dom

[castre]

Jak powiedzieć poprawnie dom w miejscowniku: domu czy domie(w słowniku
znalazłem formę domu, ale czy forma domie jest niepoprawna?) i w celowniku:
domu czy domowi?

[randybvain]

W celowniku jest "domowi" tak, jak "synowi", w miejscowniku "domu" tak
jak "synu". Oba te wyrazy sa dawnymi tematami na -u. Niestety, w ciągu wieków
zanikło poczucie tego -u na końcu i dystynktywną stała się przynalezność do
grupy rzeczowników żywotnych i nieżywotnych, a nie fonetyka wyrazu. Stąd na
przykład chcesz odmieniać "w domie" tak jak "w ogrodzie, dole" (ale: "w
budynku, zamku, ogródku") oraz "domu" jak "bratu" (ale: "budynkowi, ogródkowi,
zamkowi").

[ja22ek]

> Niestety, w ciągu wieków
> zanikło poczucie tego -u na końcu i dystynktywną stała się przynalezność do
> grupy rzeczowników żywotnych i nieżywotnych, a nie fonetyka wyrazu.

Hm... A dlaczego niestety? A skąd pomysł, że decyduje przynależność, a nie
fonetyka? Bo Twoje przykłady miejscownika są na rzecz fonetyki właśnie: po
twardych z wyjątkiem k,g,ch mamy -'e (z ew. przekształceniem spółgłoski
rdzenia), po miękkich (także historycznie) i k,g,ch mamy -u.

Niestety, poczucie tego -u w domu nie zanikło, mimo że jeszcze za czasów
oświecenia często-gęsto pisało się o domie.

Pozdrawiam
Jazzek

[teresa.kruszona]

Dzisiejsza IV grupa deklinacyjna skupia rzeczowniki rodzaju męskiego należące
kiedyś do kilku różnych deklinacji tematycznych - rzeczowniki
odmieniały się bowiem nie według rodzaju gramatycznego, jak teraz, ale według
przynależności tematycznej (np. dom, syn, miód należały dawniej do deklinacji
-u-tematowej, wóz, rok - do -o-tematowej itd.). W wyniku ewolucji odmian grupy
rzeczowników -u-tematowych (bo „dom" właśnie do tej grupy należy) mamy dziś
taki oto stan: w celowniku lp. pozostała tradycyjna końcówka -owi (przejęta
jeszcze z języka prasłowiańskiego): domowi, synowi, miodowi;
w miejscowniku lp. mamy zaś staropolską (a wcześniej prasłowiańską) końcówkę -u
oraz nowopolską końcówkę -e. Od doby nowopolskiej końcówka miejscownika lp.
rzeczowników współcześnie męskich zależy od tego, czy temat
rzeczownika jest w miejscowniku twardy, czy miękki. Rzeczowniki twardotematowe
mają końcówkę -u (o synu, o domu), a rzeczowniki miękkotematowe
końcówkę -'e (o miodzie). Ta zasada obejmuje nie tylko rzeczowniki
tradycyjnie -u-tematowe, ale też rzeczowniki innych grup tematycznych
(np. o wozie, o roku - to są rzeczowniki z dawnej grupy -o-tematowej).