziła, jak ona mniała tak onemu zrobzić. A to buł zbójca od
tych, co jo zabrali. Ojczec kazał tego Arnolda w królesko obleke obleść, a una
mu korone wsadziła na głowe. Teraz pozwolił onemu zie żenić z nio, i córka
przyrzekła, co go chce. To duże wesele buło i to krolestwo dla nego zostało.
I ja buła na tem weselu, a żionek (wianek) żem mniała z masła, klejd (ubranie)
z papsieru, a buty z glomzdy (twardego sera). Jakem poszła tancować, żonek sie
rozlecioł, klejd szie poder. Jakem trępneła (tupneła), buty szie rozlecieli.
Dwa durki w nosie i skończyło sie.

Opowiedziała M.Kensbok, wieś Purda Duża, pow. Olsztyn 1951

[rita100]

[rita100]

Niewybawiona Księżniczka

Ona rodackia b'iła z Wałów. To tam pasturz pasł na ty Złotoze, na tych górach.
To ón im pożiedał, co tam w'ichodzi panna, i ón jem pożiedał, w chtóre niejsce
óna zawdi prszijdzie prszed południem. Ona zawdi prszisła tam.
To trszi dziewcaki tam b'iły jedno stare, moze niały po pchietnaście lat, to
chciały dożiedzieć i obacyć tó panne. Jednego razu w niedziele to posły na
jagody na te gore i zbżierały jagody, a ino sie oglądały, cy juz nie idzie ta
panna. Jeden raz to idzie, to niała niebziesko sukienke i bżiało tó bluze, a
włosy niała ani złote a mocno długie, sięgły ji az za kolana, nie niała
splecune i'no tak luz, b'iła okryta cała niemi. Jak jo obac'iły, to dostały
strach i uciekli.
A jeden pastusz pasał też na tej górze, to przisła do niegó panna, co b'i on
uc'inił to, co óna mu móżić będzie, to będzie mocno bogati i jego dzieci. Ale
ón jó musi wziuść na plecy i nieść jó po tich trepach (schody) w tó góre i
pocałować wszistkie robaki co tam będó lezeli, ale ón tam goło ich nie całował,
ino bez sznoptuch (chusteczkę) wszistkie pocałował; b'ił i żnije i padalce
rozmaite robaki, a na ostatniej trepsie siedziała tako duza zaba strasna i tó
niał pocałować, ale mózi: "Esce i ciebie tu diabli majo ?" To ta panna skoc'iła
zaraz z jego ranióna i wzieła płakać: "Coście w'i ino uc'in'il'i, esceśie nas
sto lat potępchili dłużej". Te sto lat musieli tam pokutować dłużej.

Opowiadała E.Bratka, wieś Jabłonka, pow. Niedzica. 1952
Bajka najczęściej związana była z zamkami.

[rita100]

Jena kobita miała dziecko małe, a babke mniała, to w lesie mnieszkała. A ta
matka oblikała to dziecko w cerwone kapke. I to dziecko nazywali Cyrwuna Kapka.
Matka dała ji butelke wina i ciastów, i w'isłała do lasa i opowiedziała droge.
A 'una rozglądała sie po lesie i widziała ładne kwiatki. Jak urywała te kwiatki
znalaz sie do ni wilk i opoziedał jej, i w'ip'itywał sie ji, gdzie una idzie, a
una tedy mu opoziedała droge do ji babki. A un posed naprędzy do niej. Jak un
posed napryndzy do ni, to zakloprował (zastukał), jak zakloprował kole drżi,
tedy sie upowiedział, że Cerwona Kapka przyszła do babki, by rozstworzyć drzwi,
i una przyniosła do pokrzepsienia wina i kucha.
Jak un rozstworzył drzi, zjad babke i sie sam w łoże układ. Jak sie w łoże
układ i tyż klopfrowała kole drżi, zeby roztwożyła ji babka.
Jak una roztworzyła i jak przystąpiła do łózka, to zobacyła duze usy, duzy nos
i pyta sie: " Grusko (babko), cego mas takie duze usy ?" "Cobym cie dobrze
słysała". "A do cego taki duzy nos?" "Cobym cie dobrze cuła". "A takie duze
ręce ?" - sie go wyp'itywała, a 'on ji 'odpoziedział : "Bym cie dobrze złapać
mogła!"
I un jo złapał i tyz zjad.
Jak ju zjad zaciągnoł sie furankiem (firanką) i społ tak, aż chrapał. I jegier
przechodził kele babcinego domu i słyszał takie chrapsienie. I wlaz do ty izby
i zidział, co wilk w łóżku za furankiem lezy, i un jegier rozerznuł mu bełk (
rozpruł brzuch). I w'isła Cerwona Kapka i gruska, i tedy nosili kanienie i mu w
bełk nakładli. I jak un chciał wstać, to nie móg, bo było cinsko. A Cerwona
Kapka i gruska sie radowali i dziękowali jegroziu, co ich od taki śnierci
wyretowł.

Opowiedział Brik, wieś Piecki, pow. Mrągowo, 1950 r

[rita100]

O parobku w piekle i magicznej fujarce"
cz.I
Jena matka, jena kobzieta mjała syna tylo jenego i go chowała do dwudziestu
lat. Tak tedy móziła: "Synie, musisz som tero iść na służbe". A tan syn móził
ji: "Toć kiedy, babo, nie chcesz ma dłużi trzymać, to ja póda" A un był mocno
mocny, to ta matka razu ne wedziała, co 'un taki mocny je.
Tak przyszed na jeden majantek sia urządził i mózi do majątkarza, mózi: " Ja
chce za dzieziuńciu zapłata". A majantkarz móził: "To jo najpierw spryfuja
(wypróbuje), czi ty to zarobisz". Tak dał majantkarz dzieziać furwerków (wozów)
zaprzagać, mieli gnój wozić. A 'un sam mniał te fury kłaść i 'un zduz'ił
(zdążył), bo wziuł wóz za kuniec dyszli uniós go i postaził, gdzie ten gnój buł
i roz zidłami założił, to fura buła pełna. Tak tedy majantkarz buł w strachu,
że 'on taki mocarz jes. Tak tedy móził: "Janku, pojedziesz z furo pszen'icy do
młuna". A 'uni mu nawalili nie pszenicy, tylo fura popsiołu i do tygo młuna go
posłali. A ten młun to buł zaklęty. Ten majantkarz rachował, jak on tam
pojedżie, to 'un węcej nie przyjedzie.
Jek un przyjechał do tego młuna, to ten młun buł zaketowany (zamkniety),
tak 'un tedy ten młun odder i wszed do tego młuna, to nikoguj nie buło. Tak on
zaczoł tedy z tego woza ta psianica znosić. Tak on sia dojrzał, że to nie
pszanica, tylo popsiuł. Tak 'un wziuł ten popsiuł w Łyna... i poszed do
komory, tam gdzie pszan'ica buła, i nasypał pszanicy, i zapuścił młun, i zaczol
mlić. Tak jak un mluł, prziszed tan nastarszi pachołek do niego i sia zaczeli
wadzić, co on tuta nie robz'i. Tak ten parobek złapał tego pachółka i posadził
go na kamnianie. Jak ten młun chodził i tan tedy sfurnoł z tych kamiani, i
poszed, i żancy do niego ne przyszed..
Tak on namluł 'uny pszanicy.....

[rita100]

cz.II
Tak on namluł 'uny pszanicy, i maki przyzióz na tan majantek, i móził, co go
nie maju na drugi raz głupsić: "Za popsiół wama mąki przyzióz".
Tek tedy buł Marcin i majątkarz go odpuścił. Jek go majątkarz odpuścił, tak 'on
poszed na drugi majątek i chciał ta sama zapłata za dzeziunciu, a tan
majantkarz sia zaczuł z niem handlować, tak tan parobek móził do tego
majantkarza: "To kiedy nie, to na Marcin cia roz ranko bez dupa rzna". I ten
majątkarz na to przystał. Tak tedy 'un robziuł ten całi rok, mu robziuł ten
parobek. To jek Marcin przyszed, tak un chciał swoja zapłata, tak majantkarz
sobzie na dupa pod buksy podłożył psierzynka, a jek un ranka podniós, to
psierzynka sfurnuła, i on go trzas bez ta dupa, i go zabziuł. Tak tedy poszed i
móziuł: "Już ma nicht nie chca w słożba". To tera póda do piekła diabłom
słuzyć".
Jek un przyszed do psiekła, tak mu dali sztalowy ancug (ubranie), i te diabły
do niego mózili: "Jek ty tan ancug podrzesz, to możesz od noju żądać, co tlo
bańdziesz chcioł, ale mniłości i litości u noju ni ma". Tak mu dali wóz i
konia, i mo na tam wozie z lasa drzewo wozić i pod tan kesel (kocioł)
przykładać. Tak jek un pojechał do lasu, nawaluł taka fura drzewa, co tan kóń
razu nie redził (radził). Tak 'un go wziuł i 'oter (pogłaskał). Jek na nego
miłosierdze zrobzuł, tak z tygo konia sia zrobziuł tan majantkarz, co go ranko
przez dupa trzas. Tak tedy tan majantkarz poziedał, jek tuta w psiekle jest.
Moził :" Tego ancucha ty nigdy nie podrzesz, bo to jest sztalowy, ale idź ty do
mniasta i kup posiłków, i tedy psiłuj i pucuj go, to ty go tedy przepsiłujesz i
tedy idź do niech i mów: " Ten ancug już je poderty". Tak tobzie bando obziecać
faski złota, a ty ne chci tego, tylo ty chcij ten kożuch w keslu omoczić".
I tan majantkarz zia nazad zrobziuł koniam.....

[rita100]

cz.III
I tan majantkarz zia nazad zrobziuł koniam, i tan parobek poszed do miasta. i
kupił psiłów, i pilował, i pucował, i za rók sia ten ancug poder. Tak un poszed
di tych diabłów o zapłata. Tak uni mu obziecali złota fasy, a on nie chcioł. On
tlo chciał ten kożuch w tam keslu omoczyć. A uni mu nie chcieli dać, tak on
wziuł sztalowo trzcinko i zaczoł tych diabłó bzić. "Cobyśta mi obziecali
wszystko, co bande żądał". A uni mózili: "Dajta mu, co tlo un chce". Tak un
omoczył ten kozuch w tam keslu i poszed swoju drogu, i przyszed na jena zieluna
łąka, i sie ukłod 'odpoczywać. Tak jek un jeszcze spał, tak przyszed do niego
jakisz' stary dziodek. Tak ten móził: "Młodzieńcu, przedaj ty mnie te
ozieczki". A ten młodzience móził: " Toc ja nie ziam, czi to su moje". A ten
stary dziodek móził: "Ju, to su twoje". To tan młodzieniec móził: "Kiedy to su
moje, to możecie ich dostać". Ale ten dziadek móził: "Ale co ty za ne
żiundasz"?. A on mu odpoziedał: "Ja chce takie skrzipki, co jek ja zagram, to
bańdzie wszystko tańcować". A ten stary dziadek mu móził: "Możesz dostać". "I
coby mnie na śwecie dobrze szło i po śmierci do nieba bych przyszed". I ten
stary dziadek mu wszystko obziecał. Tak tedy ten stary dzaidek wziuł te
ozieczki, a tan młodzieniec wziuł te skrzypki i poszed. Idzie i spotkał jeden
folwerk, a to był kupsiec i na wozie mioł kasty (skrzynie). Tak un wziuł te
skrzypki i zaczuł grać, to kuń tańcował i kasty tańcowały, i kupsiec tańcował,
i wszystko tancowało, aż sia wszystko potłukło.
Tedy tan kupsiec go wziuł skarżuł. Tak przyszed na sund i go obsundzili na
śnierć, tak jego przyprowadzili do pozieszanio. Tak go sia pytaju, co on ma
jeszcze za winsze przed śniercią, a 'un odpoziedał: "Jo bych jeszcze chcioł rod
na tych skrzypkach zagrać". A te sundowe mu pozwolili, 'un zagrał na tych
skrzypkach, tak i 'uni sia wszyscy poparowali i zaczeli tak fejn tancować. Jek
sie natancowali, tak 'un tedy przestał grać. Tak 'un jam móził: "Za ta muzyka
mam być na śnierć skazany ?". A uni mu odpoziedali: "Nie, to nie może być". Tak
tedy obsądzili kupca na śnierć, a unego puścili frej. I poszed tedy dali i
przyszed do jenygo kościoła i kole utorza umer.

Opowiedział Orłowski
wieś Pokrzywy, pow. Olsztyn 1949
Legenda gdzie akcja rozgrywa się w Olsztynie .

[rita100]

Żołmierz, Diabeł i Panna cz.I

Jeden żołmierz przysed od wojska, tak ni mnioł żadny roboty. Tak 'un
móził: "Puda do lasa, może tam robota dostana". Tak prziszed do niego jeden
chłop, tak tedy móziuł, co ma do niego w służba przyjść. A 'on sia go sp'itał,
co za służba, tak mózi: "Sietom tal musisz w ty oblece chodzić i sietom lat
pazurów nie obrzynać, i nie mić , nie spać w psierzynach". Ali ten żołmierz
odpozieduje: "Musza sie nam'iślić". Tak tedy żołmierz dał na mszo świanto, na
pacierze - "to może mnie Pon Bóg obroni".
Tak wzioł przistał do niego - ale psieniandzy bandziesz mniał pełne kieszenie.
Tak 'un chodzi teroz. Psiańć lot już chodził, to mu sia dało do jeny karczmy
przyjść na noc. To tan karćmarz móżił, co ma iść do jenej dury tamuj. Tak
jek 'un prziszed do ty dury, tak buł jeden chłop w ty durze. Tak 'on sia
p'ita: "A za co ty tutaj siedzisz ? - do tego chłopa, to 'un móził - "To,
bracie, mniołem dwa trojaki psianiandzy i-m w'ipsił dwa sznapsy (wódki), i-m
tedy jeden wzioł na borg, tak "on mnie wsadziuł tutaj do ty dury". A 'un
móził: "Bracie, jek ty mne pomozesz z bziedy, to jo mom trzy córki, to ci jena
dom". "No, jo" - móził. To przyszed zranek, un go wzioł i wykupsił. Tak
mózi: "Pódź, bracie, do mnie, to mozesz jena sobzie w'ibrać. Jo tam za trzy dni
przide"....

[rita100]

cz.II
Tak za trzy dni prziszed. Ta starszo go 'obejrzała i zaro uciekła. Tak prziszła
ta drugo, tyż obejrzała i 'uciekła. Tak prziszła ta najmłodszo i go obejrzała
od góry do dołu: "To jest - mózi - młody chlopak, kieby go tak ogoluł, w'imuł
go, to by móg b'ić dobri chłop z niego" i mu przirzekła, co sia bandzie z niam
żanić.
Tak 'on mnioł psiszczonek (pierścionek), wzioł go, rozłamoł na dwa połowy i
jena połowe doł ony, a jena polowa ostaził sobzie i móził, za dwa lat 'on tu
przydzie (bo psiańć lat b'iły juz rom).
Tak tedy za dwa lata prziszed do ni taki ślachcic. Prziszła ta najstarszo córka
jego 'obejrzała, tak zara poszła drugi klejd (ubranie) przewłóczyć; ta drugo to
samo. A (od) ty trzeci najmłodszy to chciał psić, tak 'una prziniosła mu w
śklonce wodi, jek un ta woda w'ipsiuł, to wpuściuł te pół psiszczonka w
szklonce, to 'ona 'obaczuła to pół psiszczonka w śklonce, to sobżie pom'islała,
to jest tan sam. Tak 'una posła po te drugie pół psieszczonka i dotchła, to był
cali. Tak niz te dwa sziostry prziszły, to 'un już z nio siedział 'obłapsiony,
to z tego jadu wzieli posły sie oba poziesiły. Tak ten pan prziszed do tego
ślachcica i móził: "Za jena dusza mam dwa".

Opowiedział E. Kurowski, wieś Pokrzywy. pow. Olsztyn 1948

[rita100]

"O Marach"
Jene ludzie mnieli trzy córy i mnieli gospodarstwo, to musieli zawdy robzić, to
im sie rano nie chciało wstać. Jenego razu przyszed do nich jeden pon na noc.
I'un poszed do ty komórki spać, gdzie te córki z domu powychodzili. O czwartej
godzinie poprzychodzili nazad. I 'uni , sie do siebzie skorżyli: ta jena
nastarsza mózi do młodszej: "Ty masz dobrze, bo ty ludzie gnieciesz, ale jo to
mom licho, bo ja wode gniote". A ta trzecia mózi: "Ja mam jeszcze gorzej, bo
musze kamnienie, konie gnieść i po dekówce (dachówce) do góry musze chodzić i
gnieść". I poszli spać. A ten pon wszystko słuchoł.
Reno ojciec przyszed ich budzić. 'Uni nie chcieli wstać, tak ten pon wstał i
móził ojcożiu, co mo jem dać spać i jek wyśpsio sie , mo jech ochrzcić, i
pożiedał, że jego córki so marami.
Pożiedajo, że jek dziecioka do chrztu zanioso, i ksiądz sie pyta: "Czego
chcesz ?" A potki (ojcowie chrześni) nie odpoziedzo: "Żiary", tlo "Mary", to
dzieciok zostanie maro i musi pokutować, bo jest źle ochrzczony.

Ta mara, co konie gniecie, to koniom grzywy posplata w warkocze. I jek potem z
rena gospodarze wstano od tych koni, to wezno te warkocze kamnieniami
poroztłukujo, to tedy te mary majo palce potłuczone i nikt nie źie od czego.
Roz ludzie opożiedali, że kiedyś parobki spali w stoni, gdzie konie mary
gnietli. To 'uni wzieli batogami konie zbzili. A jenej nocy tak konie znowu
jęczeli, to parobek żidział słome leżeć na koniu. Wżioł to słome, rozder i
cisnoł przed dźwierze przed stanio. Jek z rena wstali, to przed stanio leżał
człożiek rozderty na połowe.

Jennego chlopa w Węgoju mara gniotła. Ludzie nie chcieli żierzyć, a ta mara w
żigle (igłę) się zmnieniła (bo mara sie w różne rzeczy może zamnienić). To 'un
jo w ręku trzymał do samego zrenku i jek sie zmnieniła w cłożieka, to dopsiero
poznał, kto jest to maro. To krziczał na nio, żeby sie ochrzciła.

Opowiedziała M.Kensbok, wieś Purda Duża, pow. Olsztyn 1952

forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=64&w=27068189&a=27340993

[rita100]

O zadawaniu chorób i leczeniu magicznym

Na zadane choroby ludzie chorowali, to była taka jedna biołka , co czarowała,
była biedna. Zadała córce Zientarki chorobe.
Stara Skrzypska tak zadawała choroby, czarownica, jak nie mogła dać komu tego
diabła, to go swojemu dzieciokowi bodaj dawała. To taki szed do Gierszwałdu w
1917 r , to tak wrzeszczało kolo krzyża i ksiądz wybażiał (wybawiał). Każdy
ksiądz nie móg, bo mu diabeł wywrzeszczywał grzechy. Musiał być czysty. Ojciec
pozieduwał noma (nam), że jak wybazioł tego czorta, to on krzyczał, co cołta
(bułka) ukrad - "bom był jeszcze głupsi, bom był szurek (mały chłopiec)". Ten
diobeł mnioł tak wyjść, coby nie zrobił szkody człoziekowi.
Takich ludzi było gwołt - tylko ksiądz w Gierszwałdzie jech wybaział. Ludzie
sie boli tych, co zadajali te choroby, jak dali jeść, to zadali. Jak Majewska
jechała cugiem (pociągiem), to w Morcinkozie na banofie (na dworcu) kobzieta
poziedała, co ji chłop szed od worty, to w kieszeni mnioł chleb, co go nie
zjod, i 'obok taka kobzieta przyłączyła sie kiele niego i puściła mu czary do
tego chleba. T jek przyszed do domu, to móził, co ten chleb ma (jego żona) z
kieszeni chućko wyjąć i una wyjnoła, i już nie mnioła chleba swojego i zaraz go
pomkła, a nie mogła go wypluć, i zaraz poczuła bóle, wyschła , jeść nie mogła i
buła chora. To jechała do sióstr do Wotamborka.

Opowiadała J.Brzozowaska, wieś Purda Duża, pow. Olsztyn 1948r

[rita100]

inne opowiadanie
Ksiądz kropsił wodka święcona, ta dziewczynka siedemnaście lat miała. W
Gietrzwałdzie buło dużo utrapsionych. Żeby wypędzać od carta utrapsione ksiądz
zebroł ludzi. Cało klebanijo pościła, potem poszed, dużo ludzi z modlitwo i
zaczoł wypędzać. A złu duch tak szudz'ił na księdza, że nie wylezie: "A kiedy
wylaza, to zaraz w drugiego wlaza". A ona zęby zacisnuła i nie dała polać ty
święcuny wody. Ale jednak ksiąz sie nie dał na pokoj, tylko dali kropił i
modlił, i krop'ił. A potem tej dziewczynce szyja sie zrob'iła jak kolano, tak
spuchła. I on wylaz, ale był taki zły, że zaraz w drugo wlaz.

Opowiedziała Tomaszewska, wieś Radykajny, pow Olsztyn 1950r

[rita100]

W Trzcianie to tak! Kotlak (kotlarz) był, on móg czarzyć i zażegnywać. To jak
czasem tak kto co chorego mniał i poszed do niego, to on zajrzał pod poduszkę i
słuchał, co krasnoludki mówio, a to był ten Jopek pod poduszko, zły - to go
Jopek nazywajo. To mu wszystko powiedział, kto go oczarzył i co on ma zrobić,
żeby go wygoić.
To wtedy tak musiał wziąść wody święconej i soli i jak on przyjdzie ten isty,
co go tam ocarzył, wziojść te trzi krzyże zrobić i te sól i wode święcone
rzucić za nim, to pomoże.

Opowiedziała Jesiołowicz, wieś Mirany, pow. Sztum 1950

[rita100]

Siedem kruków
Jedan król i królowa nie mnieli dzieci, barzo sia smucili, że tygo szczęścia
nie mnieli, co dziecka nie mnieli, ale potam doczekali córeczki i 'una królowo
zmarła. Tedy król sia 'ożeniuł z innu, 'od ty inny mniał kilka synów, siła to
nie ziem, ale kilka synów. Tedy dorośli une chłopaki, to matka jadoźili
(gniewała sie), to matka rozgniewano móżiła: "Kiebyśta krukami byli".
I prędko matka to wymóziła, te syny sie w kruki 'obrócili i bez 'okno
wyfrunyli. Zasmucili sie wsziscy tam, ale już było za pozno. Jek ta córka
dorosła, to ju doszło, że 'una bratów mo i że uny krukami su. Chciała ich tedi
wybaźić. Tedy 'una poszła do jeny czarownicy, co ji wywróżuła, i 'odpowiedała,
co mo żegowków (pokrzywy) ze smentorza przed słunka wchodano narwać, ususzyć i
z nich zrobić koszule, ale wtenczas nie mniała nic godać. Jek 'una te koszule
na tych braciów rozbziuła, to przyjechoł królewicz i mu sie tak bardzo
spodobała, że ju wziół za żone. Ale 'una do niego nic nie przemawiała. Ji tedy
una w nocy zawsze jeszcze brukowała (potrzebowała) tych żegawków (pokrzyw), to
na smentarz chodziuła na nich. W tam razie jek 'una na smentarz szła, to
zauważyli jej nieprzyjaciele i donieśli królozi, że ma żuna czarownica.
Nalegali mu, że mniała być spaluna, a buła wrzucona do wieńzienio. Wtenczos
porodziuła syna, i te bracio przychodziły do 'okna i dopóki słunko nie weszło,
to byli w postaci człozieka. Jek słunko weszło, to nazod krukami byli. Jek ta
żuna mnieli spolić tego dnia to wszistek naród zgromadziuł sia. I kiedy 'una
jechała na karach (taczkach) do spalenio, mniała juz psiańć koszulów udzianych,
a szósto - brok bylo do ni jenego rankawa. Jek ślazła z tych karów (taczek) do
spalenio, a te bracia z niu na tych karach jechali, w ty chwili rzuciuła 'una
te koszule na tych kruków, to sie zrobzili ludziami nazod, i 'una ich
wybaziuła. A ten jeden, co bez rękowa koszula mniał, to zostało mu skrzidło.
I 'una opożiedziała królowi, jek te bracia byli zaklęte, i 'una ich wybaziuła.
Krol sie bardzo ucieszył, że jigo ładno żuna nie była czarownico i ukaroł tych,
co ju prześladowali.

Opowiedziała J.Brzozowaska, wieś Purda Duża, pow. Olsztyn - 1951

[ciupazka]

Widzem, żeś sie wziyna za porządnom robote, i tak trzymoj! Bo to syćko
zaginie, kie babaki pomrom! Sukalak o ślimokak i nasłak rite, hehe...
Telo.Pozdr.

[rita100]

Zitajcie u nas Ciupazko, jak to miło bratnią dusze zobaczyć. Podglądałam gwarę
góralską, sląska i przyszedł czas na poznanie warmińsko-mazurskiej. Myślałam ,
że już dawno zanikła, a tu jak widzisz ludzie z pokolenia na pokolenie piszą i
to co napisane przetrwa :)
A te legendy i opowiadania już się nie spotyka, a naprawde czuć w nich tradycje
tej ziemi. A ile jeszcze fantastycznych opowiadań przed nami.
Bo w Warmiaku taka dusa
jek zagraja to se rusa ;)hehe ;)
pozdrawiam

[rita100]

"Udaremnione wydobycie skarbu"

To sie miało tutoj dzioć, ale za pradziadów.
Za wszio je taka góra. Jak paśli bydło, to tam była taka dura, to z niej
czasem, dym szed. Raz przyszed jeden podróżny, jemu powiadali - to 'on
powiedział, że tam je złoto w ty durze i 'oni mogo mnieć, tylko muszo wsziscy
iść i ni majo ani podać, ani sia szmiać przy roboczcie, bo kiedy bando sia
sz'miać, to bogactwa nie dostano. I majo zbźić kasta (skrzynie) , co to złoto
tam pokłado, i w konie nie majo tego zieźć, tlo w woły, a jek bando zieźć, to
też nikomu nie można sia szmiać ni godać, ni szia 'oglądać. No i 'oni
posłuchali go, poszli kopać i znaleźli złoto - było w ty górze. Nakopali pełno
ta kasta, co to na wozie mnieli, zaprzangli potam sztyry woły bziałe, potam
wszyscy jo źieźli do Gietrzwałdu.
A za nimi to szia zawdy coś szniało, słuchać buło sznichy i krzyki, ale 'oni
szia nie 'oglądali i wszystko sło dobrze. Aż przyjechali do pszierszy chałupy
we wsi, to 'od razu przyjechał diabeł na koż'le, ale 'on sziedział 'opak i
trzymał kozła za 'ogon zambam'i, a z ty stary chałupy wyleciała kobzieta i
zaczeła sia szmiać i wołać do tych ludzi: "Patrzta, tan diabeł jes głupszi,
bo 'opak na koźle rejtuje", to szia jedni zaczeli sz'niać, a drudzy wołali, co
majo być cicho. T wtanczas zrobzilo sia ciamno, przyszła gajsto chmura i
zginuła kasta ze złotam. Wtam któż krzyknął, że jakby sza nikt nie sznioł
ani 'oglądał, Gietrzwald 'ostałby mniastem, a tak dalej 'ostanie ziosko. Za to
ludzie ty kobziecie, chtóra wyfrunuła, skóra zbzili i chałupa spalili. Ale
złoto nie wróciło.

Opowiedział Hermanowski, wieś Gietrzwałd, pow. Olsztyn 1949r

[rita100]

Tu pod Pajtuny to jest góra Żal, to tam zaklęte pieniundze naleźli. Tedy
ksiundz z procesyju w sztyry woły pojechali po te pieniundze. A tedy ksiundz
nakazał sie nie 'oglundać. Jek szkrzynia władowali, a potam śli tak wsziscy, a
diabuł to za niami na kozie jechał i 'ozorem w dupa sia bjuł. Jek to bab'i, to
szła jena na 'ostatku i sia 'obejrzała i rośniała sie, i 'una skrzynia z
pieniędzami im nazod poszła tam i z tygo nazywali góra Żalem.

Opowiedział A.Orłowski, wieś Purda Duża, pow. Olsztyn 1950r

Of, matka znów opozieduwała - na naszam polu na łące, co sia psianiudze paluły.
To buło w nocy i 'uni zaczeli wrzeszczyć, tak tan ogań zaczoł skakać i ten
moment sia wziuł wygasł. A matka znów pozieduwała, kieby nic nie wrzeczczeli,
kielo jaki statek(łódź) wzieli, bot(but) albo piczia (skarpeta) i poszli w tan
ogań cisneli, i nic nie gadali, to by jakie dwadzieścia psiać centymetrów te
psianiądze by były pod ziamnio. Ale nic sia nie oglądać nazad. To jek 'uni
wrzeszczeli, to te psianiudzie poszli głamboku w grunt.

Opowiedział E.Kurowski, wieś Pokrzywy, pow. Olsztyn 1948

[rita100]

Tralala , jesli czytasz - to wiesz o jaki teren chodzi w tym opowiadaniu ?
"Tu pod Pajtuny to jest góra Żal"

[Gość: tralala]

Może te Pajtuny:
Pajtuny położone 2 km na północ od Purdy, a około 15 km na południowy-wschód od
Olsztyna.
Niewielka wieś położona w pobliżu gminy Purda znana bardziej z oddalonego o 1
km na wschód Pajtuńskiego Młyna (Pathaunen Muhl). Szachulcowy młyn wodny z XVII-
XIX wieku na rzece Kośna, obecnie elektrownia wodna gdzie zapora na rzece
tworzy urocze rozlewisko.

Tylko gdzie ta góra? Ciekawe, jak często te bajki warmińskie i mazurskie
związane były z zakopanymi skarbami. Jak tylko znajdę więcej czasu, to wkleję
tu baśń o górze Konopki, tylko trzeba ją nieco 'dopasować' do wielkości ekranu.

[rita100]

Wszystkie prawie legendy widze zebrane są z okolic Purd Wielkich, nic prawie
nie ma o samym Olsztynie.
Popatrz sie jak potrzebny był nam ten watek o wierzeniach - teraz lepiej jest
te opowiadania zrozumiec.
Dla przypomnienia wstwię te diabełki do tego watku, moga się przydać :)
forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=64&w=27068189

[rita100]

Tam opożiedane jest, co za zupunami (bagnami) jest jeziorko. I tam buł klasztor
zaginół. I tedy jenego czasu szed chłopak na muzyka do Watemborka i do niego
sia zbliżyła, i mu 'opożiedziała żeby jo móg wybażić, jeźli wypełni te
obożiąski, co mu móżiła. Mnioł jo wziąść na bary i zanieść do Watemborka do
kościoła, ale sia nie ma oględać. I tak daleko jo niós, już przed ołtarzem buł,
to przyszed psies i stinoł mu czapka z głowy. I w ten raz sia obejrzał, to ta
siostra mu zginoła, tylko zawołała, że świat jest obłudny i ni mo
mniłosierdzia. To jeziorko jeszcze istnieje. Tam w tym klasztorze buła
bezbożność i Pan Bóg tak go skarał, że klasztor zatonoł. Jak teraz sie po tam
jeziorku botam (łódką) jedzie i jek sia kamnień rzuci w woda, to tak brzaka,
jakby po dekówkach lecioł.

Opowiedziała J.Brzozowaska, wieś Purda Duża, pow, Olsztyn 1951

[rita100]

O strachach i zjawach
Jak ktoś umrze we wsi, to robio mu pusta noc, to jest noc przed pogrzebem. To
ludzie sie zbierajo i śpiewajo, różaniec mówio. Dostano słodkiej kawy pić i
kucha jesz'ć, tylko trzeba uważać, bo ten zmarły chodzi i każdemu palec macza w
tasce (filiżance). To każdy wierzy w to i blisko jeden kolo drugiego sziada,
żebi on tam we środek nie wlaz. Późni, jak go wjozo na smętarz, to go z domu
w'iwiozo, to trzeba uważać: jak trapno (spotkają) w drodze chłopa, to umrze
baba, a jak babe, to chłop.
Noc po temu, to przijdzie do swojej zagrody, zobaczy, jak wszystko wygląda. Jak
tu umarła jedna nasza sąsiadka, to ona dłuższi czas chodziła straszyć. Miała
takiego dzieciaka, to dwa lata chodziła straszyć, aż ten dzieciak umar. Póżni
ona przestała chodzić.

Opowiedziała Jesiołowicz, wieś Mirany, pow. Sztum. 1950r

[rita100]

O starachach i zjawach (2)

Nasz znajumek to on miał kamrat. Pomer, za dwa lata, to on przyszed do niego po
śmirci w Wielgą Noc. Ten znajumek przyszed z kościoła no i chcioł gazete cytoć.
A jego żona poszła do kuchni kawa warzyć i zaskrzypnyły dźwirze, ale cytoł
dalej, a on mózi przy dźwirzach: "Ni Franku", a on spojrzy. Stoi ten jego
froind w kożuchówce, czapka na głowie, kij w ręku, i on tak godo do niego : "
Nic nie czynicie dla duszy mojej, tylem co dobrego czynił, ale jedź ty zara do
Bukwałdu do żony mojej i pożiedz ano mojej żonie, żeby oni zięciej sie modlili
za mnie". A on zawse woło o woło na żone, bo sie bojoł, a ona przyszła, a on
mówi: "Zidzisz ten Kuba stojić". A ona mówi: "Jo nic nie zidze". On obluk sobie
kożuch i pojechał do Bukwałdu do żony zmarłego i poziedział ji, co Kuba był u
niego i żeby sie modlić za niego, a ona mówiła: "Mój Boże, on jes co dzień u
mnie, trzyma mnie za ranke, no i zawsze prosi o modlitwe". No i złożyli sie
wszyscy, kupa psieniędzy posłali na dziewiędziesiont mszów świętych. I już
więcej nie przyszed. Ten zmarły buł domozny gospodorz, ale bardzo łakomy,
w'iz'iskać lubził i w długie wieczory w zime, to on do karczmy..... i tych
parobków, to co dzień im wyskubał. Albo grali na psiwo, to on zawsze sie przy
nich napsił psiwa, albo 'odegrał im czasem mareczka, albo pu tolera.

Opowiedziała Tomaszewska, wieś Redykajny, pow.Olsztyn 1950

[rita100]

(3)
Ja juz sama widziałam, jak smierć przysła. Dziewczyna sie udusiła. To jak matka
jej zdychała, to ja była na dworze. Miesiune świecił. Stojałam na rogu,
widziałam, jak sła jej córka: białe strefy (pończochy), kruzowata (kręcone
włosy), zastukała do pokoju: "Matka idźcie". Te co w izbie byli, nie słyseli.
Mnie było strach tam iść; potem mnie mówiono, co umerła.
Ja sama to widziałam. Dalibóg, jak Boga kocham, to widziałam. Była taka duża ta
dziewcyna.

Opowiedziała Brodowska, wieś Orzysz, pow.Pisz 1949r

[rita100]

(4)
..Jak jeden umer nie swoju śnierciu, to potem tak straszyć chodził po śmierci
swojej. To b'iło tak: on'i nieli duzo gospodarke, nieli dosyć koni i jednego
ogera trszimali sobie. Nieli śtery koni do roboty i jednego ogera, no to tak.
No i b'iło we zniwa tak ciepło nib'i teraz, to chciał tego pgera skąpać, ujoł
go w lejce i posed do jeziora z nim, tedi wsiad na niego i pływał. Ale buł
cieski chłop, to mu sie zdawało, co ogera umęcy, tak wzioł z niego ślaz i wlaz
na kanienice, gdzie len moc'ili. Ten oger pływał dookoła, tak leje popuścił.
Jak ten oger pływał, pociągnoł za mocno, no i tego dziadka obalił w te kanienie
i zabżił. Tak sie stało. W południowe godziny, niż babcia obżiad nas'ikowała,
to on wtedy tam skąpał i w ten cas go tin zabżił. Zawdijak płynie, to coraz
dalej, coraz dalej. Na obżiad wołać, gruska (dziadka) ni ma, koń pływa sam, to
oni do kanienicy poszli, a gruzek(dziadek) gotowy na kanieniach. Potem go zwlók
ten oger w te kanienie i ustał sam kole niego. Wtedy go wyciungneli, toć buł
pochowany. To potem matka móżiła, co ojciec zawdi chodził po śnierci w to
gospodarke po chlewach, tak im przeskadzał, tak im szie stażiał, w oc'i. To
potem matka móżiła, co tak przyśniuł sie tej babaci, to potem doredzali sie
jedni drugim, cob'i zrobżić, coby nie chodził żiencej. To potem jeździli do
katolickiego księdza i ten księdz móżił, co w'ikropsić święconó wodó te chezy
(budynki). I tak zrobżili. To prziśnoł sie potem swojej kobżiecie, co ni ma go
tak w'iklinać, ino choćb'i jeden kącik mu zostawiła, coby jedno niejsce nie
w'ikropsili, ostawili dla niego, coby esce w swoich chizach (budynkach) móg
owce stoiwały, tam w chliwie. To ten chliewek tam ostażili, to potem źięcej nie
chodził nigdzie, 'ino go potem tam zawdi widywali.
A potem ten oger to na przisły rok we zniwa chciał za owteni koniami na pole.
Skok bez płot i szie przebżiuł i pożiesił szie. No pad.

Opowiedziała N.Galla, wieś Natacz Duża, pow. Nidzica 1950

[rita100]

(5)
Jak ja sza z moim mężem brutkaniłam (byłam jego narzeczoną) i w Olsztynie była
w'istawa (ausztelung) i cugi (pociągi) nie szli, bylo już późno. Tak in nas
furmanku odwióz. Przyjechalim do Kielar, kone zaczno skakać i sarkać. Jeno raz
widziałam, trzi czarne chłopy, a tak szia motajo, tak szia bziaduja, licho nama
na wóz wleczieli. Mój munż kone bije, co majo ch'ibko lecić. Takiem przejechali
bez to mniejsce, ale mówia do mojego bratkana: "Zidziołeś ti to ?" A moja matka
tyż żidziała, ażam kawałek przejechali, to dopszeru nama do m'iszli prziszło,
co to straszki b'ili. Te trzy panice z tego majantku to sza zastrzelili i po
sznierci tam chodzili. Już moj brutkan (narzyczoby) nie odjechał aż z rana, bo
mniał strach.

Opowiedział A.Jędrzejewski, wieś Nowe Butryny, pow. Olsztyn

[rita100]

(6)
A jeden to psiuł duzo. To idzie, idzie, on sie obejrzy: idzie carny cłoziek za
nim w postaci carnej; ma kop'ita, 'ogun, to przised do zioski moksutecki i
krszicał - to zginęło.
A jeden szed ze smentarżu, to psijak psiuł. To jednu raz idzie za nim jeden
psies, a ten psies ancug (ubranie) za sobo cięgnie, a ten ancug brżęka i co
bliżej żioski to psies żienkszy . Jo..jo....

Opowiedział Zabrzeźny, wieś Paprotki. pow Giżycko

[rita100]

(7)
Jenego razu chłop buł sołtysam, a 'un mniał wszystkam ubogam ludziam psieniądze
dać. A 'un nie dał te psieniądze, tlo ich zachował w skrzynka i pod ziamnia
zakopał, a potam jek umnierał, to nie móg umrzeć.
Ale potam jenoś (jednak) umer. I potam już buł na smantarzu i przyszed potam do
tej bziołki w nocy, i w p'isk żnoł, i móziuł do niej, co ma te psieniądze
odkopać, i pożiedał, gdzie te psieniądze leżo. 'Una te wszystkie psieniądze ma
odkopać i wsziskie dicht (zupełnie) ubogam dać, a sobzie ani fenika ostazić.
'Una poszła, te psieniądze 'odkopała i wszistkie psieniądze tam ubogam i sobzie
ani fenika nie ostaziła. A na drugo noc już żiancej nie przyszed.

Opowiedziała M.Brzozowaska, wieś Purda Duża, pow. Olsztyn

[rita100]

"I potam już buł na smantarzu i przyszed potam do tej bziołki w nocy, i w p'isk
żnoł" - czy aby ten duch nie był zły ? Uderzył dziewczynę w twarz i to jeszcze
po śmierci ? - niesamowite
Tralala , wiesz kto to była - bziołka ?

ale w p'isk żnoł - co za powiedzenie ;)

[rita100]

O klobuku albo latańcu (1)
Jak sie dzieciak urodzi i bez chrztu zemrze i zakopio go w domu pod dylami
(podłogą), to za jaki czas wyjdzie, to woła chrztu. To te iste, co go zakopsio,
powiedzo: "Bądż mojem latańcem", to 'un jest latańcem i chodzi krasć. A jak to
dziecko wyjdzie i woła chrztu, a kto go ochrzci imnieniem swięty Jan, czy
swieta Maria, to to dziecie idzie do nieba. A te iste, co to sobzie urządzili,
to nie żiedzo o tym, że jest ochrzczony i już sie na latańca nie doczekajo.
A ten lataniec siedzi w beczce w klonkrach (paździerzach) na gorze przy
komninie i tam mu muszo jesć dawać. Jajka mu dajo jesć, a jakby mu nie dali
tego jedzenia, toby sie zemścił i by zapalił. A jak on idzie, i kto źidzi i mu
sie przeciżla, to go wszami obrzuci, i tych wszów już nie można wygubzić.
Klobuk może różne rzeczy brać. Ale jak sie krzyże zrobzi od spodu i z żierzchu,
to 'un nie ma żadnego prawa wziąć. To 'un musi żyjącego człowieka poszukać, co
mu ten krzyż święty stinie.

Jenego razu w Węgoju dziewka doiła krowy, to do parobka jenego gospodarza
przyszed taki mały szurek (chłopiec). Chciał od niego, coby z sobo poszed. 'Un
mu ten chłopsiec pożiedał, że 'un potrzebuje masła. W jenym mniejscu w drugiej
ziosce jest dużo masła w beczce, ale na tym maśle jest krziż szwięty i 'un nie
może wziąć. Ten szurek wzioł stodolne dźwierze i ten parobek wloz na te
dźwierze i poszli. Jek przyszli na to mniejsce, ten parobek wzioł nożem i z
żierzchu z masła krziż stinoł. I ten szurek móg tego masła wziąć, siuła chciał,
i zaniesć matce do domu. A parobka zaniós, skąd go wzioł. Dziewka, ktora
żidziała, jak ten szurek parobka zabrał na stodolne dźwierze, pożiedziała o tym
gburożiu. Ten szurek, to buł jego klobuk, ale nie chciał, coby ludzie o tym
żiedzieli, co 'un go ma. I jek przyszli 'obaczyć, to dźwierze buły już na swoim
mniejscu w stodole.

U inego gbura w Purdzie służył parobek. Wracał roz z gburem od zadowki
i 'obaczyli w ogrodzie ognisko. Parobek doł gburożiu lichtarnio i poszed do
ogrodu 'obaczyć to ognisko. Gbur wołoł, że to ktoś późno jedzie drogo, parobek
jednak poszed bliżej i 'baczył w ognisku stojeć szurka z pustym koszyczkiem.
Chciał go ufycieć, to ognisko z tym chłopcem skoczyło za płot. Parobek skoczył
za nim i gonił aż pod las. Ogień zginoł, i 'un 'boczył, że stoi przy torfakach
(dołach) i buty ma pełne wody. To sie wrócił do wsi i wszystko opożiedział.

Opowiedziała M.Kensbok, wieś Purda Duża, pow. Olsztyn 1950r

[Gość: tralala]

Bziołka czyli białka, białogłowa, czyli zamężna kobieta. Warmiacy odcięci od
Polski zachowali w swojej gwarze dużo staropolskich słów. Ale czemu ten duch w
p'isk ją żnoł, skoro to nie ona schowała pieniądze? Chyba czegoś nie
zrozumiałam, może przeczytam jeszcze raz i coś mi się rozjaśni w (biało)głowie.

[rita100]

Gość portalu: tralala napisał(a):

> Bziołka czyli białka, białogłowa, czyli zamężna kobieta. Warmiacy odcięci od
> Polski zachowali w swojej gwarze dużo staropolskich słów. Ale czemu ten duch
w
> p'isk ją żnoł, skoro to nie ona schowała pieniądze? Chyba czegoś nie
> zrozumiałam, może przeczytam jeszcze raz i coś mi się rozjaśni w (biało)
głowie.
>
Ja tez tego nie rozumię - może po prostu coś zostało ominiete w opowiadaniu.

nie rozumie dlaczego duch w p'isk ją żnoł - moze to nie duch ?

[rita100]

(2)
To 'of moja matka pozieduwała, co furał (fruwał) kłobuk i mnioł nospa (worek)
pszanicy ze sobo. Tak 'uni wołali, co kłobuk furo. Tak jek ni mnioł rady,
to 'upuścił te pszanice. Jek to pszanice 'upuścił, to smołu cznoł, zo żadne
zwierzanta żancej te pszanicy nie żerło.
I do jenego gospodarza przyszed tyż ten kłobuk i machadła (skrzydła) odłożuł na
struna, i zaczoł tedy zboże draszować (młocić). I jek tego zboża nadraszował,
tak chciał z tam zbożem furnąć prec; tak on tedy do onych machadłów, a
machadłów nie buło. Tak tedy na oborze leżoł siwy wół, tak ten kłobuk przyszed
do tego wołu i móziuł: "Siwy, nie papoj, tylko oddaj machadła, dam ci wór
psianiandzy". A te machadła to wzioł parobek, a 'un nie ziedzioł, to przyszed
do wołu, co mu mnioł wół oddać te machadła.

Opowiedział E.Kurowski, wieś Pokrzywy, pow.Olsztyn 1950r

[rita100]

(3)
Jenego roku gwołt padało, cały tydzień bez ustanku padał deszcz, aż robactwo
zaczeło zdychać. Jena kobzieta już swoje robactwo powganiała nad zieczorem i
już szła żieczerzo warzyć. 'Obaczyła przy domu jeszcze okapsioło kokosz
chodzić. Zlitowała sie tedy i zabrała jo, i kile psiekarnika ciepłego do kuchni
posadziła, żeby kokosz obeschła. Poszła do drugi izby. Jak prziszła nazad, to
patrziła, że z tej kokoszy zrobziła sie fejno kokosz. Pomyślała sobzie: "To jo
za siła jo będzie mogła zaniesć do chlewa, do drugich kokoszów". Jak poszła
drugi roz do izby, to kokosz poszła za nio. Gburka zobaczyła, że w izbie kiele
psieca siedzi fejny koczur. Dostała strach i uciekła do kuchni. Ale wyglądo na
koczora, bo sie jej udoł, i widzi, a tu liele niego stojo dwa mniechy zboża.
Zlękła sie jeszcze żięcej i poszła swojego chłopa wołać o porede. 'Un zaburzył
sie i wszed tedy do izby 'obaczyć to cudo. Ale żidział przy psiecu tlo
okapsiało kokosz. Zaczoł jojczeć na nio, co mu sklesiła takie bojki. 'Una w
złości wzieła kokosz pod pache i wyrziuciła jo na droge.
A to nie buła wcale kokosz, tlo kłobuk abo lotaniec, chtóry znosi ludziom
żiwność.

Opowiedziała M.Kesbok, wieś Purda Duża, pow.Olsztyn, 1949

[rita100]

(4)
Moja matka to pożiadywała: "Raz to buło takie deszczowe pożietrze i tak stojali
kila kobzietów przed sienio. I przyszed taki kurczak uplazgany. I wlazło do
jenej kobziety do izby, i zabaczyły potam te kobziety, to co ten kurczak wlaz
do niej. Aż za pare dni przyszlo jam do myśli, co kurczak do nich sia
przybłąkał, i myślały, co 'un zdech. Ta kobzieta wtedy zaczeła wymietać spod
łozów i wokolo w izbie wyprzatać. Tedy ta kobzieta nalazła go pod łożam. I
mniało gromadka żyta i pszanice.
Tedy wziali te kurcze i żyto i pszanice wywalili, bo ten kurczak to mniał być
kłubok. A to sia sprawowało w Dulisza w Kalbornie".

Opowiedziała J.Brzozowsaka, wieś Purda Duża, pow, Olsztyn 1950

[rita100]

(5)
Jeden człowiek, t'o tam na Winiarach w Kalbornie, to szed 'od pracy do domu, a
padało, to pod drogo 'obacził przi drodze kokoszka czarno, to jo wzioł i
prziniós do swojej żonki do jizby. 'Ona jego żonka mówi: "Wej, matko, tako
kokoszka!".
To pierwsza noc, to nie pomiarkowali - nie wiedzieli nic. A na prziszło noc
wstali rano 'un do prac'i, buło ciamno, zaświecili, bo mu sia dało spojrzyć, co
w kąciku kiele pieca gromadka pszanicy.
"Jo, hale" - mówi - "Cziś ty ty kokoszce doł pszanicy, nie ?". Bo na trzecio
noc jeszcze wiankszo gromadka pszanicy. Jo. To jo wzieli potam w'ignali precz.
To buł kłobuk.
Klobuk, to tak powiedali stare ludzie, to tak niby jak porodzi, a przed
cziasem - to tak.

Opowiedział J.Palmowski, wieś Wygoda, pow.Olsztyn 1949

Tralala, rozumiesz to zdanie, jak by brzmiało prawidłowo po polsku ?
"Klobuk, to tak powiedali stare ludzie, to tak niby jak porodzi, a przed
cziasem - to tak."

[Gość: tralala]

Myślę, myslę i nic nie wymyślę - może niby pomaga, ale koniec końców pali cały
dom? I lepiej go zawczasu się pozbyć? No bo dlaczego wszyscy tak wyrzucali te
kłobuki, choć im pszenicę znosiły?

[rita100]

Tak , swojsko i wspaniale opowiadają Ci ludzie.
Ale też świetnie , że wczesniej poznaliśmy te wierzenia i klobuki, przynajmniej
wiemy i rozumiemy bardziej.
(6)
To przyszła taka czarna kurka, to u Wiklewskiej to b'iło widocznie. To ludzie
myśleli, że komu z kosza uciekła, jak na targ szli.
Jedna kobieta przygarneła, bo ta kura mokra była, ususzyła i jeść dała, to ta
kura siedziała pod łóżkiem i nosiła jej do dómu to gromadke pszenicy, to innego
zboża. To ta kobieta wziena drapaki i w'ignała, bo to złe było, to zaraz jej to
wszistko zgineło, co ta kura przyniesła.
Bo to było tak - co ta kura przyniesła, to ona od drugiego kradła, a ta kobieta
była uczciwa. Bo była taka Drajimka, to jej ten lataniec też nosił, ale wtedy
dobrze mniała.
To nawet byli takie ludzie, co widzieli, jak spod granicy krasnoludki
wychodzili i wchodzili, i wszistko jej przyznaszeli. Ale ona mniała i złoto i
stebro, ona była bogata. To jest złe, ale z tym złym duchem trzeba w dobrym
kontakcie żyć, bo jak on pójdzie, to wszystko, co przyniesie, to weźmie, a ze
złosci, to jeszcze wszami obsypie.
Mnie to takie stare kobiety powiadali. Praktykujący katolik nie może latańca
mnieć, bo dobre ze złem to b'i się nie zgodziło.

Opowiedziała Jesiołowicz, wieś Mirany, pow. Sztum.

[rita100]

(7)
Kłobuk ? O ja dobrze nie wjem (...) C'i to prawda ?
Tak stare ludzie gadali, to on tam pszenicy przyniesie. Kołbuk to ma być taki
ptak do wron'i (podobny), esce więksy, czarny. On mały, a potem od razu taki
duży sie zrobi kołbuk. To ma być bodaj prawda. Tego kołbuka to musi karmić
jajkami, najlepiej on lubi jajka smażone i kotlety. Jek sie dobrze jego
nakarmi, to on pszenice nosi. On tak bez drzwi nie wychodzi, ino bez komin. Jek
sze idzie za nim, to on w jeziora wprowadzi.
To u nas tak mówili, co jeden gospodarz mniał tego kołbuka, to ta jego żona go
futrowała (karmiła). A ta żona niała służące, ona nała; ona sie tylko zajmowała
z tym, to ona raz wyjechała i kazała tej służącej, że nała jajka usmażyć temu
kołbukowi. Zaraz na góre pokazała, w jakie mniejsce. Naznaczone mniejsce b'iło,
gdzie on zawsze jad. Ona zabron'iła, nie wolno b'iło jej powiedziać, tej
służacej, nikomu. Ale tam w tym samym gospodarstwie to słuz'ił taki chłopak. I
ona szie trzymała z nim, i ona powiedziała temu chłopokoju, ze ta pani kazała
jajka usmażyć i-na góre zanieść, a ten chłopak mówi: "Jakaś ty głupia, lepiej
te jajka usmaż nam". Zjedli te jajka razem z to dziewc'ino i poszli do cjlewa i
kupe włożyli na ten talerz. I postawili ten talerz na góre temu kołbukow'i na
sniadanie.
Ale on nie zjad to. Na drugi dzień ta pani przyjechała i jak do gori wlazła na
górę, to on jej powiedział, i dlacego ona tak kazała. To on jej tak dał, ze
chora b'iła. Tam mówili na kolonji w Malszewie, ne ?

Opowiadała H.Materna, wieś Jedwabno, pow.Nidzica, 1949

Tralala - rozumiesz to opowiadanie ? Wydaje mi sie , że chodzi o to, ze ta pani
zachorowała przez tą służacą, która kłobukowi dała kupę i ten kłobuk przyniósł
chorobę z tego niecnego czynu ;)

[Gość: tralala]

A może 'jej tak dał' czyli ją pobił za złości, że aż się pochorowała i musiała
leżeć w łóżku? Ciekawe, co się później ze służącą stało?

[rita100]

(8)
Kiedyś, kiedyś to powjedywal'i, co tu takie kołobuk'i chodzili w postaci
gołąbka, ji kiedi jem kto doł zrić, to przinieśli żita, pszanic'i, grochu na
góra.
To go futrował (karmił), to mioł szczeście, to mu przinosiuł. To tak
pojedywal'i, jakam szurkam był.

Opowiedział J.Biernat, wieś Butryny, pow.Olsztyn 1950
- szurkam był - młodym chlopcem był

[rita100]

(9)
Siła lat, jeszcze szurkiem (chlopcem) bułem, tom stojeli na drodze, kilo nas
stojało, tom zidzieli, jek ten kołbuk furoł, tam dwa trzy metry od ziami on
furloł, to taka drapaka 'ogna i z tego takie skry pryskali i pofur pod Butryny.
To 'on buł u Sondra w Budrynach, uni go tam futrowali (karmili) i 'un jem
znosił tego wszystkiego dobra, a jek już mnieli dość naznoszonego, tam buło
duże bogastwo, tedy go wzieli wygonili, to wziuł im zapaluł całe bogactwo, to
wszystko sie spoliło.
Kłobuk to taki kurczok kieby beł, to to usiadło kiele drogi i siedziało takie
ogapsiałe, to jek kto szed, to wzioł kurczoka z sobo i dał mu tam zryć, to
znowu jem nanosił.

Opowiedział A.Orłowski, wieś Pokrzywy, pow. Olsztyn 1950r.

[rita100]

(10)
U mojej siostry w Gutkowie u susiada, to buło wielkie bogastwo. W jedem pokoju
mieli w kupsie psieniądze. A ten swagier mój to zawsze zidział, jak takie
światło leciało z takiem ogonem i tam koło tego susiada zgineło. A służąca
potem opowiadała mojemu szwagrowi, że kłobuk znosi jem (susiadom). Kłobuk
siedzi w fasce (beczce), w psiurach za kominem, a Karolinka - jajecznice co
zranek na góra idzie i zaniesie. Kłobuk z jednego gospodarstwa bierze, a
drugiem niesie. Klobuków wprzód było dużo, gdzie były bogactwa, to
mózili: "Klobuk im nosi".
Ludzie widzieli tego kłobuka bez komin isć. Stare ludzie widzieli kłobuków.
Okanice zamknięte były u tych ludzi i nie puścili nikogo, takie byli
wystraszeni.

Opowiedziała Tomaszewska, wieś Redykajny, pow.Olsztyn.
Tralala - jak myślisz, gdzie są w dzisiejszych czasach te kłobuki ? Czyż to nie
mowa o aferach i złodziejach ? ;))) hehe

[Gość: tralala]

O, kto wie, czy w Redykajnach do tej pory nie mieszka co najmniej jeden kłobuk.
Może tamtejsi mieszkańcy powinni zadbać o hydranty :))

[rita100]

(11)
Lataniec, ja tak slisała od starsech ludzi. Tego latańca tom zidziała, on
lecioł i tako niotłe za sobo niał, 'i skri furali, i do tego budinku, co on tam
nosi, posed, tam on zaniós co. Ja b'i nie chciała od niego nic. Kto sie chciał
dorobzieć, chciał b'ić bogati, to mu tam, to mu zboza bodaj nanosił - to
musiał z tich księgów w'ic'itać - to b'ili carolskie księgi, to mu tam
naskwarzil'i, cob'i sie najad, dobrze go obchodzil'i. bo jak sie źle
(obchodzili), to im kręgi postrącał. Uz tera tak nie poziediwal'i, tlo
kiedajse, ale zidzieć tom zidziała, furał tak, 'i skri furali z tyłku, i tam
sie skr'ił.

Opowiedziała Jóźwiakowa, wieś Babięta, pow.Mrągowo, 1952r.
Tralala - fajny humor w tym zdaniu :)
"Furał tak, 'i skri furali z tyłku, i tam sie skr'ił."
Tłumacze po swojemu - tak fruwał, że iskry fruwały z tyłeczka gdzie się skrył.
Więc gdzie się ten lataniec się skrył ? ;)))))

[rita100]

(12)
Jak sie dawniej ludzie zeszli i bawili sie w kręgiel, to czasem taki ptak
leciał, co za sobo prowadził płomień ognia, to mówili: lataniec. To 'un mniał
siedzibe u jakiego gospodarza. To un mu znosił, i ten gospodarz buł w dobrym
położeniu. Jak młodzi ludzie go nie chcieli i go wygnali, to jemu tedy
nieszczęscie sprowadził i spalił budowle. Ten lataniec mniał być w postaci
kruka abo wrony.
Po francuskiej wojnie, jak przyszed urząd niemniecki, to śmieli sie, że
wszystkie strachy pogineli, bo ta policja wszystkie latańce powystrzelała.

Opowiedział A.Falkowski, wieś Purda Duża, pow. Olsztyn 1948r.
Tralala, zauważ jak ładnie bylo opowiadane po polsku i to dlaczego latańce
wyguneły - nawet ;))))
Przyszed Niemniec i wszystkie latańce wystrzelił ;))))

Były to opowiadania o kłobuku, kołbuku albo latańcu. Jest to istota demoniczna,
przybierająca w wyobrażeniach ludu postaci kury, ognia itp. Kołbukami
interesowano si w XVIII wieku. Lud wyobrażał sobie kłobuki jako rodzaj złych
duchów, ktore pod postacią smoków ognistych unoszą sie w powietrzu, a opiekunom
swym i czcicielom przynoszą skarby. Za wyrządzoną krzywdę podpalają domy i
sprowadzają różne nieszczęścia.
Tak zakończyliśmy rozdział o strachach i zjawach. Przed nami długa droga
jeszcze cikawszych opowiadań warmińkich. Kto złapał bakcyl warmiński ?
Najczęsciej przewija się jedno nazwisko W.Pomianowska, która zapisała te
wszystkie opowiadania ludzi z Warmii.
Tralala - nie ma jak jej nawet podziękować ale zrobiła kawał dobrej roboty i
wiesz nawet czuć w tych zapisach tą warmińską dusze. Są też inne nazwiska
zapisujące te romowy, ale to już na końcu - warto za to spisane dzieło
podziękować.

[rita100]

Sezamie , otwórz się
(1)
W jenej wsi to było dwa bratów, jedan był bogiaty, jeden bhidny, to bogaty
przysed raz pozycać macki, takiej niarki, a ten bogac to myśli, co un bedzie
nierżył ? To niodem (posmarował). A ten ubogi to posed raz do lasa i tam
natrasił zbójników, jek te zbójniki mózili: "Sezamnie, Sezamnie, "otwórz się!".
Jek un , toten brat, stał w tej skryjówce, to wtedi słysał, jek ten zbójnik
mówił. Jak te zbójnik'i odeszli, tak wtedi słysał, jek ten zbójnik móził, i sie
mu otworżiło, i tam nabrał gromade pjeniędzy i przysed do domu. Jak nierżał tą
macką, to przilnoł hieden pieniundz do dna.
Bogac namawia brata, co by un powiedział, z kielo on ma i co. I ten tyz posed
tamten bogiaty, i wtedi mu sie otworzyło, a jek niał wyjść, jek niał mózić
zabacył, wtedy znów ta zona sie klopotała, i tego 'owtego brata w prośbe, co ma
iść go sukać i ten posed, a ten zisiał tam, poziesili go zbójce. Ten zbójca
chciał ziedziec, z jakiej to wsi i co za jeden, tak wtedi przyjechali do tej
wsi i wtedy sie wyziedzieli, co to za jeden był. I przyjechał drugie raz ten
zbójca, w kłodach (beczkach) te zbójniki niał i nieli ten dom w'itracić. I
móził, co to ze smołą przyjechał.
A ten nastarsy zbójca posed do tych białków doizby i tam spał. A ta pani niała
tako rozumną dziwkie, i do tej pani mózi: "Pani mi nawarzi ukropu, to ja sie
dośwacce (sprawdze), co w tych kłodach jest". I opsła do tych klodów i
zawołała: "Kto tam ?"
I ten pyta: "cy juz?" - "Esce nie, ale zaroz!" I 'ona tym ukropem ich parzyła,
a tymu nastarsymu zbójnikoziu tyz go straciła ta dziwka. To wsi.

Opowiedziała Trojanka, wieś Łubki, pow. Pisz 1950r

[rita100]

(2)
B'ili dwa brati. jeden b'ił bogati, drugi b'ił ubogi. Ten ubogi to buł siewc, a
ten brat tego , to mniał dużo pieniędzi. Poz'ic'ił od brata ziertel (ćwiartkę)
do tech pchieniędzi mierzania. Ten brat wzioł pachu na dno wlepsiuł i chciał
wiedzieć, co ten brat będzie mjerzał. I te psieniądze sie wlepchiłi na dno,
i 'on ten ziertel oddał nazad. I ten brat żiedział, ze on te psieniądze tym
mnierzał, i 'on poszed podsłuchać tego brata, co 'uni w domu gadajo. A ten brat
móziuł do swojej żon'i: "Tam jest tako gora i w tej górze je pełno
pchieniendzi". Un mózouł: "Zamzel-góro, roztwórz sie!"
To ona sie otworziła, a jak móziuł: "Zamzielgóro, zamknij sie !" to sie zamkła.
I ten siewc posied do tej góri i mozi: "Zamzelgóro, otwórz się!". I z tej
radosci nagarnoł sobzie dużo tech psieniędzi, i z tej radości zaboc'ił, co ona
na sie otworzyć ta góra i un ostał w tech psieniądzach siedzieć, i jesce
dzisiaj siedzi, kiedi nie zdech. Ón tam siedzi, w tech psieniądzach - grzebzie.

Opowiedział Gutkowski, wieś Zezuty - 1949

Oto dwie wersje słynnej bajki "Sezamie otwórz sie" z baśni 1001 nocy, wątek
rozpowszechniony w całej Polsce.

[rita100]

O rybaku i o rybnym królu

Rybak rib'i łapał i nie móg złapać. I jesca ostatni raz posed do jakiś
kobziety, co mu cary jakieś poziedziała, i załoz'ił jesce raz. W'izucił jesce
raz swoje szieczie i jak sz'cziungnół je nazad, to niał pełno ribów i tego
króla. Teraz azioł ten król go proszicz' tego ribaka, co by go pusz'cziuł, on
mu nagrodzi, tyle ribów złapsie, co bedzie zawda zadowolóny.
Ten ribak zniłował szie nad tym królem i pusz'cziuł go nazad w wode, i
w'irzucził znowu swoje szieczie, dalej ribu łapacz'. Jek sz'cziungnął, znowu
pełne szieczie. I to tak sło dłussy cas, zawdi pełne szieczie. Ten król mu
nagrodził za to, co go puszcził i ten ribak szie zrobził taki chciwy, co cym
żięcy miał, tym żięcy chciał. I nie wyrzucziuł ino raz sziecz', ino pare razy,
i nałapał tile ribów, aż mu szie bóta (łódka) zatopsziła. Teraz go niał ten
ribny król w moc'i i żięcy go na szwiat nie pusz'cził.
Na przestroge tymu rybnymi królożi, co by żięcy nie robziuł tak jak z tymi
rybakiem, zrobzili z drzewa takiego innego krola, wsadzili w dziob koło,
użiuzali na gruby łańcuch i prszipszieli kole mostu na znak. co ten ma w wodzie
żidzieć, co z nim szie moze tez tak stać, jak go drugi raz złapsziu.
To bez to tamoj ten król na łańcuchu jes.

Opowiedział G.Kipar, wieś Jabłonka pow. Nidzica 1949

[Gość: tralala]

To zdanie brzmi jak przysłowie: 'cym żięcy miał, tym żięcy chciał'. I ciągle
aktualne.

[rita100]

warto to zapamiętać :)

[rita100]

O Miernikach

Wieczorami jak mieszkańcy wyjdo po robocie sobie ma dwór, na wypoczynek letnią
porą i w jesieni, tak przed domami sobie siedzą i godajo, to furają sentopesze,
sow'i krzicą, to znaczi że wróżo, że ktoś we wsi umrze; a z daleka to pózniej
widać światełka, takie lampki, to są te mierniki, które granice odmierzali za
dobro łapówko i teraz po śmierci muszo chodzić i odpokutować. Wnet przychodzo
aż pod okno, do chat dochodzo i słuchać czasami w nocy, jak kety brząkajo.
-kety brzakają ( łańcuchy dzwonią)

Opowiedziała Jesiołowicz, wieś Mirany, pow. Sztum - 1950

[rita100]

O Frajmajerach (wolnomularzach)
(1)
Kiedaj po wojnie światowej były rozparcelowane majątki kiele Purdy : Prejłowo,
Wały, Pajtuny, Patryki. To wtedy tak pożiadywane jest, co tu najżancej dwunasta
godzina w nocy, to bułu słuchać, jek kareta jeżdziuła, do pół wsi zajechało i
zgineło. Dąbrowska jek służuła w Pejtunach, to opożiedała, że jek państwo
wyjechali z gościny do domu, to na obore (podwórze) zajechała kareta, to jek
wylecieli te izbetne (pokojówki), to nikogo nie buło, dopsiero za trzeciam
razam jek zajechała, to zajechali panstwo z powrotem do domu.
W Prejłozie buł jeden pon, nazywał sia Baldoł. To jek robotnicy nie mnieli drew
suchych i poszli kraść do lasa, a pana nie buło w domu, i w tan czas jek
zrzynali drzewo, to stojał pon kiele nich i chłopy sie polękli i pouciekali. To
buła jego druga postać.
Małgorzata Sztefanska z Ników kiele Olstyna służuła w Silicach i ten pon też
mniał drugo postać. To szła drogo bez las i żidziała pana, a do niego niosła
cajtunek (gazetę), co jej dał poctowy. I 'una tamu panu oddała ten cajtunek w
lesie. I jo strach objoł, bo patrzuł tak jakby oczów nie mniał. I zaczeła
uciekać do domu, to tan pan prawdziwy siedział w domu, a gazeta leżała przed
nim. A una prandko leciała i 'un ni móg przed nio być.
Ludzie poziadujo, co jek taki pon zaprzedał dusza diabłożiu, to mniał swojo
krwio podpisać, wleżć w grób i podeptać różaniec, i wyrzec sia wszystkich
świantych. To 'un dostał drugo postać i niczego mu nie brakowało.
Taki do kościoła nie chodziuł, tlo szudziuł, bluźniuł z kościoła, ale nikomu
krzywdy nie zrobziuł.

Opowiedziała J.Brzozowska, wieś Purda Duża, pow. Olsztyn 1950

[rita100]

(2)
W Małich Patrikach w majantku - to sia ten pan naz'iwał Łaskawy (...). To 'uni
nie mnieli prawa niegdzie ich pochować. To potam go wzieli do swojego lasku
schowali. Potam w szklannam żarku (trumnie), a na wierzchu buł, nie zakopany w
chłodzie. Potam sie jeden taki naloz, co poszed, to go zewluk tak, jak go matka
porodziła i strzelba mniał wele siebie, wszistko. Wszistko wzioł, co go nago
zostawił dycht. Potam poszła jego żona zobaczyć, to go zalazła nagiego. 'Uni
potam jak go wzieli od tych frajmaurów (wolnomularzy), to buł spalon'i na
popiół 'i w takam garku buł przyniesiony.
Majantek Klewki, Bandi, Stari Olsztin - to buł frajmajer - Prejłowo, Rożnowo
to b'il'i wszistko te frajmaury. Potam jak ten Itler nastał, to wszistk'ich
pokasował.

Opowiedział J.Palmowski, wieś Wygoda, pow. Olsztyn 1950

[rita100]

(3)
Moj ojciec sie naz'iwo Mn'ichoł, i un musioł wachować dwanoście umerlich. To co
noc, jek on siedzioł, to zawdi burdało (stras'iło go). A on siedzioł, zapaluł
fejfkie, a o dwunosti godzinie, to stali wstawać. To 'un w'ipsiuł kilich
gorzałki, i stał pokoliju kład jech nazad w jech grob'i. I sie połoz'ił w
swoje łózko w zad i leżał. A uni go w'iwołali i z tym łózkiem sodome ś nim
robz'ili, a un lezoł. A jek uz redi ni móg sobie dać, to wstoł i przynius taki
duz'i, zielgi giarniec z goruncu wodu. Ustał kole tego garca i tedi
mówił: "Norek, twoja skóra, a mój worek". To chtóry tedi wstał i chciał mu
psote robzić, to un go złapoł i rzuciuł go w tyn ukrop. To tak wszistkich, aż
dwunastu. A to b'iło tak'i duz'i dwór, to buł tak'i sklep (loch) , ze tam sie
te umarłe staziali. Yakie tam b'ili takie stazianie (...), ze po ziemnie
musieli chodzić takie frejnejri (Freiherr), ze on'i sie katoziu (diabłoziu)
podpisali. Teras uni nie mogli do swego pokoja (spokoju) prziść. To musioł sie
taki cłoziek stazić, co jech z tego śwata w'ibaził. A jek on co robziuł z nimi,
to nad każdym musioł tak mózić to słowo. I 'un ziedział rozmajite
przieprosik'i, cob'i un'i b'ili przijęte, bo mocno chodzili i stras'ili. Jek
uni juz widzieli, co uz jich nie b'iło na tem śwecie, co uz nie stras'ili, to
dostoł za to duzo nagrode. To wsio.

Opowiedział Klos, Mrągowo 1950

[rita100]

(4)
W Kwidzynie była taka loża, tam frajmaury byli, to tam móg sie iść zapisać, to
tam strasznie było, musi się za żiwka w trume się położyć, a później z
zamkniętymi oczami łapać, co tam na talerzach stało: to tutaj złoto, to tutaj
srebro i tam potem fenigi i trojaki. To temu , kto się dał tam zapisać, to mu
się dobrze wiodło, to mniał dużo pieniędzy, co rok musiał dom wybudować. A jak
on by się chciał nawrócić, bo on był temu czernemu podpisany, to znaczi, że oni
w tej loży zatrzimali jego fotograwkie. A jak on się chciał nawracać, to ta
fotograwka się robieła mokra, się pociła i oni takie jigłe mnieli i kłuli i ten
człowiek nagło śmiercio umar.
To jak on tak gdzie wyjechał a wracał, to najpierw konie zajechali przed ten
dom, konie i bryka, a jak wyszed z domu chto, to nic nie było, aż za drugim
razem, to wtedy on wrócił. Ale on to też wiedział ten frajmauer, to uż on mówił
zaraz, co pierszy raz nie majo wstawać mu tam otwarzać zaraz, eno za drugim
razem.

Opowiedziała Jesiołowicz, wieś Mirany, pow. Sztum 1951

[rita100]

(5)
W Osziekowe to b'iło, za tako mamke tam b'iła, sietimdziesiąt i dwa lata
babczia tamuj słożiła u tich panstwa, u dziedziców, u nas muh'ili hierszaft
(państwo). O dwunastej godzinie słiszeli, że karetka zajechała kiele rondelu
(takie okrungłe tamuj, takie róże b'il'i). Te posługaczki, co tam b'ili te
państwo, poszli przyjmować, w'idżieli, że nic nie b'iło, tilko słiszeli, że
karetka jechała, od strachu drzwi zamkli i poucziekali, cziekali na panstwa, aż
oni przyjechali.
Naprawde oni ne mówili nic. I ten pan i'le raz'i w podróz'i w'ijechał, to
szie okaz'iwał w tej gospodarce w polu w postaczi.
Babczia powjediwała, ale juz nie pamiętam, jak b'iło. Mama mówiła, że to
postacz' b'iła. I wjeczrami jek chodżili, to babczia powjedywała, okaz'iwało
szie im na drodze, prszeważnie na krziżówkach (krziżowe drogi) ps'i i nieraz
takie ludzie, menczizn'i bez głow'i, menszcz'izn'i bez głów.

Opowiedziała M.Bogdan, Nidzica 1950

W grupie opowiadań bedacych echem istnienia lóż wolnomularskich na terenie Prus
Wschodnich między innymi występuje motyw magicznego zabójstwa znany w folklorze.

[rita100]

Jaworowy kijek
Buł król, co niał śtiri dzieci, trszi s'in'i i jedno córke i sad duz'i niał, i
zieprsza duzygo. To sie zawdi w'ikopał z chlewa i posed do sadu rić. To tedi
te s'in'i psilowali. To najpierw ten stars'i psilował, to usnuł i ten zieprsz
porił. Drugo noc to tyn psilował, a trszeciu noc to tedi syn trszeci, to buł
głupsi, to go za głupsiego nieli. I tyn nie usnuł i ten zieprszek nie porił.
Krol ryno wstał, to sie ciesził, co dobrże psilował. To te s'in'i b'ili złe
na niego, co król sie ciesził, i wzieli go zabzili i w tym sadzie go zakopali,
i jeworow'i kijek wsadzili na mogiłe.
I tyn kijek ros, a za tym sadem pastusek pas, no ji chciał uciunć ten kijek,
ale rodzice na niego, co nie ma urżinać, bo król go straci, kiedi on urżnie. Ji
un nie utrwał (wytrwał), urżnuł ten kijek i zrobziuł sobzie psiskałke taką, i
tedi grał.

"Pomału pasteńku dunz'ij,
bo tyn jeworowi kijek
na m'im sircu cinz'i.
Stars'ić mnie brat zabziuł,
a młods'i pod kierz (krzak) skrił
za onego zieprszuleckia,
co w sadecku rił ".

Król usłisał, to tygo chłopca wołał do sie. Tyn chłopsiec niał strach do niego
prsziść, bo mówili, co go straci. To tedi król wziuł to psiscałkie:

"Pomału pasteńku dunz'ij,
bo tyn jeworowi kijek
na m'im sircu cinz'i " itd.

a potym matkia

"Pomału pasteńku dunz'ij" itd.

Teraz ten stars'i brat musiał wziuńć:

"Pomału bracisku dunz'ij,
bo tyn jeworowi kijek
na m'im sircu cinz'i,
tyściez to mnie zabziuł,
a młods'i pod kierz skrił
za unego zieprszuleckia
co w sadecku rił ".

Teraz tygo chłopaka król wziuł do sie, a jigo 'odkopali i pochowali. A tygo
chłopca z tu córku 'ozenił ten krol i nieli go za swygo.

Zapisano we wsi Odoje, pow. Pisz - 1950
Baś też zapisana na Mazurach przez Toeppena.

[rita100]

Ale to takie zbojectwo. Jeden rzeźnik szed na jermark, a 'on daleko mniał i
zabłądziuł tó droge, i napotkał jednego jegera (myśliwy) i szie mu skłoniuł : "
Guten tag" - mowi - b'i pan jeger mi droge pedzioł. Jo tu dziesięć lat temu
szed tó drogo i za dziesięć lat to na ten jermark nie trafie. Jeger
mówił: "Pódźcie, ja was zaprowadze, ja to droge znam na mark (rynek)".
I kawał odeszli.
To było w lesie, i ten jeger go wziół, go fycił, 'obalił i zmóg tego rzeźnika.
Rzeźnik sie wyrasził (wystraszył), mówi: " Tom tu na nieszczęście wloz". I go
zwiozał prowozoma i mówi tak: "Braciszku, tera wiesz, co za jeden ja. Ja jest
ten, co to me w cejtungu (gazecie) szukajo, tero - mówi - ja cie nie zabije",
bo go prosił, co ma dzieci i kobjete. "Zabić cie nie zabije, ino ci pamniątke
dam ode mnie". Położył oba dłon na pienek i jeger mu chciał oba dłon toporkiem
uciąć, ale mu kiele uciecia wziół i ręce odwiązał i flinte postawił kiele
szczepy (drzewa). I tak jeger chciał sie skrzywieć po ten t'oporek, to ten mu
sadził do gardzieli i go zmóg, i mózi : "Bracisku, tera cie mam, i wiesz, co za
jeden jo jest - pan rzeźnik. Tysz' mi żicie darował, ja ci tyz żicie daruje,
ale paminiątke ci dam, jak tyś mi chciał dać". I uwiozał go gębo do szczep'i, i
mu odziego rozerżnął od szyi aż do dupy, i mu potem rżnął takie sztrymy (ciosy)
tylko nie za głębokie, żeby nie zdech, i soló i przieprziem mu pchał w te
sztrymy rżnięte. A ten ryczał wniebogłos ne swoim głosem. I go wylozował,
prowozy mu przerżnął i ostawił go leżeć. "Tak, tak - mowi - tera masz ode mnie
pamniątke, tyś mi chciał dać gorszo, bo bym nie móg robzieć, dzieci żywić, a ja
ci dał tak po rzeźnicku".
cdn

[rita100]

To bylo na polu i kobjeta z dziecioma patrzyła i mówi: "Wej , tam dzieci, nasz
ojciec pewno upity", i poszli chwatko do niego. Uwidzieli, co to ne ojciec,
jeno ten jeger we krzi stękał. Fatko (szybko) poszła kobjeta pod dom i wóz
cholała, i go wzieła na ten wóz do dom, do sie, i go zaro lekowała. I jak
troche do sie przyszed, to ji objecał dużo zapłate, bo 'on duży gbur, i jak sie
wyzdrowioł, podziekował ji.
Potem przyszed ten ji chłop i mu powjedała, co sie stało. Aż 'on mówi: "Toż to
hest ten sam zbóca, com ja mu pamiątke dał".
I potem 'on sie do Boga nawrócił, i ne zabijał żadnych ludzi, i szie wżeniuł w
karczme z jednó wdowo, i sz'wiatował dobrze, jak sie przynależało. I ten
rzeżnik prawie wlaz do tyj karczmy i fodrował (żądał) psiwko i jedno cygarę i
dwa sznapsiki (wódeczki) dobre, i patrzoł na niego, co mu taki szwadómy
(znajomy).
"Bracisku - mowi - nie znowa my sie ? no - mowi - pójdź do drugie izby,
zewłócoj żakiet !" I ten rzeżnik widzioł, co to ten sam. I jak sie oba
obłapsili, to płakali an'i małe dzieci. I ten jeger mówi: "Jo tera żadnego
dzieciuka nie uraże, n'i n'ic. Tera ja sie do Boga nawrócił" i poszli całko noc
ano na weselu aż do zrena.

Zapisano we wsi Smalonek pow. Ostróda 1950

[rita100]

Legenda o św. Krzysztofie
To jest święto bajka. Buł jeden taki Kristofat, a buł taki mocny, żie w jednym
bucie to mniała jego sziostra wesele. A tedy chcioł służyć co namocniejszimu na
sz'wecie. I prziszed do niego sziatan i tedy mózi, cziby sie do niego
urzundził. A Kristofat móził: " Cziś ty je namocniejszi z całego świata ?" A
tedy sz'li tak gościncem i stojała przi drodze kaplicz'ka, i tam buł Pan Jezus
wisioł. A ten szaton nie chciał iść tam kiele kapliczki, tlo chciał polem
okrącać. A ten Kristofat mózi: "Toś ty nie jest namocnijszi z całego śwata, bo
tyn mocniejszi, co wiszi. To ja u ciebzie służić nie moge". T tedy poszed 'od
niego ten Krystofat precz. I przyszed do jednygo lasa, i spotkał pustelnika, i
pitał go sie, kto tu jest nastarszi i namocniejszi z całego śwata : A 'un
móziuł: " Namocniejszy to jest Pan Bóg z całego śwata". To 'on móziuł, czy b'i
móg służyć Panu Bogu. A ten pustelnik mózi tak: "Ja cie zaprowadze do jedny
rzeki, tam byndziesz przenosił te ludzie, bo tam ni ma mostu". A 'un tedy
poszed do ty rzyki i wziuł takie drziewo, sosnie, co putora festmetra mniała.
Wzioł za kulos (laska, kij) i przenosiuł te ludzie. Przenosiół lata, aż roz
buło na drugie strónie dziecko. Tak możie sztery lata mniało. I to dziecko
wołało, co b'i go przeniós. A to jek 'un go niós, to sie topsiuł i
móziuł: "Ale, dziecie, coś ty za ciejszki. Jo tylu ludzi niós, a takie ciejskie
nie byli, jek ty dziecie."
A to dziecie tyle móziło: "Ty nie niesiesz mnie, tlo cały śwat i mnie niesiesz.
Tedy idź do kościoła i daj sie 'ochrrzcić." Tedy 'odpokutował i buł śwętym.
Krysztofat to je pogan.

Opowiedział J.Tyziak, wieś Rasząg, pow.Reszel, 1950r

[rita100]

Wędrująca góra w Lidzbarku
W Lidzbarku bezbożność panowała, zamiast kościoła to poszli do lasu na spacerek
i na muzyki. Tedy Pon Bóg żidzioł, co miorka sia dopełniuła na to bezbożność.
To buło, co taka góra srogo zaczeła naprzeciwko mniasta iść. Tedy noród
westchnoł do Boga o ratunek, tedy przypomniał sobzie, co to jest licho. I tedy
tlo buło mózione: "Chto nieżinny (niewinny) mniał iść tej górze naprzeciwko z
przenaświętszem sakramentem". To sia nicht nie nalaz aż jena panna, co swojej
nieżinności nie straciła, co buła godzien tego nieść. I wyszli z procesyjo
przeciwko tej górze. I tam ksiądz odprażiuł mszo świanto. Naród sia poprażiuł
(poprawił), ta góra została stoić. I dotychczas bywało, że w jeden dziań w roku
nabożenstwo pod ta góre pod krzyżam sia odprażiało i szła procesyjo ze
wszystkiemi fanami (chorągwiami) z kościoła.

Opowiedziała J.Brzozowska, wieś Purda Duża, pow. Olsztyn-1952r

[rita100]

O złotej górze. Śpiący rycerze.
Za casów Barbarosy to tu takie wielgie góry były. Tu była jedna złoto góra. Tam
w tej złotej górze to jes zacarzuny (zaczarowany) jeden cesarż. Tam jes taki
szlos (zamek), i jes zapadnięte na tysiąc iat. Tam jes cesarz, ze swojo córko,
Katarzyno, tam nieska. Casem ta pryncesa to jes żidna, to jo mozna wzidzieć. W
ładnym ubraniu je, złoto korone na głowzie ma i sie przygląda temu światu.
Skoro ale cłowieka obacy, do niej blisko dochodzi, zaraz sie skryje do onej
góry. Tam wchód majo tajemny, to chcieli ludzie tam kopać i nie mogli.
Córka cesarzowa pare lat temu wysła i mówiła, ze coby ludzie byli dobre, to by
sie ta góra otworżyła. I tedy sie ludzie zgromadzili na te górze i śpsiewali, i
Boga prosili, coby sie otworzyła. Bo ta córka tak im opoziadała, co jek sie ta
góra otworzy, to by było zasypane wszystko psiachem, a wyszed by ten złoty
pałac. I ona nakazała, jakie psiosnki majo być śpsiewane. Ale ludzie sie
bijeli, coby sie nie zasypało, i przestali więcej chodzić śpsiewać.
Aż tysiune lat przejdzie, to óna sie otworzy. A uz piećset lat było, jek óna
sie zamkła. I jek sie idzie, to z tej dury tak zawdy pachnie aniby świeży chleb.
Raz przyjechali z koniami i wzieli ze sobo w'idły, i ta panna w'isła i wzieła
je z sobo, i mówi, ze na paniątke bedzie miała. Ja jeździła tam też w niedziele
śpsiewać. To musi coś być.
Jek casem sie rozmyśli, to sie przypomni.

Opowiedziała M.Baranowska, wieś Kot, pow.Nidzica 1951

hehe - zadnie dziesiejsze to chyba tak powinno wyglądać
'Jek casem sie rozmyśli, to sie przypomni.'
Jak się czasmi zamyślę to sobie o tym przypominam ;)))

[rita100]

Krzyż w Brąsberku
W Bronsberku jek buło sz'wieckie wojsko i bez to wojsko cudze buły Prusy
obsadzone. Szli żołnierze, stojał krzyż' przi drodze, i jeden zuchwały strzelił
w Pana Jezusa, i z tygo zaczeło cieknoć krew. I tedy był ten żołmierz na to,
coby kara boska na wojsko nie padła, to buł surowo śniercio skazany.

Opowiedziała J.Brzozowska, wieś Purda Duża, pow. Olsztyn 1949r

[Gość: tralala]

Brąsberk? Bronsberk? Nie wiem, gdzie to może być. trzeba będzie poszukać, jeśli
tylko nazwa tej wsi się nie zmieniła. Znalazłam dwie legendy o Pruskich babach -
ale wkleję je do wątku o Prusach. Za chwilę pierwsza.

[rita100]

Właśnie Tralala, teraz mam klopoty z okresleniem miejscowości, coraz częściej
będą uzywane w gawędach. Przydałaby sie nam stara mapa .

Cudowne zdarzenie w Węgoju
To buło we fronte. Przyszli żołnierze i wzieli z kościoła monstrancyjo i
hostyjo i zanieśli do gospodarza Sztoli w Węgoju. Włożyli wszystko na wóz i
zaprzęgli dwa konie, i chcieli z tym jechać, ale konie nie ujeli, to tedy do
tego zaprzegli cztery konie i też nie redzili. Jeszcze sześć założyli, a konie
sie wykręcili, na kolana poklękali i główkami kiwali, aż oni z tego woza
pozrucali wszystko i te konie prędzej nie ujeli, aż dycht czysty wóz buł. Potem
nazad ludzie zanieśli to monstrancyjo i hostjo do kościoła.
Za pare dni to te same żołmierze wzieli obleke (ubranie) kościelno i na woz
pokładli, i pojechali. Jek przyjechali do granicy węgolskiej, to konie ustali i
bez granice nie redzili tego woza. Aż 'uni to obleke kościelno poskładali, to
dopsiero konie szli dalej.
I w taki sposób wszystko zostało w kościele w Węgoju, a to poziadało dużo ludzi
z ty żioski.

Opowiedziała M.Kensbok, wieś Purda Duża, pow. Olsztyn 1949
(podobny motyw legendy występuje w próbie wywiezienia przez Szwedów obrazu
Matki Boskiej Częstochowskiej i w 'Potopie' Sienkiewicza)

[rita100]

Jak diabeł kaczmarkę z Ejszmediów chciał podkuć
W Ejszmedjach w powjaczie mrągowskim przed wjelu latach b'iła kobjeta, która
b'iła kacmarka, po mazursku restoracjo niała, bez lękania , bez stidu (wstydu)
kazdego oszukiała i nawet najbiedniejszego, kazde pchiwo i kazdi kielisek wódki
dwa raz'i zapchisała. Raz przised stari chłop, bhiedn'i i ona go tez chciała
osukać. On prosziuł, zeb'i go nie osukała, on tilko za tile i tile zjazd i
w'ip'ił. A ona sie zabożiła (rozgniewała), że ona esce nigdi nikogo nie
osziukiała i jeżeli b'i ona kogo oszukała, to b'i jo djabeł móg na niejscu
zabrać.
Ledwhie w'imóhiła, powstał żietrz(wiatr) i szum i śmnierdżiało sziarko i smoło,
i przised carn'i koń. Djabeł przised i jo zamnieniał w czarnego konia i na
niej pojechał na tim carn'im koniu. Ale b'iło barzo szlisko i on móg tilko
powoli jechać, bo koń nie b'ił kuti i on nie móg dalej jechać i zajechał do
hioski Szwarcsztejn, powiat Kętrzin. Posed do kowola i dał go okucz', chciał
duzo pchiejędz'i dać, zeb'i cemprędzej okuć, bo lękał sie, że szie dzień
zrobhi, niz kur pchiers'i raz zapchieje, żebi kóń okuti b'ił.
Kowal przibi'iz'ił szie do konia, i sch'iluł sie i chciał konia za noge ująć,
podniesz'cz', i usłisał ludzk'i głos: "Powol'i, powol'i, jestem kacmarka i
satan mie koniem zrobhił". Ten przeląk szie i zelaza upadłi, chciał jo retować,
zal mu sie zrobhiło. Buł w tim rozpacaniu, co ma robhić, i kur w tim momencie
pchiers'i raz zapchiał. Djabeł prawo ni niał do niej, gdiż juz kur zapchiał,
juz ona ws'isko objecała, co nie będzie oszukiwać. Pusz'c'ił jo satan, ale pók
z'iła, nikogo nie osukiwała. Ona z tego przelęknienia długo juz nie z'iła, a na
pamniątke w'iszo te dwa podkow'i w kosz'cziele w Szwarcsztejn.

Opowiedział Pożega, wieś Uzranki, pow.Mrągowo 1949

[rita100]

(2)
Jena karcmarkia, kiedi prsziszl'i psić, to zawdi przipsisała esce roz, a tedi
raz taki fejn'i przised, a to buł sam djabuł. A on psiuł i psiuł, a on sobzie
tyz cechował, una dubelt, a un tlo to. Tedi jek płaczicz' tedi una porachowała
tile 'i tile, a on tile 'i tile. A tedi ona móżiła: "Kieb'i mnie djabuł wziuł -
to tile 'i tile. A prazie w dwunasto godzine w'ifurnół bez konin 'i
porejtował na niej do drugiej wsi do kowola, a to b'ił jej ojciec. A tygo
kowala obudził. "Mas chizo wstać, a kónia kowacz". Traz ek kowal widzi, co to
nie jest kóń a cłowiek, kiedi nak ón chciał kować, to ona w'irzekała. Jek ón
psierszi góźdź bził, to ten kuń cłeco noge w'iciągnoł. A jek drugi góźdź bził,
to kapneło kiapke cłecej krsi. Jek trzeci góźdź bził, to wołał ten kuń : " Niłi
ojce, uz je dóść !". A ten ojciec sie zhrżas (przeraził sie), a kur zapsiał, to
uz ón musział uchodzić, a una szie stała cłekiem. I djabeł niz on odleciał,
trszas jo ręko w p'isk, co aż ji psięć palców znacz' b'iło.
I tedi óna rozum sterała(straciła) i musiała za pół roku zdechnąć. A te żelazo,
co ojcziec na to nogie robziuł, 'i kur, co zapsioł, to jest w kosz'cziele w
Szworstine (Schwarzstein)

Opowiedział Mazanek, wieś Szestno, pow.Mrągowo 1949
Podobna wersja zanotowana jest na Mazurach przez Toppena pt. 'Karczmarka z
Nakamad'

[Gość: tralala]

Szestno to duża wieś tuż za Morągiem. Warto się zatrzymać w drodze do Wielkich
Jezior Mazurskich.
'Droga zawiodła nas i do Szestna (Seehesten). W XIV wieku powstał tu krzyżacki
zamek, z którego do dziś przetrwał tylko fragment ściany skrzydła północnego.
Na podzamczu znajdował się największy młyn w państwie krzyżackim. W
bezpośrednim sąsiedztwie zamku lokowano w 1401 roku dzisiejsze Szestno
(Seehesten). Przywilej lokacyjny wydał ówczesny komtur Bałgi (Balga),
późniejszy wielki mistrz Ulrich von Jungingen. Właśnie tu, w Szestnie,
znaleźliśmy absolutną perłę tych stron, a mianowicie przepiękny gotycki kościół
o prostej bryle z masywną wieżą. Dzięki życzliwości nieżyjącego już pana
Banasiaka – ówczesnego sołtysa i kościelnego w jednej osobie mogliśmy poznać
historię kościoła i przyjrzeć się jednolitemu XVII-wiecznemu wnętrzu.
Jednocześnie okolica jest wyjątkowo piękna - jeziora wśród wysokich wzgórz.'
(Jacek Cieczkiewicz). Na stronie Jacka Cieczkiewicza znalazłam jeszcze jedną
arcyciekawą informację, ale poczekam z nią do 1 listopada - bardzo będzie
pasowała na ten dzień.

[rita100]

Przeczytaj to Tralala
Modlitwa o szczęśliwe powieszenie
Jene ludzie to z początku sie ożenili i dobrze śwatowali (żyli). Poszli do
Biesowa na odpust swiętego Antoniego z osiero (świeczką), tlo sami. Jek szli
bez Wólke, to szli kiele swojego krewnego. To żona móżiła, co pódzie ich
nażiedzić (odwiedzić), a 'un nie poszed. 'Una tedy móżi:
"Poczekaj silke (chwilke), ja przyjde". 'Una jek przyszła potem na to mniejsce,
to onego nie buło. 'Un sie skruł, a 'una woła i płacze, i go nie znalazła i
przyszła do domu, to go tyz nie buło. Chłop za sile przyszed i krziczał na nio.
Od tego czasu sie nie zgodzali, sie bzili i tak przeb'ili swoje życie
niespokojnie. Jeno drugiego nie słuchało. Nareszcie sie przeklinali.
Tak jenego razu móżił ten chłop do kobziety, żie 'una ma konie poganiać w
rozwerku (kieracie), 'una krziczała, że 'una tego nie zrobzi. Od ankoru ( od
gniewu) wzioł nowe lejczyki i chciał sie pożiesić, i założuł na szyje temi
lejczykami i użiązał do bołka w stodole, i woła : Jezus, Maria, Józef swęty,
daj mi sie szczesliżie pożiesić !".
Tak sie te lejczyki zerwali sie. Wzioł po raz drugi zżiązał te lejczyki i po
raz drugi zawołał to samo, i drugi raz lejczyki rozderli sie. Za trzecim razem
użiązał i znów to móziuł. W tem czasie przyszed do niego szurek (mały
chłopiec), a to buł szatan. I móziuł: "Nie mów tak, bracie, mów : "Dioble, weź
mnie". 'Un już sie nie chciał żięcej żieszać. Tedy sie pare mniesięcy dobrze z
kobzieto zgodzali. Za jaki czas sie powadżili i poszli na rozwody, tak żyli
osobno i 'umerli.

Opowiedziała M.Kensbok, wieś Purda Duża, pow.Olsztyn 1950

[rita100]

Prośba o szczęśliwą śmierć
Jenego razu przyszlo do księdza i w okno bukało, to żiedzioł, co mo do chorego
jechać. To 'un sie zabroł i parobkiżiu móżiuł, co ma konie zaprząc i pojedo do
sąsiedniej żioski do chorego. Jek zajechali, to ksiądz sie p'itał, czi tu jest
kto chory. A ludzie odpożiedali , że tu żadnego chorego katolika nie ma. 'Un
cofnoł sie do domu i 'un sie zewluk, i 'układ sie, a tu znów buka w okno, że ma
prędko do chorego jechać. 'Un sie nazad zebrał i znów pojechali do tej samej
żioski, sie nikogo nie p'itali, tlo pod las do tego gbura poszed, gdzie
żiedział, że córka sie ożeniła za Mazura, a matka buła katoliczka.
I zap'itał sie, czy ich matka jest chora, a 'uni mózili, że 'una chodzi, bo
chcieli naprzód izbe wybzielić, a tedy księdza wziąć. 'Un móził, co poczeka, a
una niech sie układzie (położy), to jo wysłucha i da komunije, a tedy majo
skończyć czyszczenie. Jek to kobziete odprażiuł, to 'una umerła i to buł cud
boski. Tak sie ludzie dziwowali, chto tego księdza zawołał. A to 'una modliła
sie do świętego Józefa o szczęśliwo godzine śmierci.

Opowiedziała J.Brzozowska, wieś Purda Duża, pow. Olsztyn 1949r

[rita100]

Dwaj bracia
Było dwóch braciów. Jeden bogaty, a drugi ubogi. Ten bogaty psiuł i bardzo
niepobożny był. I zachorował, i lezał chory kiele drwi, i potem nie miał
nikogo, ino litościwse psy były i lizały rany jego u drwi lezącego, i potem
(bogaty) umer. I ten ubogi ostał zyć.

Opowiedziała M.Grabowska,Nidzica 1951

[rita100]

Legenda o Świętej Lipce
(1)
We Śwento Lipce polski król ten klasztor postaziuł. I tedy te Lutry to nie
kcieli pozwolić tego klasztoru staziać, a tyn pan Luter wegnał 'owce, cieloki i
kizioki(źrebaki) w to cegłe, co była tam robziona, tam na polach. Ta cegła
jenoś uschła i teroz jest na chórze we Święto Lipce, i każdy może to
przekonać - na chórze to znać jeszcze kop'itka (kopytka). Tak poziadali nasze
prajdziadki, co król polski prziszed co rok do Święto Lipki w dzień Noświętszi
Panny - drugiego lipca - ale ten odpust, to sie zaczoł dwa niedziele prędzyj na
swętego Jona.

Opowiedziała Jasińska, wieś Zabrodzie, pow.Rasząg 1949r

[rita100]

(2)
Świanto Lipka, jak buła tamuj , to tam sia Matka Boska objawiła. To tam ofiary
szli do Świantej Lipki, to potam zakozali to mniejsce świante. To potam jechał
taki rycerz, taki duży bogocz na briczce w noc'i, mniał kuczra (furmankę), to z
dolo widzioł. A ten pon jakiej wiari buł, to tego nie wiam, ale ślep'i buł,
niewidom'i. To jechali dalej, to ten kuczer (wożnica) to widział z dala
jasnota, to wzioł i tamu panu powiedał, co tam i tam tako jasnota. To potam ten
kuczer 'obacził, co tam to buła Matka Boska objaziona na lipce. To potam tan
pan móził, cob'i doprowadz'ił do tego mniejsca. I jego doprowadz'ił do tego
mniejsca ten kuczer, i pon przejrżał na oczy. Sia cud mu stoł.

Opowiedział J.Palmowski, wieś Wygoda, pow.Olsztyn

[rita100]

Cudowny dąb w Wilanowie
Podczas ostatniej wojny, jek Mniemcy byli w Polsce, opożiadali pojmańcy: Dąb
usech, z tego król Sobieski mniół zażiesić tam mniecz. I tak długo ten dąb
stojał suchy. Mniemce go chcieli sz'cziąć, to z nocy ostoł zieluny i zamnienił
sie w jabłonke. To buło w marcu 1943 r i na drugi dzień zaczoł krzczeć
(kwitnąć), a na trzeci dzien mniał już jebka dórzenale. Te jabka buły i
słodkie, i do jedzenia fejne. I ci ludzie te jebka sami jedli. I Mniemcy tego
dęba nie ścieli. Z tego ludzie móżili, co cud boski sia stał i że Polska wnet
powstanie. Bo w tej myśli, żyli, że w 43 roku wojna sie skończy, a że sie nie
skończyła, to buła ta ukazka. To ludzie byli bardzo pokrzepsione na duchu. Jeno
do drugiego chodziło i opożiadało. To sia mniało dziać pod Warszawą, pewno w
Wilanożie.

Opowiedziała M.Kensbok, wieś Purda Duża, pow.Olsztyn 1948r

[rita100]

Mądry chłop i głupi minister
Za casów dawnych, jek stari Feic królował, jednemu gburoziu sie obrodziły duże
malony(dynie) i wzioł zawióz we śtery kunie ten malon do tego Frica, i Fric
przyjoł, i go za gościa otrzymał, i dał mu pospołu jeść z tyni ministrami, i
sam kole siebie posadził tego gospodzarza (gbura). I ten minister był zli na
tego gbura, to wziuł taką prszepoziastke poziedział, co u nasiego
najaśniejszego Frica po obiedzie jeden drugiego w gębe bjije. Tak usykował, ze
ten b'i Fricoziu w gębe wipaluł, ale niał ten rozum, co ścirżpiał (ścierpiał) i
nie oddał nikomu. Teroz ze wstydem siedział za stołem, buł cale cicho.
Jek podpchili, co juz im w głowie zakręciło, kozdy swoje poziedział zagodiwki
(anegdoty). Teroz ządajo, co ten gbur ma im poziedzieć, a tyn gbur zacoł
poziedać, co un furmanke z towarem niał ziść (wieść) i pod góre nie móg
wjechać, co un wtedy musiał zrobzić ?
Mózili, co musiał zawrócić, to wstał i temu, co mu w gębe wlał, to mu oddał.

Opowiedział A.Rohn, wieś Jagodne, pow.Pisz. 1950

[rita100]

Diabeł oszukany
Diabuł sze stawiuł do jednego gbura. Mówił do nego: "Co będziesz sadził ?" Gbur
mówi: "Kartofle".
"No dobrze - mówiuł - ja wezme z u góry", a gbur mówi: "Ja wezme z na dołu". Nó
i jak kopaczka przyszła, gbur mniał kartofle, a diabuł same łodygi.
"No - mówi gbur - t'ero - mówi - żyto zasieje, to - mówi - żyto tero wezme z u
góry, a ty, diable, z na dołu".
No i go zaznów oszukał.

Zapisano we wsi Smalonek, pow. Olsztyn

[rita100]

Kamień pod Bisztynkiem
W Bisztinku buł tak'i ubog'i szewiec i mniał gwołt dzieci. Jek sie te
najmłodsze 'urodziło, to nie buło w kumotry kogo brać. Ten chłop zasmócony
poszed do mniasta Bisztinka. Na przedmnesztu, spotkał go pięknie ubran'i młodi
kawaler (młodziak) i p'itał go, co 'on tak'i zasmucon'i do mniasta
wchodzi. 'On mu sie poskarżił, żie 'urodziło sie dziecko, a nie ma kogo w
kumotri brać. "Tlo to mniejsze - odpoziedał mu - w kumotr'i i ja będe i o
dżiecko będe sie starał, a jek dziecko w'irośnie 'od szkołów, to przijde po
nego i będzie sie mne należało". Ten chłop z radoścziu poszed do domu swego, do
żón'i swo'i i pożiedał, żie będzie w kumotri taki piękn'i młodzian i 'on szie
zgodzieł, że jek w'irośnie dżiecko od szkół do siebie go wezne.
I w prziszło nedzele b'ili chrzc'iny, i pótek (ojciec chrzesny) zajechał w dwa
cziarne kone i z dzieckiem do kosz'czoła pojechał do chrsztu. Matka mu imne
Mn'ichół w'ibrała i go pod 'opieke świętego Mn'ichała ofiarowała. Jek z
kościoła przijechal'i, to potek żujzoł (ujrzał) dużio pieniędzi. Ten psieniądz
sziąg (był) do szkołowania dziecka na księdza.
To dziecko , ten chłopsiec to na szkołach szie bardzo dobże 'ucził, i jek potek
mnoł do nego prziść, to 'un prazie(prawie) 'odprażił piersziu msziu szwięto.
A ten potek to buł sam diabeł. I jek szie do mszi obłucził, to diabeł ps'iszed
po nego i zgodżili sie: n'iż 'on msziu święto skończi, to 'on z tem kamnenem z
Afriki nazod wróci. Ale ten kamnen buł wielki. A jek ten ksiądz " Ite misa est"
(zaśpiewał), to sie stał dużi rumot i diabeł ten kamnen cisnął nad przedmneszte
i mużiuł, wrzeszczioł, keby ne buł Mn'ichoł pedam'i (nogami) durnot (popchał),
to ja by buł zdojżił. Ten kamnien leżi na dzisi dzeń i pazuri 'od diabła su
znacz'ne. Opowiedzia prawdziwa.

Opowiedziała Żmijewska, wieś Stryjewo, pow. Reszel 1949

[Gość: tralala]

Teraz ten kamień ponoć spełnia marzenia. Trzeba go dwukrotnie obejść dokoła
zgodnie ze wskazówkami zegara, poczynając od charakterystycznego pęknięcia,
cały czas myśląc o swoim życzeniu.
bisztynek.www.webpark.pl/legenda.html

[rita100]

Ślicznie, wreszcie mamy legendę pokrywającą się ze sobą. Tylko zapomniałas
dodać , żeby dziś o północy nikt nie dotykał kamienia, bo wskazówki przesuwamy
do tyłu, więc z życzeniem będą klopoty ;)

[Gość: tralala]

Masz rację Rito - dziś w nocy, wyjątkowo, życzenie może się spełnić na odwrót!

[rita100]

Kowal i ksiądz
Jeden ksiądz przysed do kowala, zeby kowal mu jedno robote zrobił. 'On wykonał
te robote, to zielazo nagrzał i wykuł, jek ksiądz żądał. Jek kowal skońcył te
robote, rzucił te gorące zielazo na ziemie. Opłacił kowaloju te cene, co on
ządał i złapał goło ręke esce gorące zielazo, zeby do domu sie wrócić. Popalił
on sobie ręke, bo te zielazo modre ferbe miało, ale esce było gorunce. Ksiądz
bieduje teraz, co sobie ręke popalił. Móji kowal: "Jek ksiądz moze takie słabe
pojęcie mieć, taki słaby rozum mieć ?". Kowal te gorunce zielazo kleszczoma
trzymał i rzucił na ziem. Kowal woła swojego syna od cterych lat i móji, zeby
on jemu te zielaza podał. Ten syn plunoł na te zielazo, bez to on zbadał, cy te
zielazo gorunce jest. Ksiądz popatrzył i móji: "To jes dobre zbadane". A kowal
móji: "Widzi księdze, kowalski syn jes mądrzejszy jek ksiądz".
Ksiądz przysed do domu i jego gospodyni jemu objad staja na stół. Ksiądz
zagląda i mu przyszło do myśli od tego kowalskiego syna. To samo on plunie w te
zupe, zeby zbadać, cy óna tyz bedzie gorąca. Ale jek ten znak jak na zielazo
sie pokazał, wzioł ksiądz sporo łizko to gorące, tłusc z góri, z te zupy i
sparzył sobie język. Ksiądz sie rzucił do kuchni do swojej gospodyni, zeby jo
w'iwołać, co ona tako gorące zup na stół postaiła.

Ta gospodyni b'iła z to roboto zajęta, ciepłej wody do nisy do m'icia
przysykować. Zeby zbadać, co ta woda nie za gorąca jes, wsadziła ona palec w to
wode i móji do tego księdza: "O panie księdze, ja naprzód zbadam, potem sie
m'ije". Od tej pory ksiądz do każdej zupy naprzód palec wsadził, zeby zbadać,
co nie gorunce jes. Temu księdzoju ale nagorzej ten kowal na nerw'i jemu pad,
co 'on sobie palce popalił u niego. Ji on jemu chce jedno grande zrobzić. Kowal
ma ładno zonke. Zaprosił ksiądz jego zonke, zeby ona przyszła do niego na
rozmajane (rozmowę). Ta kobjeta dała sie namójić, kowal zauwazał to, gdzie jego
zonka jeczorem była. Na drugi dzień jecorem, jak jego zonka do spac'ir sie
sykuje, poszed kowal przód na te same niesce, gdzie jego zonka przed tem ten
jeczór z księdzem rozmajała. Na tem niejscu jena duza lipa stojała. Ten kowal
wlaz na ten sam jerzch tej lipy. Za krótko poro przyszed ksiądz, usiad tam na
krzesło. Za pare ninut przysła i kowala zónka. Rozmajali na różnych formach.
Nareszte przysło od bociana na grzesne zajęcie. Jek óny przy tej grzesnej pracy
byli, móji kowala zonka: "A kiedy co małego bydzie, kto da temu zywność ?"
Ksiądz móji: "Ten tam w'isoko". A kowal w samej górze: "Ti cholera, ja mam seść
moich i teraz mam jesce twoje wykarnić ?" I briknoł z samej góry na ob'idwa.

Opowiedziała Klimaszewska, wieś Kowale, pow.Olecko.

[rita100]

O chłopie co szukał głupszego człowieka od swojej żony
A jeden chłop to sie ożienił i miał tako mądro kobziete. Potem sie miała krowa
ocielić, mówzi chłop do ty kobziety: "Daj baczność na tego cielaka, coby tam te
drugie bydło go nie zadusiło".
I ta krowa sie ocieliła i czarnego cielaka miała. I móziła, że to diabeł, i
kazała go zabzić tego cielaka. I ten parobek go zabził.
Jek ten gospodarz przyjeżdża i óna wyleciała i mówi, co krowa sie ocieliła i
diabła miała, i ona go kazała zabzić. Chłop sie rozeźlił i mowi: " Toś ty ale
niemądra kobzieta. Póde sobie, jak znajde głupsiejszo od ciebie, to ci daruje,
a jak nie znajde - to cie zabzije". I sobie poszed na te wędrówke tamój.
Przychodzi do jednej wioski, wszed do jednego domu, zachciało mu sie pić. I
jedna kobieta tam uszyła koszule dla chłopa i nie zrobiła tej dziury w góry. To
jak worek, oblekła na tego chłopa i wzieła kijanki, i to kijanko go po głowie
waliła, i chciała mu zrobić dziure w tej koszuli. A ten wtedy, co tam przysed,
przyglunda sie, co óna tam robzi i mówi: " Daj pokój, bo chłopa zabijesz".
Wzioł noża, wyrżnął dziure i chlop oblek koszule. I mówi: "Użem jedno
głupiejszo znoloz, jeszcze głupiejszo jak moja." I poszed dalej tedy.
cdn
Przychodzi do drugiej wioski, tam chłop prowadzi wołu po drabce na dach, coby
te trawe tam zjad. I mowi do niego: " Chłopie, co ty robisz ? Wół spadnie i
głowe sobie rozbije, abo go udazisz. Daj kosy, to ci trawe zetne i wół te trawe
zje". I już drugiego głupsiejszego ma nad te swoje żone. To sobie tak zawsze
liczył.
Jeszcze szed dalej, jeszcze do jednej wioski przyszed. I kobieta słonko sitkiem
łapała i nosiła do mieszkania, bo nie było okien w mieszkaniu. Takie
pobudowali. To potem mówi: " Kobieto, co ty robisz ?". "Dom pobudowalim, i
ciemno mam. To słonko łapam i nosze do izby, coby widno było". I mówi: "Daj
świdra, zagi (piłę)!". I wyrżnoł w tym dómu dwa dziury, i już wtedy był widok,
słonko świeciło, widno było. Mówi wtedy: "No, użem trzecio głupsiejszo ot mojej
żony znalaz".
Wtedy wrócił do domu i oboje światowali dalej dobrzie.

Opowiedział Jaworowski, wieś Opalenice, pow. Szczytno 1950

[rita100]

Dlaczego pioruny w kuźnie nie biją
Diabeł przysed do kowala i za niem grzmota (burza) sła. Jek on zased do kuźni
sie pyta kowala: "A gdzie dyndatysta (dentysta) jest ?" Kowal sie pyta: "W
jakiej spraje (sprawie) ? Diabeł móji jemu: "Zumb boli". A kowal
móji: "Dyndatysta jest chory". Diabuł do tego móji, zeby kowal mu ten zumb
wycioł. Kowal zaglądnoł na ten zumb, ten był strasnie długi i gruby. Kazał jemu
głowe z tyn ząbem do szrubsztaka (imadła) położyć. Zakręcił jemu ten ząb w
szrubszrubsztak i nagrzał grube żelazo w ogniu. Przi cziasie tem plunoł kowal
na kowadło, wzioł te napalone żelazo, położył na te niejsce, gdzie ón plunoł, i
śtuknoł młotem na to. To dało taki wybuch, jakby torpedowa bomba pękła. W tem
samem momencie trącił 'ón tem gorącem żielazem diabłoju do nosa. Ten szie zląk,
briknoł do tyłu i wyrwał ten ząb. Uciek sporo z te kuźni i od tej pory zadny
diabeł sie nie pokazał w kuźni, i esce nie słychać, zeby pchiorun w kuźnie
uderzył.

Opowiedział Filipkowski, wieś Kowale, pow. Olecko.

[rita100]

O szewcu, co mu kozę zamienili
To była jenna rodzina, był szewc. Oni nieli ni krowy, ni kozy. Pare grosy
uśperowali na ono koze i posed szewc na targ koze kupać. Ledwo na targ przised,
to zara napotkał dicht (zupełnie) bzieluchno koze i to bziało koze kupsił. Ji
jek z powrotem z nio szed, to wstąpił do sklepu na psiwo. Ji tam sie troche
pobawził, a ten skleparz mniał to samo koze, ino buł kozioł. A był taki
figlarz, to mu prędko odmienił to koze, wzioł jo do chlewa, a postawił kozła
swojego.
A ten szewc potem posed do dom z ono kozo, a to uz był kozioł, nie ? Wstąpił na
swoje podwórze, woła swojej matki : "Pódź prędko dój, bo koza az becy z
mlekiem". Matka przyleciała z duzym garkiem i chce doić. " Toć to kozioł,
patrzta dzieci" - mówi. Dopsiero sie szewc zasmucił, co to sie zrobziło. "To
nie, ino mnie ten skleparz ten figiel stworzył". Koza na prowóz i z powrotem do
skleparza, i ten go odmienił, i dał mu swojo koze.

Opowiedział Widowski, wieś Wierzbowe, pow. Nidzica.

[rita100]

Ja to sam zrobiłem
Jeden kowal posed do jenego gospodarza na gościne. Jak un zased do gospodarza,
gospodarz pokazuje cały jego zywy i niezywy inwenar. Zaprowadził jego do
chlewa, ładnie usykowane dlia b'idła i dobre b'idło stojało w chlewie. Ten
gospodarz chciał sie pochwalić do tego kowala i mówi tym słowem: "To ja wsio
sam zrobił". Gospodarza zonka troche scerwieniała, ale przi kowalu nic nie
mówiła.
Gospodarz prowadzi kowala do chaty, zeby tam swojo ładne robote pokazać. Jak
one we trzi przez podwórko idom, woła zonka gospodarza trocha na bok i móji tem
słowem: "Ty warjatu, to ty w chlewie wsio sam zrobił ?" Gospodarz se zląk i
szie p'ita żonke, jek un ma mówić. A zonka móji: "To dałeś zrobić".
Zaprowadził gospodarz kowala do pokojku, tam b'iło wsio ładne uszikowane. Ładne
meble b'ili, w drugim ładne łózka b'ili. Od tego drugiego pokejku zaprowadził
do kuchni. Tam b'iło także ładne uszikowano. W tej kuchni b'iło osiem dzieciów,
małych dzieciów. Gospodarz pokazuje rękom koło sziebie i móji tym słowem: "To
ja wsio dał zrobić".

Opowiedzieli A.Klimaszewski i Filipkowski, wieś Kowale, pow. Olecko - 1949

ps - Doskonały ten dospodarz sam wszystko zrobił w chlewiku, a w domu kto inny
zrobił, czyli po naszemu dał pracę innym, czyli zlecił robote ;)))))
Gospodarz zrobił dobre bydło w chlewie , a w swoim domu zrobili mu inni ;))))

[rita100]

Jak chłop kupca oszukał
Jek desc pado, to gospodarze mają zięcej czasu. Pojechał do miasta gospodarz, w
mieście fest padało to wlaz do sklepu i sie p'itał potem ten kupiec, co onemu
potrzeba. A gospodarz pozieda: "To, co mnie potrzeba, to pan ni ma". A ten
kupsiec mówi: "Ja mam wszistko, co panu ino potrzeba. O co zakład ?" "O
dwdzieścia marek". Jek sie załozyli o dwadzieścia marek, to pan sie p'ita tego
gospodarza, co panu potrzeba. A gospodarz mówi: "Okulary dla mojego wołu". I
kupsiec przegrał, bo móził, że takich rzeczy n'i ma, i musiał mu dwadzieścia
marek dać.
I kupcu było za to złosno, i telefonował do swojego kolegi na drugo strone
miasta, ze: "Tu taki gospodarz przised i mi dwadzieścia marek wymanił". I
poziedywał swojemu kolegowi przez telefon te sprawe. Mówi do swojego
kolegi: "Zrób to dla tego woła okulary". Bo ten kupsiec to myśliwoł, ze
naprawde ten gospodarz te okulary dla woła potrzebuje. "To ja tego gospodarza
do ciebie przyśle i załóż ty sie z nim o piędziesiąt marek, to mi te
dwadzieścia marek oddasz, a trzydzieści zarobjisz".
cdn
Jak myślisz Tralala - napewno te kupce to byli Żydzi, bo nikt by tego czegoś
nie wymyślił, ale bądź spokojna, gospodarz okazał się lepszy i sprytniejsi , a
jak to zrobił w następnej części sie dowiesz ;))
cdn

[rita100]

dc
Jek ten kupsiec z tym kolego odgadali, tak przysed nazad do składu i
gospodarzoziu móził: "Jo tych specjalnych rzecy ni mom, ale tamten ten drugi
kupsiec na tej drugiej stronie niasta ma szpecjalne rzecy, to będzie miał i
okulary dla woła".
I ten gospodarz poszed do tego składu, gdzie go ten kupsiec posłał. Jek ten
gospodarz wlaz, wstąpsił do tego składu, to sie ten drugi kupsiec p'itał: "Co
panu potrzeba ?". A ten gospodarz mózi: "Co mnie potrzeba, to pan tego ni ma".
A kupsiec mózi: "Ja wszistko mam, co panu ino potrzeba". Bo pewny był, ze
gospodarz będzie okulary dla woła żądał. Ale gospodarz mózi: "Tego, co mnie
potrzeba, pan ni ma". Kupiec mówzi: "O co zakład ? O piędziesiąt marek, ja
wszistko mam, co panu potrzeba."
I gospodarz sie założył z kupcem i kupiec sie dalej pyta: "Co panu potrzeba ?"
A gospodarz mówził: "Kamaszki dla mojego kanarka". I przegrał kupsiec, bo
mówi: "Takich rzecy nie mam" i musiał dać gospodarzowi psiędziesią marek.
Ale to, pani, nie je zadna bajka, to je cysta prawda. I kupce - kolegi sie oba
powadzili o swoje psieniądze, a gospodzarz sie śmiał, bo siedemdziesią marek
wygrał.

Opowiedział Zalk, wieś Gardyny, pow. Nidzica.
Przyznasz Tralala, ze świetna anegdotka.

[Gość: tralala]

1 sierpnia 1894 roku Gazeta Olsztyńska doniosła: 'Szewc Rippert z Lidzperka
skoczył z niewytłumaczonych powodów przy moście w ulicy prostej do rzeki.
Mistrz garncarski Fischer skoczył za nim, wyciagnął go z wody i odstawił na
odwach policyjny.'
Z niewytłumaczonych powodów? Zapewne bezskutecznie usiłował uszyć kamaszki dla
kanarka :)

[rita100]

A jednak zdarzyło sie , kupiec tak się przejął, ze poszedł na most - teraz
wiemy jak się to skończyło :)

[rita100]

To u nas kiedyjści rogac (grządziel od pługa) buł. Oracoju (temu oraczowi) szie
ten rogac złamał i on poszed - tam niedaleko las był - w'isukać tego rogaca 'i
w'ikopać, w'isukać takie jeglaskie (świerkowe). To jak on tam w leszie kopchie,
przised lesz'nik do niego i powieda: " Scynść Boze, chłopie". A on mówi: "Ja tu
rogac kopchie". A lesznik teraz mówji: "A chto ci tu kazał ?", juz szimpuje
(wymyśla) na niego. A ten gospodarz pojedział: "Chocz koszlawy, obcziesawszy
bedzie dobry rogacz". A teraz ten leśnik: "Cyś ti głuch, cy on nie słyszy?...,
bo on mu źle odpozieduwał. A tyn mówi: " Co to, to nas było dwóch: owten posed
drugiego rogaca sukać". No i jek ten posed drugiego chłopa sukać, to tyn
wykopał tygo rogaca i posed, zginoł.

Opowiedział J.Pukrop, Olecko.

Nic , kompletnie nic z tej anegdoty nie rozumię , jest za trudne i za
skomplikowane :)

[rita100]

Kłamstwo nad kłamstwami
1. Jak się dwóch machlarzy (oszustów) założyło.
Jeden machlorz buł nawiększim machlorziem i prosił większiego machlorza do sie
jek 'on. Tak znalaz sie jeden machlorz' i zrobili umowe, żeb'i ten, kto móg
lepsi machlować, 'otrzima dwadzieścia psięć talarów, a gdi nie będzie
móg, 'otrzima dwadzieścia psięć karbacziów (batów). "Ale ty musisz mózić zawdi:
prawda" - powiedzioł do tego piersziego - a jek nieprawda to prziegra.
"W godim buł w kościele, to buło świętego Sztefana, co święcó owies. Ksiądz
święcił owies i 'on jeno ziarno wzioł do kieszeni. Prziszietem do dom, zasiałem
go do 'ogroda. Na trzeci dzień poszietem patrzieć, jek ten 'ozies 'uros.
Ten 'ozies juz' 'uros az' do niebios. Ab'i zobaczić, czi 'on jest już
dorzeniali wszietem po słome az' do góri i siegnołem ręko do nieba. Wstąpił do
nieba i po'oglundał wszistkie niebieskie dobra. Tedi wrócił nazad do do ti
duri. A, coż takiego ! Owies buł ścięti, w'imłócon'i i pod tu juro leżiała kupa
plew. Tak brałem te plew'i i kręcił prowóz i spusz'czioł sie po tam prowozie i
przikruncoł do dołu. Gdi sie plew'i skończili, spadłem do ziemi i 'utchnuł w
błoto, aż' do brzucha, i nie mókem sie w'idobić. Poszietem po łopate, im
sie 'odkopał, im szied do domu, pode drogo spotkoł me wielki desz'cz. Uchronić
sie 'od desz'cziu poszetem po kapelusz' jenego pastucha, któri pas św'inie. I w
tem za'uważułem, żie ten pastorz', któri św'inie pas, buł pana "ojciec".
Tu 'uderził go ten machlorz' w twarz' i powiedzioł, żie to nie prawda. Tak
zebroł ten machlorz' dwadzieścia pjęć talarów nadgrodi i schował do kieszeni.

Opowiedział Trepman, wieś Bredynek, pow. Reszel

[rita100]

Ksiądz i machlarz(oszust)
Ksiundz był w jenej wsi i tamuj b'ił machlarz.
Co stumpsił, to zelgał(skłamał).
Mózi ten ksiundz: "Moze byście mi co zelgali". Móżi: "Ja nie mam casu, bo na
owtem (tamtym) brzegu to przyjechał jeden z węgorzani, daje na ziertelek
(ćwiartkę) gryki ziertelek węgorzu." I chizo (szybko) do domu posed i swojej
gospodyni dał ziertelek gryki i mniała tych węgorzów przynieść. Ta gospodyni
posła, z to griku na owten brzyg i suka tych wyngozów, nie moze naleść ich.
Posła sie ludzi pytać, cy tu buł taki z wyngorzani. Te ludzie poziedzieli, ze
tego tu handlarza nie było, i tu pospodyni i tego księdza wyśnieli do
zmachlowania.

Opowiedział Rohn, wieś Jagodne, pow. Pisz 1949r

[rita100]

Podróż z nieba na ziemię
Zułem tu na tym szwieczie aż do ty pory i nie udało mi szie dali na tym
szwieczie tu. Rozmajiczie-m probował, poszetem do wojska i znowu dalej do
fabryków, i tak inne niejsce, ale wszyndzie jedno i to samo. Takiem prziesziad
w drugo klase i pojechał do Ps'iotra. Pszioter me zaraz przyjuł, bo on lubziuł
starych oficerów i wojaków, i oprowadzał mnie w niebzie, i pokaziwał swoje
bogactwa, budinki i zaale (sale). Mnie to szie wszisko mocno udało i jakis cas
tis-em witrzimał. Ale, jak to taki stary żołnirz lubzi co jakiś czas zmniane,
tak i ze mnu.
Poset-em nazad do Psziotra i-m go prosił, cob'i mnie nazad na zienie spuszciuł,
bo ni szie tu w niebzie prszikrzi. Mózi un do mnie: "Cłozieku, jak cziebzie tu
tera zwale, połaniesz człunki, zabzijesz sie i nazad do mnie przidzies". Ale ja
nie prszestał, ino-m go serdecnie peosził, cob'i on jakoś skombinował mnie na
zienie spiszczić. Jedno raz uwazuł un mnie za pająka zrobzić i mózi: "Rób
sobzie pajęc'ine i spuscaj szie coraz nizy, az na żienie. Jeżieli na dobro
żienie traszisz, to będziesz znowu cłożiekiem". Tak ja zaro moje złazenie
rozpocuł i radosznie coraz bliżej na zienie. Jedno raz może jakieś
psziędzieziąt metrów do żini, bo ja mam zięcy pajęc'iny w brzuchu i nie moge do
żieni szięgnuńć. Takiem jesce ostatniu mocu dłabżiuł, co b'i to reszte z
brzucha wydłabzić, coby szięgnąć do zieni. I w tym razie odecknuł (odetchłem),
bo mnie szie ino szniło toto.

Opowiedział G.Kipar, wieś Jabłonka, pow.Nidzica 1950

[rita100]

Wilk na pokucie
Dziane cepy zidłami, a groch młocili w gaju, zjad zając kobyła siedzący na
dunaju. To trzista Turków 'utunuło, jak bez ta krew jechali, wylęgło sie słunie
pod ławą. W kundzieli kotka masło szenkuje, a ćwyrć muchi 'ogana. U
jednego 'ojca pod 'oknam 'okociła sia sikora, mnała tys'inc sietymdziesiunt i
sietym młodych; z tych jedan był ksiandzem i słuchał spoziedzi pod lipowem
mostam.
Prziszło zilczysko, sia spoziedało, że w poście sto piandziesiąt sw'ini
pozierlo, a ksiundz móził: "Tak wiele ?" "A i ciele !" Za pokuta wsadz'ił mu
ksiundz 'obręc na dupa. Z'ilcysko skauczi i jęczi, ma dupa w obręczy.

Zapisano we wsi Brąswald, pow.Olsztyn 1948r

[rita100]

Podróż z nieba na ziemię
Zułem tu na tym szwieczie aż do ty pory i nie udało mi szie dali na tym
szwieczie tu. Rozmajiczie-m probował, poszetem do wojska i znowu dalej do
fabryków, i tak inne niejsce, ale wszyndzie jedno i to samo. Takiem prziesziad
w drugo klase i pojechał do Ps'iotra. Pszioter me zaraz przyjuł, bo on lubziuł
starych oficerów i wojaków, i oprowadzał mnie w niebzie, i pokaziwał swoje
bogactwa, budinki i zaale (sale). Mnie to szie wszisko mocno udało i jakis cas
tis-em witrzimał. Ale, jak to taki stary żołnirz lubzi co jakiś czas zmniane,
tak i ze mnu.
Poset-em nazad do Psziotra i-m go prosił, cob'i mnie nazad na zienie spuszciuł,
bo ni szie tu w niebzie prszikrzi. Mózi un do mnie: "Cłozieku, jak cziebzie tu
tera zwale, połaniesz człunki, zabzijesz sie i nazad do mnie przidzies". Ale ja
nie prszestał, ino-m go serdecnie peosził, cob'i on jakoś skombinował mnie na
zienie spiszczić. Jedno raz uwazuł un mnie za pająka zrobzić i mózi: "Rób
sobzie pajęc'ine i spuscaj szie coraz nizy, az na żienie. Jeżieli na dobro
żienie traszisz, to będziesz znowu cłożiekiem". Tak ja zaro moje złazenie
rozpocuł i radosznie coraz bliżej na zienie. Jedno raz może jakieś
psziędzieziąt metrów do żini, bo ja mam zięcy pajęc'iny w brzuchu i nie moge do
żieni szięgnuńć. Takiem jesce ostatniu mocu dłabżiuł, co b'i to reszte z
brzucha wydłabzić, coby szięgnąć do zieni. I w tym razie odecknuł (odetchłem),
bo mnie szie ino szniło toto.

Opowiedział G.Kipar, wieś Jabłonka, pow.Nidzica 1950

[rita100]

Wilk na pokucie
Dziane cepy zidłami, a groch młocili w gaju, zjad zając kobyła siedzący na
dunaju. To trzista Turków 'utunuło, jak bez ta krew jechali, wylęgło sie słunie
pod ławą. W kundzieli kotka masło szenkuje, a ćwyrć muchi 'ogana.
U jednego 'ojca pod 'oknam 'okociła sia sikora, mnała tys'inc sietymdziesiunt i
sietym młodych; z tych jedan był ksiandzem i słuchał spoziedzi pod lipowem
mostam.
Prziszło zilczysko, sia spoziedało, że w poście sto piandziesiąt sw'ini
pozierlo, a ksiundz móził: "Tak wiele ?" "A i ciele !" Za pokuta wsadz'ił mu
ksiundz 'obręc na dupa. Z'ilcysko skauczi i jęczi, ma dupa w obręczy.

Zapisano we wsi Brąswald, pow.Olsztyn 1948r

Ale fantastyczne kłamstwa ;))))

[rita100]

O Panu Bogu i diable
Sie spotkał Pan Bóg z diabłem, z ciartem - jak to sie mowi przyjemnie.
"Dzień dobry, Panie Boże", mowhi. "Dzień dobry, diable ciarcie". Ciart
mowzi: "Prosie Pana Boga, jak to przydzie, to tobzie mowie - Panie - a ty mnie
ino prosto, tylko - ty ciarcie". Pan Bóg mu odpowhiedział: "Przecież jo Pan,
ludziom dał nauke dobro, a ty, ciorcie, zawszie zle broisz, to nawet na ciebhie
nie mogo ludzie patrzyć". Tak szli dalej i sobje rozmowjali.
Kele porowy (tak kele szluchty)(wąwozu) chodziła krowa i jadła. I ciort
mowhi: "Obaczym, jak te stworzenia sie na nas stawhi, nie ?" Pan Bóg
mowhi, "Ciorcie, idź do ty krowy - obac'imy, co ona z tobo zrobji".
Jak ciort sie krowie przybliżuł, krowa rogi nastawhiła, go chciała bóść.
No Pan Bóg mowhi: "Widzisz, cziorcie - razu krowa cie nie lubhi".
Ciort na to odpowiedział: "Panie Boże - idź no ty do krowy, jo ciekawy, co ona
z tobo zrobhi".
Jak sie Pan Bóg przybliżuł, krowie sie rozjaśniło, zlękła sie i skoczyła w
porowe (wąwóz) w dół. W dole wpadła we wode, nawet w torfniok i ni mogła wyleźć.
Ciort mowi na to : "Widzisz, Panie Bożie, coś ty porobjuł".
Pastuch od ty krowy widział, poleciał do domu powjedać. Gospodarz przyszed,
patrzuł, patrzuł i mowhi: "Jaki czort jo tutaj wnios ?"
Cziort mowhi: "Wiedzisz, Panie Boże - tyś to zbrojuł, a na mnie krzico".
Gospodarz od krowy polecioł po pomoc, bo sam nie doł rady, żeby ono krowe
wyzwoleć. Siusiedy przyśli pomagając mu krowe wyciógać, nie mogli ale równak
redzić..(jednak radzą)
Tak mowi ciort: "Toć to sie mowi - ciort mocny", poszed i'em pomok i siusiedzi
na to dziękowali, mówili: "Dzięka Bogu, co nam pomóg".
Tak on ciort mówhiuł: "Panie Bożie, ja pomogoł, tobie dziękujo, ale odpuść tu
tym ludziam, bo one nie wiedzo, co czynio".

Opowiedział Wajnert, wieś Ornowo, pow. Ostróda 1950

[rita100]

Pustelnik i niewiasta
Jedyn pustelnik chcioł iść do miasta. Prosziuł Boga całą noc, coby niewiasty
nie spotkał. Ale jek szie w'iszed z lasa, uż widzi, mu kobieta idzie mu
naprzeczko. "Ali" mózi, jek doszli do siebie i 'sie zeszli. Ten pustelniczysko
mniał długie włosy i brode tako długo. I ta niewiasta, jak sie spotkali, to
patrzyła na niego, a 'un mózouł: "Co tak patrzysz na mnie ?" A 'una
odpoziadała: "Ja moge na ciebie patrzyć, bo ja pochodze z ciebzie, a ti
pochodzisz z ziemn'i, to patrz w ziemnie".

Opowiedział Tyziak, wieś Rasząg, pow. Reszel, 1950

[rita100]

Kobieca próżność
Jena kobieta.. to sobie dała żark (trumne) uszykować i już obleczenie mniała do
tego. I ony tak prziszło do miśli, żeby ten żark zdjąć, i postawiła go prosto
szpigla (lustra). Ubrała szia w tan ubiór i położuła szia w tan żark i w
szpigel patrzy, jek ji to wszystko pasuje, i szia sznieje. Jeno raz dźwierze
szie roztwarzajo, idzie wędrowni. Miał reizetarze (torbę podróżną) w ręku,
postawił ich na izba i dźwierze zamykać chce. Jeno raz mu sie spojrzyć, co
umarła siedzi w żarku, zatrza dźwirze i ucieka do drugiego gospodarza.
Powiada: "Pódźcie, pódźcie, bo umarła wstała !" On'i mówio: "Toć nikt nie umer
tu". "Ja mój towar wszystk-em tam ostawił". Przyjdu tam do ni, szedzi i sza
szmnieje: "Ja tlo chcziałam przimnierzyć, jek ja banda w'iglądać po śnierci". I
szie stało.

Opowiedział Jędrzejewski, wieś Nowe Butryny, pow.Olsztyn 1949

[rita100]

Jak chłop listonosza wystraszył
Po trumne jechoł gospodarz': jeden drugiego wyrasziuł (przestrzegał).
Jeden gospodarz' jechał. Pode drogo padał desz'cz', spotkał go młodzieniec -
gospodarzia - i prosił z sobo jechać, tak go wziuł i kazoł mu do trumny wliźć
podług desz'cziu. Tak jechał kawał dali i trafiuł go listonosz' i go wołoł,
wołoł gospodarzia, aby go ze sobo wziuł. Wziuł go ze sobo i kazoł mu sie usiąść
na trumnie, i jado dali. Temu drugiemu, co w trumnie leżioł buł, zdawało mu sie
długo dos'ić jado, trumne do góry podnosił, chciał 'uchylić - podług desz'cziu
padania. Tak dopiero ten listonosz' sie bar'zo przielunk, na ty trumnie co
siedziuł. Skocził z woza z ty trun'i, bar'zo sie potłuk i m'iślał, zie ten
zmarli za niem leci. Pogubził swój psiejądz ludzki - trzi tigodnie pozostał
chori 'od przieraszienia.

Opowiedział Jabłonowski 1950

[Gość: tralala]

hehe, czytam tę bajkę po raz drugi i z podziwu wyjść nie mogę. Pure nonsense:
groch młocili, zając zjadł kobyłę, trzystu Turków się utopiło, słonie pod ławą
się wylęgły. A co kotka z masłem robi - szenkuje? sikorka się okociła i miała
77 młodych, a jedno z nich zostało księdzem! Biedne zilczysko, tylko czemu ta
obręcz na dupa dostał, a nie na gęba, żeby cieląt nie pożerał.

[rita100]

mnie się też bardzo podobała ta fantazja - co za umysł miał bajarz ;)

[rita100]

Bajki podaniowe
Drzewo krzyża
Adam stworzuny buł na pocuntku śwata i zuł dziewięcet trzydzieści lat i nigdy
nie chorował. A jek zachorzał, to posłał swego syna do rajskiego ogroda, coby
dostał oleju zywota, bo jego ociec jest chory. I ten syn sed i tego anioła
prosiuł, az płakał, coby dostał. "Poprzestań płakać, tego nie dostąpis, ale ja
ci dam trzy ziarna i obsadzis na mogile ojcowo i jek urosno te rózgi na tej
mogile, to jena pójdzie w liwo, a druga w prawo, a trzecia do góry w'irośnie.
To na tym drzewie urośnie taki 'owoc, co "olejkiem pomaze swego ojca i
wszystkich wierzuncych".
To jek Salamon budował kościół w Jerozolimie, to to drzewo było ścinte. Ale
rzemieśniki nie mogli tego drzewa do nicego brukować (potrzebować) i ostało
lezeć. To jek Salamon pobudował kościół, to buło połozono popod cedru do
przechodu. I jak królowa Sab'i przyjechała mądrość oglądać Salomonowo, to
mówziła: "Przeniesłeś tą sławe", i szli. Krol przesed przez te kładź, a ta
królowa Sab'i nogie chciała postawić na to kładź, to sie zaruchniło (poruszyło)
to drzewo. Teraz mówi: "To drzywo jest święte, to przyjdzie ten cas, swojego
Mesyjosa ukrzyzują na niem". I wrzucił i była ta kładź utopiona w Betsedzie.
Tam anioł chodził i porusył tu wode. Kto piersy stąpił po tem aniele...Ale
przysła ta godzina, co ta sadzowka zarosła. i wyc'iścili ju i to drzewo
naleźli. Jek Pan Jezus był ukrzyżowany, to do większej hańby to szpetne drzewo
było dano Panu Jezusoziu.

Opowiedział A. Rohn, wieś Jagodno, pow. Pisz 1950

[rita100]

Jak diabeł kozę stworzył
Pon Bóg nastwarzał 'owoców, a Abel pasoł. A diabeł zidział, chodził na
przyględy, sie mu prziględał, jek zawraca (owce), tak on chciał go podkusić,
ale nie podkusił Abla, tlo Kajna. Udały mu sie jego ablowe oziecki, tak sie
zwrócił z duzym pędem i z duzo prośbo do Pana Boga, aby Pan Bóg mu pozwolił
tiakżeż 'owieczke stworzyć. Pon Bóg zezwolił mu na te stworzonko, coby jego
utworzeć, ale nie owieczke, tlo chudo koze. Jek diabeł uformował koze, to z
długiem ogonem i z rogoma. Jek stworzył , tak sie jej naprziglądał i jo prosił,
coby wstała i żerła i chodziła. A jek jo stworzył, tak sie połoz'iła i leżała,
wstać nie chciała. Tak sie zwrócił znowu z prośbo do Pona Boga i oskarżał koze,
że mu nie chce posłuszeństwa wypełnić. Tak Pan Bóg sie użalił i lekarstwa
użicził: "Tilko, mówi, na mój rozkaz ma wstać, to będzie żerła i chodziła".
Diabeł chciał nasiać przed koze żiwności, cob'i koze w'iżiwieć, to wiki i
kąkolu. Jak to w'ipowiedział Panu Bogu, to Pon Bóg mówi: "Za szkoda je". Jak
leciał i chciał mówić: "Na mój rozkaz wstań, już masz żercie, to będziesz
żerła". Jak lecioł z pędem, to pod'i wtem zabac'ił. Sie cofnoł i Pon Bóg
mu 'odwróc'ił nie wike, ale oset i kąkol. Tak diabeł koze wzioł, a ma wstać i
zreć, bo jej nasiał futru (pożywienia), i krziczi: "Na mój rozkaz wstań". Tak
Pon Bóg go posłał i rozkazał mu, co ma mówić: na Bozi rozkaz ma wstać. Koza
usłuchała: "Na Bozi rozkaz" to z dużem pędem wstała i derła do pożiwienia, do
ostu. A diabeł chciał jo zatrzimać i sie przijrzić jeszcze. To jó złapsił,
schwyc'ił za ogón, az ji zerwał ogón. Ji koza ma udręcenie, bo nie może przed
owatoma (owadami) , muchoma ognać, bo jej dużo szkode w'itworził.

Zapisano w Szczytnie 1948

[rita100]

Dlaczego koń jest zawsze głodny
Pan Bóg sed i buł wół i k'oń. I Pan Bóg prszised do konia i mu mówił, co ma z
nim prszez wode peszepłinąć, i koń móhił: "Az ja szie nie nazer". To Pan Bók
móhił: "Cob'isz szie nigdy nie nazer".
Prszised do wołu. Móhi wołohiu.... Tak ten wół ukląk prszed nim i peszepłinoł z
niem. To mózio, co kóń szie nigdy nie nazrze.

Opowiedział Dyckti, wieś Sondry, pow. Mrągowo 1948

[rita100]

Wic o Adamie i Ewie
Psierse ludzie na sz'wieczie byli Adam i Ewa. Mieli siedem synów i jedno córke.
Jak te syny porosły duze, chciały sie żenić. Z kiem sie pożenili ?
Tedy wszystkie chciały sie żenić z tó swojó sziostró. No to ne sło (niemożliwe
jest).
Tedy dał Adam upleść sziedem kosów (koszów); jeden uplót mały i scupły, drugi
duzy i seroki, gruby. I tedy dał te kose postawić na podwórek. Pod ten psiersy
kos posadził kokos, pod ten drugi giensz' (gęś), pod ten trzeci kos kacke, pod
ten cwarty kos owcu, pod ten piąty niedźwiedzia, pod ten szósty źmijó, a pod
ten sziódmy wsadził swojo własnó córkie. Tedy zawołał swoich synów z pola. Bez
ten cas zmieniły sie te zwierzęta na bziółki, i kózdy uniósł kos i mniał swojo
kobziete.
Ale te charaktery pozostały w tych kobzietach od tych zwierzętów. Tak i teraz
te kobziety so rozmaitej duzości, i małe i duze, i grube i cienkie, jak te kose
były.
Tak dzisiaj ta panna, co sie ozeni, ma ten charakter od tej kokosy, ma zielki
majentek, to porozgrzebuje jak ta kokos.
Ta druga ma ten charakter od tej kacki, to kackie kiej sie puści do kupki
jenemienia, to zawdy z dołu podsufluje kupkie wyzej.
Ta od tej giensi, gienga jak gienś.
Ta cwarta ma charakter od tej owiecki, spokojna jak owiecka.
A ta piąta od tego niedźwiedzia, jak sie pyto kto, to tak odbąknie jak ten
niedźwiedź.
A ta szósta od tej żniji, jak ta żnija fałsywa i tego by zagryźć, pokłócić, i
tego pokłócić - fałsywo jest.
A ta siódma ma bycz ta prawdziwa, ma ten charakter od tej Ewie, ale nie ma tej
prawdziwej (Ewy), bo Adam i Ewa zyli prziesło trzista lat. W ten cas tyz sie
pod sobą pokłóczili i Ewa ostawiła Adama i posła na dłusse casy. Tak i dzisiaj
te prawdziwe ostazio swoich męzow i ido za innymi męzoma.

Opowiedział J.Kuk, wieś Miluki, pow. Szczytno 1952

[rita100]

Wybawienie zaklętej rodziny
To buł jeden chłop i móził zawdy pocierz na szybzie. Jenego żieczora to wołało
do niego: "Bracie, retuj mnie !" 'Un wzioł poszed szukać na ten głos. Szed i
szed drogami, a zawdy wołało. Tak przyszed do jenego lasu i w tym lasku ognisko
sie paliło. I przyszed do tego ogniska, to kiele niego kila chłopów siedziało,
i w tym ognisku leżała żnija, i ta żnija wołała: "Bracie, retuj !". A te chłopy
mnieli łopatki i te żnije w ten ogień ciskali. 'Una zawdy wyłaziła, a 'uni jo w
ten ogień wtykali. 'Un sie chcioł przysiąść do ty gromodki i żnija skokoła, i
jemu na szyje sie przyżiązała, i móziła, teroz mu sie nie odkręci, aż jo 'un
wybazi.
I poszed dalej drogo z to żnijo. Przyszed kiele lasu, to stojała taka stara
chatka. Prziszli kiele tej chatki i skokoła ta żnija, i wleciała pod to chatke.
Jak 'un od tego ogniska odszed, to po drodze żidział staro kobyłe leżeć koło
drogi. A jak do tej chatki dochodził, to młody kotek leciał. Tedy wlaz 'un do
tej chaty, a ta chatka buła próżna, nie buło nic. Tedy sobzie przemóził:
"Kieby tak buł stołek, to by rad by se usiad". A zo sile (chwile) sie znoloz.
"Kiedy by tak stół buł" - znoloz sie tyż.
"Kiedy by tak na niem co jeść buło" - za sile sie znalazło.
Jak sie najad, to rad by buł sie układ. Móżił:
"Kieby łóżko buło" - i za sile sie znalazło.
Wzioł sie układ i spał. Nad zieczorem znalazła sie panna do niego.
cdn
Co ta panna bedzie wyprawiać, to jutro sie dowiecie moi kochani ;) Dziś w nocy
możecie sobie pofantazjować ;)))

[rita100]

Nad zieczorem znalazła sie panna do niego. "Mój kochany bracie" móziła ta panna
do niego. To mu pożiedziała, co " ta żnija to buła moja matka, a ta kobyła
siostra, a ten kotek to jestem jo". Teroz co noc to będo przychodzić z muzyko i
będo skokać, i tańcować w tej izbzie, i będo go wołać i drzeć, i wywalo go z
łóżka, i będo go kamlować (szarpać) i go nareszcie potno. A 'un nie móził nic ,
tlo słuchał.
Jak oni przyjechali, to 'un udawał, że spsi. I tedy przyszli, i natańczyli sie,
i pocieli go na kawałki, tak, jak ta panna poziadała. I tedy przyszła ta matka
i te dwa córki, i zaczeli te kawałki składać. Poskładali w łoże nazad i
psierzyno przykryli. I na zrenku (o ranku) przyszła panna sie p'itać, jek 'un
spał, 'un odpożiedział, co słodko spał, co nic nie zi (nie wie).
A jeść to zawdy dostał; co 'un nikogo nie zidział, a jad, ile chciał. A na
zieczór przyszła druga panna i móżiła: "Jeno noc toś wybaziuł noju, ale nie
wiem, czy to drugo noc przeżyjesz". To mu pożiedała, że teraz jeszcze żiancej
ich przyjdo z muzyko i jeszcze głośniej będo grali, "a ty spsij i sie nie
odzywaj". "Uni bedo tańcowali, burgotali (hałasowali) i stukali, nareszcie z
łoża go wyrzuco i bedo kamlować, co ma sie odezwać - "a ty spsij" - i odeszła.
Za sile to muzyka grała jeszcze głośniej niż psierszy raz i skokoli, i
burgotali, nareszcie wrzeszczeli, co sie ma odezwać, a 'un spał. Nareszcie go z
łoża wyrucili i go pocieli jeszcze na mniejsze kawałki jak psierszy raz, a 'un
nie czuł. Jak to zrobzili, to za sile znowu przyszli te dwa córki i matka i
znów te kawałki zkładali w łoże, i jek wszystko pokładali, psierzyno przykryli
i odeszli. Jek z rana przyszła ta panna, to mu podziękowała i pożiedziała,
co "już noju dwa wybaził" - i odeszła. W tem przyszła matka do niego, coby go
prosiła, coby " un jeszcze trzecio noc został, coby i 'uno wybaził.

Jak będzie wyglądała ta trzecia ? - najgorsza noc, to poczekajcie na następną
częśc - naprawdę warto przeczytać do czego mogą doprowadzić kobiety ;)))))

[rita100]

W tem przyszła matka do niego, coby go prosiła, coby " un jeszcze trzecio noc
został, coby i 'uno wybaził. "Kochany synu, jeś dwa nocki wycierzpsioł
(wytrzymał), teroz ta trzecia będzie gorsza, ale prosze cie, śpsij i sie nie
odzywaj. Teroz gwołt buło, ale teroz sto razy żięcej będzie, niż przed tem
buło".
Znów przyszed dzień i jeść i psić dostał dobrze i nikogo nie zidział. Jak na
żieczór poszed spać, to znów muzyka jeszcze głośniejsza buła. To znów
tańcowali, skokali, burgotali i wołali go, co ma sie odezwać i z łoża wywalali,
aż go na dwór wyrucili i ryczeli, co sie ma odezwać. I derli go, i bzili, i na
muze pocieli, i dwunasta wybziła, i musieli uciekać.
Za sile przyszła matka i te dwa córki, i wzieli go, postykali te kruszynki w
łoże i płakali, i sztukowali, i łzami oblewali, że braciszka nie mogo zetchnąć
(złożyć). Jak pokładli wszystko, to psierzyno zakryli i znów poszli precz.
Nad zrenkiem obudziuł sie som i żidział, że dwa panny i staro matka kręci sie
kiele kuchni. Uwarzyli frisztik i wszyscy zasiedli go jeść z radości, co 'un
ich wszystkich wybażił. Nie buła stara chatka, tlo duży zamek. A ta matka i
córki to buło duże królestwo, tlo było zaklęte. Tedy matka mu móżiła, co ma sie
z jedno córko ożenić, ale 'un nie chciał, bo wołał dalej w świat wędrować.
Jek szed w świat to .... hoho co dalej będzie ? hoho

[rita100]

Jek szed w świat, to jena (siostra dała mu) tubakiera, jek wykręci na jeno
strone, to sto wojska wyjdzie, a w drugo dwasta. Jena - nóż, co móg nim
wszystko pościnać. A jena - koszule, co jek mniał obleczono na sie, to buł
namocniejszy. Tedy dali mu konia kulawego, i 'un tym koniu pojechał w świat.
Jek pojechał, to przyszed do jenego królestwa i przyjechał do karczmy, to
opożiedali, co król chce córke zażenić. A tyle mnieli przyjś do tej córki w
rejby (zmówiny) takie feine pany. To przyszed jeden murzyn i 'un też wzioł
pojechał, to 'una wołała murzyna, a ojciec król jego wołał, to tedy ten król
wydał znaczone; 'una pójdzie z obuma spać, do którego gębą spała, to z tym sie
musi ożenić. Tedy na zieczór było fejne jedzenie i pieczonki i sznapsy (wódki).
Wyprażili dużo uczte i duże ps'ijaństwo. Jek w nocy dobrze spali i 'una
princesa zasneła. I jak ojciec przyszed, spała gębo kiele tego - i z nim sie
musiała ożenić. Ślub mnieli wesoły i ożeniła sie. A tego murzyna to do takiego
domu wsadzili.

I tak chłop został mężem księżniczki, a murzyna wyrzucili do obory mieszkać :)
To nie wszystko jednak, trafiliśmy na długie opowiadanie. Ten co opowiadał,
znany nam już Kensbok z Purdy Wielkiej był nie złym bajarzem. Ciekawe też muszą
być jego samego dzieje.

[rita100]

To rządz'ił na swoim królestwie. To potem jak dłuzej byli, to ta princesa
możi: " Na co ty zawdy chodzisz w ty jedny koszuli?" A 'un jej odpożiedział, że
w tej koszuli nic sie nie stanie. To 'una go sie pytała: "Na co ty zawdy te
tubakiere przy sobzie nosisz ?" A on opożiedział, że jak wykręci na jeno
strone, to może mnieć wojska jeden regiment, a jak dwa, to dwa regimenty. A ten
nóż to wszystkie mury i kamnienie potłucze, bo jest naostrzejszy. A tedy za
sile to poszła ta żona do murzyna i mu opożiadała. A ten murzyn to opożiedał,
że ma mu mózić, co ma koszule sewlec, una mu jo wypłucze. "I jak on sewlecze,
to weź te koszule, nóż i tubakiere i przynieś mnie". I una poszła i tak
zrobziła. A jak przyszła do swojego męża, to mu opożiadała. I ten król buł
litościwy i sewlók to koszule, a na noc otłożył te tubakiere i ten nóż, a czsto
obluk. 'Un sie ukłod spać, a 'una wszystko zaniosła murzynożiu i murzyn obluk
to koszule. A un był w takiem domie zamurowany, co móg tylko przez tako durke
patrzeć. Nożem pobził ten mur i wyszed z tego domu. Wykręcił tubakiere i wojsko
przy nim staneło. I przyszed do tego młodego króla z jego żono i móżi:
"Teraz musisz ty rumować (usunąć się), bo ja pan". I pyta go: "Co ja mom teraz
zrobzić ?" A 'on młody król móził: co ma dwa torby ze skóry uszyć i mo go
pociąć na kawałki. I wszystko krew i ciało w torby włożyć, i przez jego konia
przewiesić. Konia batogami wyźdźgać i wygnać w świat. Murzyn wzioł skóry kupił
i kazał duże torby uszyć, i dał tego młodego króla poćwiertować i w te torby
pokłaść. Potem na konia te dwa torby pożiesić i batogami wyźdźgać w świat.

I tak będziemy jeszcze dalej bajali, bo co się dalej stanie to dowiecie się w
następnej części. Nasz bajarz nie kończy na tym, dalej będą przygody naszego
młodego króla, a jakie ??? Sami przeczytacie. Myślę , że po takiej długiej
lekturze przyzwyczailiście się już do gwary warmińskiej.

[rita100]

A koń sie nie oper, aż przy tym zamku w lesie. Jek te pryncesy i ta stara
królowa ujrzała tego konia, to redzi byli, że ich brat do domu powrócił. Jek
ten koń na obore przyszed, to płakali, że już po niem je. Stjeli te torby i te
kawałki łzami oblewali, i w łoże układali, i składali te kruszynki. Aż wszystko
buło, jek mnieli wszystko poskładane, to psierzyno zakryli i poszli sie modlić
aż do zrenku. To oni już nie byli czaroje, poszli sie modlić do Pana Boga. Tedy
jek on przyszed do sie, to 'un wtedy wstał, otrzojsnoł sie, wej ich poznał i
móżił, że tak dobrze spał. 'Uni go proszili, co mo tu ostać. Ale 'un móżił,
co 'un nie może tu ostać. Ale 'un móżił, co 'un nie może tu 'ostać, bo jest
ożeniony.
Tedy jek odjeżdzał, opożiedział, jek mu sie stało. Matka mu dała moc, co jek
przyjdzie, to przed samym dumem, pod dumem stanie sie jabłonko. A córka dała mu
moc, co 'un trzeci dzień ma sie w fejnego kaczora zmienić.
'Un na to królestwo na tym samym koniu przyjechał i konia oddał służącemu. Reno
stanoł przed oknem zamku i zamnienił sie w jebłonke, co ładne czerwone jebka
mniała.

I co się dalej stało, to znów musicie wytrwale poczekać, bo jak w każdej
legendzie dobro pokona zło.

[rita100]

Naprzód wyszed król, ten murzyn, i poziedał królowej, to królowa móżiła, co ta
jabłonka musi być ścięta, bo 'una umrze. Nazajutrz w'iszła izbetno (pokojowa) i
móziła: "Nojaśniejszo jabłonko, jakaś ty śliczna, a musisz dzisiaj ścięta być".
A ta jebłonka odrzekła: "Jek te psiersze żiory (wióra) odpadną, to podnieś i
schowaj, i nikomu nie daj". A ten psierszy żior musiał król zaciąć, a po tym
sługi.
Na drugi dzień stanoł ładny koń przed zamkiem. Jek król z rena wstał, ujrzał
tego fejnego konia, tedy pożiedał swojej królowej, że "mowa takiego fejnego
konia", a 'una odpożiedała, że ma go zaroz zabzić, bo una jak go ujrzy, to
zaroz umrzeć musi.
Tedy wyszła izbetna i pożiadała temu koniożu: "Ześ taki prześliczny, a zabżijo
cie". A 'un odpożiedał: "Moja droga izbetno, oblecz bzioły szorc (fartuch) i
przystań kiele mnie, jek król raz uderzy, to krew wypryśnie na twój szorc i go
pokrważi. I weź go i wywodź (zacznij narzekać), co ci go powalali". Teraz król
rozkazał sługom konia zabzić, a psierszy roz musioł król uderzyć, co psiersza
krew padła na ten szorc.
Za kilka dni stanoł na oborze fejny stawek, a po tym stawku płiwał fejny
kacor. 'Un król z rana wstał i dziwował sie temu, że taki fejny kaczor po
stawku płiwa, i pożiedał swojej królowej. Tedy królowa móziła, co go ma
zastrzelić. A król móził tak: " Zawdym cie posłuchał, ale takiego fejnego
kaczura nie zastrzele".

No i zaczynają się nam klopoty - co król murzyn zrobi, to w następnej częsci
będzie, w częsci już ostatniej, bo bajarz napewno sie już znudził tym bajaniem
i chciałby iść na gorzałeczkę ;)))

[rita100]

A król móził tak: " Zawdym cie posłuchał, ale takiego fejnego kaczura nie
zastrzele". 'Un wzioł koszule zewluk, nóż i tubakiere położył przy boku stawku,
i wlaz w stawek go fytać. Jak un z ty strony wlaz, jak ten kaczor blisko tej
koszuli wyfrunoł, te koszule obluk i wzioł nóż i tubakiere. I
pożiedział: "Teroz ja jestem król" i spytał sie: " A co ja teraz zrobzie z
tobo ?" "Jak ja z tobo zrobził, tak ty zrób ze mną". 'Un dał też tak zrobzić.
Król sam nie poszed, tlo sługi musieli go zabzić, i w torby pokłaść, na konia
założyć, i konia wyćwiczyć, i w świat wygnać. A jak oni go wygnali, to ta
kobyła sie trącała (błakała sie) po polu tak długo, aż zdechła. A królowo to
wygnoł w świat i ożenił sie z izbetno.
I jo buła na tym weselu, to takie ładne buło. Sukienke mniołam z papsieru,
żonek z masła, buty z glomzdy (sera). Jekem tancowała, obleka sie poderła,
masło zleciało, buty, jakem skokła, to sie rozlecieli, dwa durki w nosie i
skońcyło sie.

Opowiedziała A.Kensbok, wieś Purda Duża, pow. Olsztyn.

[rita100]

Złoty warkocz
Buła jena rodzina i mnieli jedynosz'cie dzieci i jeszcze mnieli dwanasto
córeczkie. Już teroz z cały żioski mnieli kmotrów, a 'u ty danosty n'i móg
dostać. 'Ojcziec móziuł: "Teroz póde, kogo psierszego spotkam, tego zaprosze w
kmotry". Jidżie i żidzi, bo idzie cziarownica. A jek 'on żidział, to
jo 'obszed. I sziedzieli na jenej 'owce (ławce) pod sz'cziepem (drzewem),
sziedzieli dwoje staruszki, bżiołka i chłop. Prziszed do nich i prosi, czib'i
nie b'ili u niego na niedziele u danosty córeczki w kmotry, bo ni mogo n'ikogo
dostać. A cziarownica wołała: "Mnieś nie chcioł zaprosić, w'ijedziesz ti z to
twojo córuniu, nie byndzie mnała szczyjście nad szczyjściami, przyjedzie po nu
młodi król w szesz'cz bżiołych kon'i, w szesz'cz bżiołych kon'i".
Staruszkożie kozali mu przijechać z dzieckiem do kosz'czioła. Staruszkożie
b'ili Joachim i Ana. Ojciec prziżiós dziecko do kosz'czioła i kmotry już tam
b'il'i. I dziecko buło ocheszczione i dostało imnie Anusz'ka. A za podarunek
dostała nożicki - 'od chrszesnygo, a 'od chrszestny złoty warkocz'. Teroz
Anusz'ka rosła.
I rosła i rosła.....
i cdn

[rita100]

Jek dorosła, to 'uros ji złoty warkocz', ( a to n'icht nie ziedzioł. tlo
sam 'ojciec). Jek dorosła, to przyndła i codzień tyn warkocz' obciuła tymi
nożiczkoma, i 'uprzyndła z niego 'okieć przyndzy (dwadzieszczia pasmów), a
matka przedawała do stary królowy na królestwo. W tym króleście buła tkalnio. I
tam tkali i tak to buło codziennie. Jenego razu młody króleżie zachorzał, i
jedyn nakozał, co majo mu z ty przyndzy utkać płaszcz i mo ten płaszcz,
noszicz, bo już żaden doktor go nie móg uleczicz' tego króleżica. Jek 'un ten
płaszcz nosziuł, tak dzień ode dnia mu buło lepsi (to buło jej szczejsz'czie).
I w'iszed na w'ichodzke do lasu. Jek prziszed do lasu i trasił, b'iła
cziarown'ica w lesie i ziele zbzierała. P'ita szie: "Gdzie idziesz, młodi
królewicu ? M'i szie zdaje, pan młodi choruje. Możieb'i tu jakiego lekarstwa
chcioł, ziela ?" Teroz zebrała to żiele na kupkie i zapaluła. "Teraz pan pódzie
to drogo, gdzie tyn dym pódzie". Jidzie, to mnioł tedy ozdrozić od tego dimu.
Pan ji wtłocził toler w rynke, podziękował i poszed, a cziarownica: "Chi, ch'i,
ch'i - nach'ichała szie - dostałam toler, mom toler, a 'un nie bedzie ino
zdrow'i".
A królewicz szied dimem i w'iszied z lasu. Ustoł za kiersz (krzak), wjidzi:
dziewczinka siedżi przi kołku i prszyndzie. Prszyglunda szie i przyglunda,
jak 'una prszyndzie. I pasła przy tym krowe. 'Una tedy z tygo zarobku kupsiła
krowe i bzieda sie skoncziła i mnieli co jesz'cz. Teroz królewicz idzie prosto
na Anusz'kie. A jek Anusz'ka ujrzała, co 'un idzie, to kołko pod poche i do
domu ucziekała, bo szie bojała. 'Un szie nie doł zb'ić, tlo prosto poszed do
domu. Anusz'ki. Anusz'ka szie schowała, poszied prosto do matki i móził, co ma
zaraz to dziewczine w'idać, a matka móżiła, co ni mo ji, a 'un żidzioł, co je.
Zaroz matke proszuł o jej ręke ( bo 'un żidzioł, jek 'una ten warkocz 'uczieła).
'Un żidzioł, co 'un ozdrożiał 'od tego płaszcza z ty złoty przędzy. A matka
i 'ojciec go proszili, żie 'una jest ubogo, to 'una szie z takim bogatym
królew'icem nie może ożenić. Ale 'un jo prosził, aż rodzice pozwolili szie z
nim ożenić.
Teraz b'ili zaręczyny....... i wspaniały opis wesela na którym nie było
czarownicy - a dlaczego ? zobaczymy :)

[rita100]

Teraz b'ili zaręczyny i za trzi tigodnie wesele. Jek szie przigotowali na
wesele, b'iło 'obznajmnione, że czrownicy nie majo n'ic powiedzić, że Anuśka
sie żeni. Przijechał młodi królewicz. Na jeden dzień buło wesele obstalowane na
dziesionto godzine. Zwony zwono, ludzie leco, a czarown'ica szie p'ita:
-" A co to dziszioj, pani Kiwiczowa, gdzie tak lecicie, jek te zające ?"
- "Cicho, nie bredź, bo nie mowa cziasu !" Rynko machneli i leco wsziscy do
kosz'cioła, bo w'ijeżdża kareta w szesz'cz' bżiałych koni. Wej, jedzie Anuszia
z młodim królewcem w sziesz'cz' bżiołych kon'i, w szesz'cz bżiołych kon'i.
Teroz chciała (czarownica) leczieć i im spsotowacz !
Zawadziła kosz'lo (nogą) 'o psień i w'ikrencziła sobżie koszlo. Wej, wej, zwony
zwonią, zwony zwonią...
"Retunku ludzie !" Ale n'icht ji tam nie pomóg - kozdi leczioł, cob'i nie
zapóźno. I buło wesele, bo to mogło b'ić ale wesele, kiedy z młodym królem !
I jo bułam na tym weselu, mniołam klejd (suknie) z papsieru. buty śklanne,
kapelusz z pomozki (masła). Jak-em jechali do kosz'czioła, buła gorączka, to
m'i szie kapelusz roztopsiuł, jakiem szli po cementowych trepach (schodach) do
kosz'czioła, to m'i szie buty potłukli, a jakiem jechali s kosz'czioła, podoł
desz'cz, to m'i szie klejd rozleczioł.

Opowiedziała Kamińska, wieś Stanclewo, pow. Reszel 1950

[rita100]

O chłopcu, którego życzenia się spełniają.
B'ili jene mojsz i żona (chłop i bżołka) i mnieli jenego chłopca, ale biło
dzieckiem. Teroz ten chłop muszioł isz'cz na wojne. Teroz dała te dziecko pod
opiekie jen'i gospodyn'i. A ta gospodyn'i b'iła u jenego ogrodnika. A matka
tego dziecka musziała jechać do swojego chłopa, bo buł na wojnie skalecóny.
Prosiuła to gospodynio, żieby dziecko dobrze opatrzyła po swojego mejżia i
jakiś czas tam przebuła.
Jek temu chłopu lepsi buło, to przijechała za jakiś czias do domu nazad. Jek
przijechała nazod do domu, to nie znalazła n'i dziecka, n'i tych opiekunów -
ogrodnika z gospodynią. Teroz matka krsziczi, lamentuje, a chłopu nic nie
psisała, bo szie bojała swojego chłopa, bo te dziecko mnialo dobrich
chrszestnów. Teroz dała w gazeti wsadzić, i sie rozeszli te gazeti. Jek te
gazeti przichodzili do drugiego lądu, to uni zginel'i w drugi ląd i tam
prszebywali, aż ten chłopak do szkoły chodziuł. Z tym chłopokiem to 'uni
uciekli bo mnieli duże sz'czińście i bogactwo - bo przijechali pózny jesieni i
nasadziuł różów i móziuł do tego chłopca: "Niech so róże" i bil'i róże -
pachnące i kwitneli. I co 'uni do niego poziedzieli, to sie w'ipełniuło.
cdn

[rita100]

'Ogrodn'ik 'urwoł różo i puchoł (wąchał), i doł każdemu popuchoć, i ludzie bez
to chodzili i kupali. 'Ojciec dziecka b'ił w'ileczony i przijechał z wojn'i,
sie z żiono pożitał i pitał szie o swoim s'inku, a żióna omdlała i jek prziszła
do siebzie, to musiała mejżoziu opożiedzieć, że ogrodnik z gospodynią dziecko
w'ikradli, jek una buła u niego, jek buł na wojnie skaleczony. Mojż sie
rozgniewał na żone, bo mocno o dziecko stojał. Doł w'ibudować taki budyneczek i
doł swojo bżiołke (żonke) zamurować, i tlo ji okienko zostażił, co ji mogli
jeść donosić.
A teroz ten chłopsiec chodził do szkoły, a gazety jim teroz doczierały. To
ogrodnik w strach, i móżi do ty gospodyni: "Żisz ti co, tyn chłopsiec to jest
rozumny", co teroz 'un ich w'ido.
Jenego dnia tyn chłopsiec prziszed na podpołudnik. A gospodyn'i ostrziła nóż.
Chłopsiec sie p'ita: "Mamo, do czego ti ten nóż 'ostrszisz ?" Tedy 'ona do
niego mózi: "Mam cie zarżnąć, bo tata chce od ciebie serce i wątrobe". A
chłopsiec mózi: "O głupsio mama, tatuś mo psieska, zarżnij, wątrobe i syrce
w'irżnij, a jo będe móziuł: "Niech psiesek żije", to 'un będzie lotoł. Jo sie
skryje pod łożie". 'Ogrodnik prziszed na 'obżiod: "No. mosz już syrce i wątrobe
od chłopca ?" "Mom - mózi- mom już uwarzone, możesz jeść". Usiod sie do stoła i
je. Jek 'obżiod zjod, a psziesek kolo niego liotoł, to m'iślał, co z prowdi
wątroba i serce od chlopca. Chłopsiec w'ilos spod łożia, a móżi: "To to tak,
kiedyś ty tak chcział ze mno zrobżić, to teroz zaraz bedziesz Cziudel (pszies),
a ti mamo, tyś mnie moje życie uretowała, to szie obróć w różo (ksziotek)".
Teroz wzioł różo, popichoł (powąchał), w kieszeń wetchnoł i: "Czudel, pódź tu".
I Czudeł poszed kiele niego i móził: "Kiebym buł na polu mojego 'ojca'. I buł
na polu swojego 'ojca', i jek tam buł, to prazie mnieli jochte (polowanie) na
polu. To 'ojciec od tego wszystkiego strapsienia i kłopotu, to zaproszoł i
zrobziuł jochte. A jek ten chłopsiec zginuł, to nic nie 'ubziuł na jochcie,
całe nic.
I tak oto syn znalazł się u boku prawdziwego ojca.
cdn

[rita100]

A w tyn dzień, jek 'un prziszed tyn chłopsiec, to tak nazabzijali, co aż do
cudu - a chłopsiec proszuł 'o bron, to zaroz jedyn zając lecioł i polecioł
prosto na ten budyneczek, gdzie jego włosna matka buła zamurowana. I trasił w
tego zajunca i rozbził tyn budinecziek, gdzie ta matkia siedziała. P'ito szie
chłopsiec, co to tam za bżiołka sziedzi. Teroz mu jego włosny 'ojciec pożiedo
to cało dolegliwość, jek 'una tam przisz'ła. Pożiedo 'o tym ogrodniku i 'o tyj
gospodyni, co mu dżiecko w'ikradli. Chłopsziec szie zlunk i spojrzał na 'ojca.
Zaroz jo kazoł prziprowadzić, 'ukochoł, ucałowoł i zawołoł : "Oj to moja
matka !" i w'ip'itał szie swoi matki, jek szie to wszistko stało. Jek 'una mu
wszio 'opożiedała - to móżiuł: "Matko, jo je twój s'in !" A matka zaroz omglała
od radosz'czi i od bolesz'czi. A tygo psierszego zająca, co b'ił zabzity, to
kozoł do kucharków upsiec go. Teroz buł stół i buło zięcy psieczonków. Stoł
dekowany (nakryty) do jedzenia. Gosz'czie szie posziadali wkoło stoła, a tyn
chłopsiec sziedzioł na sz'cziczie.

I tak zaczeła się uczta na któram zapraszam w następnej części.

[rita100]

Jek szie 'usziedli, to ten zając, co go pszierszy strzelił, to w tygo zająca
psieczonke strzelił i tyn zając poszed 'oknem. Jek szie gosz'czie najedli, to
zaczoł opożiedać chłopsiec swoje życie, 'o tym ogrodniku i 'o ty gospodyn'i.
Teroz mózi: "A chcielibyśta 'obaczyć !" (matka kiele niego sziedziała). A
gosz'czie móżiu: " A gdzie my ich możem, tyle lot, 'obaczicz' ?"
A chłopsiec móżi: "Cziudel ! pódź tu !" I teroz pom'iśloł, żeby buł
ogrodnikiem, i 'oroz chłop stoi - a różo doł każdemu popuchacz' (powąchać),
położuł jo na żiem i pomiśloł, cob'i buła gospodin'i, i buła. Te gosz'czie szie
mocno rozjadożili i b'ilib'i go nolepszi pożiesili. Ten chłopsziec doł go
w'iprowadzić na dwór i doł go zastrzelicz' za swojo matke, co tak bardzo
cirzpsziała. A to gospodyn'i to nazod obróc'ił w różo, za to co go przi
życiu 'ostażiła i kuniec. Kiedy nie pomerli, to jeszcze żyjo.

Opowiedziała Kamińska, wieś Stanclewo, pow. Reszl.

[rita100]

Czterej bracia wyzwalają królewnę.
Jena familia mnioła czterech synów. To jek to dzieci dorośli, tak 'ojciec móził
do nich, co majo sia iść 'uczić w służbi'. Tak jek ojciec to przemóził, to 'uni
swoje zak'i (worki) pozbzierali i poszli. Tak idu drogu i prziśli na krziżowa
droga. Tak ten nostarszy brat móziuł: " Kożdy pójdzie swoju drogu i jek sia
wyuczywa, to za trzy lata sia wszyscy razem na tem samam mniejscu spotkama".
Tak do tygo nastarszygo prziszed jeden pon i móżił, co do niego może w służba
przyjsć. A za co 'un chce go wyuczyć ? - to 'on móziuł, co nie, co złodziej, to
jest ostatnie, co tlo odda. A 'on mu odpoziedział: "Złodziej, a złodziej to
jest dwojakie". Tan drugi poszed za sternkukra (astronoma), a tan trzeci poszed
za jegra, a ten czwarty poszed za krawca.
Tak tedy jak sia w'iuczili, tak pośli nazod do domu i sia wszyscy czworo ześli
na ty samy drodze. I powiedali ojcu: "Teras-am sia wyuczili nasego rzamniosła",
a 'ojciec mózi: "Jo dzieci, jo musza naprzód waju sprifować". Tak tedy ojciec
dał w'inieść stół przed siań.
I...... cdn

[tralala33]

No to czuję się, jak uczeń, co najpierw pilnie na lekcje chodzi, potem od czasu
do czasu znika z lekcji albo nie uważa, potem więcej wagaruje niż w szkole
siedzi, a na koniec czuje się jak na chińskim kazaniu. No bo nie wiem, jakiego
rzemiosła ten najstarszy syn miał się wyuczyć? Złodziejskiego fachu???
Nic to, będą Święta, to zaległości nadrobię!

[rita100]

tak , to trzeba czytać pomału i kilka razy. Ja tak robie do tej pory czytam i
odkrywam tłumaczenie, bo jednak nie jest łatwo to zrozumieć. Doskonałe
słownictwo opowiadających.
A zobaczyć, jak fach złodziejski bardzo się przydał.

"Jo dzieci, jo musza naprzód waju sprifować"
No dzieci, ja muszę was wypróbować - takie jest chyba tłumaczenie tego zdania,
a myślałam dlugo.

[rita100]

Tak tedy ojciec dał w'inieść stół przed siań.. A przed budynkam to buł w'isoki
dumb i na tam dambie do góry mnioł ptoszek gniozdko ( buło gniozdko od
ptoszka). Tak tedy móził tamu sternkukrozi(astronomowi): "Teraz spojrzy, co tam
je". Tak 'on spojrzał, tam siedzi ptoszek na psianciu jajkach. Tak tedy móziuł
złodziejozi co mo isć te psianć jajków wyjąć tamu ptaszkowi, ale co ptaszek nie
wyfrunie. I 'un poszed i stanoł i wykrod ich. Tedy 'ojciec móziuł, mo na każdy
róg jeno położyć i we środek jeno. Teroz móziuł jegrozi (myśliwemu), co mo
wziuść jego kunstflinte (precyzyjnie strzelić) i mo wszystkie psianć jajków od
jenego szosu na połowa rozstrzelić i 'un roztrzelił. Tak móziuł do tego krawca,
co ma ich wszystkie pozszywać. I teroz móziuł złodziejozi, co mo nazod zanieść
tamu ptaszkozi do góry. I tan ptaszek w'isiedział psianć młodych. Tak tedy
ojciec móz'ił: "Esta sie dobrze w'iuczili, tera musita iść na cały śwat". I uni
pośli.
I uni prziszli do królewskiego mniasta, tak dosłuchali, co drache (smok)
królozi princesa ukrod. Tak oni sia zgłosili do króla, co uni mu jo poszukajo.
Tak król móziuł: "Kto jo poszuka od waju czworo, to może sia z nio ożanić". Tak
tedy poszli szukajo.
Szukajo, szukajo i zieciernikiem opoziem jutro ;)
Który braciszek ożeni się z princesą ?

[rita100]

Tak prziszli do jenej w'isokiej góry na inslu ( na szczycie). Tan sternikuker
wzioł swoje patrzidło, tak ujrzał tego smoka, co mnioł łeb na princes'inem
kolanie, i siedziała princesa tam kiele niego. Tak tedy poszed tan złodziej i
ta princesa spod tego łba w'ikrad, i jo na okręt przynieśli. Tak jek ten smok
sia dowiedział, że princesy ni ma, tak un w pogoń za niami, a uni jechali na
tam okrańcie, na tam sziszie (statku). Tak tan smok przifurnoł nad okrant i
chciał ich fernichtować (zatopić). Tak tan jeger wzioł ta swoja flinta i
strzeluł, i go zabziuł, i tan smok zlecioł na tan okrant, i sia rozder tan
okrant. Tero wziuł krawiec swoja igła i tan okrant zszuł. Tera przijechali
wsziscy do króla, princesa przizieźli. A tedy ten szternkuker mózi: "Ja jo
poszukoł, ja jo obaczuł, to princesa jest moja". A złodziej móziuł: "A ja jo
wykrad zza smokowygo łba, to princesa jest moja". A jeger móziuł: "A jo kieby
smoka nie zastrzelił, to by noju wszystkich pozabzijoł".
A kraziec móziuł: "Kieby ja okranta nie zszył, to by wszyscy sia potopsili, to
je princesa moja".
Tak on krol móziuł: "Nie moga wam princesy dać, bo jest was czworo, a una jest
tlo jena", to każdamu król dał jena prowincje ziamni i sia kozdy ożenił, i
kożdy buł bogatam.

Opowiedział E.Kurowski, wieś Pokrzywy, pow.Olsztyn.

[tralala33]

O, to princesa na lodzie została? Zupełnie niespotykany koniec bajki.

[rita100]

No właśnie, nie bylo wesela i nie skończylo się tym :

I jo buła na tym weselu, to takie ładne buło. Sukienke mniołam z papsieru,
żonek z masła, buty z glomzdy (sera). Jekem tancowała, obleka sie poderła,
masło zleciało, buty, jakem skokła, to sie rozlecieli, dwa durki w nosie i
skońcyło sie.

[tralala33]

Wesela były i to cztery, tylko princesa rutkę siała. Może nawet zatęskniła za
smokiem.

[rita100]

rutkę siała - co to znaczy ?
A faktycznie , ze bracia widzieli jak smok trzymał główke na kolanach princesy

[tralala33]

Starą panną została, no chyba że w kolejnej bajce znajdzie się dla niej jakiś
książę.

[rita100]

Dziwna ta bajka - może ten smok nie był taki zły jak sądził ojciec i
niepotrzebnie ją uwalniali :) Może ta bajka ma taki własnie morał.

[rita100]

O jednym z trzech braci co znali mowę zwierząt
Jeden król miał trzech synów, a tan jedan móg wszistka mowy zwerzantów. Tak jek
te bracia dorośli, tak tan starsy móźiuł: "Bracia, pódziewa we świat sobzie
szcześcia szukać" - i posz'li.
Tak przyszli kele jeny drog'i, tak stojał fejny budynek. Tak weszli do tego
budynku, to stojał stół dekowany (nakryty) z rozmaitam jedłam. Tak tych dwóch
bratów usiedli sia kiele stoła i zaczali psić. Tan starszy brat to poszad na
dwór słuchał jeskółków. Jek zaczęły godać: "szkoda za ta młoda krew. Tam jest
za mostam smok ze trzoma łbam'i, kedy 'un sia dostanie bez tan most, to żiadny
pomocy już ni ma". Tak on do tych bratów móził: "Bracia ! wachujta (bądźcie
czujni) ze mnu, bo nie ziewa (nie wiecie), co ta noc noju spotka". A uni mu
odpoziedali: "My bańdziem wachować". I tan brat wziuł szablo i poszed, a tych
drugich dwóch bratów sia układło i spsiu.
Tak o dwanosty godzinie tak idze tan smok z tam'i trzema łbam'i. Tak on sia
zaczół z niam kełfować (bzić) i go zabziuł. Tak un przysed do tych dwóch braci
(braciów) i móził: "Wyśla su dobra, wyśta m'i mieli pomóc, a śta mi nie
pomogli".
Tak pośli dali. Tak przydo znowu kiele jeny rzeki. Tak stoi znowu jeden
budynek, i w niem stoi stół dekowany z rozmaitościami. Tak tedy znów tych dwóch
bracia sie wsiedli kiele stoła i ziedzo, i psiju.

A teraz i my siadnijmy i do tego stołu i jedźmy i pijmy :)Znów będziemy
wachować.

[rita100]

Tak tedy tan starszy brat poszed na dwór i słuchoł, jek wrony gadaju: "Szkoda
za to młodu krew, bo za mostam jest smok z sześciuma łbami, a jek on sie
dostanie bez most, to żadny pomocy już na nigo ni ma". Tak un starszy brat
móził: "Bracia, wachujta ze mną, bo ta noc nie je naszam przyjocielem". A uni
mu odpowiedali: "My bańdziem wachować". I un wziuł szable i poszed sam. Tak un
wachuje, tak o jeden roz słucho, słucho. Tak ani by batalión wojska szed.
Tak 'on przyszed bliżi, tak to buł ten smok z sześciuma łbami. Tak on zaczuł
tedy z niam wojewać i wojował, i wojował jeszcze. Tak już buł nareście
zmęczony, ale jenak tak moc wzioł pospół i go zabziuł.
Tak pośli dali. Tak przijdu znowuj kiele jeny rzeki. Tak stoi znowu taki
budynek, a w niam stół, a na tym stale rozmaite jedło. Tak znowuj pośli do tego
budynku. Tak te bracia sie wsiedli kiele stoła i zaczeli pić i jeść, a tan
starszi brat znów poszed na dwór i słuchoł, jek wróble do siebzie godajo
znowu: "Szkoda za to młodo krew, co musi być fernychtowano (zniszczone), bo tam
jes smok ze dwunastomo łbam'i, tego nicht nie poredzi, ale kiedy jeszcze
pryndzy przydu niż un sia dostanie przez tan most, to mogo go pobzić". Znowuj
móził: "Bracia, wachujta ze mnu, ta noc nie jes nasz przyjaciel".
I uni mu obziecali: "Ju !. I un wziuł swoju szablo i poszed, a tych dwóch
bracio sia uładli spać.

To i my układajmy sie spać i wachujmy, bo smok może przyjść w nocy i nas
zjeść ;)

[rita100]

Tak przyszed ten smuk ze dwunastoma łbam'i, zaczoł sia z niami bzić. Tak mu
ucioł siedem łbów. I un buł już zmączony, co un już dali nie móg. Tak do tych
dwóch bracio przyszła mucha i usiadła sia na gamba i drapała i do nosa
zaglądała. Tak tedy tych bratów 'obudziła. Jek te bracia wstal'i, tak zaro
brali mniecze i poszli bratu do pomocy i tygo smoka zabzili.
Tak tedy tan starszy brat sia uklad, bo już trzy moce nie spał. Tak jek un
spał, tak przyszła do niego tako duzo mucha i bańczała, i brumowała (mruczała).
Tak tan brat odecchnuł: "Co ty chcesz, brumko", móził. Móziła: "Myślita, co
w'ista go pobzili. Jeszcze od tych smoków su kobzity. Jana jest w budynek
przemnieniona. Ta drugo jest w jebłonka, a ta trzecia w rzyka przemieniono".
Tak jek uni sia wyspali, tak tedy obsiudłali swoje konie i rejtujo (jadą) dali.
Jek rejtujo, to buła duzo gorączka, tak tym dwom braciom sia zachciało psić.
Tak uni wyrzekajo, że im sia psić chce, a ten starszy brat móziuł: "Tam je
rzyka, ale ty wody ne psijta, bo ta woda jes niedobro". A jek uni dojechali do
ty Łiny rzyki, to juz z koniów pozłazili i chcieli psić. A tan starszy brat
wyciągnuł miecz i wetchnoł w ta woda, to sia zrobziła krew jak smoła. Tak
rejtujo dali. Tak stoi kiele drogi jabłonka. Tak tan brat znowu móził: "Tam
stoi jebłonka, ale tych jebków mie maju urwać, bo to so jebka niedobre". Tak
jek przyjechali do ty jebłonki, to tych dwa bracia już wyciągali ręki za jabka,
a ten starszy brat znowu wyciągnął miecz i szturnoł, to z ty jeblonki nic nie
buło tylo gromadka krwi. Tak jado dali. Przyjachali, to gorącz psiekła, a
stojał budynek kiele drog'i, to tych dwóch bració już chceli z koniów śliść, a
tan starszy brat wyjoł miecz i szturnoł, to sie z tego domu sia krew stała. To
byli od tego smoka te kobziety tyż pobzite. I dojechali do królewskiego pałacu
i tego króla wybazili 'od tych smoków. Tak ten król miał trzy pryncesy i
kożdemu jenu dał, a na tym weselu to jo buł, wino i gorzołke psiuł.

Opowiedział Orłowski, wieś Pokrzywy, pow. Olsztyn.

[rita100]

Zdradzona siostra

Brat i sziostra poszli w świat. Szli i przyszli do jenego gejstego lasu. W tym
lesie głębokim stojała jena chatka. Ten brat patrzoł bez okno, to leżało na
stole dwanaście rusoków (noże), a na ziemi dwanaście zbójców. 'Un wloz po cichu
do izby, w'ibrał sobzie ten najostrzejszy nóż i wzioł od początku wszystkich
zbójców pozarzynał, a tygo dwunastego tak dobrze nie zarznoł, bo nóż już nie
chciał rznąć. 'Un obejrzał tedy w całem domnie i znaloz taki sklep (piwnicę),
co wszystkie trupy pokładał z siostro w ten sklep. Tedy sie pokładli z siostro
spać.
Jek reno wstali, to brat pooglądał, bo buło gwołt strzelbów. To jeno wyszukoł
strzelbe i trąbke i poszed w las zwierzętów zastrzelić. Poszed do tego lasu,
ale nic nie żidział i nie słuchoł. Co kawałek zaszed, to groł, co dalej zaszed,
to grał.
Blisko żieczora to lecioł zając. Chcioł go zastrzelić, ale 'un wołał, co ni ma
go zastrzelić. 'Un mu będzie w dzień i w noc zawdy do pomocy. 'Un mózi: "Nie
mam cie zastrzelić, ale co mam z tobo zrobzić ?" Zając pożiadał, co tam mały
chlewek stoi, to ma go wpuścić, ale nie ma o tym siostrze pożiedać.
cdn

[tralala33]

Jaką straszną bajkę przeczytałam na dobranoc, brrr! Jutro też tak będzie
straszyło? Mimo wszystko - noże chowam do szafki, drzwi zamykam, okna zasłaniam
i idę spać. Dobranoc :)

[rita100]

Nie bój się Tralala, to bardzo długa bajka i strasznie zaskakująca w treści :)

'Un brat tak zrobził. Prziszed na żieczór do domu, dała mu sziostra jeść i
p'ita sie, co 'un upolował. A brat móził: "Nie ma nic, te zbójce wszystko
wyżerli". I poszli spać.
Na drugi dzień wstali. Jek frysztik zjedli, to brat wżioł strzelbe i znów
poszed do lasu. Znów robzi to samo co w psirszy dzień. A sziostra w domu
posprzątała i wlazła do sklepu (piwnicy) do tych zbójców, i 'obaczuła ich
wszystkich. A ten dwunasty fycił jo za szorc (fartuch) i p'itał sie, gdzie jest
ji brat. A 'una móżiła, co w lesie. Ten zbója móził: " W izbzie na dźwierzach
żisi flaszka z medycynami, przynieś do mnie, pomaż mi to szyje, to sie zagoi !"
Tedy poszła nazad do izby.
A brat sie już zbliżał do domu, bo nie móg nic ustrzelić, bo nic nie buło. Wtem
leciał lis, chcioł go zastrzelić. Ten lis móził: "Nie zastrzelaj mnie, będe ci
we dnie i w nocy zawdy do pomocy". "Ale gdzie cie schowam, móziuł brat, bo już
jenego mom". "Ale wsadź mnie pospołu, my sie znowa. Ale patrz, co siostrze nie
powiesz". I poszed do domu. 'Una siostra sie p'itała, czy co ma. 'Un
ji 'odpożiedał, co jest pusty las. I znów mu dała żieczerzo. Sie najedli i znów
poszli spać.

I tak sobie spali Tralala spokojnie , a rano, rano znów....
spokojnych snów

[rita100]

Z rena wstali, frisztyk zjedli i znów brat poszed w las. 'Una jak posprzatała,
to znów poszła do sklepu i tego zbójce lekowała. Teraz chcioł już jeść. Blisko
nad żieczorem bratożiu już sie chciało do domu wracać, to lecioł żilk. 'Un go
chciał zastrzelić, ale żilk odpożiedał, że 'un go ni ma zastrzelić. Będzie we
dnie i w nocy zawdy do pomocy. Ten brat móżił: "Ale ja już mom tyle, jeszcze
ciebie, to mi pozżerosz". Ale 'un odpożiedał, że 'uni sie znajo, tlo mo tam
wsadzić, ale sziostrze nie pożiedać.
Przyszed do domu, to sziostra znów go sie p'itała, czy co ustrzelił, a 'un
odpożiedał, co nie. Znów sie żiecierzy najedli i poszli spać.
Zrena wstali, sie najedli i 'un znów w swojo robote poszed. A 'una posprzatała,
uwarziła zbójcożiu jeść i zaniosła mu do sklepu (piwnicy). Jek sie 'un najod,
to móżiuł ji, co ma jeszcze pomazać gardło, bo jeszcze go boli. Jek będzie mu
dycht (zupełnie) dobrze, to wyjdzie ze sklepu i będzie chodzić.
A 'un brat, to chodziuł w onym lesie i groł. Nareszcie mu sie naprzykrzuło, bo
leci lew, 'un go chce chybko zastrzelić, a lew móziuł: "Nie zabzijaj mnie, bo
będe we dnie i w nocy zawdy do pomocy, ale tyż mnie schowoj tam, gdzie tamte so
bracio, ale nie pożiedaj siostrze, bo ci licho pudzie". Un schował i poszed
znów do domu, i znów żieczerzo zjad, i poszed spać.

To i nam wypada połozyć się z 'bracio' spać i spokojnie poczekać co dalej
będzie sie działo :)

[tralala33]

zając, lis, wilk - rozumiem, ale lew, to już zupełnie bajeczna historia.

[rita100]

Lew jest silny i może dlatego występuje w bajce :)

Z rena wstali frisztyk zjedli. To szostra móżi: "W jenem chodzisz i nie ni
mosz". Ale 'un nic nie móżiuł, tlo wżioł swoje trąbke i strzelbe na bary i
poszed w las. Chto gro, to gro.
A 'una znów uwarzuła jeść i zaniosła temu zbójożiu. Jek 'uni jedli, to zbójca
siostrze móżiuł, że jutro ni ma brata puszczać do lasu. 'Un tam jenoś nic nie
ufyci. A 'una sie go pytała, co 'un zrobzi z nim. To jej pożiedał, że 'un tyle
bratów steroł (stracił) ze śwata, to 'un go oparzy. Ale 'una mo naprzód
pożiskać go. czy ma wszi w głożie, a potem ma mu jedwabziem ożijać palce. Jek
raz ożije a rozedrze, to potem dwa i trzy razy, aż nie będzie móg palców
rozedrzeć.
A potem go wsadzo w wanke, to już nic sie nie będzie móg oganiać. Jek jej to
pożiedział ten zbója, to sie nazad do sklepu schował. Brat znów wrócić mniał do
domu, a tu leci niedźwiedź. Ale 'un móżił, co go nie ma zastrzelić, bo we dnie
i w nocy będzie mu do pomocy. Brat wzioł niedźwiedzia i schował go do tych
drugich. I poszed znów na zieczerzo. Siostra pytała, czy co ufycił, ale 'un
opożiedał, że nic nie ma. Sie najedli, to poszli znów spać.

I my najedzeni znów chodźmy spać, bo jutro będzie trzeba wachować brata, by nic
złego mu się nie stało.

[rita100]

Jek zrena wstali, to sziostra nie chce go puścić do lasu: " Musisz sie umyć, i
możie mosz wszy w głożie, to cie musze pożiskać". I sie z niem zaczeła zaboziać
(zabawiać , zajmować się) z tem jedwabziem, te palce okrącać. Już ni móg tych
palców roztworzyć. To wtedy zbója wyszed do niego: "Mój kochany bracie, teraz z
tobo sie stało". Wżieli wanke przynieśli i wsadzili go w te wanke. "Kiedyś ty
tyle braciów straciuł, to teraz z tobo sie skończy". 'Una warzyła wode dla
niego, a ten brat sie zafrasował i proszuł siostre o to trąbke, ale szostra nie
chciała dać. Ale ten zbója móżiuł: "Niech przed śniercio jeszcze sobzie
zagro". 'Un nie móg trzymać, tak temi gnatami (nogami) przyłączuł do gęby i
zaczoł bolesno grać. Jek sie ten zającek obudziuł i usłychał to muzyke od
swojego pana, to poskoczył tem bratom po glowach i pobudził jech, że "nasz pon
w bziedzie jest". Niedźwiedź buchnoł i rozbił dźwierze, i poszli na głos ty
trąbki. To żidzieli, że ich pon w wance siedzi. To lew złopoł zbójce w łapy,
żilk siostre, a zającek i lis rozdzierali mu palce. Jek pana odżiązali, to
pytali sie pana, co majo zrobzić ze zbójcem i z siostro. "Zbojce porozdzierać,
a siostre w komnin pożiesieć i czubke (żoiske) siana użiesić do jadła, i kocioł
od wody pożiesieć kiele ni, co ma napłakać pełen kocioł".
Teroz 'uni odpoczeli i najedli sie i ...... do jutra :)

[rita100]

Teroz 'uni odpoczeli i najedli sie i poszli w śwat duży, i przyszli do jenego
królestwa. W ten królestwie wszystko czorne buło, żie tam niedaleko tego
królestwa buł taki smok, żie każdy musiał temu smokożiu dziewczynke do
pożiercia dać. Nareszcie padło na córke tego króla, bo już drugich nie buło; bo
już wszystko pożarte. Król wydał taki rozkaz, kto by to córke wybażił. Ale
nicht sie nie zgłosiuł. Kuczer (furman) ze córko musiał do tego smoka jechać.
Tak 'un pan z 'unemi swojemi sługami poszed kiele onego smoka. Ta córka jek
zsiadła z tego wóza, to mniał ten smok jo ufycieć i pozreć. A ten pon z temi
sługami rozkozoł, że 'un będzie tego smoka terał (niszczyć).
Jak ten smok tem psierszem 'ozorem złapać chciał, tak ten pon ucioł ten łeb. A
ten smok mniał siedem łebków, a zającek musiał wszystkie 'ozorki z tych łebków
wyrzynać i w sznoptuch (chusteczkę) układać. I 'od ty roboty sie pomordowali,
to sie pokładali spać. To tedy princese odratował. Ten sznaptuszek z 'ozorkami
niedźwiedź wzioł pod opsieke. Jek 'uni spali, to ten kuczer (furman) zaklinuł
tej córce, żeby nic nie pożiedała. A 'un wzioł temu smakożiu te łby pozbierał i
zabrał z sobo, i z córko pojechał do króla, i pożiadał królożiu, co 'un jo
wywabiuł. Król obziecoł mu sie z to córko ożenić. I nie buło smutno, tlo wesoło
w tem królestwie. Ten kuczer wzioł tego pana od tych zwierząt zarżnoł.

Na szczęście to nie koniec na tym, proponuję spokojnie pospać do jutra :)

[rita100]

Jek sie zającek obudziuł, to pobudziuł wszystkich zwoich bratów i móżiuł, że
nasz pon bez ducha je. Zając i lis musieli iść po to wódke, gdzie 'ni tego
zbójca rozdzierli. Poszli i to wódke przynieśli i tego pana pomazali. 'Un odżuł
i móżiuł, ale fein spał, 'uni mu móżili, ale społ ! I opożiedali mu o tym
wszystkim.
'Uni też poszli do tego krolestwa i poszli do kaczmarza, i p'itali sie, co sie
w tym krolestwie stało ? - wtedy buło tak smutno, a teraz tak wesoło. Ten
kacz'marz mu pożiedał, że kuczer wyretował princese. Krol rozkazał, co sie ten
kuczer ma z to princeso 'ożenić. I będzie duże wesele, ale nikt na to wesele
nie móg iść, bo buło zakazane. Jek to wesele buło, to wszędzie warta stojała.
A ten pon, co do tego kacz'marza przyszed, to móżił, co i 'un z tego wesela jad
będzie. Jek to wesele buło, to 'un karteczke (...) i użiojzał zajączkożiu do
szyi, i posłał zajączka na wesiele. I 'un od warty do warty leciał, i nie
chcieli go puścić, ale warta móżiła, co taki psiesek nikomu krzywdy nie zrobzi.
To wloz aż do brutki (narzyczonej) i podrapał po nodze pod stołem. I brutka
spojrzała na dół i 'obaczyła tego zającka, i go poznała, i wzieła to karteczke
odżiojzała, i przeczytała. I wzieła w snaptuszek fejnych kuchów, nakładła, i do
szyi przyziązała. I 'ukłonił sie, i odszed, i poszed do swojego pana.

I ja sie 'ukłonie i ide do swego wyrka - do jutra :)

[rita100]

Ali 'un pon móżiuł do kaczmarza: "Nikogo nie puścili na wesele, a jo już mom
kuchy do smaku". I dali kaczmorzożiu posmakować. jek pojedli, wzioł pon napisał
drugo kartke i użojzał w sznaptuch do szyi lisożiu. Lis mniał strach iśc, bo
zając to jest mniejszy lecieć, ale lisożiu to było ciejzyj iść, bo dostał i od
wachy kila razy kolbu. Ale jenoż wlaz, gdzie brutka siedziała. Podrapał brutke
po nodze i 'na ujrzała go i poznała, to ujrzała na szyi znów snaptuch żisieć.
To odżiązała i przecytała, co ma dać kiełbasy i psieconki. I stojało, że na
drugi roz, to 'un sam przyjdzie na wesele, że 'un żyje - ten, co jo wyretował.
Tedy mu wzieła kiełbasy i psieczonki urzneła, i włożyła w ten sznaptuszek,
uziązała do szyi nazad, coby ten młody król nie żidział; wyprowadziła go
jeszcze. Jek lis zaszed do pana swojego, to 'uradował sie ten isty pon, co jedo
sługa przyszed zdrowy. 'Obżejrzał, posmakował i zaniós kaczmarzożiu, pokazał,
co mo z wesela, i psieczonke i kiełbase dał mu też posmakować. Tedy za sile
poszed pon z swojemi sługa'i na wesele.

Oni poszli na wesele , a nam czas iść do łóżeczek i pofantazjować co tam na tym
wselu będzie, a będzie , będzie się dziać..... to hop do łóżek i jutro się
spotykamy znów drogie dziadki :)))

[rita100]

Jek przyszli kiele wachy, to niedźwieć jeno wache i żilk jene wache i lew
wzieli, co nie mogli strzelać. I wleźli na wesele, to brutka sie uradowała, co
ten richtyczny (właściwy) przyszed, co jo wyretował. Ten pon móżiuł do tego
starego króla, co 'un , bo 'un ma łby od smoka. A ten pon móżi, co 'un ma łby
bez jejzyków, "a ja mom jejzyki". Jek obaczyli te łby, to naprowde, że jejzyków
ni ma, to sie ten stary król p'itał córki, czy to prawda. A córka
móżiuła: "Tak, ojcze, to prowda". Tedy tego młodego króla, tak też z nim
zrobzili, jek 'un z tym panem zrobziuł. Dopsiero ten pon dostoł te córke króla
i ożenili sie. I 'un był królem tego królestwa.
Teraz ale wesele buło jeszcze większe, jak przedtem buło, bo całe królestwo
zaprosili i tego kaczmarza zaprosili, co 'u niego buł. Teroz nie buło żadnej
wachy, każdy móg przyjść, komu sie chciało.
Tak sie skończyło z bratem. A siostra jek napłakała cały kocioł łez, to zającek
poszed jo odżionzać, i na zawsze została w tej chatce. Jek nie pomarła, to
jeszcze żyje.

Opowiedziała M.Kensbok wieś Purda Duża, pow. Olsztyn

I tak oto zakończyła się ta legenda drogie robaczki. Zamykamy książeczki i do
łóżeczek , nie zapomnijcie umyć ząbki, bo jak nie umyjecie to przyjdzie taki
złyyy wilk z taakimi i dużymi kłaami i długimi uszaami i zrobi łaaaaaaaaaaaa,
łaaaaaaaa
oj, boję się , uciekamy .... z Tralalalą

[rita100]

O przygodach królewny Amalii

Buł król i królowo, a ni mnieli żodnych dzieci i prosili Boga gorąco o potomka,
i nie było żadnego. Królowo też smutno i król sobie urągali. Dostała królowo
sen, że porodzi córke, ale nie jennem chrztem jek tem, co jo przyniesie -
Amalia będzie niała wypsiane. Król nie wzierzuł, ale królowo niała córkie. A
jek óna sie urodziła, to sie i kobyła ozrebziła, i to durowało (trwało) tak
długo, aż ta córka urosła. Zjechali sie prince i mnieli zgodywać, jek sie 'una
nazywo. Które zgadnie, to zięciem będzie. Zjeżdżali sie, nikt nie zgad, aż król
o Bogu zapomnioł. Aż raz na tó zabawe Pon Bóg diabła zesłał. Diabuł za prienca
sie ustrojuł. Jek to diabuł, usiad zaro i psisze wszystkie imienia po kolei,
tegó ale nimo, aż napisało mu sie Amalia. Król myśli, co princa równek (jednak)
ma za zięcia.
A na tem zreboku córka rejtowała (jechała). A tu zrebok wziół godać: "Nie bój
śie" - bo ona sie wylękła - "jek dzień weselny przyjdzie, to nie siadaj w
karete, ino mów, co na mnie chcesz rejtować, i daj sobzie zrobzieć mnecz i
wybzieć na niem daj imnie Jezus. A odspódek ubziesz sie za prenca. Óni będo z
ojcem grędo (prędko) jechać, ale óni nie zdążó. Pioruny zacznó bić i ojca
zabzijo, a my uciekniem góró przed tem diabłem". No i oddaw (ślub) już
przyszed, a óna do ojca mówzi, co óna tylo na zrebaku. Ojciec nie chcioł, a ten
diabeł przystał. Óna wsiadła, sie tak ubrała i zrebok z nió poszed. Óna zawdy
grędó, a nie mogó dognać. Aż ón zrebok poszed w powietrze, a ojca pioruny
zabziły.
cdn

I tak na dziś zakończymy smutno bajeczkę, pójdziemy dziadki teraz grzecznie do
łóżeczka, bo princesa będzie całą nockę rajtować na zreboku i uciekać od diabła.
Ale żebyście spokojnie zasnęli to zdradzę wam tajemnicę - a więc i princesa...
i óna zasnęła, a ten zrebok po ksiatach latał....

[tralala33]

Trzymam kciuki za królewnę Amalię, może przed snem zdążę tu zajrzeć i zobaczyć,
gdzie też uciekła przed niechcianym mężem, ale teraz muszę sama uciekać do
ciężkiej pracy. Odezwę się jutro :)

[rita100]

Dobrze, grzeczne dzieci powinny wcześniej iść spać - już zamieszczam :)

Ten zrebok z nió szed trzy dni i trzy noce i spuścił sie z nio w królewski
sod. "Tu ostań, eno patrz, co nie zaśńiesz, a ja będę tu trawe jeść". A óna
tero uż' była za princa. 'Óna zasnęła, a ten zrebok po ksiatach latał. Ogrodnik
go chciał złapać, ale nie móg, i do króla melduje tó zache (sprawe). A król
niał psijaństwo, a buł esz'cz'e młodziak, eno z matkó gospodarował. Zaroz
poszed ónego kónia złapać i znaleźli ónego princa lezącego. Kóń uż' będzie
obsilóny (posilony, nakarmiony), ale óna nie, mówi: "Jo musze sam kiele ónego
kónia". Posz'ła i mówi: "Co teroz bedzie ?" "Moż'esz' psić i jesć, ale o mnie
nie zapómniej i patrz', co nie trącisz głosko w głoske" (szklankę w szklankę).
No i tak ta króla matka przisz'ła, a tu sie popsili, eno ten młody i jego
matka. Wzieła głoske i mówi: " Wypijem z przyjacielem - i trąciła - nie dobrze
by było nie wypić". Jek wypiła, zaroz padła.
Zaro ten młody sam go poodpinoł i kiele łoża wachuje. Rozpiół loch, pojrzy, to
ty złote psismo na piersiach: "Amalia - to je dziewica". "Matko to je ta, co jo
mioł zgodywać, a mnie jó Pan Bóg som doł". Jeno roz óna przeckła i chce do
kónia isć. Prziszła do kónia - "Co teraz będzie ?" "Nic nie będzie, żenić sie
będziesz, tylo o mnie nie zapómnij". Teraz sie ożenili oboje i światowali.
cdn
I tak mróweczki kochane, światujmy i my, ale już w łóżeczkach. Spokojniutko i
grzeczniutko wchodzimy pod kołderki , bo bajeczki nie koniec, a trzeba mieć
wyspaną główczkę by jutro zasiąść przed monitorek i wysłuchać co dalej
będzie..... a będzie, będzie.... przypomnę , że w domu rodzinnym princesy
Amalii diabeł rzadził.
Nie bójcie się o princese Amalie, Tralala będzie nad nią czuwać , ale musi nam
też wszystkim kupić bilety do niasta Kurzastopka :)

[tralala33]

A te bilety mogą być na niedzielę? Bo dziś już oczy mi się zamykają, głowa
kiwa - zaraz pójdę spać. A jutro pracuję - o losie. To co będzie z królewną
Amalią? Dowiem się jutro?

[rita100]

Ja w niedzielę idę do kina na jakis świetny film.
Bajeczka juz będzie :)
A na jej rodzini matka eno była, bo ociec buł zabity, a diabuł rządziuł. Jek ón
sie dowziedział, gdzie óna je, to wydał wojne temu królowiu. Óna sie pyta: "Co
tero będzie, moj mąż na wojne idzie ?".
"Niech ón żadnego wojska nie turbuje, eno weźnie ten twój ńiecz i na mnie
wsiądzie". Óna mu mówzi: "Męzu kochany, nie turbuj wojska, to jest diabuł w
mojej rodzinie, ale ty go zredzisz (dasz radę), eno jek mniecz wyciągniesz z
tej puchwy". Wsiod na tego zrebaka i poszed z niem powietrzem. A diabeł buł
oblagrowany (okopany). Jek wyjął mniecz, to wojsko leży, eno diabeł sie ostał.
Ten młody król posłał list i jednego opłaciuł, co by to zaniós, bo to sie
dziejało w rok 1356.
A diabeł zbudował sklep kiele drogi i mówi: "Co mi szczescie przyniesiesz" i
jek ten (z listem) na darmowe wlezie - dał mu jedno butelke, drugó i ten usnół.
A diabeł drugi list napisał do matki młodego króla, żeby tó żóne i synka
zgładzić. Ten zaniós, a matka płacze i mowi: "Niech tak ostanie, aż ón
powróci". List zakluczowała i napisala do syna, co ma mniłosć eno w niech i
tegó nie może zrobieć. Ale diabeł znów napisał, że óna dała jech stracieć. Ten
czyta - "O mój Jezu, co ta matka porobiła". A ta młodo - roz staro zapomniła
klucz wyjąć ze drwi - i młoda tam wpyrła (wtargła), i czito. Wzieła dzieciaka,
mówi: "O mój koniczku, co byś ty był", a zrebok uż kiele niej i kazał, co by
mówziła matce: "Jek mnie móż bedzie chciał szukać, to w mnieście Kurzostopka".
Staneli na łące. "Przyleco kruki, a ty jednego złap i nie puszczaj, aż ci
przyniosó papiry od niasta Kurzostopka".
cdn
I tak drogie dzieciaczki znajdziemy się w mnieście Kurzastopka. Przed nami
jeszcze długa droga więc hop - do łóżeczek, pacioreczek i dobrych snów :)

[rita100]

I óni jej przynieśli, ale kóń mówzi: "To nie só te richticzne (prawdziwe), mów
co jem porozdzierosz tego kruka na sietem kawałków". I óni jej przynieśli, a
była uż w pokoju. To było niasto zaklęte za duże zabawy. "A ty teroz karz
śniercio, nie żałuj. Teroz musisz mnie głowe śćiąć mnieczem". A óna mówi: "Jek
ja za te dobro", ale ón mówi, co "jo jest aniół i chcij tak, jak jo ci
nakazoł". To teraz skóńczem o niej, bo óna jest królowa na drugim lądzie.
Ón młody król doszed do domu, a matka sie skajała, bo óny ni ma i onego nie ma.
Jednoz w płaczu jo nalaz. "Coś ty, matko narobziła !" A matka: "Coś ty ale
narobouł". Pokazali listy. "Ale kieni (gdzie) óna ?" "Mosz jo szukać w nieście
Kurzostopka". Porejtował i przyjechał w lasy, kóń już też dalej nie móg. Szied
i szied, przyszed do jamki w lesie, a tam był pustelnik, spojrzy - "Mój Boże,
król ! Jek ty tu, człowieku, dó mnie nioł przyjść". "Cy ty by ni nioł co
podjeść ?" "Moje jedło od korzónków łupinka, to jajaśniejszy król nie będzie
jod". Ale podjod i niodem (...) Ten nie wziedział i nieście Kurzostopka, " ale
mój siósiód je trzysta nil, to ón będzie wiedział". Dał mu pieska, ón piesek z
niem i tak mu wesoło było.
Uszed óne trzysta mil i znów pustelnik, i znów podjod korzónków i pyto, czy nie
słyszał o nieście Korzostopka. "Nie, mój kochany, ale znów mój sósiod....
Tamten ci dał pieska, a ja ci dam ptaszka". Ptaszek śpiewa kurantki.
Zastali tego trzeciego przy modlitwach jek i te dwa. "Eszcze trzysta nil jest
niasto Kurzostopka i królowa tam króluje. Teroz odchodzisz, to i jo wom dom
podarunek - takó piszcziałeczke ".

No i jak kochane dzieciaczki, widzicie ile darów dostał młody król od
pustelników, ktory idzie do miasta Kurzastopka ? I pieska ma , żeby mu było
wesoło i ptaszka, żeby mu kurlanciki śpiewał i piszczałeczkę , by król troche
popiszczał ;)))) Zanosi sie na bardzo ciekawe zakończenie , ale teraz wio
koniku i do łózeczek - hop i zamykamy oczka.

[rita100]

Uszli óne trzysta mil, ale tero uż nie był król, eno za dziada, ale psieniędzy
niał. Wszed do sklepu, podjad, a wzdycho, jek sie do królowy dostanie. A z tego
smutku wziół grać, a z'id: " Aj waj, co pan robzi, tu muzyka je zakazano". A
milicjanty uż' só i do królowej na sąd. I przyszli, ón prosi, tak jej powieda,
tak i tak sie dziejało.
Ni mogła go tero poznać. Ten chłopiec, syn, za kiedke jó sarpsie, czy by jemu
nie dał piszczałki. On podarował, chłopcu dał, a óna go puściła, ale synek nie
móg grać, ptaszek obsowiał, piesek przepadać chce. Znów go wrócili i óna sie
pyta, czy by jo poznoł, a ón mówi, że jak będzie w tem stroju, co u niego, to
jó pozno. Óna sie przebrała i ón jó poznoł, i króluje z nió do dziś, kieni nie
pomer, w nieście Kurzostopka.

Opowiedział M.Kamiński, wieś Nowa Ruś, pow. Ostróda 1950.

I tak dzieciaczki doszliśmy do końca trudnej bajeczki, jeśli nie zrozumieliście
wszystkiego , wytężcie wyobraźnie i niech napłyną piękne myśli i szybciutko do
łóżeczka, bo jutro, jutro całkiem inna bajeczka, piękna, o dwóch siostrach,
jednej leniwej , a drugiej pracowitej i o kotku, koteczku, ktory był bardzo,
bardzo mądry. Śpijcie spokojnie, to są stare, stare, stare bajeczki opowiadane
z dziada pradziada , z ust do ust i ten stary , stary dziad nigdy by nie
pomyślał, ze kiedyś , kiedyś będziecie je czytać na monitorze w XXI wieku w
języku swoich pradziadów.

[tralala33]

Dobranoc :)

[rita100]

W Sześnie diabeł matkę daje :)
W Sześnie diabeł matke daje. Tam w Sześnie (wioska w powiecie mrągowskim) za
kiedyśn'ich dawn'ich czasów b'iła gmina. Gmino wówczas kierował tak zwany
amtman (urzędnik), do pomoc'i miał - tedi wtenczas naz'iwano Bóte poseł, ja.
Do tej gminy należała pewna wioska w której żiła pani Kożianka ze sw'im
s'inem. Sama biła wdowo i zamierzała s'inowju zdać małe gospodarecke swoju i
sama iść na utrzimanie s'ina. S'in do czasu zdania mu gospodarstwa z matko
bardzo pięknie z'ił, w zgodzie i spokoju. Gdi czuł sie właścicielem
gospodarstwa, rozhulał sie, cziensto sie upijał, matce dokuczał i biuł jo.
Za ow'ich czasów amtman gmin'i b'ił zarazem i sędzio w letkich sprawach, w
lżejszych sprawach, bo wówcas karali : rozgo bili, batem. Tak i staruszkia
widząc, że s'in stał sie bezpoprawnym, zrobiła skarge na niego u amtmana - żie
jej dokuca, przez'iwa i bije. Amtman w'idał termin na stawienie sie s'ina z
matko do gm'iny, na pewien dzień. Po krótkim casie dostał , otrzimał s'in
przez posła wręcóne wezwanie na sprawe. S'in wiedział, ze źle, bo na pewno
amtaman przisądzi mu batów, prosziuł matke, ab'i mu przebac'iła. Całuje jej
ręce i obiecuje jo więcej nie bić ani w'iz'iwać. Matkie za s'ina serce boli,
uwjerziła słowóm s'ina, bierze lascke w ręke i udaje sie do gm'iny, aby pan
amtman rac'ił darować s'inowji, bo on sie od pewnego casu tak naprawił, żie
obiecuje matki uż więcej nie bić.
Pan amtman mówi: "dobrze, ale pamiętajcie, zeb'iście drugie raz nie
przichodzili w tej sprawie do mnie"

cdn

Wiecie co kochane dzieciaczki, to jest nietypowa bajeczka o matce , ktora
strasznie kochała swojego jedynego syna i za wszelką cenę chciała uchronić go
od kary chłosty. Ta pani Kożianka, ta bardzo miła staruszka potrafiła uchronić
swojego niedobrego synka przed karą i wymysliła iście przypadkowo diabelski
plan, w którym udział wziął pracowity wiejski chłop wiozący na furmance gnój na
pole, ale to już jutro i pojutrze, bo dużo tu opowadać.
Teraz ubieramy piżamki w biedroneczki są w kropeczki i lulul, bo pani Kożianka
już śpi i myśli coby z tym bezpoprawnym s'inem zrobzić ?
A jak wy myślicie ? Może poszukalibyśmy mu dobrej żonki ?

[rita100]

Z tem zagrożeniem staruszka wraca do domu. S'in bardzo zadowolóny przez
niejakiś cas uwaza matkie i szacuje, i żijo oba w spokoju, w pokoju. Lecz po
jakimś czasie zapomniał on tych słów, które matce prziobiecał jo nie bić i jej
nie dokucać. Napocał sie upijać znowa, w'iz'iwał jo od babów, babo i jinne
wiraz'i, biuł i bardzo jej dokucał. Matka widząc, ze nie rada, posła po raz
drugi do amtmana z prośbo o ukaranie s'ina, bo juz dalej wytrzimać nie może.
Pan amtman obac'ił staruske, powada: "Nie mówił ja wam - otóz tera to, co miał
s'in dostać, to wy dostaniecie to kiare". Lecz widząc upłakiano kóbiete, w'idał
ponown'i termin na sprawe, na stawenie sie na sprawe. S'in po otrzimaniu
wezwania, choc nieśmiało, lecz probuje prosić matki o przebacenie. Wiesa sie
jej do syji, całuje jo i szlubuje na kolamach, ze więcej jej dokucać nie
będzie. Matka mu tłumac'i, że óna skargi cofnąć nie moze, bo amtman srodze
rozgniewany jó zamiast s'ina ukarze. Lecz s'in nie przestaje prosić tak długo,
az matce serce sie zmękc'iło i mu przebaca. W dzień spraw'i bjerze lascke w
ręke i zamniast w s'inem idzie sama do gminy. W drodze wpadła na jakiś pom'is,
bo bardzo sie bojała amtmana. Przichodzi do gmin'i, sziada na przeddomowej
ławce i ceka na jakoś okazje. Jak raz jedzie chłop z gnojem wioząc go na puole.
Kobjeta zatrzimuje furmana, mówi: "Kochan'i przijacielu, otóż pan amtman was
wz'iwa, b'iście weszli do gmin'i".
cdn
Hihihi i nie zdradzę tajemnicy co się będzie działo. Pani Kożianka to morowa
staruszka z laseczką, może gdzies tam w okolicy ją spotkacie jak po raz kolejny
będzie z laseczką wędrować na skargę do amtmana, bo ten syn jej nie dobry był.
A teraz nie martwcie się Panią Kożianką, bo już śpi w spokoju w pokoju i czas
już na was. Szybciuteńko wstajemy, gasimy monitorki, lecimy do łazieneczki i
szuru buru ząbeczki jakbyście dawali rózgi i baty temu niesfornemu synowi,
który nie szanuje swojej starej matki. A przed zaśnięciem powiedzmy: donranoc
kochana pani Kożianka, pani to ma dobre serduszko :)

[rita100]

Kobjeta zatrzimuje furmana, mówi: "Kochan'i przijacielu, otóż pan amtman was
wz'iwa, b'iście weszli do gmin'i". Chłop nie widząc nic złego zawionzuje leje
na kłonice i idzie śmiało z kobieto do gminy. Amtman widząc wchodząco staruske
i za nió jakiegoś to mesc'izne p'ita sie staryj: "Czi to wasz s'in ?" "Tak
jest, panie amtmanie". Chłop ździwiony powiada: "Nie znam tej bab'i". "Tak, tak
panie amtmanie, odparła kobieta, to 'un tak zawse mówi". A amtman nic więcej
nie bada, kaze wnosić snop słomy i leje chłopu dwadzieścia pięć batów. Potem
p'ita: "Czi to jest wasza matkia ? Czi będziecie jo bić ?" Chłop szie nie
prziznaje b'ić s'inem tej kobiety i powiada - "Ja nie znam tej bab'i". Bar'zo
rozgniewany amtman przisondził mu jeszcze dwadzieścia pięć batów. Potem po raz
trzeci zap'ituje: "Jest to wasza matka ?" Chłop widzi, że nie ma żadnej radi,
powiada: "Tak jest, panie amtmanie, to jest moja matka". "To idź, a żeby ciebie
więcyj tu nie widział". Chłop w'ichodząc z gminy powiada, że: " w Sześnie
diabeł mu matke dał".
Od tego czasu słynie Sześnie i w okolicy mowa, że w Sześnie diabeł matke daje.

I na tym koniec tej komicznej bajeczki, pewnie bardzo się śmialiści z przygód
furmana, a tylko jechał z gnojem na pole. Tak więc milusińscy i miluśińskie,
wiooo do łóżeczka, bo batem dostaniecie od furmana lub nie daj boże pojawi się
pani Kożiankia i będzie szukać następnych przygód, bo ona, wiecie złego syna
miała i pewnie nie raz czekała przed urzędem by następnego znaleź do kary ;)
Dobranoc - powiedźcie pani Kożianko i niech pani wreszcie pożądnie laseczką
złoi baty swojemu synkowi :)
Aaaa, kotki dwa, lala
usypia was Tralala

Opowiedział tak wspaniale G.Optacy, Pisz 1950
Wątek nie zanotowany w literaturze ludowej; prawdopodobnie pozostaje w związku
z przysłowiem -' przyrzucili jak cyganowi matkę'.


"A amtman kaze wnosić snop słomy i leje chłopu dwadzieścia pięć batów."
Tralala, a po co wnosili te snopy słomy ? :)

[tralala33]

Snopek -ani chybi po to, by furman się na nim wygodnie umościł, zanim mu amtman
baty wymierzył.
Tak, w tej bajce jest taki mazurski humor, nieco okrutny i sprytny. A mi
przypomniała się stara, ale to bardzo stara bajka o złym dziecku, które swoją
matkę uderzyło. Tyle, że to bardzo straszna historia, więc zachowam ją dla
siebie, żeby nam tu dzieci nie straszyć. O, może ją kiedyś to naszego starego
wątku o duchach dokleję, tam będzie psować!
A dziś dobrej, spokojnej nocy wszystkim życzę.

[rita100]

No tak, przecież tak na podłodze to nie pasuje, ale przy tej bajeczce
najbardziej się uśmiałam. Jeszcze pare zostało takich dłuzszych legend.
Jutro maja przyjść ulice Olsztyna
dobranoc wszystkim

[rita100]

Dwie siostry - pracowita i leniwa
Jena kobzieta mniała dwa córki. Jena buła zgniło, a drugo rączo. Jenego dnia
wzioła ta rączo (pracowita) kota, zbanek i razowej mąki, mlika i kołko do
przandzenia i poszła do drugi chałupy prząść. Jek weszła do izb'i, to naprzód
uwarzyła muzy ( zupa gęsta z mlekiem) i sia najadła, i razem z kotem jadła,
potem pomuła wszystko i schowała, i dlai przandła. " O jedan roz bukało w
dźwierze i wołało: "Córo, córo, otwórz, bo sam wloza". "Una dostała strach i
móziła: "Kotku, odpożiedz za mnie". A kotek móziuł: "Kiedy przydziesz ze stóma
krowam'i ze złotem'i kopytam'i i rogam'i, to wom otworza". Ale niedługo
przyszed z temy krowam"i, co mnieli złote kopyta. To jek prziszli, to cała
obora była pełna i znowu ji wołał: "Córo, córo, otwórz mi, bo sam wloza". A una
móziuła: "Kotku, odpożiadaj za mnie". A 'un móziuł: "Kiedy przyjdziesz za
trzystoma św'iniam 'i ze złotymi ogunam'i". Za szile znów przyszed z kozam'i,
koniam'i. Jek wybziła dwanosta to 'un musiał uciekać.
Nad renkiem to wzieła kołko i kotka, i kotek z jenej, a 'una z drugiej, i gnali
wszystko do domu, a matka myślała, że 'una żiancej nie przidzie. A tedy
jek 'obaczuła, ze 'una tyle przygnała, to pytała sia, jek to wszystko zrobziła.
Tak 'una wszystko poziedała, i potam matka na drugo noc wysłała to drugo córke,
to zgniło (leniwą).
cdn
Hahaha, drogie dzieciaczki, zobaczycie dalej co będzie się działo, a
gwarantuję, że od tej pory bedziecie chcieli zawsze po sobie sprzatać, układać
zabaweczki i swojemu kotkowi nalewać mleczka. A teraz bez pomocy mamusi do
łazieneczki, za szczoteczki, za ząbeczki i szuruburu. Acha, nie zapomnijcie
zakręcić wodę w kranie.
Jutro poznacie zgniłą siostrę. Teraz całusek na dobranoc od cioci Tralala, bo
jest bliżej i spokojnych snów :)

[rita100]

Tak 'una wszystko poziedała, i potam matka na drugo noc wysłała to drugo córke,
to zgniło. To tyż ji dała zbanek mlika, monk'i żytniej, wzieła kołko i kotka i
poszła. Ale 'una nie przandła, bo nie mogła prząść. Tedy uwarzyła muzy i
usiadła sama jeść, i jadła. Ali tedy jak 'una jadła, to kotek mniaucał: "Miau,
mnie doj też". A 'una: "Psika, kocie, jeszcze tobzie dać !" Kot tedy ogun
spuściuł i poszed za psiec nazad spać. A 'una nie pomuła po jedzeniu, tlo
wszystko 'ostażiła stojeć czorne (brudne). 'Oroz zabukało w dźwierze i
wołało: "Córo, córo otwórz mi, bo sam wloza". A 'una móziła: "Kotku, odpożiedaj
za mnie". A kotek móżiuł: "Chto muza zjad, to niech sam odpożieduje". A 'un
jeszcze dwa razy wołoł: "Córo, córo, otwórz mi, bo sam wloza". To 'un do ni
wloz i przynius taki duży drąg i móżił, co ma ten duży drąg pełno naprząjść,
a 'una przandła paciorki i nie uprzandła. Tedy wzioł drąg, i jo zabziuł, głowe
jej wetknoł w okno, co majo po nio przyjść. Matka nie mogła sia docziekać na
nio, poszła po nio i ujrzała córke w oknie wyglądać. Ucieszuła sie, że już na
matka wygląda. Jek wlazła matka do sien'i i 'obaczuła, że córka nie żyje, to
sia zasmuciła. Przyszła do domu i opoziadała, że nieszczańście sia stało. To
poszli i pochowali jo i gospodarowali z to psieszo córko. Chciwosć buła skarana
i fertyk (gotowe).

Opowiedziała A.Kensbok, wieś Purda Duża, pow. Olsztyn 1949.

No i co, smutno nam jest po tej bajeczce, żal nam jest tej leniwej siostry, ale
to tylko bajeczka z której trzeba wyciągnąć morał - starajmy się dzieciaczki
być pracowite i patrzeć czy kotek ma mleczko w miseczce.
Biegnijcie szybko sprawdzić miseczki kotka i spokojnie wskaujmy do łóżeczek. I
kotek jak i piesek to nasi przyjaciele. Dzisiaj kotek Abrakadabra da wam
buziaczka na dobranoc.

[rita100]

O Konopce i diable
Jeden chłop szed z roboti, ale tutaj patrszi, a tu jeden chłop wożi jeno
bziałke na sarieckach z góry i pod góre. Ta zieś to sie nazywa Ogonki, a ten
chłop Konopkia. I sie tygo chłopa zap'itał, co 'un robzi, a ten
zaraz 'odpoziedział: "Ja jest sam diaboł, ja głupstwo porobiuł, to ja kiare
dostał, to muse to staro kobziete az do jej śnierci tu wozić. To z góri idzie
dobrze, letko, ale pod góre, to aż ni pot z łusziny leci, jek ti tu zidzis, ale
ja cie prose, cy byś ti mnie ni móg pomocu b'ić. Uz ja dzisiaj to zaraz skonce
to wożenie, bo uz kur będzie zaroz psiał. Ale buńdź taki dobry, prszijdź na
cwartek tutaj i jedenastyj godzinie i w'ikop ti tutaj mocno głęboki wądół, co
m'i tó babe zakopsiem"
Konopkia krszyzuje sie (żegna się) i ma strach, i nie chce nic z niem do
doc'inku nieć, ale 'un sie jenoz dał namózić. Teraz ten diaboł
mózi: "Psieniędzy ni mom, ale słuchaj tlo ti. W Węgoborku w szlosie szpukuje (
z zamku straszy), to ti mozes te złe dusi w'iprowadzać, i za to ządaj sto
talarów, bo ja tam jest, to ja ci zrumuje (usunę się) zaraz prec. Teraz tam w
tym Sztejnort w szlosie znowu szpukuje, to ti sze znowu ojaw i tam ządaj od
tego grafa dwasta talarów, ale w tym teraz juz musis bić kontentny i zincy ni
mas to robzić, bo kiedy będzies robzić, to ci pódzie licho". Z tymi
psieniędzoma, co 'un sobzie zarobził, w góre posed.
cdn
I tak sobie Konopkia żył wygodnie przez rok, a sława jego rozchodziła się z
krainy do krainy aż do Berlina dotarła gdzie w szlosie szpukowało, ale wiecie
dzieciaczki, że diabeł zabronił Konopce więcej usuwać duchy. Jutro się dowiecie
czy licho weźmie naszego Konopkę czy nie. A teraz wiecie co musicie zrobić,
cichuteńko na paluszkach wsunąć się pod pierzynki, zmróżyć oczka i aaaa, kotki
dwa ....szarobure, szarobure oby dwa zadzwięczy Wam zmarznięta Tralala :)

[rita100]

Za rok znowuj tak sie objaziło, co w Berlinie w pałacu szpukuje. Tak ten grafa
z Sztejnortu objawziuł, co Konpkia moze tych złych znowu w'ibazić. Zaraz buł
Konpokia do Berlina zawołany, ale 'un barzo to nie chciał, bo mu diabeł to
zakazał, co 'un zięcyj ni mo tygo robzić. Tak zaroz buł w Belinie Konopkia do
tego pałacu prziprowadzony. Konopkia drżał od strachu i nie chciał tego ucynić
i szie 'odwołał na trszi dni, co majo mu dać cas. Konopkia chodzi w Berlinie
tam i zazod, ale na trzeci dzień zasnoł i zidział takoze bziałke jako on
zakopał. Tak 'on mózi: "Wej, ta mnie będzie do pomocy". I zagodoł to staro
bziałeckie i p'ita śe, gdzie jej ponieskanie jest. I 'ona mu odpoziedziała,
gdzie 'ona niska. I posed z radościo do tygo pałacu do Berlina, prziprowadziuł
to bziałkie do pałacu. Jak diabeł sie do niego przibliza, 'otworżuł Konopkia
hastih (gwałtownie) drżi i wrzescy do tygo diabła: "Tu masz to staro bziałkie.
Jo jij nie zakopał". Diabeł sie mocno zrzas i pocuł drzyć i wołoł do Konopki: "
Weź jo w zad, weź jo w zad, uz ja nie będę tutaj zincyj szpukował". Tak
Konopkia dostał za to płate za berlinski pałac, co go w'ibaziuł. Dostał
posziadło, co 'un żannych podatków nie brukował (nie potrzebował) płacić.

Opowiedziała Rochna , Mrągowo 1949

No i jak ? Podobała wam się bajeczka ? Śliczna prawda ? Może gdzieś tam mieszka
koło was Pan Konopkia, pan , który poradził sobie z diabełkiem. A w lecie
wybierzcie się z rodzicami do wsi Ogonki. Tam znajdziecie wiszące gdzieś na
drzewie wszystkie ogonki diabłów wypędzonych z pałaców przez naszego słynnego
na świat Konopkię.
A teraz a sio, diabełki malutkie , juchaski góralskie, robójniczki rumcajskie,
utopeczki śląskie i krakowskie smoczki - uciekać mi do łóżeczek i smacznie
zasnąć, tak, by Tralala słyszała wasze nocne chrapanie.
Jutro zaczynamy nową bajeczkę :)

[tralala33]

W 'moim' Kiermaszu bajek tę baśń o Konopce opowiedziała Marta Sendrowska, a
zakończyła ją tak:
'Mijały wieki.
Ziemię mazurską nawiedziły wojny, mór i klęski. Po zamku Konopki dziś nie ma
śladu. Została tylko góra, a starzy ludzie w okolicach Węgorzewa w długie
zimowe wieczory opowiadają baśń o Konopce - czyli o tym, jak sprytny Mazur
przechytrzył diabła.'
Dziś jest właśnie jedna z takich długich zimowych nocy. Dobra na opowiadanie
baśni, dobra na długie zimowe spanie. Dobra noc :)

[rita100]

Mnie się też wydaje , że na bazie tych bajek powstawały inne wersje bajek
podobnych przetłumaczonych na język polski. Zresztą wyszukując legendy
znalazłam opracowanie dotyczące bajek i legend warmińskich i tytuły kojarzą mi
się z tym bajkami, ale jeszcze zostało parę bajek i możemy zrobić porównania.

[rita100]

O studentach i chłopie
Jeden gospodarz szed z krowom na targ. I widzieli trzech studentów, że 'on na
targ idzie, to chcieli 'od niego tom krowe kupić. Powiadali: "Gburze, przedoj
nom to koze". A gospodarz pojedał, że nie jest koza, tylko krowa. Tak te
sztudenci gwałcili koniecznie go, że mo przedać. Tak ten gbur sie namyślił to
krowe sprzedać i dostał zapłate za krowe, tak jak za koze.
Tedy ten gospodarz, jak widział, co sprzedał sztudentam krowa zamiast kozy, to
poszed do lady u kupił sobie cylinder'ut. I tedy jek ten cylinder'ut kupił, to
poszed do karczmy i wpłacił pieniędzy tyle, co móg jeść i pić. Poszed tedy na
miasto i wsadził ten cylinder na głowe; tedy 'obaczyli go te sztudenci, ale
pojedali te sztudenci: "Gbur koza przedał, a cylinder 'odkupił". (A te wpłate
zrobił we trzech karczmach. Tedy poziedział temu karczmarzożi, że jak 'on
przyjdzie nazod, to będzie żądał za te wpłacone pieniędze do jedła i do picia.)
Tak jak te sztudenci zobaczyli, poziedzieli: "Kupił cylinder za koze, co 'on
chce z niem zrobić ?" To te studenci poszli do niego, i sie go pytali, co 'on
chce z cylindrem zrobić. 'On jem odpowiedział, ze jak 'on ten cylinder włoży,
to może życzyć, co chce, to dostanie bez płaty. Tedy sie 'on tych
studentów 'odłączył i poszed do karczmy, gdzie wpłacił pieniądze przed czasem.
Tedy sztudenci poszli z ciekawości za nim, gdzie on pójdzie.
cdn
I my pójdziemy za gburem ale nie do karczmy tylko do łózeczka, spokojniutko,
milutko i z myślą co to jutro studenci zrobią i co się będzie dalej działo ?
A zobaczcie jeszcze do szafki , czy czasmi takiego cylindra nie macie, a może
lezy gdzieś na strychu u babci i dziadka ?
Aaaa, kotki dwa, la la la
śpią już kotki i Tralala ;)

[rita100]

Tak wloz do ty karcmy i żądał jedła i picia. Jak podjad i wypsił, zapalił sobie
jeszcze cygara; tedy do karczmarza pojeda: "Panie, je zapłacone ?" Ale przy tem
pytaniu wykręcił ten cylinder na 'opak. Karczmarz mu odpowiedział: "Tak, tak,
wszystko w porządku jest zapłacone, możesz iść". Tak studenty duże dziwy
powiadali, że zjad, a nic ne zapłacił. Sztudenci sie dziwili, dlaczego 'on nie
zapłacił, a zapłacone.
Tak tedy ten gbur poszed do drugiej karczmy i też tam jad i psiuł, i zapalił, a
studenci przyszli za nim; tez sie przyjrzeli; też cylinder wykręcił: "Pane,
zapłacone ?" "Tak, zapłacone".
Tedy poszed do trzeci karczmy, zrobził tak samo, jak i w psierwszej i drugiej
zrobziuł. Tedy jek wyszed, to studenci poszli za niem i prosili, że ma im ten
cylinder'ut sprzedać. Ale 'on powiedział, że ten cylinderat za drogi i 'oni nie
wiedzo zapłacić. Tak go prosili, że ma zaczekać, aż przyjdo do domu la
pieniędzy. Tedy mu ten cylinder zapłacili, duża sume pieniędzy kosztował. Te
sztudenci byli ty myszli, ze z tym cylindrem zrobiom, tak jak 'on zrobił. Tedy
między niami, jak kupili, ostała kłótnio. 'Od tych trzech każdy chciał być
pierwszym do tego cylinderota. Tedy sie ujednali i jeden wzion ten cylinderot
na głowe. Jak poszli do karczmy, do ty samy co ten gbur był, to tedy żądali do
jeścia, do picia i do palenio. Tedy jak najedli, napili i zrobili jak ten gbur,
kapelusz zrobzili na 'opak. Tedy jek sie pytali, że jek zapłata, to mogo iść -
zapłacone nie jest. Tedy wzioł ten drugi cylinderat, to powiedał, że ten nie
rozumieje, i pośli do drugiej karczmy, tam tyż jedli, pili i nie zapłacili, bo
ten cylinderat nie miał wrtości do zapłaty. Karczmarz im mówił, że majo
zapłacić, i wyrzucił ich na stroz, i mieli w skóre. W trzeci karczmie im poszlo
tak samo, też nic nie poturlali (nie wskórali). Tedy poszli za gburem w pogoń,
chcieli go pognać, aleć go nie dognali, bo gbur zginoł bez sladu. To chcieli mu
te psieniundze 'odebrać i cylinderat 'oddać.

Opowiedział Nowocień, wieś Nowa Kaletka, pow. Olsztyn 1952

Moje drogie dzieciaczki jeśli byliście w tej bajeczce, mądrym gburem to
jesteście najedzeni i łopici i wasze brzuszki ledwo się podniosą z foteli, a w
kieszeni pełno psieniędzy. Jednak mimo wszystko, choćby na czworaczkach
doczołgajcie sie do łóżeczek, bo to była syta uczta i wesoła podróż po
karczmach, jak to tradycyjnie w zapusty :) Miłych i smacznych snów. A może
zawołajcie mamusie, niech was dziś wyjątkowo zaniosą na rączkach do łóżeczek.
aaa kotki dwa, jest i z wami Tralala :)

[tralala33]

A jak trzeba będzie, to Abra i Kadabra z cylinderota białą myszkę wyczarują.
Dobranoc.

[rita100]

O księżym parobku
W Dyzitach ksiądz mniał gwałt bydła, to śniotana gospodyni stawiała za ultorz.
Był kuczer (furman) u niego Adam Fryszmut. Tan pozbod (spostrzegł), co śniotana
jest, i trocha w'ijod. Na drugi dzień gospodyni móziła: "Ale śniotana mi
ginie". Poszed on na zieczór znów za ultorz, a na ultarzu stojały dwa śwanty
Szymona i Judy. Ten wziuł pomazał lep'i, co było znać, co śniotana jedli.
Ksiundz z rana prziklunk i pacierz móził i patrzoł na one śwente i 'obaczuł, co
jedli.
Po obiedzie wzioł pas i one śwante wytłuk pasam i móził: "Ale wy m'i już ziancy
nie bandzieta jedli". Na zieczorek sia uciszyło, to poszed un kuczer i tych
śwantych z ultorza wzioł i schował do sujsieka (zapole) w słume.
Ksiądz pacierz idzie mózić, świantych ni ma, w'ijdzie strapsiony na dwór, a
zobaczy go kuczer: "Czemu ksziundz tak'i strapsiony ?" "Wybziłam pasam
świantych i mi ucziekl'i". Kuczer móził: "To oni tam w Rożnozie siedzu w
karczmie i psiju, niech mi jegomość da psiandziesiąt, to ich prziprowadza
nazod". Na zieczór prziszed nazod, poszed do ksiandza, mózi: "Su, ale za malo
m'i (jegomość) pieniędzy dał, niech mi jegomość da jeszcze roz tyle, to ja jech
na zieczór przyprowadza, ale ksiundz musi prandko spać iść, to sia go nie bandą
boić". Poszed do sujsieka, postawił na ultorz i stojali na ultorzu. Z rana
ksiądz idzie do kościoła, patrzy z radościo, bo Szymon i Juda stoją znów na
ultorzu na swojam mjescu. Potam z radości z tego wszystkiego dał sobże (zrobić)
krziżik z napchisam: "Jo żija bez kłoptu".
cdn
"Jo żija bez kłoptu" i tak przerwiemy tą śmieszną anegdotkę i spokojnie udajmy
sie do łóżeczek. Wyjątkowo rozluźnieni, bez żadnych dodatkowych kłopotów, bo
one dopiero jutro nadejdą , bo wiecie , każdy by chciał żyć bez kłopotów, a tym
napisem nasz wspaniały ksiądz tylko narobił sobie dodatkowego kłopotu :) Teraz
oczka zmróżmy i lulula bla bla bla tu cichosza i tam cichosza, a tam Tralala :)
dobranoc

[tralala33]

'Skąpy trzy razy traci' - pod takim tytułem opisał tę bajkę Władysław Gębik. I
sowicie okrasił ją piosenkami warmińskimi, przysłowiami i powiedzeniami parobka
Kuby, na przykład takim:
'Od muzy bełk duzy, od smietany chłop kochany!'
O pracy jakoś Kuba nic nie mowił, a mnie dziś czeka jej sporo, no to zajrzę tu
dopiero jutro - dobrej nocy Rito.

[rita100]

O parobku w piekle i magicznej fujarce.
Jena matka, jena kobzita mjała syna tylo jenego i go chowała do dwudziestu lat.
Tak tedy ,móziła: "Synie, musisz som tero iść na służbe". A tan syn ji
móził : "Toć kiedy, babo, nie chcesz ma dłużi trzymać, to ja póda". A un był
mocno mocny, to ta matka razu ne wedziała, co 'un taki mocny je.
Tak przyszed na jeden majantek, sia urządził i mózi do majątkarza, mózi: "Ja
chce za dzieziuńcu (dziesięciu) zapłata". A majantkarz móziuł: "To jo najpierw
spryfuja (wypróbuję), czi ty to zarobisz". Tak dał majantkarz dzeziać furwerków
(wozów) zaprzągnać, mieli gnój wozić. A 'un sam mniał te fury kłaść i 'un
zduz'ił, bo wziuł wóz za kuniec dyszli uniós go i postaził, gdzie ten gnój buł
i roz zidłami załośił, to fura buła pełna. Tak tedy majantkarz buł w strachu,
że 'on taki mocarz jes. Tak tedy móził: "Janku, pojedziesz z furo pszen'icy do
młuna". A 'uni mu nawalili nie pszanicy, tylo fura popsiołu i do tygo młuna go
posłali. A ten młun to buł zaklęty. Ten majantkarz rachował, jak on tam
pojedżie, to 'un węcej nie przyjedzie.
Jek un przyjechał do tego młuna, to ten młun buł zaketowany (zamknięty),
tak 'un tedy ten młun odder i wszed do tego młuna, to nikoguj nie buło. Tak on
sia dojrzał, że to nie pszanica, tylo popsoił. Tak 'un wziuł ten popsiuł w
łyna (...) i poszed do komory, tam gdzie pszan'ica buła, i zasypał pszanicy, i
zapuścił młun, i zaczoł mlić. Tak jak un mluł, prziszed tan nastarszi pachołek
(parobek) do niego i sia zaczeli wadzić, co on tuta nie robz'i. Tak tan parobek
złapał tego pachółka i posadził go na kamnienie. Jak ten młun chodził i tan
tedy sfrunoł z tych kamiani, i poszed, i żancy do niego ne przyszed. Tak on
namluł 'uny pszanicy, i mąki przyzióz na tan majantek, i móził, co go nie maju
na drugi raz głupsić: "Za popsiół wama mąki przyzióz".
Tak tedy buł Marcin i majątkarz go odpuścił.
cdn
Pamiętajcie dzieciaczki, że w św. Marcina dawniej była wypłata za cały rok
pracy, a nasz właściciel zwolnił naszego mocarza z pracy. Oj, niedobry ,
niedobry majątkarz, bardzo niedobry - prawda ?
Pewnie go nie minie kara, ale my szybciuteńko do łózeczek, pobiegnijcie jeszcze
ucałować mamusię na dobranoc i podziękować jej za smaczną kolacyjkę i za to ,
że pewnie już macie łózeczka pościelone tylko wbiegnąć i przykryć się kołderką.
pamiętacie naszą wspólną pioseneczkę ?
Aaaa, kotki dwa, la la la
śpią już kotki i Tralala ;)hehe

Wiesz, Tralala, martwię się , ze książeczka sie kończy i dzieciaczki nam nie
będa chciały zasnąć bez bajeczki ;)))))
miłej pracy Tralala

[rita100]

Tak tedy buł Marcin i majątkarz go odpuścił. Jek go majątkarz odpuścił, tak 'on
poszed na drugi majątek i chciał ta sama zapłata za dzeziuciu, a tan majantkarz
sia zaczuł z niem handlować, tak tan parobek móziuł do tego majantkarza: "To
kiedy nie, to na marcina cia ranko bez dupa rzna". I ten majątkarz na to
przystoł. Tak tedy 'un robziuł ten całi rok, mu robziuł ten parobek. To jek
Marcin przyszed (nigdy bym tej bajeczki nie zrozumiała, gdybyśmy z Tralala nie
rozmawiali o tradycji św. Marcina, ktora mówi, że jest to dzień wypłaty za
pracę), tak on chciał swoja zapłata, tak majantkarz sobzie na dupa pod buksy
(spodnie) podłożył psierzynka, a jek un ranka podniós, to psierzynka sfurnuła,
i on go trzas bez dupa, i go zabziuł. Tak tedy poszed 'i móziuł: "Już ma nicht
nie chce w służba. To tyra póda do piekła diabłom służyć". Jek un przyszed do
psiekła, tak mu dali sztalowy ancug (ubranie), i te diabły do niego
mózili: "Jek ty tan ancung podrzesz, to możesz od noju (nas) żądać, co tlo
bańdziesz chcioł, ale mniłości i litości u noju ni ma". Tak mu dali wóz i
konia, i mo na tam wozie z lasa drzewo wozić i pod tan kesel (kocioł)
przykładać. Tak jek un pojechał do lasa, nawaluł taka fura drzewa, co tan kóń
razu nie redził. Tak 'un go wziuł i 'oter. Jek na nego miłosierdze zrobziuł,
tak z tygo konia sia zrobziuł tan majantkarz, co go ranko przez dupa trzas. Tak
tedy tan majantkarz poziedał, jek tuta w psiekle jest. Móziuł: "Tego ancucha ty
nigdy nie podrzesz, bo to jest sztalowy, ale idź ty do mniasta i kup psiłków, i
tedy psiłuj i pucuj go, to ty go tedy przepsiłujesz i tedy idź do niech i
mów: "Ten ancug już je poderty". Tak tobzie bando obziecać faski złota, a ty ne
chci tego, tylo ty chcij ten kożuch w keslu omoczić".
I tan majantkarz sia nazad zrobziuł koniam, i tan parobek poszed do miasta, i
kupił psiłów, i piłował, i pucował....... cdn

Ciiicho, nie przeszkadzajmy w pracy piłowania i pucowania tej diabelskiej
zbroi, niech nasz mocarz pracuje spokojnie , a my na paluszkach skradamy się
cichutko do łózeczek. Mam nadzieje dzieciaczki, że ząbeczki wymyliście przed
dobranocką i skradamy się do łózeczek nucąc
aaa aaa były sobie kotki dwa
aaa kotki dwa , szaro-bure, szaro-bure tralala
aaa aaa były sobie diabły dwa
aaa diabły dwa, fiki-miki, fiki-miki tralala.....;)))

[tralala33]

Czarne kotki też już spią, to i na mnie czas. Dobrej nocy wszystkim.

[rita100]

I piłował, i pucował, i za rók sia ten ancug poder. Tak un poszed do tych
diabłów o zapłata. Tak uni mu obziecali złota fasy (beczki), a on nie chcioł.
On tlo chciał ten kożuch w tam keslu (kotle) omoczyć. A uni mu nie chcieli dać,
tak on wziuł sztalowo trzcinko i zaczoł tych diabłów bzić. "Cobyśta mi
obziecali wszystko, co bande żądał". A uni mózili: "Dajta mu, co tlo un chce".
Tak un omoczył ten kożuch w tam keslu i poszed swoju drogu, i przyszed na jena
zieluna łąka, i sia ukłod 'odpoczywać. Tak jek un jeszcze spał, tak przyszed do
nego jakisz' stary dziodek. Tak ten mózi: "Młodzieńcu, przedaj ty mnie te
ozieczki". A ten młodzence móziuł" "Toc ja nie ziam, czi to su moje". A tan
stary dziadek móziuł: "Ju, to su twoje". To tan młodzieniec móził: "Kiedy to su
moje, to możecie ich dostać". Ale tan dziadek móził: "Ale co ty za ne
żiundasz" ? A on mu odpoziedał: "Ja chce takie skrzipki, co jek ja zagram, to
bańdzie wszystko tancować". A ten stary dziadek mu móziuł: "Możesz dostać". "I
coby mnie na świecie dobrze szło i po śmierci do nieba bych przyszed". I ten
stary dziadek mu wszystko obziecał. Tak tedy ten stary dziadek wziuł te
ozieczki, a tan młodzeniec wziuł te skrzypki i poszed i cdn...

Bo jak młodzieniec poszedł , to sobie szedł i szedł, a my w tym czasie się
wyśpimy. Pamiętajcie, co dostła młodzieniec ? Tak skrzypeczki, że jak zagra to
wszyscy będziemy tańczyć i się śmiać. Ale bajeczki warmińskie to takie
specyficzne bajeczki, sama jestem zaskoczona końcówką opowiadania. Ale cóż
takie one są. Teraz wesoło wędrujemy do łóżeczek z fajną naszą pieśniczką na
ustach i niech nasze serca kołyszą nas do snu.
aaa aaa były sobie kotki dwa
aaa kotki dwa , szaro-bure, szaro-bure tralala
aaa aaa kotki sobie idą spać
aaa idą spać, kotki idą , kotki idą i tralala
ciiicho, już śpią....

[rita100]

Idzie, idzie i spotkał jednego folwerk, a to był kupsiec i na wozie mioł kasty
(skrzynie). Tak un wziuł te skrzypki i zaczuł grać, to kuń tańcował i kasty
tańcowały, i kupsiec tańcował, i wszystko tancowało, aż sia wszystko potłukło.
Tedy tan kupsiec go wziuł skarżuł. Tak przyszed na sund i go obsundzili na
śnierć, tak jego przyprowadzili do pozieszanio. Tak go sia pytaju, co on ma
jeszcze za winsze (życzenie) przad śniercią, a 'un odpoziedał: "Jo bych jeszcze
chcioł rod na tych skrzypkach zagrać". A te sundowe mu pozwolili, 'un zagrał na
tych skrzypkach, tak i 'uni sia wszyscy poparowali i zaczeli tak fejn tancować.
Jek sie natancowali, tak 'un tedy przestał grać. Tak 'un jam móził: "Za ta
muzyka mam być na śnierć skazany ?" A uni mu odpoziedali: "Nie, to nie może
być". Tak tedy obsądzili kupca na śnierć, a unego puścili frej. I poszed tedy
dali 'i przyszed do jenygo kościoła i kele utorza umer.

Opowiedział Orłowski, wieś Pokrzywy, pow.Olsztyn 1948r

No widzicie dzieciaczki, jak bajeczka się kończy, ale napewno zapomnieli
napisać ostatniego zdania, my go znamy, już wiemy , że jek nie pomarł, to
jeszcze żyje.
Napewno, przecież skrzypeczki jeszcze grają, a 'bez smyka nie ma muzyka'. Graj
muzyka, bo cłek bryka !
I wesoło brykamy pod psierznki, tak jakby grały zaczarowane skrzypeczki , 'bo w
Mazurze taka dusa, jak zagrają to się rusa'.

Zagrajcież nam szota, szota,
to umylemy nogi z błota,
by się pierzynka nie brzydziła,
z nami wokół potańczyła.

Raz w lewo, raz w prawo,
i hop do łóżka żwawo,
Raz w lewo, raz w prawo,
i hop do łózka żwawo.

Tralala, tralala
i do spania bla bla bla ;)))

[rita100]

Żołmierz, diabeł i panna
Jeden żołmierz przysed od wojska, yak ni mnioł żadny roboty. Tak 'un
móziuł: "Puda do lasa, może tam robota dostana". Tak prziszed do niego jeden
chłop, tak tedy móziuł, co ma do niego w służba przyjść. A 'on sia go sp'itał,
co za służba, tak mózi: "Sietom iat musisz w ty oblece chodzić i sietom lat
pazurów nie obrzynać, i nie mić nie spać w psierzynach". Ali ten żołmierz
odpoziaduje: "Musza sie nam'iślić". Tak tedy żołnierz dał na mszo świanto, na
pacierze - "to może Pon Bóg obroni".
Tak wzioł przistał do niego - ale psieniandzy bandziesz mniał pełne kieszenie.
Tak 'un chodzi teroz. Psiańć lot już chodził, to mu sia dało do jeny karczmy
przyjść na noc. To tan karćmarz nóżił, co ma iść do jenej dury tamuj. Tak
jek 'un prziszed do ty dury, tak buł jeden chłop w ty durze. Tak 'on sia
p'ita: "A za co ty tutaj siedzisz ?" - do tego chłopa, to 'un móził - "To,
bracie, mniołem dwa trojaki psianiandzy i-m w'ipsił dwa sznapsy (wódki), i-m
tedy jeden wzioł na borg, tak 'on mnie wsadziuł tutaj do ty dury". A 'un
móził: "Bracie, jek ty mne pomozesz z bziedy, to jo mom trzy córki, to ci jena
dom". "No, jo" - mózi. To przyszed zranek, 'un go wzioł i wykupsił. Tak
mózi: "Pódź, bracie, do mnie, to możesz jena sobzie w'ibrać. Jo tam za trzy dni
przide".
Tak za trzy dni prziszed.
cdn
I zobaczycie dzieciaczki co zrobi żołmierz. Oj, ładna to jest bajeczka, ładna.
Ale przyszedł już czas na mycie ząbków, szuru buru, na mydełko Fa i
ręczniczek, a potem piżameczki we wzorek z kotkami tralala i układamy się
wygodnie spać jak księżniczka na ziarnku grochu, a chłopcy jak słynny rycerz
Don Kichot ;))))))
Dziś wachować nad wami będzie Wojak Szwejk z kotem Abrakadabrą. Czeka was
spokojna nocka.
buziaczki :)

[rita100]

Tak za trzy dni prziszed. Ta starszo go 'obejrzała i zaro uciekła. Tak prziszła
ta drugo, tyż obejrzała i 'uciekła. Tak prziszła ta namłodszo i go obejrzała od
góry do dołu: "To jest - mózi - młody chłopak, kieby go tak ogoluł, w'imuł go,
to by móg b'ić dobri chłop z niego" i mu przirzekła, co sia bandzie z niam
żanić.
Tak 'on mnioł psiszczonek, wzioł go, rozłamoł na dwa polowy i jena polowe doł
ony, a jena połowa ostaził sobzie i móził, za dwa lat 'on tu przydzie ( bo
psiańć lat b'iły juz rom).
Tak tedy za dwa lata prziszed do ni taki ślachcic. Prziszła ta nastarszo córka
jego 'obejrzała, tak zara poszła drugi klejd (spódnice) przewłóczyć; ta drugo
to samo. A (od) ty trzeci namłodszy to chciał psić, tak 'una prziniosła mu w
śklonce wodi, jek un ta woda w'ipsiuł, to wpuściuł te pół psiszczonka w
śklonke. Tak jek 'ona 'obaczuła to pół psiszczonka w szklonce, to sobżie
pom'islała, to jest tan sam. Tak 'una posła po te drugie pół psieszczonka i
dotchła, to był całi. Tak niz te dwa sziostry prziszły, to 'un już z nio
siedzał 'obłapsiony, to z tego jadu wzieli posły sie oba poziesiły. Tak ten pan
prziszed do tego ślachcica i mózi: "Za jena dusza mam dwa".

Opowiedział E.Kurowski, wieś Pokrzywy, pow.Olsztyn 1949

hehe i... kiedy nie pomerli, to jeszcze żyjo. Napewno, bo to bajeczka jest,
koteczki. Tak nam się ona skończyła. Było napewno wesele i do tej pory młodzi
sobie żyją, miód gorący piją.
A teraz drogie dziadki szybciutko do łózeczek, myju, myju i cichutko, bo
Kopciuszek dziś idzie na bal zgubić swój pantofelek, a jutro bajeczka ostatnia.
Hej, uśmiechnijcie się , jeszcze zaśpiewamy:
aaa aaa były sobie kotki dwa
aaa kotki dwa , szaro-bure, szaro-bure tral la la
aaa aaa kotki sobie idą spać
aaa idą spać, kotki idą , kotki idą tral la la
ciiicho....

[rita100]

Wędrówka do Rosji
Obwędrował-em wszyskie zachodnie kraje i uważuł-em jesce na ostatku to ture
(podróż) na wschód zrobzić. Przis'ikował-em szie na wszistkie w'ipadki i złe i
dobre, aby mnie nic nie zdradziło. Przised-em do granicy, dokumenty, co mi
potrzebne były, w'ikupsił, dał potw'irdżicz' i juz moja wędrówka zaceła swój
pocątek. Dimbow'i kulas (kij) w ręku, p'incek na plecach i jade na mojim
sewskim kuniu w kerunku Moskwa (pani żie, co to sewski kuń). B'iło to zimowo
poro i cieżka moja wędrówka, bo pszirsze, com zauwaz'ił, co mi humór brało, to
nile i nile, zioska od zioski, nie tak jak na zachodzie, co mówio herbergi
(gospoda), co móg frisztik i obziad i ziecierzo zawsze w restauracji zjesz'cz'.
W ostatni kwaterze byłem na południe i zdawało m'i sie co do wjecora do drugi
zioski zduze. Ale guzik, już sie znierzka, a żioski ani żioski, cłożieka ani
złożieka. Sznieg na pu metra, a mróz na trzydżiesz'czi stopni. Co ja tu tera
ubogi wędrown'ik zacne ? W noc'i spać na dworzu to sz'niercz' gotowa. Bułem już
mocno zmęcon'i, ale trzeba wędrowacz' dal'i ... z tim pomyszl'inim równak
(jednak) ja muse kemś do jaki wzioski przyjść, i tak tu do mojego sceścia buło.
Ale sceście i niesceście i znowuj sceście. Ujrzałem niedaleko sz'watło i gnom
ostatnio mocó. Jest jedne zabudowanie, ale ino jedine jedno, w okenku sz'watło.
Pukam tam, nicht szie nie odziwa. Sztukam dal'i głusz'no i prose serdecnie. Za
dużem uproseniem w'itika szie głowa z tego wysokiego okienka i pita szie , co
ja chce. Prose ju, com jest wędrown'ik, co wędruje bez cali szwat i nauke
zbzieram, i cob'i m'i nocleg dała, bo me noc zaszła, a na dworżu nie moge
rownakci (jednak) umar'znąć. Óna kobżieta mocno zestrasowana, bo to b'iła
wdowa, chłopów tam juz nie b'iło. Pożiedziała mi, co tu juz duzo wędrusziów z
niłoszierdżia przyjeła, ale jo 'ino okradl'i, szkody narobżili i poszli dal'i.
Tak ja jo prosziuł jesce raz, co ja nie jestem taki bandyta, ino porządn'i
cłożiek, ja jo nie okradne.
Tak kazała m'i szilke pocekać i słucham, otwarża szie zapora od dżw'irzi.
Dżwerze szie otwarżajó i m'i móżi, co b'i wejsz'cz.
cdn
I tak drogie dzieciaczki 'wędruszek' znalazł nocleg i pójdzie spać, ale co
dalej się bedzie działo to jutro się dowiecie, bo działo się będzie oj, działo.
Stary niedźwiedź mocno śpi
Stary niedźwiedź mocno śpi
My się go boimy do łózka wskoczymy
Jak się zbudzi to nas zje - łaaa.....
Ale jest Tralala, nie bójcie się :)

[rita100]

Dżwerze szie otwarżajó i m'i móżi, co b'i wejsz'cz. Obejrzała me ze wszystkich
stron 'i m'i pożiedała: "Podjesz'cz dostaniecie u mnie i przespać sie możecie,
ale pod warunkiem, co oddaczie wszystkie wase ubranie. Trzeba sie
zazycherowacz' (zabezpieczyć) , cobysz'czie sobzie nic inego nie uważili. Pokój
maczie nagrżany, i tam szie wam nic nie stanie. Baczność na was dadzo esce dwa
ostre ps'i, cobyście zadn'ich głupotów nie robżili".

Wlas-em do tego mojego pokoju, ukłat-em szie spać na ten dużi psiec i spsie
sobzie spokojnie, bo co prawda ciepło b'iło, a te duze dwa ps'i tresowane na
ludzie lez'i sobzie w kąciku i obzerwujó mnie. B'iła moze jakaś dwonasta
godzina wiecór. Zac'iło mnie na onym psiecu pomału ts'iść, bo póki sie paliło w
psiecu b'iło ciepło, ale jak przestało szie palić. to mróz gotowy, a co ja
ubogi, nagi cłożiek zrobżie. Jek uz dal'i nie sło, bo me te zimno trzisło,
zaczułem sztukacz' , ale nic szie nie melduje, 'ino te psy zaceły warcyć na
mnie, ocani kręcić i uwazały juz 'ino na mnie buchnónć, co mam spokojnie
b'icz'. Co ja tu zrobzie ? rozm'iślam sobżie teraz.
Pob'inde dłuz'ij tu, to umar'zne do zarenka, a pognołb'im jakosz' to drogo
dal'i, moze casem niedaleko jes jakaś żieś, i tam inny poratunek znande. Takem
tez i zrobżiuł. Pomału s'ikuje szie na to uciecke. Psy juz warcó, a ja szie
zm'ikam ostrożnie z tego psieca do dż'werzi, te psy zawdi w 'ocach, buchne,
rozbżije te dżwerze, zam'ikam za sobo i jekósz' za sceściem nie zdózyły te ps'i
za mno w'ilecieć, bo juz b'i sie był ze mnó koniec stał. Zapore-m od drugiech
dźwierzi otworzył, 'im chcział prażie z proga skocyć, bo ja zauwaz'ił za sobó
tó gospodinie ti gospodarki z takem długem ostrim nozem, wyluk-em szie na
sz'niercz'. Uz tera koniec ze mnó, zdawało m'i szie. Ino myszle: ucziekaj i
ucziekaj !
Przypomn'inam, co tam ten naród w tych strónach mocno wyćw'icony w nozach
rżucaniu.

hehe, ucziekajcie , ucziekajcie dzieciaczki, bo nas wędruszek, też musi uciekać
i to nagusieńko od gospodyni. Pamietacie, że gospodyni kazała sie wędruszkowi
rozebrać do naga i on tak nago ucieka, bo nie miał ubrania. A my ubieramy
piżameczki i wskakujemy do łóżeczek. Nie zapomnijcie o ząbkach i lulu, bo jutro
czeka nas nowa przygoda. To jest ostatnia bajeczka jaką wam opowiadam i bardzo
sie cieszę , że zakończymy wędrówkę tak wesoło :)

[tralala33]

A ta bajeczka to od ilu lat dozwolona? Czy zakonczenie będzie po godzinie 22?
Lepiej już chyba oczy zamykać i spać! Dobrej nocy.

[rita100]

Dzieci uwielbiają takie bajeczki :) To jest najfajniejsza bajeczka, a ile
smiechu będzie :)

[tralala33]

Śniadanie zjem na kolację, a dobranockę przeczytam na dzień dobry. Muszę zmykać
do pracy - obiecałam wszystko dokończyć do poniedziałku, a jeszcze nawet nie
zaczęłam. Czy mozna pracować dwa dni non-stop? W poniedziałek dam znać :)

[rita100]

Przypomn'inam, co tam ten naród w tych strónach mocno wyćw'icony w nozach
rżucaniu. Tak i óna nie zdóz'iła mnie złapać: ino rzuciła za mno tim nozem i
trasziła mne w sam tiłek. Tak ja od bólu prszistał i ona prszisła dó mnie i
chcziała ten nóz wycziągnąć, ale o nescesz'czie ! ułamała ten grif (ostrze) i
wyciągneła ino pół noza, a ten kóniec tego noza, co ceze mnie przesed, został
tkszicz' do dżisia. A to rane w tile zamrożiuł-em i szie nie zagojiła i tez jes
otwarta do dzisia.
Teraz gnam nago, jak Pan Bóg stworżił dale, ale żioski ani żioski. Sznieg pu
kolana, mróz tnie i z'ibirskie zietri tno m'i w twarz, ale cóż ja slise,
jakesz' dzwunki za sobó. Obejrze sze, bo to jado sanec'ki za mnó w jednego
kónia. Dwa pan'i na nich i jedno pusto solanke (beczke) za sobo. Jek me
dogonili, prosziuł-em jich, cob'i me ze sobo wżieli. Troche b'ili wyrazone
(oburzone) przede mno, ale co zrobżicz'. "Sziadajczie tam na tiłek". Ale z'imno
tnie dalej i óni spoglundajó na mnie, 'i m'i mózili, coby w to solanke wleźć.
Tam mi bedzie ciepl'i, bo inego cego nie mogo mi dacz'.
Z radosz'czió wlas-em w tu solanke, b'ile m'i ciepli b'iło. Jak ja w tó solanke
wlaz, to un'i me deklem przikrili i go przimocowal'i tak, co ja w'ilesz'cz
nazad nie móg. Co to szie ma znac'ić, m'iśl'e sobzie, co on'i me deklem esce
przikrili. B'ilo tam w tich stronach mocno duze trszodi zilkow i nie jedno
furmanke, nie jednego kónia i cłozieka te żilki w tich sztepach napadli i
pozerli. I ludżie do tego przyszli, chto takó podróż robził, jak te pany ze
mnó, tem w'ilkom, jak jech napadl'i cósz' żywego zrżuczicz'. To te żilki szie
z tem bażil'i a furmanka w ten cas ucziekła. Tak i ze mno tu.
Chwilecke i słucham jakeś bręcenie, scekanie, w'icie. Napadła nas mocno duza
trzoda żilków. O tem zw'icaju ja ale nic nie ziedział. Ale te pan'i , jak te
żilki przilecziałi juz 'ino buchnąć na tego konia, tak te pany tó solanke ze
mnó jem zrzucziłi. Żilki do mnie, a pan'i w nogi.

hehe i my w nogi do swoich łóżeczek. Dziś zwalniam was od mycia ząbków,
szybciutko pod kołderki, a szybciutko, bo przyleci żilk i was zje ;))))
- Boicie się wilka złego ?
- Tak !
- Dlaczego ?
- Bo ma kły i nas zjeeeeee
Nie bójcie się krupeczki,
my nie z tej bajeczki.
Nas usypia Abra i Kadabra
śpijcie spokojnie - dobra :)noc

Dobranoc Tralala i miłej pracy :)

[rita100]

...tak te pany tó solanke ze mnó jem zrzucziłi. Żilki do mnie, a pan'i w nogi.
Ale nie mogli mi nic zrobżicz', bo solanka zamknięto, 'i nie mogli sie do mnie
dobracz', bo b'im miał uz wtedi szniercz' gotowó. Ale jednak me esce Pan Bóg
psed tim obroniuł. Z boku w ti becce od próp'i (korka) b'iła duza dzióra. Bez
to dure móg-em ws'isko obzerwować, a żilki buchały kole mnie. Tak ja tim koncem
nozem, co prszi mnie zostało, probował to diure pożiększyć, i dało m'i szie do
grubosz'czi około dziesięcziu centimetrów. Teraz-m nóg wszystko dobrze
żidżiecz', co szie ze mno robżi. Gulali me w rozmajite kerunk'i z tó beckó, bo
b'ili głodne i wuchałi kole ti duri. Culi cłożiece nieso. A ja sobżie m'iślał z
humorem juz po tim: niech wam na rażie przejdżie. W tim okamgnieniu zakręcził
szie żilk kole ti dziury, ten nożiększy, pewno ten prowadnik od ti cali
trzódi, dostał mu szie jego ogón w tu dziure. A ja w ti bece nie leniw'i,
sw'icił za ten ogón i prsziciągnoł go sobżie dobrze. Żilk szie zaczół
kręczicz', wicz', jamrowacz' (skowyczeć). Chciał ogón w'irwacz, ale ja trszimam
fest. Tak ten żilk jak z bólu wżioł w'iriwacz', wżioł gnacz', wżioł pędżicz',
ino szie sz'nik rożżiwał.

I co w'i m'iślita, moje m'iłe słuchace i gosz'czie, co sie stało ?

Oj,moi mili jak sie ciesze , że taką fajną bajeczkę przyszło mi pisać na nasze
końcowe spotkanie. Będziemy się jutro żegnać drogie dzieciaczki, ale teraz
gnajcie, pędzcie do łózeczek, bo jutro za zakończenie zrobimy sobie ucztę i
przyniosę ze sobą szampan (nie bójcie się rodzice) , szampan 'Picolo'.

[rita100]

I co w'i m'iślita, moje m'iłe słuchace i gosz'czie, co sie stało ? Ja buł esce
dwadziesz'czia minut prędze w Moskszie w tigo żilka, niz te pan'i na tich
sankach. Psziersze ci b'iło, żilka-m zabżil'i, skóre prszedał, za to ubranie
kupsziuł, ubrał szie i posed do tich panów, podżiękował jim za tu
przijemnosz'cz, co one mnie zrobżili.

Opowiedział G.Kipar, wieś Jabłonka, pow. Nidzica

Żegnam się dzieciaczki z Wami, wzniesiemy jeszcze wieczorny toaścik
szampankiem 'Picolo', wypijemy do dna i nie płaczmy, bo mieliśmy szczęście się
poznać w takiej ślicznej warmińsko-mazurskiej gwarze już zaniknionej.
dobranoc

[tralala33]

Fantazję to ten nasz wędrowniczek miał, a potem mówią, że w Moskwie wilki po
ulicach biegają, i to jeszcze z beczkami przyczepionymi do ogona. Ale my w to
nie wierzymy, bo to wszystko bajki. Dziękujemy Ricie, że je dla nas znalazła i
nam wielką przyjemność sprawiła. A teraz - szur, szur - bur, bur - i co w'i
m'iślita - co sie stało - na płytkę się wszystko zapisało, to sie eszce
wydrukuje i do poduszki poczyta. No jo!

[rita100]

Fajny ten wędrowniczek i fajnie opowiadał, tak z humorkiem :)
Tralala, czy zamieścić tez słowniczek ? Jest tych słówk trochę. Może się komuś
przydać.

[tralala33]

Jeśli tylko masz czas i siły, żeby spisać słowniczek - to na pewno warto!

[rita100]

Tak , jeszcze tylko słowniczek został do spisania i cała książka gotowa :)

[Gość: black]

rita, daj spokój.

[rita100]

"Śpieszmy się, słuchajmy opowieści ludu,
zanim on je zapomni, zanim będzie się rumienił z ich powodu i zanim jego
dziewicza poezja, wstydząc się swej nagości, okryje się zasłoną jak Ewa
wypędzona z raju."

Ch. Nodier
www.powiatgliwicki.pl/dokumenty.php?id=951&dzial=3341&PHPSESSID=6c450adae2b584c7cc17078cadab0944

To tak , gdyby sie link nie otworzył


Legendy, "godki", "bojki" przechowują to wszystko, co nie mieści się na kartach
akademickiej historii, a bez czego wiedza o naszych przodkach - ale także o nas
samych - byłaby zubożona i niepełna. Jest w nich magia z całą galerią
zadomowionych na danym terenie niesamowitych postaci, utrwalono w nich
specyficzny dla mieszkańców sposób okazywania emocji i ich poczucie humoru.
Dlatego postanowiśmy uzupełnić obraz powiatu gliwickiego o jego legendarną
spuściznę. Publikowane teksty są w większości plonem organizowanego przez
Starostwo Powiatowe w Gliwicach i Szkołę Podstawową nr 2 w Knurowie IV Konkursu
Wiedzy o Powiecie Gliwickim, adresowanego do uczniów ostatnich klas szkół
podstawowych.

Jeżeli znają Państwo dotyczącą terenu powiatu legendę nie publikowaną jeszcze
na naszej stronie - prosimy o przesłanie jej tekstu pod adres
[e-mail]

Ocalmy wspólnie legendarno-baśniowe dziedzictwo naszej małej ojczyzny.


PŁAWNIOWICE - Dzwony zapadniętego kościoła

TOSZEK - Wierny pies

TOSZEK - Biała Dama

TOSZEK - Złota kaczka

CHUDÓW - Zakonnica, która uciekła z klasztoru

STANICA (GMINA PILCHOWICE) - Cudowne źródełko

ŻERNICA (Gmina PILCHOWICE) - Zaginiony dzwon

PILCHOWICE - Żabi dół

PILCHOWICE - O Pilchu

PILCHOWICE - Herb Pilchowic

SOŚNICOWICE - O powstaniu Sośnicowic

CHECHŁO (GMINA RUDZINIEC) - Występna dziewczyna

CHECHŁO (GMINA RUDZINIEC) - Rak

RUDZINIEC - Legenda o zapadniętej karczmie

RUDZINIEC - Legenda dotycząca powstania miejscowości

RUDZINIEC - Jak to krowom w Rudzińcu wymionczka zamarzły (godka)

TACISZÓW - Historia zaklęta w kamień

KNURÓW - Bojka ło muzykalnym dioble

[rita100]

MOJO SYBILLA
Pamniantom jek am sia jekoś tak w mercu, abo to łuż buło w aprylu pod zieczór z
Matyldó na łowka pod chałupó łusiedli. Na pogodka. Jom jek zawdy buł rod co
znowój dziónek noma fejn na robocie zlecioł, choc to pozietrze w ta ziosna buło
sprowdy szpetne. Ale Matylda jekości markotno kele mnie sia łusiadła. Zarom
pomniarkowoł. Do godki ji nie buło, tlo co siułka ćmakała po swojamu. Zawdy tak
ćmako i gamby nie roztworzy jek jó co tropsi.

Po pu godzinie jek łuż mi w dupa zimno buło im stracha mnioł co zilka dostona
mózia: gez cia dzisioj pod kitlami łukójsiuł, abo sprowdy mosz jeke stropsianie?

Wejrzała mi w ślypsie i poziedała: nieszczajścio latoś Klyjmansku bandziewam
mnieli aż za gwołt. Po żywam to zidza.
Ale nie klep kobziyto, mózia. Żywe zdrowe, kokoszy jojka niosó jek szolóne co
razu macać nie brukujesz, a i lis tyż tlo tyle pożer siuła mnioł, a świnia sia
łoprosiuła i wszystke prosioczki wyżyli.

Źle bandzie ci mózia Klyjmens! Prazie kokoszy jekeś posztrysowane w ta ziosna,
tlo jena kluka mi sia łusiadła. I koty sia razu marcować nie chcó. Łoboczysz,
łoboczysz! -No zjadoziuła ma com aż cygaryta zakurzyć musioł!

Jo mom sobzie dobro lołna popsować tlo bez to co kotom sia marcować nie chce? A
tam kokoszom co sia porobziuło? Za gwołt w tan tylewizór dulczysz iś łuż bez to
cołkam łogupsiała. Jidź łonój lepsi pociyż zmózić, a nie mi sia tu w jeka
Sybilla zaboziosz! Zdrozio ci nie brok, ranta yś prazie dostała, zryć co mowam,
a ło reszta jek zawdy sia Pon Bóg zorgować bandzie.

Dzisioj tero am sia z cygarytó i śćklonkó zimny maślonki przed cható łusiod
som, bo Matylda do Bazylowy Weróniji polazła psiyrogi z jegodami warzyć i tak
mi sia prazie Matyldzine godanie w aprylu spomniało. Rod nie rod poziedać musza
co Matylda w ta ziosna pewno i recht mniała. Łosranie sprowdy noma latoś
jidzie. Noprzód nolepszy człoziek na ty ziamni, śwanty łuż za życio, papsiyż
pomer. Te Arabery nie tlo łu siebzie ale i w Ojrópsie ludzi za nic zabzijajó.
Taki gorónc i tak sucho jek latoś downom łuż ni mnieli. Jek tak dali bandzie to
tlo plewy żniwować bandziam, a na jesiań kartofle jek jegody wykopsiewam. Jek
Pon Bóg za tydziań nie pokropsi, to mlyko krowom w cyckach wyschnie.

Bazyl łuż prazie bez tydziań z łoża wylyźć nie chce bo mózi co mu rozum łuż
cołkam wysech. Tlo tam politykrom psiorun tan gorónc nie wadzi. Łóni prazie
pewno bez tan gorónc noju za nygrów majó. Robzió z noma co chcó w tam sejmnie.
Jom doputónd do polityki żodny interesy ni mnioł, ale jek tak dali noju
łogupsiać bandó to sia za ta polityka wezna! I psiyrsze co zrobzia to coby tan
polski cyrkus, abo jek łóni mózió sejm nie buł na łulicy Wiejski. Niech jó
sobzie na Mniejsko przeflancujó. Bo na wsi takych machlorzy i gupków razu nie
łoddo!

- Musza ło tam z mojó Sybilló pogodać jek z psiyrogami nazod przydzie.




No to do potam.


stropsianie - strapienie
żywe - tu zwierzęta w gospodarstwie
kluka - kwoka
zjadoziuła ma - zdenerwowała mnie
łoboczysz - zobaczysz
dobro lołna - dobry humor, samopoczucie
zorgować -postarać
nie wadzi - nie przeszkadza
za nygrów - za murzynów
machlorz -kłamca, oszust
nie łoddo - nie ma, nie znajdziesz

www.olsztyn-pamiatki.pl/?m=page&s=v9tl8cszko11akvmqacytc0x1a6ss53b&id=4455

[rita100]

O Warmio moja...?

Kedajś po wojnie rzóndzili noma take co jych do noju w torbach z Warszawy
przyzieźli i łóni noma zakazuwali po naszamu godać, bo mózili co to nie je po
polskamu. Tero mniało być jenaczy, ale bogać tam. Pewno sia eszcze taki jedan
łostoł przygupsi abo stare znowój rzóndzić chce. Bez Śwanta am w gazycie wycytoł
co sia takamu jenamu nimkoziu łuzidziało nasz psiankno warnijsko spsiywnio
przejenaczyć. Aż ma strzójsło. Sióng am gazyta pod pacha im chućko polecioł z
nió do szołtysa. Bazyl aż gamba roztworzuł i mózi: ziysz Klyjmens jekbyś z tam
do mnie psiyrszygo apryla przyszed to bym sia sprowdy łuśnioł, ale tero? To ło
czam do psioruna morowygo mowam tero spsiywać! Jó mózia, mosz prowda Bazyl. Nie
ziam tlo co tamu gupkoziu w ty spsiywni nie w smaka. Toc muzyka napsisoł
człoziek co w Wotamborku na śwat przyszed i je nosz, z Warniji. Cołan noród go
zno. A to łoczam sia w ty spsiywni spsiywo je tyż psiankne. To tero dzieciuki
bandu brukowali znowój czygo nowygo sia łuczyć? I ło czam? Mowam w tam naszam
warnijskam hymnie spsiywać co w Łolstynie jek byś chcioł co zezryć to do
Mekdónolda, abo byle co kupsić to nolepsi w Ryjalu? Tedy łuradzilim z Bazylam co
zrobziwam taki kómityt no tych co chcó coby ło dwanosty z rotusza łuż zawdy buło
słuchać "O Warnijo mojo mniło". I kożdan coby chcioł coby łuż na zawdy tak sia
łostało, mo do gazyty psisać do Klyjmensa. A jek gwołt takych bandzie, to pewno
i ta torba nojdziewam esczcze, zapakujewam w nió tego zomniona i łodeślewam
nazod do Warszawy jek mu Warnijo nie je mniło.

Edward Cyfus, Po naszamu. Gawędy warmińskie, Audio-Soft, Olsztyn 2000, s. 153.

[Gość: A.]

Rito i Tralalo & co ! jestescie cudowni!!! jak milo ze ktos sie jeszcze Warmia
interesuje i wie na jej temat tak wiele!!! obiecuje po sesji sie uaktywnic!!
sciskam!!!

[rita100]

A - czekaj teraz na gawędy, tez wspaniała uczta :)

[tralala33]

O, jak będą gawędy, to jakoś przetrwamy tą zimę - po prostu usiądziemy przy
ciepłym piecu i wsłuchamy się w piękną gwarę :) i tak do wiosny!

[rita100]

Czekam na perzesyłke Gajowego i bedziemy gawędzić :)

[tralala33]

Acha, a mozna coś wtrącić do wątku o kuchni warmińskiej?

[Gość: gajowy]

serdecznie zapraszam ... :)

[rita100]

To teraz zaczekamy , aż zagości w wątku Edwrd Cyfus :)
Taka jestem ciekawa tych gawęd.

A tu wyszukałam coś , niestety sląskiego - gawęda.
Kiedy my się doczekamy takich gwar warmińskich ?

schlesien.nwgw.de/m/Pogodoomy_po_naszymu/Aniela_Langer.mp3

[rita100]

amtman - urzędnik, z niem. Amtmann
ancug - ubranie z nim. Anzug
ani - jakby
ankor - gniew
ażam - ażeśmy

bacherek - kielich, z niem. Becher
baka - policzek, z niem. Backe
bałek - bal
banof - dworzec kolejowy, z niem. Bahnhof
bańczyć - brzęczeć
bełk - brzuch
bot - but
bota - łódz, z niem. Boot
brukować - potrzebować, z niem. brauchen
brutka, brutkan - panna młoda, pan młody, z niem.Braut
bukać - pukać, brzęczeć
buksy - spodnie, z niem. Buxen
burdać - hałasować (od burda)
bziadować - biedować

cajtunek - bazeta, z niem. Zeitung
chezy - budynki
chizo - chyżo, szybko
cholać - ciagnąć, przyciągnąć z niem. holen
chtóry jaki - niejeden
chućko - szybko
cołta - bułka
co odda - co jest, z niem. es gibt
cug - pociąg, z niem.Zug
czaroj - czarodziej (czaraj)
cziarzyć - czarować (czarzyć)

deka - przykrycie, z niem. Decke
dekowany - nakryty, z niem. decken
dekówka - dachówka, z niem. Decke
dęceć - dudnić
dicht - zupełnie, z niem. dicht
do doczinku mieć - mieć do czynienie
domożny - zamożny, bogaty
dośwaccyć - doświadczyć, z znaczeniu: sprawdzić
dracha, drache - smok, z niem. Drache
draszować - młócić, z niem. draschen
dura - dziura
durnoć - popchnąć
durować - trwać, z niem. dauern
dyle - podłoga, z niem. Diele
dyndatysta - dentysta
dziewczok - dziewczyna (dziewczak)

fana - chorągiew, z niem. Fahne
faska - beczka, z niem. Fass
fatko - szybko (chwatko)
fejfka - fajka, z niem.Pfeife
fejn - ładny, z niem. fein
fernichtować - zniszczyć, z niem. vernichten
fertyk - gotowy, z niem. fertig
festmetr - metr sześcienny
flindze, flince - placki kartoflane, z niem. Plins
fodrować - żądać, z niem.fordern
folwerk - wóz, z niem. Fuhrwerk
frajmajer - wolnomularz, z niem. Freimaurer
frajnejr - baron, z niem. Freiherr
frej - wolno, z niem. frei
frisztik - śniadanie, z niem. Fruhstuck
frojnd - przyjaciel, z niem.Freund
furać - fruwać
furanka - firanka
furwerk - wóz, z niem. Fuhrwerk
futer - pożywienie, z niem.Futter
futrować - karmić, z niem. futtern

gbur - gospodarz, z niem. Gebauer
gewer - strzelba, z niem. Gewehr
glomzda - twaróg, gotowany ser
gloska - szklanka, z niem. Glas
głupsić - ogłupiać
głuszno - głośno
grędo - prędko
grusek - dziadek, z niem. Grossvater
gruska - babka, z niem. Grossmuter
grzmota - burza
gwałcić - domagać się gwałtownie
gwołt - gwałt, dużo , wiele, z niem. Gewalt

hastih - gwałtownie, z niem. hastig
herberga - gospoda, z niem. Herberge
hierszaft - państwo, z niem. Herrschaft

izbetna - pokojówka

jadozić się - gniewać się
jajta - polowanie, z niem. Jagd
jamrować - skowyczeć, z niem. jammern
jedno stare - w tym samym wieku
jeger - myśliwy, z niem. Jager
jeglaska - świerk lub jodła
jochta - polowanie, z niem. Jagd
jojczeć - narzekać
jopek - mizerak, marny

kadyk - jałowiec
kamlować - gręplować, targać, szarpać
kamrat - kolega, z niem. Kamerad
kanienica - kupa kamieni
kapkować - kpić
kapka - czapeczka , kapturek, z niem. Kappe
karbacz, korbacz - bat, z niem. Karbatsche
kary - taczki, z niem. Karren
kasta - skrzynia, z niem. Kasten
kełfować - walczyć, z niem. kampfen
kesel - kościół, z niem. Kessel
keta - łańcuch, z niem. Kette
kiedajsy - dawniejszy (kiedajszy)
kiedyjści - dawniej, kiedyś
kieni - gdzie
kiernoz - wieprz
kiersz - kierz, krzak
kila - kilka
kiziok - źrebak
klebanijo - plebania lub parafia
klejd - ubranie, z niem. Kleid
klonkry - pażdzierze lub najgorszy gatunek włókna lnianego, z niem.
Klunker
kłoda - beczka
kołko - kołowrotek (kółko)
koszla - noga (pogardliwie)
kotlak - kotlarz
krszyzować się - krzyżować się, żegnać się
kruzowaty - mający kręcone włosy, z niem. kraus
krzeczeć - kwitnąć
krziżówki - rozstajne drogi
kuchy - ciastka, z niem. Kuchen
kuczer - furman, z niem. Kutscher
kulos - kij, laska
kunstflinta - kunsztowna, precyzyjna strzelba

lepa - warga, z niem.Lippe
licho - prawie, zaledwie
lodowanie - ładowanie, nabijanie, z niem. laden

łuszina - łysina
machadło - skrzydło
machlorz - oszust , z niem. Makler
majętkarz - właściciel majątku
malon - dynia
manower - manewry, z niem. Manover
mark - rynek, targ, z niem. Markt
minomalnie - minimalnie
muza - gęsta zupa z ,leka i mąki, z niem. Mus

na inslu - na wyspie, z niem. Insel
nak - jednak
nakuczyć się - sprzykrzyć się, dokuczyć
na rodzini - w ojczyźnie
na sewskim kuniu - pieszo
na szybzie - przy oknie
nospa - wsypa (worek)

[rita100]

oblagrowany - okopany w obozie, z niem. Lager
obleka, obleta - ubranie
obleść - oblec, ubrać się
obora - podwórze
obsilony - posilony, nakarmiony
obzorgować - pilnować, troszczyć się, z niem.besorgen
oddaw - ślub
odedrżeć (on odder) - otworzył siłą
odziega - odzież
okanice - okiennice
okoliczność - tu objętość ciała
otrzeć (on oter) - obtarł, pogłaskał
owat (owatoma) - owad (owadami)
osiera - ofiara (kompania, procesja)

pach - smoła, z niem. Pech
pachółek - pachołek, parobek
palić (paluły) - palić (palili)
patrzidło - teleskop
peda - noga
piczia - gruba skarpeta
pincek - pęczek, węzełek
plince - placki kartoflane, z niem. Plinse
podpołudnik - podobiadek
pomknąć - połknąć
pomozka - masło
porowa - parów, wąwóz
posiadło - posiadłość
potek, patek - ojciec chrzestny, z niem. Pate
pozbość - tu w znaczeniu: spostrzec
prazie - prawie (właśnie)
princ - książę, z niem. Prinz
princesa - kziężniczka, z niem. Prinzessin
poturać - wskórać
pozieduwać - opowiadać (powiadywać)
prędkiem - wkrótce
pozioranek - poranek
prowadnik - przewodnik
prowóz - powróz
própa - korek, z niem. Pfropf
przecknąć - obudzić sie
przepoziastka - przypowieść, legenda
przieproska - zaklęcie
przymówić - przyrzec
psiańć lat b'iły rom - pięć lat przeszło
psieconka - pieczeń
psiskałka - piszczałka (piskałka)
psilować - pilnować
psiłka - piłka, pilnik
psiszczenek - pierścionek
psiury - pióra, pierze
puchać - wąchać

razu - z ranu, z poczatku, nagle
rącza - zręczna, pracowita
rejby - zmówiny, z niem. reiben
rejtować - jechać konno, z niem.reiten
rejzetasze - torba podrózna, z niem.
reza - droga, z niem. Reise
rezirunek - rząd, z niem. Regierung
richticzny - właściwy, z niem. richtig
robactwo - drób
rogac - grządziel od pługa (rogacz)
rondel - klomb
rozmajane - rozmawianie, rozmowa
rozwerk - kierat, z niem. Rosswerk
równok - jednak (równak)
rumować - usunąć się, z niem. raumen
rusok - nóz kuchenny (rusak)

scyrny - szczery (tu: gęsty las)
sentopesz - nietoperz
sewiec - zdjąć, zewlec
sfurnąć - zfrunąć, zeskoczyć
sklep - piwnica, loch
sklesić - sklecić
skrzwieć się - skrzywić się, tu: schylić się
silić się - schylić się
siuła - siła, wiele
słunie - słońce
solanka - beczka
sprawować się - dziać się
spryfować - przeegzaminować, wypróbować, z nim.prufen
stajać - stawiać
statek - naczynie, przedmiot
sterać - stracić
sternkuker - astronom, z niem. Sterngucker
stonia - stajnia (stania)
stinąć - zdjąć
strefy - pończochy, z niem. Strumpfe
strszyny - trzciny
sujsiek - sąsiek, zapole
sundowe - sędziowie
szczep - drzewo owocowe
szenkować - sprzedawać, z niem. schenken
sziągnąć - sięgnąć (tu: wystarczyć)
szifa (na szisze) - statek (na statku) z niem.Schiff)
szimpować - wymyślać, z niem. schimpfen
szlos - zamek, z niem.Schloss
szluchta - wąóz, z niem. Schlucht
szluss - koniec, z niem. Schluss
sznaps - wódka, z niem. Schnaps
sznoptuch - chusteczka, z niem. Schnaubtuch
szorc - fartuch, z niem. Schurze
szos - strzał, z niem. Schuss
szpigel - lustro, z niem. Spigel
szpukować - straszyć, z niem. es spukt
szrubsztak - imadło
sztrymy - cios, z niem. Strieme
szudzić - szydzić, złorzeczyć
szurek - mały chłopiec, z niem. Schurke
szwadomy - świadomy, znajomy
swiatować - żyć ze sobą
szwieckie - szwedzkie
śmat - dużo, gromada
śniotana śmietana

taska - filiżanka, z niem. Tasse
tej - wtedy
terać - niszczyć , tracić
tlo - tylko
tkszicz - tkwić
toler - talar
torfak - dół po wykopanym torfie
trącać się - błąkać się
trapnąć - spotkać, z niem. treffen
trepy - schody, z niem. Treppe
trępnąć - tupnąć
tro - teraz
tubakiera - tabakiera
tura - podróż

ukazka - znak, wskazówka
ultorz - ołtarz
uplazgany - umazany
upozażyć - uposażyć , zaopatrzyć się
usperować - oszczędzić, z niem. sparen
utrapsiony - utrapiony, tu: opętany przez diabła
użiojzać - uwiązać

wachować - czuwać, z niem. wachen
wanka - wanna
wart - strażnik, z niem. Warter
wemborek - wiadro
w'ichodzka - przechadzka
wika - wyka
winsze - życzenia, z niem. Wunsch
wpyrnąć - wtargnąć
wybażiać - wybawiać
wydać znaczenie - rozporządzić, wydać rozkaz
wydłabzić - wycisnąć
wylozować - zwolnić, z niem. losmachen
wymanić - wyłudzić
wyraszić się - przestraszyć się, z niem.uberraschen
wyrazony - przerażony
wywodzić - płakać, narzekać

zaal - sala , salon, z niem. Saal
zaboczyć - zapominać (zabaczyć)
zaboziać - zabawiać , zajmować się
zaburzyć się - rozgniewać się
zacarzuny - zaczarowany (zaczarzony)
zacha - sprawa, rzecz, z niem. Sache
zadowka - zadawanie obroku
zaga - piła, z niem. Sage
zagodiwka - anegdotka
zająć się - wprowadzić się
zak - worek, z niem. Sack
zaketowany - zamkniety, z niem. Katte
zakloprować - zastukać, z niem. klopfen
zaklinuć - przykazać
zakluczować - zamknąć na klucz
zarenek - świt (zaraznek)
zaruchnić - poruszyć
zazycherować się - zabezpieczyć się, z niem.siechernsich
zduzić - zdążyć, nadążyć
zdychać - umierać-o ludziach, bez odcienia pogardliwego
zestrzyc - spostrzec
zewlec się - rozbierać się
zgniły - leniwy, z niem. faul
zhrżasnąć się - przerazić się
ziertel - ćwiartka, z niem. Viertel
zierzchouszek - wierzchołek
zietrz - wiatr
zionek - wianek
ziść - wieść
zoka - skarpetka, z niem. Socke
zorgować - troszczyć się, z niem. besorgen
zredzić - dać radę
zupun - zump tj. bagno, z niem. Sumpf
żark - trumna, z niem. Sarg
żegawka - pokrzywa
żigła - igła
żujzać - wiązać, tu: ofiarować coś w podarunku

[rita100]

Tralala i inni czytelnicy, kończymy bajanie na ekranie, ale nie kończymy
rozmawiać w gwarze. Przed nam będą gawędy Cyfusa. Najwyższy czas by one ujrzały
światło dzienne , byśmy mogli poznać mowę prawdziwych Warmiaków.
Z tego względu zalożę nowy wątek i zapraszam do dyskusji.

Pozdrawiam wszystkie warmińskie dzieciaczki, bo po przeczytaniu tylu bajeczek
jesteście już prawdziwymi Warmiakami :)

[tralala33]

No to dzieci - wszystkie razem i głośno - d z i ę k u j e m y R i t o :))))

[rita100]

:)

[tralala33]

Z mozołem, ale jakoś udało mi się wygrzebać i wypchnąć na górę ten wątek - może
na dobry początek podforum nada się bez większych 'obróbek'?

[rita100]

To chyba w calości weźmiemy - to jest cała ksiązka. Tu chyba nic już dodac i
nic ując , ale gwarę mazurską to tu mamy w calości chyba.
Dziś forum jest zaatakowane i chyba nikt nas nie przebije ;))))

Tralala, teraz Redakcja nasza będzie negocjować z Administracją z Warszawie i
może to jednak potrwać , ale przy dobrej woli to kto wie :)

[tralala33]

No właśnie - tego rozdzielać nie warto, bo to przecież cała książka. Sęk w tym,
ze tu i mazurskie bajki, i warmińskie, i nawet z Powiśla (Sztum). Może tylko
trzeba będzie to pozaznaczac?

Będziemy czekać cierpliwie, a jakby co to mamy jeszcze 'zarchiwizowane' czary-
mary' do pomocy. Dobrej nocy życza nam Abra i Kadabra.

[rita100]

Dobranoc Tralala, ale nas czeka praca porzadkowa, ale spokojnie pomalutku sobie
ułozymy. Będzie jak w Banku tylko nie wiem czy ten Balcerowicz ma odejśc czy
nie ? ;)))

Dobrej nocki Abra i Kadabra
od mojej Amelki :)