Jak umiera człowiek

[nienill]

Jak umiera człowiek 22/05/08

Fot. Corbis Czy zbliżanie się do kresu egzystencji jest stresujące?
Czy na progu śmierci czekają na nas jakieś niespodzianki? Opowieści
tych, których udało się odratować w ostatniej chwili oraz najnowsze
osiągnięcia medycyny pozwalają nam lepiej zrozumieć, co się dzieje z
ciałem, gdy opuszcza je życie

Śmierć ma wiele twarzy, ale z reguły to niedotlenienie mózgu zadaje
nam ostateczny cios. W wyniku zawału, utonięcia czy uduszenia ludzie
umierają, ponieważ ich neurony pozbawione zostają tlenu, a to
prowadzi do zaniku czynności elektrycznej mózgu – czyli śmierci
według współczesnej biologicznej definicji. Niezależnie od
mechanizmu, po zatrzymaniu dopływu natlenowanej krwi do mózgu
człowiekowi zostaje jakieś 10 sekund, nim straci świadomość. Jednak
zanim umrze, może upłynąć wiele minut, a subtelne odczucia w tym
czasie zależą bezpośrednio od przyczyny zgonu. Dlatego wszystkich,
którzy są w stanie znieść drastyczne opisy, zapraszamy do
przeczytania krótkiego przewodnika po różnych sposobach zejścia z
tego świata.

WYKRWAWIENIE: KILKA STADIÓW WSTRZĄSU

„Szybkość, z jaką zachodzi śmiercionośny krwotok, zależy od źródła
krwawienia” – mówi John Kortbeek z kanadyjskiego University of
Calgary w Albercie. Człowiek może wykrwawić się w ciągu kilku
sekund, gdy aorta – główne naczynie krwionośne wychodzące z serca –
zostanie całkowicie oderwana, np. wskutek poważnego upadku albo
wypadku samochodowego. Śmierć może jednak skradać się znacznie
wolniej, gdy naruszona zostanie mniejsza tętnica czy żyła – nawet
godzinami. Ofiary takiego krwawienia doświadczają kilku stadiów
wstrząsu krwotocznego. Statystyczny dorosły ma pięć litrów krwi.
Utrata około 750 ml daje nieliczne objawy. Jeśli ktoś straci 1,5
litra – czy to w wyniku krwotoku zewnętrznego, czy wewnętrznego –
czuje się osłabiony i zdenerwowany, chce mu się pić, a jego oddech
przyspiesza. Przy dwóch litrach pojawiają się zawroty głowy,
dezorientacja i w końcu utrata świadomości.

„Ci, którzy przeżyli wstrząs krwotoczny, opisują różne doznania, od
strachu do względnego uspokojenia” – mówi Kortbeek. „W dużej części
zależy to od tego, jakie i jak rozległe były inne obrażenia. Jedna
rana docierająca do tętnicy udowej w nodze może być mniej bolesna
niż liczne złamania po wypadku motoryzacyjnym”.



POŻAR: ATAK TOKSYCZNYCH GAZÓW

Śmierć wskutek spalenia to męka. Gorący dym i płomienie wypalają
brwi i włosy, parzą gardło i drogi oddechowe, utrudniając
oddychanie. Oparzenia wywołują natychmiastowy, bardzo silny ból
poprzez stymulację nocyceptorów – czułych na ból nerwów w skórze. Co
gorsza, oparzenia prowadzą również do szybkiej reakcji zapalnej,
która zwiększa wrażliwość na ból w uszkodzonych tkankach i ich
okolicy.

„W miarę zwiększania się stopnia oparzenia, czucie częściowo zanika,
ale w niewielkim stopniu” – mówi David Herndon, specjalista od
oparzeń z University of Texas Medical Branch w Galveston. „Oparzenie
trzeciego stopnia nie boli tak bardzo jak drugiego stopnia, ponieważ
zniszczone zostają powierzchowne nerwy. Ale to semantyczna różnica –
duże oparzenia są straszliwie bolesne w każdym przypadku”.

Niektóre ofiary oparzeń opowiadają, że nie odczuwały obrażeń, póki
były w stanie zagrożenia lub ratowały innych. Jednak gdy spada
poziom adrenaliny i mija szok, ból szybko się pojawia. Walka z nim
pozostaje jednym z największych wyzwań podczas leczenia poparzonych.
Większość ludzi ginących w pożarach nie umiera z powodu oparzeń.
Najpowszechniejszą przyczyną śmierci jest wdychanie toksycznych
gazów – tlenku i dwutlenku węgla, a nawet cyjanku wodoru – w
połączeniu z brakiem tlenu. Badania wykonane w Norwegii w 1996 r.
wykazały, że 75 proc. z 286 śmiertelnych ofiar pożarów zmarło
wskutek zatrucia tlenkiem węgla.

Zależnie od wielkości pożaru i odległości ofiary od niego, tlenek
węgla może wywołać ból głowy i senność w ciągu kilku minut,
prowadząc ostatecznie do utraty świadomości. Według danych US
National Fire Protection Association, 40 proc. śmiertelnych ofiar
pożarów domowych zostaje zatrutych dymem, zanim zdążą się obudzić.

[nienill]

ZAWAŁ: POSPOLITY MORDERCA

Hollywoodzki atak serca z gwałtownym bólem, rozpaczliwym chwytaniem
się za pierś i natychmiastowym omdleniem z pewnością czasem się
zdarza. Jednak typowy zawał mięśnia sercowego jest znacznie mniej
dramatyczny i zachodzi powoli, zaczynając się lekkim dyskomfortem.

Najpowszechniejszy objaw to oczywiście ból w klatce piersiowej:
napięcie, rozpieranie lub ściskanie, które może się utrzymywać albo
pojawiać się i znikać. To znak, że mięsień sercowy walczy o tlen i
obumiera z jego braku. Ból może promieniować do szczęki, gardła,
pleców, brzucha i ramion. Inne oznaki to płytki oddech, mdłości i
zimne poty.

„Większość ofiar zwleka z wezwaniem pomocy, czekając przeciętnie od
2 do 6 godzin. Przeważnie są to kobiety, zapewne dlatego, że
częściej mają mniej znane objawy, takie jak niemożność zaczerpnięcia
oddechu, ból pleców czy szczęki albo mdłości” – mówi Jo-Ann Manson,
epidemiolog z Harvard Medical School. Ci, którzy przeżyli, mówią, że
nie chcieli nikomu sprawiać kłopotu i że wydawało im się, iż nie
mają zawału, lecz po prostu niestrawność, bóle mięśniowe lub są
przemęczeni.

Opóźnienia kosztują ludzkie życie. Większość śmiertelnych ofiar
zawału umiera przed dotarciem do szpitala. Bezpośrednią przyczyną
zgonu jest często arytmia, czyli przerwanie normalnego rytmu serca.
Nawet niewielki zawał może zakłócić przepływ impulsów elektrycznych
kontrolujących skurcze mięśnia sercowego, w konsekwencji zatrzymując
je. Po 10 sekundach ofiara traci przytomność, a kilka minut później –
umiera. Pacjenci, którym udaje się dotrzeć do szpitala, mają
większe szanse. Lekarze mogą zastosować defibrylatory (przywracające
normalny rytm serca), leki rozpuszczające zakrzepy czy zabiegi
udrażniające tętnice wieńcowe.



PORAŻENIE PRĄDEM: W MÓZG I W SERCE

Podczas przypadkowych porażeń, gdy do czynienia mamy z reguły
z „domowym” prądem o niskim natężeniu, najpowszechniejszą przyczyną
śmierci jest arytmia, prowadząca do zatrzymania akcji serca. „Utrata
przytomności pojawia się po standardowych 10 sekundach” – mówi
Richard Trohman, kardiolog z Rush University w Chicago.
Przeprowadzone w Montrealu badania nad przypadkami śmierci w wyniku
porażenia prądem wykazały, że prawdopodobnie 92 proc. ofiar zmarło
właśnie wskutek arytmii.

Większe natężenia mogą wywołać niemal natychmiastową utratę
przytomności. Krzesło elektryczne zostało zaprojektowane, by
wywoływało szybką utratę świadomości i bezbolesną śmierć – krok
naprzód w porównaniu z tradycyjnym wieszaniem – przepuszczając prąd
elektryczny przez mózg i serce.

Jednak to, czy krzesło spełnia swą rolę, jest dyskusyjne. Biofizyk
John Wikswo z Vanderbilt University w Nashville uważa, że grube
kości czaszki stanowią izolator, który nie pozwala na przepłynięcie
odpowiednio dużego prądu przez mózg, zaś skazani mogą w
rzeczywistości umierać wskutek przegrzania mózgu albo uduszenia,
wywołanego przez porażenie mięśni oddechowych – tak czy inaczej, nic
przyjemnego.



UTONIĘCIE: WALKA O ODDECH

Ten rodzaj śmierci otoczony jest swego rodzaju romantycznym nimbem,
ponieważ niezliczone bohaterki literackie właśnie w ten sposób
odbierały sobie życie. W rzeczywistości uduszenie się w wodzie nie
jest ani romantyczne, ani bezbolesne, choć może być zaskakująco
szybkie.

Szybkość topienia się zależy od kilku czynników, w tym zdolności
pływackich i temperatury. W klimacie umiarkowanym, gdzie wody z
reguły są zimne, 55 proc. utonięć w otwartych zbiornikach ma miejsce
w odległości najwyżej trzech metrów od bezpiecznej głębokości. „Dwie
trzecie ofiar to dobrzy pływacy, a to wskazuje, że poważne kłopoty
mogą zacząć się w ciągu kilku sekund” – uważa fizjolog Mike Tipton z
University of Portsmouth. Gdy tonący pojmuje, że nie może utrzymać
głowy ponad wodą, zaczyna panikować i wówczas dochodzi do
klasycznej „walki na powierzchni”. Ofiara łapie oddech nad wodą i
wstrzymuje go, gdy się pod nią zanurza, nie mogąc zawołać o pomoc.
Jej ciało jest wyprostowane, a ręce wykonują słabe ruchy chwytania,
tak jakby tonący wspinał się po nieistniejącej drabinie. Badania z
udziałem nowojorskich ratowników w latach 50. i 60. XX w. wykazały,
że to stadium trwa od 20 do 60 sekund.

Kiedy ofiara wreszcie się topi, jak najdłużej stara się wstrzymać
oddech – z reguły od 30 do 90 sekund. Potem wdycha trochę wody,
krztusi się, kaszle i wdycha kolejną porcję. Woda blokuje wymianę
gazową w delikatnych tkankach płuc, a jej wdychanie dodatkowo
sprawia, że drogi oddechowe zamykają się – to odruch zwany skurczem
krtani. „Gdy woda wypełnia drogi oddechowe, w klatce piersiowej
czuje się rozdzierający, palący ból. Potem przechodzi on w uczucie
spokoju i ukojenia” – mówi Tipton, przytaczając opowieści
odratowanych.

UPADEK: LĄDUJ NA STOPACH
Upadek z dużej wysokości to z pewnością najszybszy sposób, by
umrzeć: graniczna prędkość to ok. 200 km/godz., wysokość – 145
metrów. Badania nad śmiertelnymi upadkami w Hamburgu wykazały, że 75
proc. ofiar umarło w ciągu kilku sekund czy minut po wylądowaniu.

Konkretna przyczyna śmierci może być różna, zależnie od powierzchni,
na której człowiek ląduje, i pozycji jego ciała. Wyjątkowo małe
szanse na przeżycie daje upadek na głowę – często zdarzający się
przy spadnięciu ze stosunkowo małej (poniżej 10 m) oraz dużej
wysokości (powyżej 25 m). Wykonana w 1981 r. analiza stu
samobójczych skoków z mostu Golden Gate w San Francisco – wysokość
75 m, prędkość przy uderzeniu w wodę 120 km/godz. – wykazała, że w
wielu przypadkach do zgonu doszło praktycznie natychmiast wskutek
masywnych stłuczeń płuc, odmy, pęknięcia serca albo uszkodzenia
naczyń krwionośnych i płuc przez połamane żebra.

Ci, którzy przeżyli upadek z dużej wysokości, często mówią o
odczuciu spowolnienia upływu czasu. Naturalną reakcją jest próba
wylądowania na stopach, co w efekcie daje złamania kości nóg,
dolnego odcinka kręgosłupa i zagrażające życiu złamania miednicy.
Siła uderzenia przemieszczająca się wzdłuż ciała może też rozerwać
aortę i jamy serca. Jednak prawdopodobnie jest to najbezpieczniejszy
sposób lądowania, mimo że siła jest wówczas skupiona na niewielkiej
powierzchni – stopy i nogi tworzą „strefę zgniotu”, która zapewnia
trochę ochrony najważniejszym narządom wewnętrznym.

Doświadczeni skoczkowie czy wspinacze, którym udało się przeżyć
upadek, mówią o uczuciu koncentracji, pobudzenia i determinacji, by
wylądować jak najlepiej: z rozluźnionymi mięśniami, ugiętymi nogami
i ciałem gotowym do przetoczenia się, jeśli będzie taka możliwość. Z
pewnością każda rada jest dobra, ale najważniejsze to wycelowanie w
miejsce odpowiednie do miękkiego lądowania. W 1942 r. kobieta
wypadła z okna w apartamencie na wysokości 28 m i wylądowała w
stercie świeżo wykopanej ziemi. Skończyło się na pękniętym żebrze i
złamaniu nadgarstka.

[nienill]

POWIESZENIE: DUŻO ZALEŻY OD KATA
Samobójstwa i staromodne egzekucje z „krótkim spadaniem” powodują
śmierć poprzez uduszenie – lina zaciska się na krtani i tętnicach
prowadzących do mózgu. To może pozbawić ofiarę przytomności w 10
sekund, ale czas wydłuża się, jeśli pętla jest w niewłaściwym
miejscu. Świadkowie publicznych egzekucji często opowiadali o
ofiarach „tańczących” w mękach na sznurze. Śmierć nadchodziła po
wielu minutach, a jak pokazują liczne przypadki ludzi odratowanych
po odcięciu liny – nawet po kwadransie.

Gdy w 1868 r. zakazano publicznych egzekucji w Wielkiej Brytanii,
kaci zaczęli szukać mniej widowiskowej metody. W końcu wybrali
wariant „długiego spadania”, używając dłuższego sznura, tak by
ofiara nabierała większej prędkości, która łamała jej kark. Trzeba
było jednak brać pod uwagę ciężar skazańca, ponieważ zbyt duża siła
mogła całkowicie oderwać głowę – a to dla doświadczonego kata była
zawodowa porażka. Mimo przechwałek kilku znanych XIX-wiecznych
egzekutorów, przeprowadzona w 1992 r. analiza szczątków 34 skazańców
dowiodła, że uraz rdzenia kręgowego był przyczyną śmierci tylko w
mniej więcej połowie przypadków. Zaledwie u jednej piątej widoczne
było klasyczne „złamanie wisielcze” – między drugim a trzecim
kręgiem szyjnym. Pozostali zmarli częściowo wskutek uduszenia.

Michael Spence, antropolog z kanadyjskiego University of Western
Ontario, otrzymał podobne rezultaty w przypadku ofiar z USA. Doszedł
jednak do wniosku, że nawet jeśli uduszenie odgrywało jakąś rolę, to
uraz w wyniku spadania szybko pozbawiał ofiary przytomności.



ZASTRZYK TRUCIZNY: NA PEWNO BEZBOLESNY?

Wstrzyknięcie trujących substancji opracowano w Oklahomie w 1977 r.
jako humanitarną alternatywę dla krzesła elektrycznego. Stanowy
lekarz sądowy i kierownik katedry anestezjologii ustalili, że należy
zrobić kolejno trzy zastrzyki. Pierwszy z tiopentalu – środka
znieczulającego, który miał stłumić wszelki ból. Potem środek
zwiotczający zwany pankuronium (pavulon), zatrzymujący oddychanie.
Wreszcie chlorek potasu, który błyskawicznie zatrzymuje akcję serca.
Każdy z tych środków miał być podawany w dawce śmiertelnej, by
zapewnić szybką i humanitarną śmierć. Jednak świadkowie mówili o
skazańcach mających drgawki, dźwigających się i próbujących usiąść
podczas egzekucji, a to wskazuje, że mieszanka nie zawsze bywała
skuteczna.

„Dzieje się tak – mówi Leonidas Koniaris z University of Miami
Miller School of Medicine – ponieważ tiopentalu jest za mało”. Wraz
ze współpracownikami przeanalizował 41 egzekucji z użyciem zastrzyku
trucizny w Północnej Karolinie i Kalifornii i porównał stosowane
dawki środka znieczulającego z danymi dla zwierząt takich jak
świnie. Ponieważ zawsze stosuje się tę samą dawkę tiopentalu,
niezależnie od wagi ciała, znieczulenie u cięższych skazańców może
być niewystarczające – brzmiała konkluzja. „Myślę, że świadomość
może być zachowana podczas dużej części egzekucji” – mówi Koniaris.
Oznacza to uczucie duszenia się po sparaliżowaniu płuc i piekący,
palący ból wywoływany przez wstrzyknięcie chlorku potasu. Skutki
działania środka zwiotczającego sprawiać mogą jednak, że świadkowie
nigdy nie zobaczą żadnych oznak tych męczarni. Sąd Najwyższy ma
wkrótce rozstrzygnąć, czy ten rodzaj kary śmierci jest zgodny z
prawem.



WYBUCHOWA DEKOMPRESJA: BEZ TCHU

Śmierć wskutek znalezienia się w próżni to typowy chwyt rodem ze
science fiction. W rzeczywistości zdarzył się tylko jeden taki
wypadek. Podczas radzieckiej misji Sojuz-11 w 1971 r. zawiodło
uszczelnienie statku wchodzącego w ziemską atmosferę; po wylądowaniu
okazało się, że trzech członków załogi zginęło wskutek uduszenia.
Gdy zewnętrzne ciśnienie powietrza nagle spada, powietrze zawarte w
płucach rozpręża się, rozrywając delikatne tkanki służące do wymiany
gazowej. Zniszczenia są większe, jeśli ofiara nie zdąży wykonać
wydechu albo próbuje wstrzymać oddech. Tlen zaczyna wówczas
przemieszczać się z krwi do płuc.

Doświadczenia z udziałem psów prowadzone w latach 50. XX w.
wykazały, że 30–40 sekund po spadku ciśnienia ich ciała zaczęły
puchnąć, ponieważ woda w ich tkankach parowała, ale skóra nie
pozwalała jej wydostać się na zewnątrz. Tempo pracy serca początkowo
rośnie, potem spada. We krwi pojawiają się bąbelki pary wodnej i
docierają wraz z nią w różne części ciała, blokując krwiobieg. Po
minucie następuje zatrzymanie krążenia.

Ludzie, którzy przeżyli szybką dekompresję, to piloci, których
samoloty straciły szczelność, oraz jeden technik NASA, który
przypadkowo rozszczelnił swój skafander kosmiczny, przebywając w
komorze próżniowej. Często mówią o początkowym bólu, przypominającym
uderzenie w klatkę piersiową, a wielu pamięta uczucie uciekania
powietrza z płuc i niemożliwości zaczerpnięcia oddechu. Czas do
utraty świadomości wynosił z reguły nie więcej niż 15 sekund.
Podczas eksperymentu przeprowadzonego w połowie lat 60. XX w. w US
Army Aeromedical Research Laboratory odkryto, że szympansy
zachowywały przytomność przez zaledwie 11 sekund, zanim oszołomił je
brak tlenu. Co zaskakujące – w świetle tych traumatycznych efektów –
zwierzęta, które zaczęły oddychać powietrzem o normalnym ciśnieniu
po 90 sekundach, w większości przeżyły bez żadnych trwałych
uszkodzeń.


ŚCIĘCIE GŁOWY: ZEJŚCIE NIEMAL BŁYSKAWICZNE

Ścięcie, nawet jeśli wydaje się dość makabryczne, może być jednym z
najszybszych i najmniej bolesnych rodzajów umierania – przynajmniej
jeśli egzekutor jest sprawny, ostrze ostre, a skazaniec się nie
rusza. Szczyt technologii dekapitacyjnej to oczywiście gilotyna.
Została oficjalnie dopuszczona do użytku przez francuski rząd w 1792
r. jako bardziej humanitarna alternatywa dla innych metod egzekucji.
Gdy użyto jej po raz pierwszy, widzowie byli przerażeni szybkością,
z jaką została zadana śmierć.

Świadomość nie zanika od razu po przecięciu rdzenia kręgowego.
Badania na szczurach w 1991 r. wykazały, że mija 2,7 sekundy, zanim
mózg zużyje tlen z krwi znajdującej się w głowie; dla człowieka czas
ten oszacowano na siedem sekund. Niektóre makabryczne opowieści z
porewolucyjnej Francji wspominają o ruchach powiek i ust przez 15–30
sekund po opadnięciu ostrza, choć mogły to być skurcze i odruchy
pośmiertne. Jeśli przyjdzie ci stracić głowę, ale nie będziesz miał
tyle szczęścia, by znaleźć się na gilotynie lub pod dobrze
naostrzonym toporem, czas świadomego odczuwania bólu może być
znacznie dłuższy. Kat musiał uderzyć trzy razy, by odciąć głowę
królowej Marii I Stuart w 1587 r. Dokończył zadanie nożem. W 1541 r.
Małgorzata Pole, hrabina Salisbury, została stracona w londyńskiej
Tower. Zaciągnięto ją do pnia, lecz nie chciała złożyć na nim swej
głowy. Niedoświadczony kat ciął ją w ramię. Według części relacji
hrabina zaczęła wówczas uciekać, a ścigający ją egzekutor zadał jej
11 ciosów, zanim zginęła.

Anna Gosline, „New Scientist”

źródło: www.focus.pl/cywilizacja/zobacz/publikacje/jak-umiera-
czlowiek/do-druku/1/

tak tylko... chwila refleksji... n/t

[nienill]

[pillow7]

pogięło Cię? :( nie masz już czego rozbierać na czynniki pierwsze?

stało się coś? czy Ci tak znikąd przyszło?