palker
27.12.05, 14:30
Synagoga do odbudowy
Krągła bóżnica może powrócić do praskiego krajobrazu! Na początek w formie
makiety. W zrekonstruowanej budowli mogłoby powstać muzeum.
Praska synagoga przetrwała wojnę. Rozebrano ją dopiero w latach 60. Do dziś
zachowały się pozostałe obiekty zespołu synagogalnego
Zarośnięty drzewami plac zabaw (róg Jagiellońskiej i Kłopotowskiego) - tak
prezentuje się dziś miejsce, w którym stała rotunda
Pomysł odbudowy praskiej synagogi narodził się w 2002 r., po odkryciu jej
zachowanych w ziemi fundamentów. Od tego czasu kilkakrotnie odżywał, nie
wychodząc jednak poza sferę rozważań. Kiedy rok temu nowo powstałe
Stowarzyszenie Ulicy Szerokiej wśród swoich celów wymieniło doprowadzenie do
rekonstrukcji budowli, trudno było powstrzymać się od sceptycyzmu.
Organizacja, założona przez kilku praskich przedsiębiorców i wspierana przez
Zespół Opiekunów Kulturowego Dziedzictwa Warszawy ZOK, potraktowała jednak
swoją deklarację serio.
- Mamy gotowy projekt makiety. Teraz staramy się o zgodę na jej ustawienie -
mówi Rafał Szczepański, szef firmy deweloperskiej Juvenes i jeden z
założycieli SUSZ.
Makieta na zachętę
Zbudowana w 1836 praska bóżnica była obiektem nietuzinkowym. Józef Grzegorz
Lessel - architekt miejski, twórca wielu warszawskich kamienic - nadał jej
formę pięknej klasycystycznej rotundy. Takie okrągłe synagogi to rzadkość. W
całej Europie powstało ich kilka - tylko jedna wcześniej niż praska.
- To była jedna z najbardziej charakterystycznych warszawskich budowli. Choć
niewielka, imponowała oryginalnością i klasą architektury. Jej zniknięcie
okaleczyło krajobraz Pragi - mówi Janusz Sujecki z ZOK. To on odkopał
fundamenty i rzucił pomysł odbudowy obiektu.
Ideę rekonstrukcji synagogi ma promować naturalnej wielkości makieta,
ustawiona u zbiegu ulic Jagiellońskiej i Kłopotowskiego, w miejscu, gdzie
stała niegdyś. Byłaby to metalowa konstrukcja przykryta banerami z tworzywa
sztucznego, z nadrukiem przedstawiającym elewacje.
- Chcielibyśmy ustawić ją jeszcze zimą, kiedy nie ma liści. Wtedy będzie
najlepiej widoczna - tłumaczy Krzysztof Tyszkiewicz, wiceprezes Juvenesu,
który przygotował projekty potrzebne do realizacji przedsięwzięcia. -
Zebraliśmy już oferty na wykonanie takiej konstrukcji i jak tylko dostaniemy
pozwolenie, przystępujemy do podpisania umowy.
Jego zdaniem taka niecodzienna akcja powinna wywołać poważną publiczną
dyskusję nad pomysłem rekonstrukcji synagogi.
Czekanie na decyzje
Odbudowa synagogi Lessla nie byłaby drogim przedsięwzięciem ze względu na jej
stosunkowo skromne rozmiary (zaledwie dwudziestometrowa średnica podstawy).
Szacunkowy koszt to 6 - 8 mln zł.
- Oczywiście w roli inwestora i prowadzącego taką placówkę musiałoby wystąpić
miasto - zaznacza Rafał Szczepański. Stowarzyszenie Ulicy Szerokiej deklaruje
jednak, że będzie wspierać władze w zdobywaniu funduszy.
- Połowę tej sumy można zorganizować siłami sponsorów, mamy już kilku
chętnych z Polski i z zagranicy - zdradzają przedsiębiorcy. - Jednak zanim
podejmiemy konkretne działania, musimy poznać stanowisko ratusza.
- To ciekawa inicjatywa - komentuje Michał Borowski, naczelny architekt
miasta. - Podobnie jak nasze starania o przywrócenie Pałacu Saskiego, wpisuje
się w warszawską tradycję odbudowy miasta. Tam, gdzie możliwe jest jeszcze
odtworzenie przedwojennej zabudowy, należy to robić.
Jednocześnie zastrzega, że na razie nie może powiedzieć nic wiążącego. - Całe
przedsięwzięcie wymagałoby niewątpliwie współudziału miasta, więc trzeba to
jeszcze dokładnie rozważyć.
Do Biura Naczelnego Architekta Miasta wpłynął już wniosek o wydanie decyzji o
warunkach zabudowy.
Muzeum w synagodze
Zrekonstruowany budynek miałby służyć celom muzealnym. Mogłyby się tu również
odbywać koncerty, odczyty itp. Społecznicy z SUSZ wierzą, że dzięki temu
zwiększy się atrakcyjność Pragi.
- Placówki kulturalne ożywiają cały rejon - mówi Rafał Szczepański. - Widać
to doskonale na przykładzie Muzeum Powstania Warszawskiego. Pojawienie się
zwiedzających stymuluje rozwój infrastruktury, powstają sklepy, kawiarnie,
punkty gastronomiczne i usługowe. Zyskują na tym lokalni przedsiębiorcy i
sami mieszkańcy, bo przybywa miejsc pracy. Praga, przez długi czas
marginalizowana, bardzo potrzebuje takich bodźców - argumentuje.
ANNA WYSOCKA [Rzeczpospolita]
Eleonora Bergman: Przypomni o praskich Żydach
Dlaczego warto odbudować praską synagogę?
Eleonora Bergman: Budynek zaprojektowany przez Lessla był wyjątkowy pod
względem formy jako synagoga. Oryginalny również sam w sobie świadczył o
inwencji projektanta. Powrót synagogi miałby znaczenie estetyczne -
wzbogacenie krajobrazu miasta, a także symboliczne - bo przypomniałby o
ludności żydowskiej‚ niegdyś licznie zamieszkującej Pragę. To właśnie wokół
niej skupiało się życie tej społeczności. Nietypowa bóżnica stanowiła
centralną część zespołu architektonicznego‚ którego reszta zachowała się do
dziś, więc jej brak odczuwa się tym wyraźniej.
Władze miasta przymierzają się do odrestaurowania dawnego domu modlitwy przy
ul. Targowej i stworzenia tam muzeum poświęconego praskim judaikom. Czy te
dwie inicjatywy nie kolidują ze sobą?
Wręcz przeciwnie, moim zdaniem, mogłyby się doskonale uzupełniać.
Najważniejsze‚ żeby nie traktować tych dwóch pomysłów jako konkurencyjnych
wobec siebie. Synagogę można by np. ukierunkować na funkcje edukacyjne i
organizować tam spotkania‚ odczyty‚ koncerty. Na Pradze nie ma jak dotąd ani
jednego muzeum i mapa kulturalna jest o wiele uboższa niż po drugiej stronie
Wisły‚ więc każdy taki projekt jest szczególnie cenny.
