UNIJNA EMIGRACJA

[witomir]

Złudzenia umierają na Wyspach
Cooltura

Irlandia miała być dla Polaków kolejną ziemią obiecaną. Dla wielu stała się
piekłem.

Monikę Wolańską znaleziono zakrwawioną i nieprzytomną w jednym z dublińskich
domów. Lekarze ratowali ją przez sześć godzin. Nie udało się. Miała 37 lat,
10-letniego syna, magisterium z filozofii. W Polsce utrzymywała się z
dorywczych prac. Drobna, rudowłosa, pełna energii i apetytu na życie.
Wierzyła, że w Irlandii bez problemu zarobi na utrzymanie siebie i dziecka.
Słyszała to przecież zewsząd - tak mówili w telewizji, pisały gazety, takie
entuzjastyczne opinie czytała na internetowych forach. Przyjechała więc do
Dublina. Chodziła od baru do baru, od hotelu do hotelu i odchodziła z
kwitkiem. Wpadła w silną depresję.

Jej syn i rodzice nie zobaczyli Moniki po śmierci - nie było ich stać na
sprowadzenie trumny. Monikę skremowano na koszt irlandzkiego państwa, a
szczątki odesłano w urnie. - Niech ktoś wreszcie powie głośno, że

nie warto poświęcać życia dla kilku marnych euro

- płakała jej matka, obejmując rękami urnę. Monika spadła z wysokiej antresoli
w mieszkaniu. Do dziś toczy się śledztwo mające wyjaśnić, czy było to
samobójstwo, czy nieszczęśliwy wypadek.

Wyrwanie ze środowiska, samotność, stres związany z walką o byt w obcym
świecie, wreszcie depresja - te przypadłości dotyczą wielu Polaków
przebywających na obczyźnie, nie tylko w Irlandii. Jednak - co podkreśla prof.
Wojciech Łukowski, socjolog ze Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej - tych,
którzy wyjechali właśnie do Irlandii, dotykają jeszcze boleśniej. Choćby
dlatego, że w przypadku żadnej innej emigracji zarobkowej rzeczywistość tak
boleśnie nie zderza się z mitem. Jak ktoś jedzie na saksy do Niemiec, USA czy
Anglii, zwykle wie, czego się spodziewać - mycia garów w knajpie, sprzątania
domów, ciężkiej pracy na budowie. A Irlandię, tego celtyckiego tygrysa Europy
- jak lubi o niej pisać prasa - Polacy sobie zmitologizowali.

Konsul Małgorzata Kozik zarzuca naszym mediom, że to one zbyt optymistycznie
przedstawiają Zieloną Wyspę. Dziennikarze „Polskiej Gazety” wychodzącej od
niedawna w Dublinie opowiadają, że przyszli do nich Polacy z
„superprzewodnikiem” po Irlandii, opublikowanym przez „Super Express”. Płakali
i pytali, dlaczego nikt nie czekał na nich już na lotnisku, skoro pracy jest
tak dużo.

Małgorzata Kozik konsultowała z „Super Expressem” wiele szczegółów. Prosiła,
by nie przedstawiać tutejszej rzeczywistości wyłącznie w różowych barwach. A w
gazecie napisali, że wystarczy mieć gotówkę, nocleg i bilet powrotny. Wymowa
przewodnika była nad wyraz optymistyczna:

przyjeżdżajcie, Irlandia czeka!

Nie ma się co martwić szczegółami, jakoś to będzie. Polacy przeczytali i
przyjechali. I wciąż jadą. Bez dobrej znajomości języka, z kilkunastoma euro w
kieszeni i wiarą w Promised Land - krainę nadziei, nieograniczonych możliwości
i perspektyw, gdzie ambitny człowiek bez problemu znajdzie pracę w swoim
zawodzie za kilkakrotnie większe niż w Polsce pieniądze.

Irlandia, po Wielkiej Brytanii, stała się dla Polaków drugą ziemią obiecaną.
Co miesiąc zjawia się tu około tysiąca, najczęściej młodych, nieźle
wykształconych ludzi. Oficjalnie o PPS - irlandzki odpowiednik polskiego NIP i
PESEL - wystąpiło dotychczas ponad 52 tys. osób. Ale według szacunków polskiej
ambasady w Dublinie Polaków na wyspie jest ponad 120 tysięcy. Większość więc
pracuje na czarno albo - co równie często się zdarza - bezskutecznie szuka
pracy. Studenci, absolwenci wyższych uczelni, ale też kierowcy, stolarze,
budowlańcy. W samym Dublinie jest ich ponad 35 tysięcy, a poddublińskie
Newbridge stało się stolicą polskiej emigracji. Choć jeszcze przed czterema
laty żyło tu dziesięciu naszych rodaków, dziś Polacy stanowią połowę
mieszkańców tej 30-tysięcznej miejscowości. Przyjeżdżając na Szmaragdową
Wyspę, mają wielkie ambicje i jeszcze większe oczekiwania, które zderzają się
z tutejszą, naprawdę trudną rzeczywistością, o której nie mieli pojęcia.
Wpadają w depresję, schizofrenię, alkoholizm, kradną albo próbują targnąć się
na życie. Polska ambasada w Dublinie od niedawna zaczęła prowadzić statystykę
samobójców. Na razie na liście znalazło się sześć nazwisk, ale jaka jest
prawdziwa skala tragedii, nie sposób ocenić. Na listę trafili ci, którzy
skutecznie rozstali się z życiem, nie ma na niej natomiast nieudanych prób
samobójczych. Nikt nie liczy też Polaków przebywających w irlandzkich
szpitalach psychiatrycznych. Pracownicy polskiego konsulatu i dziennikarze
gazety polonijnej w Dublinie twierdzą, że jest ich coraz więcej. Potwierdza to
jedyny polski ksiądz w Dublinie, salwatorianin Andrzej Pyka z kościoła St.
Michan’s, traktowany jak pogotowie duchowe - wzywają go do szpitali
psychiatrycznych, kiedy trafia tam niedoszły samobójca. - W ciągu ostatnich
kilku tygodni jeździłem dwanaście razy - mówi duchowny. - Jeszcze częściej
spotykam się z przypadkami „zwyczajnych” załamań nerwowych i depresji - dodaje.

Łukasz Kostrzewa z Dolnego Śląska, 27-letni historyk zaraz po studiach,
marzył, że tu zarobi, wesprze niezamożnych rodziców, obkupi się, ubierze.
Pracy miało być tyle, że tylko przebierać w ofertach. Zresztą jego koledzy już
tam byli. Łukasz nie sądził więc, że jedzie w ciemno: znał trochę język, no i
w Gorey była już jego dziewczyna, we dwoje miało być łatwiej.

- Ale okazało się, że z moim kulawym angielskim mogłem tylko robić kanapki za
6 euro za godzinę (minimalna stawka w Irlandii to 7,65). A ja skończyłem
studia i nie chciałem być wołem roboczym. Żyłem w stresie - opowiada. Ma
dzikie, rozbiegane spojrzenie i drżący głos. Mówi, że potem było jeszcze
gorzej - zostawiła go dziewczyna, stracił mieszkanie i pracę. Miał omamy, bał
się ludzi na ulicy, szczególnie Polaków. Trafił do szpitala psychiatrycznego w
Wexford: depresja, skrajne wyczerpanie nerwowe, początek schizofrenii.

Moda na Irlandię - by nie powiedzieć: irlandzka gorączka - zaczęła się w maju
2004 roku, po wstąpieniu Polski do Unii. Zresztą nie bez powodów - ten kraj, w
przeciwieństwie do innych członków UE, nie stawiał przed Polakami barier na
rynku pracy, przedstawiciele tamtejszych firm sami przeczesywali Polskę w
poszukiwaniu fachowców, a na kolumnach ogłoszeniowych „praca” w niektórych
dziennikach wydzielono specjalne sekcje dotyczące pracy w Irlandii.

Ale jeszcze przed rokiem - co podkreśla Izabela Grabowska, pracownik naukowy
Ośrodka Badań nad Migracjami Instytutu Studiów Społecznych UW - o pracę w
Irlandii było o wiele łatwiej niż dziś.

Bo ilu zarobkowych emigrantów może przyjąć niespełna czteromilionowe państwo?

Poza tym Polacy nie zdają sobie sprawy z wysokich kosztów utrzymania, jadą
głównie do Dublina, który jest przepełniony, a ceny wynajmu mieszkań wciąż
rosną i coraz trudniej o pracę.

Agata Poleska, 22-letnia blondynka o artystycznej duszy, już po raz siódmy
próbowała odebrać sobie życie. W szpitalu w Galway dość już mają szalonej
Polki, która

garściami łyka psychotropy. Po ostatnim odtruciu zapowiedziano jej, że jak
znowu się nafaszeruje, zamkną ją w szpitalu psychiatrycznym albo deportują do
Polski. - Agata przerwała w kraju studia na kulturoznawstwie, bo myślała, że
tu zostanie artystką i skończy sztuki plastyczne. Za wysoko postawiła
poprzeczkę - mówi jej koleżanka Anna Kobus.

I u niej - jak u Łukasza - ambicja i delikatna psychika pokaleczyły się o
irlandzkie realia. Zamiast tworzyć, stoi za barem w Galway i leje piwo w
kufle. Do Polski wracać nie chce, bo to by oznaczało pożegnanie z marzeniami,
pogodzenie się z perspektywą, że - w najlepszym przypadku - będzie uczyła
rysunków dzieci w szkole. Więc trzyma się tego baru, ale czasem ziemia usuwa
się jej spod nóg. A najgorsze, że nie ma za bardzo do kogo zwrócić się o
pomoc. Do znajomych Irlandczyków? Nie zrozumieją. Do Polaków? Każdy ma swoje
problemy. Łukaszow

[witomir]

Łukaszowi, gdy wpadł w tarapaty, wydawało się, że poratują go koledzy ze
studiów. Okazało się jednak, że silne więzi koleżeńskie zniszczyła walka o
przetrwanie, każdy myślał o sobie.

Czasem właśnie to potworne poczucie wyobcowania skłania ludzi do desperackich
kroków. Bo przecież 30-letni Mariusz Kotlarski (po wyższych studiach, romantyk,
niepijący) miał pracę, a w dniu, kiedy zacisnął sobie pętlę na szyi, na jego
bankowym koncie znajdowało się 6 tys. euro. Ale nie mógł sobie znaleźć miejsca w
obcym kraju, znieść docinków Irlandczyków, którzy jakoś nie odwzajemniają tej
naszej polskiej miłości do nich. Był też przemęczony pracą na nocnej zmianie,
zestresowany.

W sierpniową noc zadzwonił do znajomego, Mariana Rokickiego, kierowcy
ciężarówki. Rokicki nie zdążył odebrać telefonu, ale coś go tknęło, bo już od
jakiegoś czasu Mariusz zachowywał się dziwnie: był rozkojarzony, zamknięty w
sobie. Pojechał do niego do domu.

- Wpadłem do pokoju i zobaczyłem go wiszącego przy schodach. Podniosłem i
przeciąłem sznur. Marian Rokicki uratował znajomego w ostatniej chwili - pętla
była profesjonalnym węzłem żeglarskim, bo Mariusz szkolił się na sternika. O
tym, co zaszło, Rokicki nie powiadomił policji, nie wezwał też pogotowia.

Mariusz jest kolejnym przypadkiem z ciemnej liczby przegranych. Kolega kupił mu
bilet do Polski. Stewardesom powiedział, że będą miały na pokładzie niedoszłego
samobójcę, żeby na niego uważały. W Polsce Mariusz leczy się w szpitalu
psychiatrycznym. I zastanawia się, co by z nim było, gdyby nie Rokicki.

Bo na pomoc instytucjonalną Polacy w Irlandii nie mają co liczyć.

W polskiej ambasadzie jest tylko jeden konsul i na rozmowę z nim trzeba czekać
dwa miesiące. Kiedy rodzina Łukasza Kostrzewy dowiedziała się o jego chorobie,
poprosiła ambasadę o zapewnienie mu powrotu do kraju. Ambasada odmówiła.
Przysłali tylko tłumacza do szpitala. Szczęście w nieszczęściu, że władze
hrabstwa Wexford zaproponowały Łukaszowi opłacenie biletu do Polski. Do samolotu
wsiadło z nim trzech sanitariuszy - taki był warunek lekarzy.

W załatwieniu kremacji zwłok Moniki Wolańskiej na koszt państwa irlandzkiego
konsulat również nie pomógł. - Zrobili to jej przyjaciele - kwituje matka
zmarłej. Niektórym rodzinom w tej trudnej sytuacji przychodzi z pomocą irlandzki
pracodawca. Sprowadzenie zwłok z Irlandii do Polski kosztuje ponad 4 tys. euro,
kremacja - 1,2 tys. euro.

Polacy najczęściej się wieszają, a policja znajduje przy nich tylko dokumenty
albo bagaż. Bywa, że nie wiadomo nawet, skąd pochodzą. Ostatnio jeden z naszych
rodaków zidentyfikował zwłoki innego Polaka. Powiedział policjantom, że denat
pochodzi z jego miejscowości, ale nie potrafił (a może nie chciał) podać
nazwiska. Nieżyjący chłopak miał około 21 lat. Do dziś figuruje jako NN. Nikt go
nie szuka.

- Czuję bezsilność wobec tego, co się dzieje - przyznaje konsul Małgorzata
Kozik. - Jestem w Irlandii sama na ponad pół miliona Polaków. Prosiłam polskie
ministerstwo o dodatkową osobę z uprawnieniami konsularnymi, bo przecież muszę
osobiście podpisać każdy papierek. I obiecano, że ktoś taki dojedzie. Wciąż czekam.

Opowiada, że wielu Polaków w depresji zaczyna pić, awanturuje się potem na
ulicach, wybija szyby, kradnie w supermarketach. Jeśli nie mają stałego miejsca
zamieszkania, lądują w areszcie i tam czekają na sprawę sądową. - Pomagam im
jakoś przetrwać ten stres, tłumaczę po kolei wszystkie procedury - mówi konsul.
- Ale wiem, że po tym wszystkim, zamiast wrócić do kraju, pójdą po jedzenie i
ubranie do organizacji charytatywnych.

Do samego tylko Cappuchin Day Centre w Dublinie, gdzie pomaga się bezdomnym i
bezrobotnym Irlandczykom, przychodzi dziennie od 20 do 60 Polaków. Brat Kevin
Crowley, kapucyn, który prowadzi tę placówkę, nie może się nadziwić, że w
większości to młodzież. Bez zawodu, ale i bez życiowego doświadczenia, zwłaszcza
nieprzygotowana psychicznie na bariery, które trzeba pokonywać.

Ksiądz Andrzej Pyka opowiada o swoim ostatnim „pacjencie”, którego jeździł
odwiedzać w psychiatryku. Miał 20 lat, a w Polsce żonę i dwoje dzieci. Ze swoich
zarobków utrzymywał całą rodzinę. Nie dawał rady, załamał się. - Nie wiem, czy
dzisiaj żyje - kapłan rozkłada ramiona w geście bezradności.

Izolda Polak, 19-letnia studentka anglistyki na Uniwersytecie Warszawskim,
pojechała do Irlandii w lipcu, chciała przez wakacje zarobić na studia. Pracę w
kawiarence w centrum handlowym Dublina znalazła nawet szybko, bo po dziesięciu
dniach. Ale radość trwała krótko, bo po trzech tygodniach zwolniono ją bez
podania przyczyny.

- Po prostu pewnego dnia powiedziano mi, że jutro mam wolne i że zadzwonią,
kiedy mam przyjść do pracy - opowiada. Na telefon czekała trzy tygodnie, aż ktoś
ją uświadomił, że nie ma sensu, że pracodawcy często tak robią, żeby nie płacić
pracownikowi. Nowej pracy już nie znalazła. Siedziała i płakała, przetrwać
pomagały telefony do mamy i wizyty w polskim kościele St. Michan’s przy Halston
Street. Wreszcie zdecydowała się wrócić. - Przed samym wyjazdem byłam na
polskiej mszy, ksiądz mówił, że wielu młodych ludzi nie potrafi sobie poradzić z
trudną sytuacją i popełnia samobójstwo - opowiada Izolda.

Ksiądz Andrzej Pyka z ambony stara się przemówić do rozsądku emigrantom
zarobkowym. We mszy co niedziela bierze udział około tysiąca Polaków. - Wydaje
im się, że na Szmaragdową Wyspę warto przyjechać, bo tu się wszystko dostaje za
darmo - mówi z goryczą. - Tymczasem nie można żyć w Irlandii jak Mały Książę,
który śpiewał: „W nierealny wierzę świat, świat, którego nie ma”.

Ostatnio przyszła do niego grupa Polaków. - Nie chce nam się żyć, usłyszałem.
Dlaczego? Bo śpimy w Finnings Park, nie mamy pracy, mieszkania, nie znamy
języka. Ja na to z ambony: ludzie, podzielcie się, może ktoś ma wolną chatę.
Przecież ja ich wszystkich nie będę kąpał w domu! A potem słyszę, że ktoś znów
próbował się zabić. Wracajcie do domu, do rodzin! Tak krzyczę na nich. Nie warto
umierać dla pieniędzy.

Tylko że bez pieniędzy w Polsce też nie da się żyć.

Autorka dziękuje za pomoc w przygotowaniu reportażu dziennikarzom „Polskiej
Gazety” w Dublinie, portalowi www.gazeta.ie oraz Davidowi Nolanowi

Iza Michalewicz

Wirtualna Polonia