kutz.kazimierz
01.12.05, 18:14
Zabytki architektury przemysłowej na Górnym Śląsku
*** 23-12-2003, ostatnia aktualizacja 22-12-2003 17:43
Familoki rozpadają się, z hal, w których jeszcze niedawno stały hutnicze
piece, zostały sterczące w niebo szkielety, nieruchomieją szyby wyciągowe. To
znak, że znika przemysłowy Śląsk. Rozejrzyj się wokół: zostało jeszcze wiele
budynków, które zachwycają kształtem i kolorami: ceglane domki, neogotyckie
szyby wyciągowe, lśniące maszyny parowe. Wiele z tych miejsc czeka
na "odkrywców", którzy przywrócą im dawny blask.
BYTOM
Budynki dawnej siłowni Huty Bobrek.
Pozostałość jednej z największych hut na Górnym Śląsku, którą założył w 1856
r. kupiec Otton Friedlander. Najpierw nazywała się Wulkan, a potem Julia.
Siłownię zbudowano na początku XX w. Dziś jest to Elektrociepłownia
Szombierki.
BYTOM
Cechownia górnicza szybu Bończyk kopalni Rozbark.
Szyb stanowi część kopalni Rozbark (niegdyś Heinz), którą w 1856 r. zbudował
Otton Friedlander. Cechownia jest najstarszą częścią szybu wzniesionego w
1911 r. Kopalnię podzielono w 1922 r. między Niemcy i Polskę.
CHORZÓW
Szyb Elżbieta kopalni Polska.
Neogotycki szyb pochodzi z 1908 r. Kopalnia ta była jedną z najstarszych,
największych i najbardziej nowoczesnych na Górnym Śląsku. Wybudowano ją w
1791 r.
CHORZÓW
Budynki Zakładów Mięsnych.
Zabudowania (pozostało nawet oryginalne ogrodzenie) pochodzą w najstarszej
części z lat 1901-1905. Drugi etap budowy przeprowadzono w latach 20.
GASZOWICE
Trzy zespoły szybów kopalni Rydułtowy, szyb Dike.
Szyb w Piecach to pozostałość dawnej kopalni Dicke, zbudowanej w 1857 r., a
pod koniec XIX w. włączonej do kopalni Charlotte (dziś Rydułtowy). Zachowały
się: nadszybie, łaźnia, markownia, sala zborna, magazyn, wentylator i
rozdzielnia.
GLIWICE
Port.
Największy w Polsce śródlądowy port rzeczny. Można z niego dopłynąć Kanałem
Gliwickim do Odry, a dalej Odrą do Bałtyku, albo niemieckimi rzekami nawet do
Holandii.
GLIWICE
Radiostacja.
Uruchomiono ją w 1935 r. Utarło się mówić, że w tym miejscu zaczęła się druga
wojna światowa. 31 sierpnia 1939 r. przebrani w polskie mundury Niemcy zajęli
budynki i nadali z radiostacji polską audycję. Prowokacja ta miała
usprawiedliwić wypowiedzenie Polsce wojny przez III Rzeszę.
KATOWICE
Osiedle robotnicze Giszowiec.
Wybudowany w latach 1907-1914 Giszowiec stanowi jeden z wyjątkowych
przykładów wzoru urbanistycznego zwanego miastem-ogrodem. Zaprojektowali je
Jerzy i Emil Zillmannowie, projektanci kopalni Giesche, dla pracowników
zakładu. Osiedle składało się z dwurodzinnych, parterowych domów z ogródkami.
KATOWICE
Zabudowania kopalni Katowice.
Ruszyła w 1823 r. pod nazwą kopalnia Ferdynand. Pierwsi górnicy, jacy zeszli
tu pod ziemię, pochodzili z Westfalii i okolic Wałbrzycha. W 1936 r.
przechrzczono ją na kopalnię Katowice, by w 1953 r. znowu zmienić nazwę na
Stalinogród. Kopalnia od kilku lat nie fedruje. W jej pięknych budynkach będą
mieścić się pracownie Akademii Sztuk Pięknych.
KATOWICE
Zabudowania starego dworca kolejowego przy ul. Dworcowej.
Budynki wznoszone od połowy XIX w. przy linii kolejowej Mysłowice - Wrocław
utworzyły jeden z najnowocześniejszych i największych dworców kolejowych w
Niemczech początku XX w. Dworzec został częściowo przebudowany w latach 20.
Pełnił swe funkcje do 1972 r., kiedy oddano do użytku nowy dworzec.
KATOWICE
Osiedle robotnicze Nikiszowiec.
Wybudowane w latach 1908-1918 osiedle zaprojektowali, podobnie jak Giszowiec,
berlińscy architekci Jerzy i Emil Zillmannowie. Jednolite stylistycznie bloki
o płaskich dachach wzniesiono w pobliżu szybu Nikisch. Oprócz domów
mieszkalnych znalazło się tu miejsce dla sklepów, hotelu robotniczego, łaźni,
szkoły i kościoła.
KATOWICE
Hala pieców destylacyjnych w Hucie Silesia.
Zbudowana w 1913 r. jest pozostałością prawdopodobnie największej na Górnym
Śląsku huty cynku, która była własnością rodziny Hohenlohe-Oeringen, a
powstała w 1870 r. na miejscu dawnej huty żelaza.
KATOWICE
Zabudowania dawnej Huty Cynku Uthemann w Szopienicach.
Zabytkowy zespół to m.in. hala, cechownia i wieża ciśnień. Hutę Cynku
Uthemann zbudowano w drugiej dekadzie XIX w. jako część Huty Wilhelmina -
jednej z najstarszych na Górnym Śląsku.
KATOWICE
Szyb Pułaski kopalni Wieczorek.
Powstał w 1905 r. jako główna część kopalni Giesche w Janowie. Został
zbudowany według projektu Jerzego i Emila Zillmannów i nosił wówczas nazwę
Cramer. Zachował się niemal w pierwotnym kształcie, ponieważ nie był
modernizowany do lat 70. XX w. Na zespół składają się m.in. dwie maszynownie
wyposażone w bliźniacze elektryczne wyciągi (jedne z pierwszych na Śląsku).
KĘDZIERZYN-KOŹLE
Port rzeczny.
Budowany etapami w latach 1891-1908. Do dziś zachowały się w niemal
niezmienionym stanie nabrzeża oraz urządzenia przeładunkowe, tzw. wywrotnice
wagonowe.
KRAPKOWICE
Zakłady papiernicze.
Jedne z najstarszych zakładów przemysłowych na Opolszczyźnie. Wybudowano je w
1898 r., produkcja rozpoczęła się w 1901 r. Niepowtarzalną bryłę budynku
wieńczy oryginalna wieża.
OPOLE
Wieża ciśnień.
Wybudowana w 1896 r. wraz z nowoczesną siecią wodociągową z rur stalowych pod
ziemią oraz nowym zakładem wodociągowym.
PALOWICE
Wieża wyciągowa wsadu wielkopiecowego dawnej Huty Waleska.
Pozostałość huty z połowy XIX w. W 1840 r. Hutę Waleska zbudował Franciszek
Winckler. Nadał jej imię córki. Po śmierci założyciela hutę bardzo szybko
zamknięto.
PSZCZYNA
Drukarnia, Muzeum Prasy Śląskiej.
Jedna z najstarszych drukarni na Górnym Śląsku została założona przez Karola
Feistla w 1805 r. W 1985 r. powstało tutaj Muzeum Prasy Śląskiej, gdzie
prezentowane są
zabytkowe maszyny drukarskie: Mann z 1914 r. oraz Tygiel z 1922 r.
RUDA ŚLĄSKA
Fragmenty dawnej koksowni Orzegów. Zakład powstał w 1903 r. i
niemodernizowany pracował dla kopalni Karol do 1976 r.
RUDA ŚLĄSKA
Szyb Franciszek kopalni Wawel.
Zbudowany w połowie XIX w. szyb Franciszek jest częścią jednej z najstarszych
kopalni węgla kamiennego w kraju - kopalni Wawel (pierwsze świadectwa jej
istnienia pochodzą z 1751 r.). Na zabytkowy zespół składają się m.in.:
nadszybie z wieżą, maszynownia, kotłownia, magazyn, rozdzielnia, cechownia i
budynek straży pożarnej.
RYBNIK
Osiedle robotnicze przy kopalni Rymer.
Najstarsza część osiedla została wzniesiona na początku XX w. dla nowych
pracowników kopalni Rymer. Zespół zbudowany według zasad osiedla-ogrodu
składa się z trzykondygnacyjnych budynków o dwuspadowych dachach krytych
dachówką.
SIEMIANOWICE ŚLĄSKIE
Zabudowania szybów Staszic kopalni Siemianowice.
Początki kopalni Siemianowice sięgają 1787 r. Wówczas to Łazarz Henckel von
Donnersmarck założył pierwszą ze swych kopalń, które połączono w jedną całość
w 1855 r. pod nazwą Siemianowitz. W 1871 r. wydrążono dwa nowe szyby, które
nazwano Ficinus. Na początku XX w. zaopatrzono je w wyciągowe maszyny parowe.
ŚWIĘTOCHŁOWICE
Wieża nadszybowa szybu i kopalni Polska.
W powstałej w 1908 r. wieży zainstalowano dwie maszyny wyciągowe: parową i
elektryczną, które zachowały się do naszych czasów. Szyb stanowi część
kopalni założonej w 1873 r., własności Guidona Henckela von Donnersmarcka.
Wówczas kopalnia nosiła nazwę Deutschland, po zmianie granic w 1922 r.
Niemcy, a od 1937 r. Polska.
TARNOWSKIE GÓRY
Sztolnia Czarnego Pstrąga.
600-metrowy odcinek sztolni odwadniającej dawnej kopalni rud srebra, cynku i
ołowiu Fryderyk. Ta część dawnej kopalni została udostępniona zwiedzającym w
1958 r.
TARNOWSKIE GÓRY
Kopalnia zabytkowa rud srebra, cynku i ołowiu Fryderyk.
Działała od XVI do początków XX w. W 1788 r. po raz pierwszy w Europie
zastosowano tutaj parową pompę nawadniającą. Pod ziemią zachowały się:
chodniki, wyrobiska, sztolnie nawadniaj
