coś o Przemyślu

[Gość: daro z krakowa]

Samo miasto Przemyśl jakże okazale wznosi się ponad powierzchnię tej rzeki,
gdy się doń zbliżamy od strony południowej i wschodniej. Słusznie też mógł o
niem powiedzieć Słownik geograficzny (Warsz. tom IX)że:
"Co do malowniczości położenia jest Przemyśl jednem z najpiękniejszych miast
Galicyi. Najokazalej przedstawia on się z gościńca wiodącego do
Węgier.Głównym punktem panoramy miasta jest Góra Zamkowa (alias: Capia)
pokryta drzewami ze szczątkami (murów i baszt) zamku. Na południu wznosi się
wzgórze Zniesienie do 356 mt. wysokości (znak triang.). Na granicy północnej
(w Lipowicach) wzgórze dochodzi niemal do tej samej wysokości. Na Za-saniu,
na polu zwanem Babinie, należącem do klasztoru Benedyktynek, wznosi się
kopiec Babiniec. Z góry Zamkowej malowniczo przedstawia się miasto,
rozrzucone po pochyłościach wzgórzy, strzelające wieżami mnogich świątyń,
ujęte w ramy ogrodów podmiejskich, na tle szeroko rozportartej doliny Sanu.
Od południa zamykają krajobraz siniejące w oddali szczyty Beskidu."
Przemyśl jest grodem nader dawnym i był stolicą udzielnego księztwa w ziemi,
która niegdyś Chrobacyi czerwonej a pózniej Rusi czerwonej nosiła miano (jak
twierdzi ks. Wojciech Michna z Zaleszan w dziełku: Przemyśl i jego okolica,
Nowy Sącz 1872).(...) Jako siedziba biskupów dwóch obrządków, t.j.
łacińskiego i wschodniego (który od r. 1696 stał się unickim) miał Przemyśl
niegdyś kilkanaście kościołów i cerkwi, z których w nowszych czasach wyróżnił
się okazałością i bogactwem kościół i kollegium Jezuitów (po ich zniesieniu
zamieniony na magazyn i koszary); dziś pozostały tylko 4 kościoły, 2 cerkwie
i 3 klasztory. Żydzi posiadają także synagogę z 16go wieku. Katedrę łacińską,
budowlę pod względem architektonicznym wspaniałą, przeniósł Władysław
Jagiełło w r. 1410 z kościoła S. Piotra na zamek zbudowany z ciosu przez
Kazmierza Wgo. W starej katedrze ruskiej "na Wilczu" (obecnie nie
istniejącej) buli grzebani wszyscy prawie książęta ruscy (zacząwszy od
Roscisława r. 1065 aż do Włodzimierza r. 1207). Dzisiejsza katedra ruska (pod
wezwaniem Urodzenia św. Jana Chrzciciela) położona na wzgórzu, i przerobiona
z kościoła Karmelitów w r. 1784 ma godną widzenia ambonę w kształcie okrętu.
Obie katedry mają swe księgozbiory, a ruska i drukarnię (Przyjaciel
ludu,1838).
Niektóre kościoły posiadały obrazy i posągi Swietych cudami i łaskami
wsławione. I tak: w kosciele Dominikanów (zbudowanym w r.1239), był posąg
alabastrowy Matki Boskiej, który przyniósł tam z Kijowa św. Jacek uciekający
przed Mongołami w r. 1240, uznany za cudowny przez biskupa Sierakowskiego
(przeniesiony obecnie do katedry). Wreszczie: szczątki św. Wincentego,
patrona miasta, za sprawą których, gdy je obnosili mieszkańcy w processyi w
czasie najazdu Szwedów, puścił lód i na Sanie w marcu 1656 r., skutkiem czego
nieprzyjaciel do miasta dostać się już niemógł. Dalej: cudowny sygnet
błogosł. biskupa Błażejowskiego, pomocny matkom rodzącym do szczęśliwego
rozwiązania.
Oskar Kolberg - "Przemyskie" Kraków 1891