"Złota trąbka" Bogdana Loebla

[Gość: Max]

Co sądzicie o tej prozie ,poezji ,baśni trochę trudno to klasyfikować...

To co sadzi o tej ksiazce

[Gość: vin]

pan Karol Maliszewski :
Czytając nową książkę Bogdana Loebla pt. „Złota trąbka”, odnosi się wrażenie,
że mamy do czynienia z czymś w rodzaju osobistego dokumentu, w którym
artystyczna kreacja utrzymywana jest w ryzach pamięci, w strukturze przeżyć
sprzed wielu lat. Smak prozy wyrastającej na podglebiu własnych, intensywnych
przeżyć jest wyjątkowy i właściwie nie do podrobienia. Autor w rozmowie z
czytelnikami na spotkaniu w wałbrzyskiej bibliotece potwierdził wyraźną
autobiograficzność swej książki, która wzięła się z chęci odtworzenia
dzieciństwa spędzanego na pograniczu polsko-ukraińskim. Odpowiadając na moje
pytania, oznajmił, że powieściowemu Jasieniowi i kilku sąsiednim miejscowościom
nawet nie zmienił nazwy. Tak nazywające się wioski nadal tam istnieją.
Wspomniał, że niedaleko Jasienia urodził się i spędził dzieciństwo Julian
Stryjkowski. Pierwsze czytanie wskazuje na te właśnie tropy – historyczne,
korzenne, rodzinne. „To moja mama, to mój tata, a Józio to ja sam” – mówił
autor. Mamy więc relację świadka, cenne znalezisko, istotny przyczynek do
wielkiej opowieści o duchu pogranicza i tradycji sąsiedztwa. Jest dla mnie
sporym zaskoczeniem, że tego typu proza wyszła spod pióra Bogdana Loebla,
autora tekstów śpiewanych kiedyś przez Stana Borysa i Brekautów. Cieszę się, że
zdążył z tą swoją opowieścią, że w ogóle odważył się ją z siebie wyrzucić.
Umierają ostatni świadkowie tego wspólnego bytowania wielu narodowości w
przestrzeni pomówień, żalu i wrogości, a więc każdy głos biorący się z
autentycznego przeżycia staje się ważny i jest na wagę złota. W atmosferze
podminowania i napięcia toczyło się codzienne życie, a dzieci bawiły się
wspólnie, mieszając języki i obyczaje.

W Jasieniu Polacy byli w zdecydowanej mniejszości. Jednak pozycja ojca Józia,
pana leśniczego, wydawała się mocna. Odnosi się wrażenie, że polskość tam
dominowała. Inaczej jednak dzieje się w wyobraźni i wrażliwości Józia, którego
osaczają wizje mówiące o czymś przeciwnym, o poczuciu zagubienia, o wyczuwanej
podświadomej niechęci ze strony uśmiechających się grzecznie Ukraińców. Józio
przeżywa to wszystko w dwójnasób, odbierając wszystkie przeczucia raz
jako „Lach”, syn Polaka, to znowu jako „prawosławny”, syn Ukrainki. Józio jest
więc rozdwojony i niepewny. Często jednak staje po stronie matki, konspiruje
przeciwko ojcu, boi się jego surowości. Ciepło, łagodność i zrozumienie
napływają od matki. Gdy obydwoje mają jakieś tajemnice, mówią po ukraińsku.
Józio nie wyraża tego wprost, ale wiele scen z powieści sygnalizuje rozdarcie,
wahanie się między polskością a ukraińskością. Wydawać się może, że to, co
ciemne i irracjonalne, strzępy mieszających się ze sobą bajd i legend, staje
się synonimem tego, co ludowe, ukraińskie. Pańskie, czyli polskie, jest jakieś
oschłe i racjonalne, niesie porządek i organizację, poprzez osobę ojca,
piłsudczyka, kojarzy się z wojskiem i karnością. Zdaje się jednak, że w
ostateczności górę w powieści bierze polskość, bo przecież symboliczna złota
trąbka, widziana w rękach polskiego harcerza, ma swym czystym głosem zbudzić
zaklętych rycerzy w Tatrach. Ich przebudzenie rozstrzygnie wszelkie dylematy i
wraz z nim powróci jakiś prastary ład. W to gorąco wierzy Józio.

Ten chłopiec w ogóle wierzy we wszystko, co zasłyszy. Jak gąbka wchłania w
siebie bajki i zabobony, które zaczynają wypełniać jego wewnętrzny świat i
doprowadzają do zatarcia się granicy między prawdą a zmyśleniem, jawą a snem.
Świadomość Józia balansuje na granicy światów. Nie do końca można mu wierzyć.
Ale narrator zawierza mu całkowicie. Wyraźnie jest po jego stronie. Niezwykłość
stylu bierze się z charakterystycznie skrzywionej optyki narracji określanej
przez dziecięcą nadwrażliwość, skłonność do mieszania porządków rzeczywistości
i uciekania w fantazjowanie, a co jeszcze dodatkowo pogłębia gorączka, często
trawiąca głównego bohatera.

W ten sposób ginie nam z oczu pierwszy plan odczytywania i zamiast dokumentu z
pogranicza otrzymujemy studium nadwrażliwości, ciekawą egzemplifikację
przypadku dobrze znanego psychologom dziecięcym. Józio słyszy to, czego nikt
nie słyszy i widzi to, czego nikt nie widzi. Ojciec nie może znieść
jego „mazgajstwa” i poetyckości, dla matki staje się to przyczyną wielu
wzruszeń, ale i niepokoju, dodatkowej troski. Ważnym elementem tego „widzenia”
i „słyszenia” jest udzielająca się również narratorowi predylekcja do
metaforyzowania opisu. Chwilami niezbyt dokładnie wiadomo, co jest wymysłem
chłopca, a co chwytem stylistycznym zręcznie użytym przez narratora. Być może w
ten sposób, w tych dziecięcych epifaniach, stają się oni jedną osobą.

Na pewno nie jest to epicki fresk międzywojnia ani też rodzinna saga, a raczej
intymna i kameralna opowieść liryczna o własnym dojrzewaniu w kulturowym i
językowym spięciu, w rodzinnym zapętleniu o freudowskim posmaku, w świecie
załamującym się i gwałtownie uciekającym spod stóp Józia, jego rodziny i
wszystkich uciekających przed wrześniowym kataklizmem Polaków. Loebl zachowuje
się tu raczej jak poeta niźli dokumentalista. Pisze poemat i gęstym,
zmetaforyzowanym językiem oddaje cześć nadwrażliwości zdziwionej surowym
porządkiem niedocieczonego świata, przerażonej zdradą i niepewnością czającą
się za węgłem ludzkiego losu.
www.tin.pl/article.php/1229
pozdrawiam
vin

[Gość: fazz]

To jest świetna książka,warto...