Zmarł Tomasz Strzembosz

[ignorant11]

Sława!
www.rzeczpospolita.pl/
Zmarł Tomasz Strzembosz
W sobotę w Warszawie, po długiej i ciężkiej chorobie zmarł jeden z
najwybitniejszych historyków dziejów najnowszych Polski prof. Tomasz
Strzembosz. Miał 74 lata. Prof. Tomasz Strzembosz był badaczem historii
Polski okresu II wojny światowej. Jego zainteresowania koncentrowały się na
tematyce konspiracji warszawskiej. Był prekursorem badań nad konspiracyjną
walką zbrojną w okupowanej Warszawie, dziejami partyzantki i konspiracji na
Kresach Północno-Wschodnich RP w czasie okupacji sowieckiej 1939-1941 oraz
znawcą sowieckiego systemu okupacyjnego. Tomasz Strzembosz był profesorem
Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego (KUL) i Instytutu Studiów Politycznych
PAN. W latach 1989-1993 przewodniczącym Rady Naczelnej Związku Harcerstwa
Rzeczpospolitej, następnie honorowym przewodniczącym ZHR.
- W dniu śmierci Tomasza Strzembosza nadajemy mu stopień harcmistrza
Rzeczpospolitej, w uznaniu jego wkładu w kształtowanie prawdy i zanurzenie
harcerstwa w nurcie prawdy - powiedział przewodniczący Związku Harcerstwa
Rzeczypospolitej (ZHR), hm. Kazimierz Wiatr.

Pozdrawiam i zapraszam na:
Forum Słowiańskie

Historyk i wychowawca

[ignorant11]

Sława!
W sobotę zmarł Tomasz Strzembosz
Historyk i wychowawca
www.rzeczpospolita.pl/gazeta/wydanie_041018/kraj/kraj_a_8.html
FOT. PIOTR KOWALCZYK

Profesor Tomasz Strzembosz był badaczem polskiej konspiracji wojskowej lat
1939 - 1945, w tym zwłaszcza dwóch zagadnień: walki zbrojnej w okupowanej
Warszawie oraz antysowieckiej konspiracji i partyzantki na ziemiach wschodnich
przedwojennej Polski. W obu tych dziedzinach był absolutnym pionierem.

W 1958 roku, gdy zaczął badać akcje zbrojne podziemia warszawskiego (przed
powstaniem), był to problem zupełnie nieopisany. Stan badań ograniczał się do
kilkunastu artykułów prasowych - głównie Władysława Bartoszewskiego. O dostępie
do archiwów bezpartyjny historyk nie miał co marzyć. Zostało mu zebranie
relacji uczestników. Strzembosz uzyskał ich dwa tysiące. Na tej podstawie
opisał 1200 akcji. Jednak książka o odbijaniu więźniów przeleżała w cenzurze
cztery lata. Fundamentalna monografia akcji zbrojnych też cztery. "Oddziały
szturmowe konspiracyjnej Warszawy 1939 - 1944" - osiem lat. Trzecia część
cyklu "Miasto groźne" nigdy nie została wydrukowana w całości.

W 1982 roku Tomasz Strzembosz podjął nowy, zupełnie dziewiczy temat: dzieje
ziem wschodnich II RP pod okupacją sowiecką. Jeszcze bardziej - w rozumieniu
władz PRL - nieprawomyślny. "To jeden z najbardziej emocjonujących momentów
mojego życia - wspominał odkrycie partyzantki antysowieckiej na
Grodzieńszczyźnie - radość, że może się ujawnić prawda, skazana na zapomnienie
przez władców tego świata i upływ czasu, a także przez tych, dla których
związek z nią był przez dziesiątki lat śmiertelnym zagrożeniem. Dla takich
przeżyć warto było harować latami, zbierać odpryski, budować zamek z ziaren
piasku". Owocem tych badań stała się wydana już książka o partyzantce nad
Biebrzą (recenzja w przedostatnim "Plusie Minusie" w "Rz").

Był niepokorny. Jedynym jego ideowym kompromisem było wstąpienie przed maturą w
1949 roku do Akademickiego Związku Młodzieży Polskiej; dali się wraz z bratem
Adamem nakłonić do tego ulubionemu nauczycielowi, który powiedział: - Nie po to
z narażeniem życia uczyliśmy was podczas wojny na tajnych kompletach, żebyście
się teraz sami wyłączyli z możliwości studiowania. Ich siostra Teresa (byli
trojaczkami) na kompromis nie poszła i siedmiokrotnie, mimo zdania egzaminów,
nie została przyjęta na medycynę. Była później bliską współpracowniczką prymasa
Stefana Wyszyńskiego w sprawach opieki nad samotnymi matkami i organizacji
ruchu adopcyjnego. Zmarła w opinii świętości. Brat Adam Strzembosz, wybitny
prawnik, długo nie mógł otrzymać nominacji sędziowskiej ani robić kariery
naukowej. Po 1989 roku był m.in. w rządzie Mazowieckiego wiceministrem
sprawiedliwości, następnie I prezesem Sądu Najwyższego oraz przewodniczącym
Trybunału Stanu.

Tomaszowi za wystąpienie z ZMP uniemożliwiono kontynuowanie studiów; ukończył
je dopiero po Październiku 1956 roku. Pracował w Archiwach Państwowych, ale
również tam dosięgły go szykany, kilka miesięcy przepracował jako robotnik, a
następne 12 jako przewodnik w Muzeum Historycznym Warszawy. Pierwszy naukowy
etat dostał w 1966 roku w Instytucie Historii Polskiej Akademii Nauk. Odwlekane
były w czasie wszystkie jego awanse w hierarchii naukowej. Swobodę w pracy
naukowej i dydaktycznej uzyskał dopiero na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim,
gdzie wykładał od 1984 roku.

Od 1992 roku był profesorem w Instytucie Studiów Politycznych PAN i Collegium
Civitas. Wychował sześćdziesięciu magistrów i jedenastu doktorów historii; był
nauczycielem m.in. takich badaczy Polskiego Państwa Podziemnego, jak Bernadetta
Gronek, Andrzej K. Kunert, Janusz Marszalec, Grzegorz Motyka, Piotr Niwiński,
Marek Wierzbicki, Rafał Wnuk. W ISP PAN stworzył Samodzielną Pracownię Dziejów
Ziem Wschodnich II Rzeczypospolitej.

Pasją Tomasza Strzembosza było harcerstwo, choć w okresie PRL tylko przez kilka
lat mógł należeć do ZHP: w latach szkolnych 1945 - 1948 i od przełomu
październikowego 1956 roku do 1958 roku. Był wybitnym historykiem Szarych
Szeregów; jego żoną była Maryla Dawidowicz, siostra "Alka", bohatera "Kamieni
na szaniec", który zmarł od ran odniesionych w akcji pod Arsenałem. W połowie
lat 70. Tomasz Strzembosz - mimo że miał tylko najniższy stopień instruktorski
przewodnika - był patronem kilku grup zmierzających do odbudowania prawdziwego
harcerstwa, które definiował jako "rycerski kształt chrześcijaństwa". W 1980
roku został jednym z założycieli Koła Instruktorów Harcerskich im. Andrzeja
Małkowskiego, a w 1981 roku wiceprzewodniczącym Niezależnego Ruchu
Harcerskiego. W 1989 roku założył Związek Harcerstwa Rzeczypospolitej i był
przez dwie kadencje, do 1992 roku, przewodniczącym, a następnie honorowym
przewodniczącym ZHR. Pośmiertnie został awansowany do stopnia harcmistrza
Rzeczypospolitej. Przed wojną taki stopień nadano tylko raz, w 1925 roku,
kilkunastu najbardziej zasłużonym instruktorom, twórcom polskiego harcerstwa.

Mało znane jest zaangażowanie Tomasza Strzembosza, gorliwego katolika, w
działalność ekumeniczną. Od 1964 roku uczestniczył w spotkaniach chrześcijan
różnych wyznań w warszawskiej parafii Kościoła reformowanego (kalwińskiego).

Był działaczem "Solidarności", wiceprzewodniczącym koła w IH PAN, a w stanie
wojennym członkiem podziemnej Rady Edukacji Narodowej i Społecznego Komitetu
Wydawnictw Niezależnych, współzałożycielem Komitetu Upamiętnienia Polaków
Ratujących Żydów.

Instytut Pamięci Narodowej nadał prof. Tomaszowi Strzemboszowi tytuł Kustosza
Pamięci Narodowej, miasto Jedwabne honorowe obywatelstwo, a koledzy - historycy
na 70-lecie urodzin księgę pamiątkową "Europa nieprowincjonalna".

Andrzej Kaczyński

Pozdrawiam i zapraszam na:
Forum Słowiańskie