40 rocznica

[sylvie21]

Mija 40. rocznica zniesienia przez Pawła VI indeksu ksiąg zakazanych, który
obowiązywał w Kościele katolickim od 1559 roku.

Indeks wprowadził papież Paweł IV, który czuwał nad cenzurą książek i słynął
z surowości w ferowaniu inkwizycyjnych wyroków nie oszczędzając nawet
najbardziej zasłużonych osobowości. Niektórzy historycy wyrażają nawet
opinię, że jego bezwzględność przysporzyła wielu szkód Watykanowi i całemu
Kościołowi. Na mocy decyzji Pawła IV cenzura książek znalazła się w rękach
Inkwizycji (Świętego Oficjum) i bez zgody tego urzędu nie wolno było ich
drukować, a nawet posiadać czy czytać.

Na mocy bulli papieskiej z 5 stycznia 1559 roku odwołano wszelkie pozwolenia
na czytanie zakazanych dzieł. Spowiednicy mieli obowiązek dowiadywać się, kto
czyta i rozpowszechnia heretyckie teksty, zwłaszcza zaś nielegalne
tłumaczenia Biblii i druki luterańskie. Nikt nie był zwolniony od obowiązku
przestrzegania tego zakazu. Pod groźbą ekskomuniki obowiązywał on urzędników
i hierarchów kościelnych z kardynałami włącznie, a także królów i cesarzy.
Zakazane dzieła palono, a ich wydawców oraz autorów represjonowano.

Na Index Librorum Prohibitorum, tak brzmiała jego łacińska nazwa, w ciągu 500
lat wpisano wiele słynnych dzieł najbardziej znanych twórców i myślicieli.
Była na nim przełomowa praca O obrotach sfer niebieskich Mikołaja Kopernika.
Została ona umieszczona na Indeksie w 1616 roku, a wycofał ją Pius VII 1835
roku.

Prócz tego na liście znaleźli się między innymi: Galileusz, Victor Hugo,
Honore de Balzac, Denis Diderot, Aleksander Dumas (ojciec i syn ), Gustave
Flaubert, Immanuel Kant, Niccolo Machiavelli, Karol Marks, Adam Mickiewicz,
Blaise Pascal, Jean- Jacques Rousseau, Jean-Paul Sartre, Baruch Spinoza, Emil
Zola.

Kolejni papieże - jak się podkreśla - z mniejszą lub większą tolerancją
korzystali z indeksu ksiąg zakazanych. Za przełomowy można uznać pontyfikat
Benedykta XIV (1740-1758). To ten oświecony i doskonale wykształcony papież
zapoczątkował reformę indeksu i zamieszczania dzieł na nim.

Ostatni Indeks został ogłoszony w 1948 roku i było na nim 4126 dzieł.

Idea całkowitego zniesienia indeksu pojawiła się w czasie Soboru
Watykańskiego II (1962-1965). 14 czerwca 1966 roku Paweł VI uznał Indeks za
dokument historyczny i ogłosił, że przestaje on obowiązywać wiernych.
Odwołano groźbę ekskomuniki.

Spadkobierczyni Świętego Oficjum – Kongregacja Nauki Wiary - wskazuje czasem
dzieła szkodliwe dla wiary i moralności oraz niezgodne z nauczaniem Kościoła,
jednak sankcje nakłada jedynie na duchownych, którzy je napisali.