Bożnica Żydowska

[kobietaxyz]

Słuchajcie, o co chodzi z ta Bożnicą Żydowską w rynku ???? Czy to naprawde
byla kiedyś bożnica ? Wiecie chodzi mi o taki pomarańczowy budynek koło
Kaprysu. TEraz jest tam jakiś dom handlowy czy coś. Jeśli to naprawe była
kiedyś Bożnica Żydowska uważacie, ze to słuszne aby zostal tak sprofanowana ?
Ilekroć tamtendy przechodzę i wielce sporadycznie tam wdeptuje tylekroc
zastanawiam się czy to jets prawda, ze tutaj kieyds Żydzi się modlili.

[bartosz_p]

kobietaxyz napisała:

> Słuchajcie, o co chodzi z ta Bożnicą Żydowską w rynku ???? Czy to naprawde
> byla kiedyś bożnica ? Wiecie chodzi mi o taki pomarańczowy budynek koło
> Kaprysu. TEraz jest tam jakiś dom handlowy czy coś. Jeśli to naprawe była
> kiedyś Bożnica Żydowska uważacie, ze to słuszne aby zostal tak sprofanowana ?
> Ilekroć tamtendy przechodzę i wielce sporadycznie tam wdeptuje tylekroc
> zastanawiam się czy to jets prawda, ze tutaj kieyds Żydzi się modlili.

Tak, to prawda. Stad nazwa Bożnica. Po wojnie ten budynek przejela owczesna
wladza i wprowadzila tam handel. Jesli dobrze pamietam teraz budynek jest
ponownie w rekach zydow. Dlaczego pozwalaja na handel w takim miejscu - nie
wiem.

[maw51]

Tak to prawda jest to taki kościół żydowski, przynajmniej kiedyś był. Żydzi
chcieli go wykupić czy to zrobili nie wiem. Słyszałam też, że miała tam swego
czasu powstać galeria. A co do handlu - skoro i tak tam nie ma, kto się modlić
to, czemu nie w końcu w niektórych budynkach gdzie były wcześniej kościoły
katolickie powstały dyskoteki i nic się z tego powodu nie stało. Według mnie
bardziej jest bulwersująca sprawa cmentarza żydowskiego przy ulicy cmentarnej.
Dawno już tam nie byłam podobno teraz jest ogrodzony, ale wcześniej nie raz
widziałam jak ludzie z pobliskiego bloku wyprowadzali tam pieski na spacer,
które obsikiwały mogiły.

[paula245]

tak była,z tego co wiem została zwrócona jakiejś gminie żydowskiej,której
przedstawicieli można czasem zobaczyć-przyjeżdżają do Dębicy z
delegacjami.Wyrazili zgodę na kontynuowanie handlu w tym budynku.

[serek600]

> tak była,z tego co wiem została zwrócona jakiejś gminie żydowskiej,której
> przedstawicieli można czasem zobaczyć-przyjeżdżają do Dębicy z
> delegacjami.Wyrazili zgodę na kontynuowanie handlu w tym budynku.

Mi tez sie nie podoba handel w tej swiatyni. Samej gminie zydowskiej w Krakowie
jednak to nie przeszkadza

[serek600]

www.izrael.badacz.org/zydzi_w_polsce/katalog_synagogi_karpaty_debica.htm
Pierwsza wzmianka o Żydach w Dębicy pochodzi z 1293 roku, kiedy osada ta była
własnością możnego wówczas rodu Gryfitów. Korzystne położenie przy "ruskim"
trakcie sprawiło, że w połowie XIV wieku właściciele Dębicy postanowili założyć
tutaj miasto. Prawa miejskie Dębica uzyskała w 1358 roku. Do rozwoju Dębicy
przyczynił się znacznie wydany w 1446 roku przywilej na jarmarki i targi. Od
tej pory miasto rozwijało się jako ważny ośrodek rzemieślniczo-handlowy. Jednak
pod koniec XV wieku miasto padło łupem Tatarów. W 1660 roku w mieście wybuchł
wielki pożar, który zniszczył m.in. ratusz. Wtedy to powstała Nowa Dębica. Jej
obszar rozciągał się wokół obecnego Rynku, gdzie istniał kościółek św. Barbary.
Wtedy też (od 1662 r.) zaczęli się osiedlać w mieście Żydzi, przybyli z Pilzna,
Ropczyc, Tarnowa. W 1673 roku mieszkało tutaj już 5 rodzin żydowskich. Przed
1711 roku wybudowano dwie synagogi i powstał cmentarz. W 1765 roku w Dębicy
żyło 911 Żydów. O tym, jak wyglądała żydowska społeczność Dębicy, możemy
wnioskować w oparciu o fakt, iż w centrum Starej Dębicy - oprócz kościoła i
plebanii - w ogóle nie było katolickich budynków. Z wyjątkiem królewskiego
gościńca i budynku sądu, który został wzniesiony w późniejszym okresie na placu
przed kościołem, nic nie odgradzało od siebie rzędów żydowskich sklepików.
Synagoga i rytualna łaźnia mieściły się tuż za nimi. W latach 1676-1690 masowo
osiedlali się w Dębicy Żydzi, którzy utworzyli oddzielne gminy w Starej i Nowej
Dębicy. Wszystkie budynki wyznaczające cztery pierzeje Rynku zostały wzniesione
przez Żydów. W życiu gospodarczym, zwłaszcza w handlu Żydzi uzyskiwali coraz
większe wpływy kosztem katolików. Aż do początku XX wieku w okolicy tej
znajdował się tylko jeden sklep chrześcijański. Podobna sytuacja miała miejsce
w Starej Dębicy. Doszło na tym tle do konfliktu. Ostatecznie w 1712 roku
zamknięto obie synagogi, lecz potem pozwolono Żydom na odbudowę jednej ze
świątyń w Dębicy Nowej. Od 1772 roku Dębica znajdowała się w zaborze
austriackim. Nastąpił wówczas upadek i utrata praw miejskich. W 1799 roku w
Dębicy żyło 876 Żydów. Ożywienie gospodarcze w Dębicy nastąpiło dopiero w
drugiej połowie XIX wieku, po zbudowaniu w 1856 roku linii kolejowej z Wiednia
do Lwowa. W połowie XIX wieku w Dębicy zaczęła stacjonować jednostka kawalerii
austriackiej, z której miejscowi Żydzi w niemałej mierze czerpali środki do
życia. W 1870 roku kahał dębicki zarządzał 2 bożnicami, cmentarzem i szkołą.
Wśród ludności żydowskiej większość stanowili chasydzi. W 1881 roku Żydzi
stanowili 83,7% ogółu mieszkańców Dębicy. W 1900 roku w Dębicy mieszkało 2.925
Żydów. W 1914 roku Dębica odzyskała prawa miejskie. Podczas I wojny światowej
miasto zostało dwukrotnie spalone przez wojska rosyjskie.
W okresie międzywojennym w Dębicy żyło 3.300 Żydów (1939 r.). Podczas II
wojny światowej w listopadzie 1940 roku Niemcy utworzyli w Dębicy obóz pracy
przymusowej dla Żydów. W 1941 roku utworzono tutaj getto, w którym zamknięto
około 4 tys. Żydów. Z czasem przesiedlano tutaj Żydów z likwidowanych
mniejszych gett w Radomyślu Wielkim, Ropczycach, Sędziszowa Małopolskiego
(1.500 osób), Pilzna (1.200 osób). 10 lipca 1942 roku Niemcy przeprowadzili
masową egzekucję 574 Żydów w lesie Wolica w pobliżu Dębicy. Następnie
przystąpili do deprotacji Żydów do obozu zagłady w Bełżcu. Część
wyselekcjonowanych Żydów wysłano do obozów pracy przymusowej w Pustkowie i
Rzeszowie. Na terenie getta i w różnych częściach Dębicy doszło do licznych
egzekucji Żydów. W 1943 roku getto w Dębicy zostało ostatecznie zlikwidowane.
Murowana późnobarokowa synagoga w Dębicy została wybudowana w XVIII wieku.
Podczas II wojny światowej Niemcy całkowicie spalili wnętrze synagogi. Po
zniszczeniach wojennych budynek został odremontowany i przeznaczony na obiekt
handlowy. Handel prowadzony jest do tej pory, pomimo, że obiekt powrócił do
krakowskiej gminy żydowskiej.
Pomimo zniszczenia i zaniedbana zachowała zewnętrzne cechy architektury
synagogalnej, które wyróżniający ją spośród otoczenia. Listwowe obramienia
ścian i półkoliście zamknięte okna są jedynymi ozdobnymi akcentami starej
budowli. Wzniesiona na planie prostokąta, poprzedzona od zachodu węższym
przedsionkiem, od południa otoczona przybudówkami. Trójnawowa sala modlitw jest
przekryta płaskim stropem (dawniej ze sklepieniami żaglastymi we wszystkich
przęsłach). Wnętrze pozbawione jest wszelkich śladów pierwotnego wyposażenia.
Dawną salę modlitewną dzielą cztery masywne, wieloboczne filary tworząc
dziewięć pól, na których obecnie znajdują się stoiska handlowe. Synagoga pod
tynkiem posiada ciekawą polichromię.

[serek600]

Tu jest sporo o debickich Zydach:
www.jewishgen.org/yizkor/debica/Dembitz.html#Polish

[kobietaxyz]

Fanatastyczne informacje !!!!! Szkoda,że nie mam czasu tego teraz przeczytac
wszystkiego. Jak tylko przeczytam przylącze się do omawiania tematu. Dzięki !!!

[kobietaxyz]

Przeczytałam - nei zdawałam sobei sparwy z przeszlości Debicy. Szkoda, ze tej
sysnagogi nei wykorzystuje się w lepszy sposób. W rzeszowei w synagodze jest
całkiem niezla galeria - Biuro Wystaw Artystycznych. Trochę się dziwię tej
gminie żydowskiej, ze zgadza się na ten handel. Z drugiej strony dziwię się
miastu, że nie odkupi od nich tego budynku by spozytkowc go jakoś mądrzej i
stosowniej. Skoro miasto ma korzenie typowo żydowskie to muzemu w byłej bożnicy
by było chyba dobrym rozwiązaniem. No albo to co już padło - galeria.

[jurek72]

www.jewish.org.pl/polskie/materialy/judaizm/synagoga/synagoga.html
Miłej lektury i będziecie wiedzieć bardzo dużo.