szmiejka
03.05.07, 16:19
POEZJA
1.HORACY – WYBÓR PIEŚNI
- najsłynniejszy rzymski autor pieśni
- filozofia życiowa:złoty środek (aura mediocritas); stoicki spokój;
epikurejska radość ( carpe diem)
- złoty umiar w pieśni „O co poeta prosi Apollona”
- „Do Leukonoe” (podtekst epikurejski)
- czas, przemijanie, nieuchronność śmierci
- nieśmiertelność artysty i jego dzieła
- klasycyzm poezji
- natura i jej związek z ludzkim życiem
- patriotyzm, męstwo
2 BOGURODZICA
- najstarszy utwór pełniący funkcję hymnu narodowego (nazwana carmen patrium w
kronice Jana Długosza)
- powstała prawdopodobnie w I poł. XIIIw.
- arcydzieło liryki religijnej, traktat teologiczny, zabytek języka polskiego
- autor nieznany, prawdopodobnie odebrał świetne wykształcenie teologiczne,
orientował się w sztuce i poezji religijnej.
- incipit zamiast tytułu
- budowa strofy (apostrofa, prośby, refren)
- kompozycja na zasadzie kontrastu (kontrastują rozmiary strof, apostrof (do
Maryi dłuższa, do Syna Bożego krótsza) i próśb (w pierwszej strofie zwięzłe
prośby ogólne, w drugiej rozbudowane prośby szczegółowe)
- paralelizmy, antytezy: Bogurodzica – dziewica, syna – Gospodzina
- związek słowa z muzyką w średniowieczu rymy na „a” ; charakter meliczny
- liczby teologiczne 2 ( w początkowych wersach pierwszej i drugiej strofy
występują za każdym razem 2 osoby; Bogurodzica – Bóg; syn – matka; Jan
Chrzciciel – Syn Boży) łącznie 4 strofy (ewangelie, cnoty kardynalne, żywioły,
strony świata)
- Deesis (wstawiennictwo św pośredników u Zbawiciela)
- asylabiczny wiersz rymowo zdaniowy
- archaizmy
3J.KOCHANOWSKI – PIEŚNI I TRENY
a) pieśni:
- pieśń – najstarszy i najpowszechniejszy gatunek poezji lirycznej początkowo
nierozerwalnie związany z muzyką. Za twórcę gatunku uważa się Horacego, który
pisał carmina. Pieśń to utwór liryczny, poważny w tonie, podnoszący temat
ludzkiej egzystencji; najczęściej zbudowany stroficznie, rytmiczny, występują
w nim refreny, powtórzenia i paralelizmy składniowe
- horacjanista
- stoicyzm
- epikureizm
- jak żyć?
- jak osiągnąć spokój i szczęście?
- Bóg – dobry ojciec
- „Czego chcesz od nas Panie za twe chojne dary…”
- „Serce roście patrząc na te czasy”
- XII – o cnocie
- XIX – o dobrej sławie
- V – o napaści Tatarów na Podole (polityczna)
- „Pieśń świętojańska o Sobótce”: sielankowy charakter; zbiór 12 pieśni
lirycznych osnutych dookoła ludowego obrzędu sobótki; arkadyjskie ujęcie
obrazu wsi
- Kochanowski inspirował bardzo wielu późniejszych twórców (J. Tuwim „Rzecz
Czarnoleska”, B.Leśmian „Urszula Kochanowska”
- recepta na szczęście zawarta w pieśniach Kochanowskiego ma charakter uniwersalny
- cechy klasycyzmu: harmonia,jasność i prostota, porządek, uniwersalizm
b) treny
- cykl 19 utworów
- w starożytności treny pisano, by uczcić ludzi wybitnych, zmarłych wodzów,
królów lub bohaterów (co jest zgodne z zasadą decorum), ale Kochanowski
odstąpił od tej zasady, poświęcając swój cykl 2,5 letniemu, przedwcześnie
zmarłemu dziecku
- tren – gatunek poezji funeralnej (żałobnej)
- pisane 11 (5+6) lub 13 (7+6)- zgłoskowcem
- kryzys życiowego optymizmu
- głębokie wątpliwości wielkiego humanistycznego myśliciela
- główną postacią cyklu jest bolejący, zrozpaczony ojciec
4J.A. MORSZTYN
- poeta miłości
- poetyckie obrazowanie (można nazwać malarskim)
- nurt dworski (magnacki)
- najwybitniejszy polski przedstawiciel marinizmu (liczył się głównie koncept)
- środki stylistyczne (przewaga formy nad treścią): wyliczenia, przerzutnie,
przestawnie, oksymorony, paradoksy, hiperbola, kontrast, koncept metafory,
epitety, powtórzenia, efektywne puenty, figura gradacji i sumacji –
nagromadzenie, stopniowanie (gradacja) pojęć i motywów, zsumowanych (sumacja)
potem na końcu utworu w celu uzyskania zaskakującej puenty
- koncept – pomysł na atrakcyjne, niebanalne sformułowanie myśli lub całego
utworu, którego celem jest zaskoczenie odbiorcy. Konstrukcja konceptu może być
oparta na zasadzie paradoksu, antytezy, analogii, kontrastu. Był zjawiskiem
typowym dla poezji baroku i był nazywany concors discordia, czyli zgodna
niezgodność.
- „Niestatek”
- „Do trupa” – sonet
5.DANIEL NABOROWSKI
- uczeń Galileusza (zasada ruchu wahadła)
- poezja metafizyczna
- figura gradacji i sumacji
- koncept i puenta
- intelektualne i filozoficzne podejście do życia ludzkiego
- życie ludzkie - paradoks
- wiersze będące przykładem erudycji i popisem kunsztu poetyckiego
- poezja ta wymaga znajomości mitologii i autorów antycznych
- wyznawca kalwinizmu mocno wierzący w przeznaczenie
- poezja wanitatywna (wiele uwagi poświęcił przemijaniu, nieubłaganemu
upływowi czasu
- czerpał z dorobku Kochanowskiego (forma epigramatu)i Mikołaja Sępa –
Szarzyńskiego (tematyka)
- „Krótkość żywota” – epigramat
- „Marność”
- „Na toż”
- „Cnota grunt wszystkiemu”
- „Na oczy królewny angielskiej” ( wytworny koncept, słowa fałszują obraz
rzeczywistości, metonimie, gradacje, hiperbolizacja, kompozycja łańcuchowa,
negacje, figura sumacji
6.WACŁAW POTOCKI
- nurt ziemiański (sarmacki)
- autor długiego poematu epickiego pt. „Wojna chocimska” (napisany w 50 –
lecie bitwy z Turkami pod Chocimiem poemat zagrzewający do walki za ojczyznę;
wzywa do męstwa, walki o Polskę i za wiarę chrześcijańską; rola Polski – naród
wybrany; Potocki mówi w utworze o Sarmatach w samych superlatywach. To ludzie
odważni, mężni, gotowi do poświęcenia i walki za ojczyznę do ostatniej kropli
krwi; krytykował liberum veto, lenistwo, wygodnictwo, złe reformy, ciągle nowe
przywileje
- klasyczna polszczyzna wolna od makaronizmów
- 3 x Potocki- wiersze: humorystyczne, moralizatorskie, refleksyjne
- krytykował wady polskiej szlachty i ustroju
7IGNACY KRASICKI - SATYRY, „Hymn do miłości ojczyzny”
a) satyra (z łac. satura – mieszanina) to utwór literacki ośmieszający lub
piętnujący ukazywane w nim zjawiska – wady i przywary ludzkie, obyczaje,
osoby, grupy i stosunki społeczne, postawy światopoglądowe i orientacje
polityczne, instytucje życia publicznego, sposoby zachowania i mówienia.
- satyra posługuje się negacja nie proponuje jednak pozytywny rozwiązań,
przedstawia świat w krzywym zwierciadle, wyolbrzymiając lub pomniejszając. Z
tego względu deklaracja zawarta w „Do króla”, jakoby satyra mówiła prawdę
pozostaje pusta
- Krasicki napisał 22 satyry (m.in. „Do króla”- pochwała w formie zarzutu,
„Pijaństwo”, „Żona modna”, „Świat zepsuty”, „Pan niewart sługi”, „Palinodia” –
zarzut w formie pochwały
- zmysł obserwacji i cięte pióro
- satyra ośmiesza i piętnuje, prezentuje świat przez komiczne wyolbrzymienie
- ironia, karykatura, ukazanie cech w krzywym zwierciadle
- jasność treści
- czystość języka
- klasyczna prostota
b) „Hymn do miłości ojczyzny”
hymn – uroczysta pieśń pochwalna, opiewająca np. czyjąś sławę lub wzniosłą
ideę, patetyczny utwór liryczny o treści patriotycznej bądź religijnej
Nadawca: nieokreślony
Adresat: miłość ojczyzny (apostrofa: „Święta miłości kochanej ojczyzny…”)
Nastrój: powaga, wzniosłość
Wiersz jest… wyznaniem lirycznym o zabarwieniu patriotycznym, przedmiotem
wzniosłych uczuć jest ojczyzna
- obowiązki obywatela wobec własnego kraju „kształcisz kalectwo przez
chwalebne blizny”
- napisany między I a II rozbiorem
- „Hymn…” Krasickiego nigdy nie traci na swej aktualności. Nie pozwala
zapomnieć, że prawdziwy patriotyzm polega na rezygnacji z własnych korzyści i
wygód w imię dobra wspólnego. Patos i wzruszający ton wypowiedzi
