Lusia Bronstein - Żydówka z Tarnowa

[wikel]

Witam. Na stronie www.kirkuty.xip.pl w dziale
Cmentarz żydowski w Warszawie przy ul. Okopowej (
www.kirkuty.xip.pl/warszawa.html ) jest zdjęcie Pomnika Pamięci
Dzieci - Ofiar Holocaustu. W pomnik wtopiono przedwojenne zdjęcia żydowskich
dzieci. Zupełnie przypadkiem udało mi się ustalić tożsamość ślicznej
dziewczynki z jednego ze zdjęć ( www.kirkuty.xip.pl/wawa3.html ). Wiem, że
dziewczynka nazywała się Lusia Bronstein i była córką właściciela zakładu
fotograficznego w Tarnowie przy ul. Krakowskiej. Mam pytanie - czy ktoś z Was
wie więcej o jej wojennych losach? Jej tożsamość ustaliłem dzięki stronie
Wiesenthala, więc może też ktoś gdzieś zapisał jej historię. Dodam, że o jej
ojcu Chaskielu Bronsteinie wspomina Paweł Huelle w swoim opowiadaniu
pt "Mercedes Benz"

[wikel]

Dla ułatwienia podaję aktywny link do zdjęcia:
www.kirkuty.xip.pl/wawa3.html

[lemuriza]

Czytałam "Mercedes Benz" ( to książka nie opowiadanie).
Czytałam dośc dawno, ale z tego co pamiętam to ten fotograf zginął w Buczynie w
Zbylitowskiej Górze. Tam jest cmenatrz zydowski.
Myślę, że więcej na temat dziewcyznki mógłbyś się dowiedzieć od tarnowskich
historyków Antoniego Sypka albo Adama Bartosza ( on jest spcjalistą od spraw
żydowskich).Wejdź na stronę Muzeum Okręgowego w Tarnowie tam na pewno bedzie
kontakt do Pana Bartosza.

[wikel]

Witam, dzięki za sugestię. Do p. Bartosza maila wysłałem jeszcze wczoraj.

[kuczman]

A mozesz powiedziec czemu Cie nurtuje Cie zglebienie tej odleglej historii
jednej dziewczynki?

[wikel]

A dlaczego zadajesz to pytanie?

Co do mnie.... Cóż, jedni zbierają znaczki, a innych interesuje historia. Takie
hobby. Mam sentyment do tego zdjęcia. Dodam, że dzięki zaangażowaniu kilku osób
o losach Bronsteinów wiemy coraz więcej, a kilku publicystów już ostrzy sobie
pióra.

[kuczman]

Piszesz: "sliczna", "Lusia"... strasznie to ckliwie brzmi.
Osobiscie mysle ze to jedna z tysiecy, ktorej tragedia niczym sie nie
wyrozniala aby dociekac jej szczegolow.
No chyba ze dlatego, ze "sliczna".

[lemuriza]

Dalczego zaraz "ckliwie"?
Była sliczną dziewczynką.
Zdjęcie zwróciło jego uwagę. Postanowił się dowiedzieć więcej.
Ma w sobie pasję.
Niektóre pasje innych ludzi może dla nas są niezrozumiałe, ale przecież to nie
znaczy że mamy ich nie szanować.

[teklat]

Hmmm.... jedni zachwycają się dzieckiem zaginionym w wojennej zawierusze, zadają
sobie pytanie - co się z tym dzieckiem stało, kim byli jego bliscy, czy
przezyli, jak ułożyły się ich losy...

A inni ogladają sobie golutkie panienki i mówią, że śliczne...

P.S. Bardzo jestem ciekawa, czego uda Ci się dowiedzieć o tej żydowskiej
dziewczynce. Opowiesz nam coś więcej o niej?

[teklat]

I nie dlatego docieka się, że śliczna, tylko może dlatego, że każde zdjęcie
opowiada czyjąś historię. W wymiarze ludzkim nie ma zbiorowych tragedii. Każdy
swoje życie przeżywa sam.

[lemuriza]

Brawo Teklo

[wikel]

W odpowiedzi na : "P.S. Bardzo jestem ciekawa, czego uda Ci się dowiedzieć o
tej żydowskiej dziewczynce. Opowiesz nam coś więcej o niej?"

Wiem coraz więcej, głównie dzięki bezinteresownej pomocy p. Marii (nie wiem,
czy chciałaby abym podawał publicznie jej nazwisko) z Tarnowa oraz p. Pawła
Huelle (który w swej książce Mercedes Benz pisze o ojcu Lusi). Mam już
archiwalne zdjęcia ojca Lusi (Chaskiela Bronsteina), jego sklepu Fotografika w
Tarnowie przy ul. Krakowskiej 4, mam też trochę informacji o losach rodziny
Bronsteinów. Myślę, że niedługo siądę do komputera i opiszę efekty poszukiwań.
Mam sygnały, że sprawą interesują się dziennikarze, więc może kiedyś
przeczytacie jakiś artykuł. Dodam, że w tropienie śladów rodziny Bronsteinów
zaanagażowało się kilka osób, nie pytając o powody moich poszukiwań.

[kuczman]

Woda na mlyn...
Ja bym sie wolal zajac tropieniem losow mordercy polakow ktory ukrywa sie w
Izraelu a nasze panstwo wciaz placi mu 5000pln miesiecznie renty, ktora jego
syn mieszkajacy w Polsce rozporzadza sie bez zadnych wyzutow sumienia.
Gazeta ostatnio podawala te newsy.

[lemuriza]

Dlaczego się nie zajmiesz, skoro to takie ciekawe?
Mam nadzieję, ze autor wątku zawita kiedyś do Tarnowa.
Cmentarz Buczyna, gdzie pochowano 10 tys. Zydów, którzy w tymże lesie zostali
zamordowani ( m.inn. ojciec Lusi), to niezwykłe miejsce. Jest nieco zaniedbany,
ale robi wrażenie.

Paweł Huelle o ojcu Lusi w książce Mercedes Benz

[wikel]

pojechałwięc rowerem do Tarnowa, by kupić u pana Bronsteina papier i filmy
Gevaerta, alezakład był już zamknięty, tylko na zapleczu ktoś jeszcze kręcił
się po cichu, dziadekwszedł więc w podwórko i zastukał delikatnie trzy razy —
inżynierze —ucieszył się pan Chaskiel — słyszałem, że aresztowali pana we
Lwowie Sowieci,więc to nieprawda — podał gościowi krzesło — tym razem
odpowiedziałdziadek—wykpiłem się tylko samochodem, a do następnego już nie
czekałem,wróciłem tutaj — tutaj nie lepiej — pan Chaskiel wskazał na swoją
opaskę zgwiazdą — zamykam zakład i wyjeżdżam do Argentyny — do Argentyny —
zdziwił się dziadek—w jaki sposób? — Niech pan nie pyta, w jaki, niech pansię
modli, żebym mógł tam sprowadzić rodzinę, ten paszport kupiłem na dwa
tygodnieprzed wybuchem wojny, ale jest tylko na mnie, a oni muszą iść do getta,
zabrali nammieszkanie, pan nawet nie wie, jakie musiałem dać łapówki w naszej
gminie, żebyzapewnić im choć pokój z kuchnią, no ale jakoś przeczekają, pana to
przynajmniej zfabryki nie wyrzucą, proszę, niech pan to weźmie ode mnie na
pamiątkę — i panChaskiel Bronstein wręczył dziadkowi kilka pudełek
fotograficznego papieru ikilkanaście rolek filmu Gevaerta, a kiedy mimo
wszystko chciał zapłacić, fotografżachnął się i stwierdził, że od najlepszego
klienta w mieście, który nawet wówczas,kiedy endecy nasmarowali na jego szybie
napis — nie idź do żyda —ostentacyjnie zatrzymywał swojego Mercedesa przed jego
zakładem i wchodził do środka,kupując znacznie więcej, niż potrzebuje, że od
takiego klienta nie będzie teraz brałpieniędzy; dziadek, już na odchodnym,
kiedy serdecznie się pożegnali, powiedziałjeszcze tylko — wie pan, ja już nie
chodzę do fabryki, niech sobie Niemcy radząsami — i wyszedł na podwórko, ale
roweru nie było, ktoś najzwyczajniej go ukradłi dziadek szedł ulicą Krakowską w
dół, mijając patrole niemieckiej żandarmerii, izastanawiał się, co będzie dalej,

i jeszcze Paweł Huelle o Bronsteinach...

[wikel]

słoneczne pikniki nad Dunajcem, narty w Truskawcu czy pogoń za balonowym lisem
skończyły się w mojej wersji rekwizycją i trzycyfrowym numerem dziadka Karola,
skończyły się straszną śmiercią rodziny pana Chaskiela Bronsteina w masowym
dole śmierci pod Buczyną

fragment maila od p. Pawła Huelle

[wikel]

Pan Bronstein miał na imię Chaskiel. W roku 1939 wyjechał z Tarnowa
> do Argentyny, mając już paszport tego kraju - kupiony. Pojechał tam,
> żeby zdobyć paszporty argentyńskie dla pozostałej rodziny - żony i
> chyba trojga dzieci. Wszyscy zginęli. (...) Pan Chaskiel
> był półortodoksą, marzył o asymilacji, której - rzecz jasna -
> historia tak polska jak niemiecka - mu odmówiła.Przesyłam Ci skan
> oryginalnej koperty z jego zakładu. Ironia dziejów spowodowała, że
> moje spotkanie z czytelnikami Mercedesa w Tarnowie
> odbyło się przy tej samej ulicy i pod tym samym numerem, który
> widnieje na reklamówce pana Chaskiela. Był i jest to rodzaj pasażu w
> kamienicy - część tej powierzchni zajmuje teraz Biblioteka
> Publiczna.

Fragment maila z Muzeum w Tarnowie

[wikel]

Wspomniany w państwa liście Cheskiel Bronstein był właścicielem sklepu
"Fotografika" w Pasażu Tertila w Tarnowie, oraz jednym z sygnatariuszy
porozumienia, które doprowadziło do powstania Tarnowskiego Towarzystwa
Miłośników Fotografii.

p. W. Ryś o zagładzie tarnowskich Żydów

[wikel]

Pierwszy transport więźniów do Oświęcimia nastąpił z Tarnowa 14 czerwca 1940 r.
Mieli oni numery od 31 do bodajże 2458. (Pierwsze 30 numerów, to była niemiecka
obsługa obozu; z owej grupy ponad 2 000 więźniów przeżyło około 200, zaś do
dziś żyje nie więcej niż 20 osób.)

Ten transport jest upamiętniony "pomnikiem pierwszego transportu", o którym wie
nawet młodzież, a ze starszych większość może na to miejsce zaprowadzić. W
kolejne rocznice składane są tu wieńce, palą się znicze. W roku 2000 z powagą
obchodzono okrągłą rocznicę. I z tego faktu, na swój sposób jestem dumny, i za
to szanuję Tarnowian. (Nie jestem w Tarnowie urodzony.)

Samo wspomnienie, najkrótsze nawet, innej tragedii jest jeszcze większym
koszmarem.

Na ślady tej tragedii natrafiłem samodzielnie, nie kierowany folderem czy
słowną zachętą. Dostrzegłem, na jednej z rodzinnych majówek w buczynie za
miastem, "maleńki epizod" tego, co się w czasach niemieckiej okupacji dokonało
na tarnowskiej ziemi. Maleńki, gdyż maleńkich żydowskich dzieci dotyczył.

Tam ujrzeliśmy kwatery wydłużonych czworoboków, ogrodzone, oznaczone. Trzy z
nich, ogrodzone metalowymi listwami pomalowanymi na niebiesko, kryją szczątki
ludności żydowskiej, Pozostałe są biało ogrodzone, a leżą w nich Polacy, m. in.
Cyganie i chłopi z Podhala. Nieco wyżej, na lesistym wzgórzu stoi pomnik
z "Grunwaldzkimi Mieczami". Takie zabezpieczenie i upamiętnięnie dokonane
zostało przez komitet żydowski w Tarnowie i władze PRL.

Na granitowych tablicach znajdują się napisy w językach hebrajskim i polskim.
Jeden z nich brzmi: "Tu spoczywa 800 rozbitych główek dzieci żydowskich
zamordowanych bestialsko 11 czerwca 1942 r. przez zbirów niemieckich".

Zdjęcie Chaskiela Bronsteina

[wikel]

Zdjęcie Chaskiela Bronsteina, ojca Lusi - www.kirkuty.xip.pl/chaskiel.htm

[teklat]

Dzięki za odpowiedź. Zadumałam się nad przeszłością rodziny Bronsteinów...
szkoda, że nie zyje moja babcia, tarnowianka z dziada pradziada, która
opowiadała kiedyś o jakims fotografie żydowskim mającym swój zakład przy Placu
Sobieskiego. Z tego co pamietam, został on zastrzelony przez hitlerowców z całą
rodziną w Tarnowie. Spytam noją mamę, może zapamiętała, jak sie tamten fotograf
nazywał, chociaż szanse są nikłe, bo była wtedy dziewczynką w wieku Lusi.
Ale babcia dobrze znała przedwojenne żydowskie środowisko w Tarnowie. Jako młoda
dziewczyna praktykowała krawiectwo u świetnej zydowskiej krawcowej, więc miała
okazję poznać ich zwyczaje rodzinne, ich święta, potrawy (karp po zydowsku na
sposób "babciowy" jada sie w Wigilię w mojej rodzinie do tej pory). Babcia też
była krawcową - pamiętam, jak czasem przy szyciu nuciła piosenki żydowskie,
które zapamietała z czasów przedwojennych praktyk.
Trzymam kciuki za dalsze owocne poszukiwania. Myślę sobie - jaka to radość, gdy
udaje się wyrwać z niepamięci jakiąś cząstkę ludzkiego życia, drobny ślad...

[wikel]

Super, z góry dziękuję, zapewne niektórzy starsi mieszkańcy Tarnowa pamiętają
jeszcze rodzinę Bronsteinów.

[qwerty.tarnow]

No, owoc pracy jak na razie super! :-) Tyle informacji zdobyć zaczynając tylko
od jednego zdjęcia znalezionego gdzieś tam wśród wielu innych fotografii...
Wyrazy podziwu i szacunku! :-)

[wikel]

Wyrazy uznania należą się nie mi, a kilku osobom, które bezinteresownie
wyszukały informacje. Ale miło mi, że tak podchodzisz do sprawy....

[qwerty.tarnow]

Dla Ciebie - za zapał. :-)

Najnowszy mail od p. Marii S. z Tarnowa

[wikel]

Panie Krzysztofie - zgodnie z obietnicą nadal poszukuję informacji o losach
Lusi i jej rodziny. P. Paweł Huelle w swojej książce pt. Mercedes-benz, podał,
że rodzina pana Chaskiela Bronsteina "poniosła śmierć w masowym dole pod
Buczyną". Otóż ta Buczyna to las "Buczyna" w Zbylitowskiej Górze k. Tarnowa.
Teraz są to właściwie przedmieścia Tarnowa. Hitlerowcy rozstrzelali tam w l.
1939-1943 ok. 10 tys. osób w tym ok. 6 tys. Żydów i ok. 800 dzieci. W
publikacji przygotowanej przez Główną Komisję Badania Zbrodni Hitlerowskich
Ministerstwa Sprawiedliwości pt. Rejestr miejsc i faktów zbrodni popełnionych
przez okupanta hitlerowskiego na ziemiach polskich w latach 1939-1945.
Województwo tarnowskie. W-wa 1984. na s. 243 znalazłam m. in. "11 VI 1942 r. -
rozstrzelano 800 Żydów. Zwłoki ofiar pochowano w miejscu egzekucji". Może leży
tam też "nasza" Lusia Bronstein.Na miejscu tej zbrodni w lesie "Buczyna"
postawiono pomnik-obelisk, zwieńczony zniczem. Na pomniku jest napis:"Chwała
ofiarom terroru hitlerowskiego". Co roku w Tarnowie w czerwcu, w rocznicę
likwidacji tarnowskiego getta odbywają Dni Pamięci Tarnowskich Żydów. Wtedy w
lesie "Buczyna" przy pomniku organizowane są modlitwy ekumeniczne z udziałem
przedstawicieli: władz naszego miasta, ambasady Izraela, młodzieży i
mieszkańców Tarnowa.
Kończąc ten smutny opis, pozdrawiam serdecznie - Maria S__________
PS. Jutro mam spotkanie z dziennikarką tarnowskiego tygodnika "Temi" i liczę na
artykuł , który może przyniesie nowe informacje.

[lemuriza]

Buczyna to piekny, urokliwy las w Zbylitowskiej Górze. Ten cmenatrz nie jest
duzy, ale robi wrażenie.
Dzięki pieniądzom przekazywanym z żydowskich fundacji został wyremontowany.
Rzeczywiscie stoi tam duzy pomnik.
Zbyllitowska Góra to wieś w gminie Tarnów, ale taka wieś podmiejska. Tak się
składa, ze mieszkam jakieś 300 m od Zb. Góry.
Do Buczyny łatwo trafić. Jadąc od Krakowa skręca się w lewo ( jest drogowskaz
z napisem Zb. Góra 2 km), potem prosto cały czas i w lewo ( bedzie drogoswskaz
na cmentarz), a potem już w kierunku lasu.
Lubię tam jeździć na rowerze. Piekny las, z górkami i stawami.

[lemuriza]

A swoją drogą rzeczywiście należą Ci się wielkie brawa za zapał.

[lemuriza]

a to widziałeś:
www.tarnow.pl/galeria/galeria_getto/index.php

[lemuriza]

I jeszcze Ci powiem, ze na ten cmentarz przyjeżdża wiele wycieczek żydowskich.
DLa nich to swięte miejsce . Przyjeżdżają głównie młodzi ludzie.
Zydzi potrafią wychowyać dzieci w poszanowaniu dla tych, którzy poniesli
męczeńską śmierć, w poszanowaniu dla historii.

[marys28]

Bardzo interesująca historia, ciekawe czy ktoś z tarnowian zna dalsze losy tej
ślicznej dziewczynki???

[wikel]

na razie nie mam żadnych nowości w tej sprawie, może czegoś się jeszcze
dowiemy......