Zapomniany psieśniarz mazurski.

[rita100]

Michał Kajka (1858-1940)
Przywróćmy jego pamięć.
Kim był ten Kajka ?
"Urodziłem się dnia 27 września 1858 roku w Skomacku w powiecie ełckim na
Mazurach.
Do pisania wierszy miałem nadzwyczajną chęć, może i trochę talentu."

Kim był ten Kajka, którego zapomnianą mogiłę w Ogródku na Mazurach wyróżnił
Związek Literatów Polskich w dniu 4 grudnia 1952 roku piękną granitową płytą z
napisem:

O ojczysta nasza mowo
Coś kwitnęła nam przed laty,
Zakwitnijże nam na nowo
Jako kwitną w lecie kwiaty.

Kim był ten Kajka, ten które lubił z czeladnikami przy ciesielce się dużo
śmiać, zartować i śpiewać.

[rita100]

Niech moje utwory
Dostęp do was mają,
Niech chaty i dwory
Nimi nie wzgardzają.

Jako strumień wody,
Co potokiem płynie,
Niech wam do wygody
Służą piosnki ninie.

[rita100]

Słyń piosenko

Słyń piosenko nasza, w dal
Zabrzmij mile jako dzwon,
Wpośród burz i wpośród fal
Niechaj zabrzmi wdzięczny ton.

Słyń, piosenko nasza, śmiele
Z naszych ust i z uprzejmością,
W naszym domu lub w kościele
Zabrzmij Bogu dziękczynnością.

Słyń, piosenko, w tej osnowie
Przez pagórki i doliny,
W naszej macierzyńskiej mowie
Do zamorskiej gdzieś krainy.

Chociaż wrogi naokoło
Oczekują twego zgonu,
Jednak dumnie i wesoło
Słyń, przydając ton do tonu.

Ujmij dźwiękiem łagodności,
Wniknij w serca takich ludzi,
W których sercu od młodości
Miłość swojskości się budzi.

Natchnij młodzież dzwiękiem śpiewu
Podczas pracy, podczas żniwa,
Niech nam z takiego posiewu
Zieleni duchowa niwa.

Niechaj widzą narodowie,
Którzy mieszkają za wodą,
Że my w macierzyńskiej mowie
Tchniemy sobzie swobodą.

Niech nam będą w każdej dobie
Piosnki nasze ku radości,
Niech nam słyną ku ozdobie
Naszej cnej narodowości.

"Życie Młodzieży" 1927 rok nr 13

[rita100]

Pieśń wieczorna

Już ucichły gwary, wrzawy,
Zaszły słońca promienie,
Wszystkie nasze dzienne sprawy
Zakryły nocne cienie.
I sen zmorzył nasze oczy,
Bowiem zasię nocne mocy
Kołyszą do snu wszystko.
Lecz wprzód niźli sen nas zmorzy.

Do spoczynku nocnego,
Niech się każdy upokorzy
I wielbi Stwórcę swego.
Temu, co dnia dzisiejszego
Bronił nas od wszego złego,
Był wiernym stróżem ludu.

On wierny stróż ludu swego,
Co nie śpi ani drzemie,
Bronił nas przypadku złego
I zsyła nam na ziemię
Hojnie miłosierdzie swoje,
A błogosławieństwa zdroje
Co dzień nam odmawia.

Skłońmy już nasze kolana,
Nim nam sen sklei oczy,
A wzywajmy społem rano,
Aby strzegł nas tej nocy,
I obronił z nas każdego
Od przypadku szkodliwego,
Aby czuwał nad nami.

"Gazeta Mazurska" 1925 nr18

[rita100]

Podobieństwo
A oto jeden taki wiersz, którego pierwsze litery każdego wersetu czytane od góry
do dołu brzmią: Redaktor Sembrzycki.

Rzeka jedna bystro płynie,
Ewangielik w niej nie zginie,
Dosyć bowiem w niej jest wody,
A pić może stary, młody,
Kiedy tu jej kto zażywa,
To i zawsze wesół bywa.
Ona płynie przez pola, ogrody
Rocznie ludziom do wygody.
Sędziwy człecze lub młody,
Ej, bacz zawsze na te wody,
Miej je zawsze do pomocy,
Byś nie zabłądził we dnie, w nocy.
Rzeczesz nieraz może, człecze,
Że masz inną w swej opiece -
Jasna wódka zgotowana,
Co pochodzi od szatana.
Kiedyć takiej się napijesz,
Jużci i twą sławę zmyjesz.

"Mazur Wschodnio-Pruski" 1885 nr6

[rita100]

Mniej słónce w syrcu
Choć zicher zimny dmie,
Choć niebo chmurami spowiete
I mroczne jak noce só dnie.
Mniej słónce w swem syrcu,
Rozpraszaj nim ciań,
Niych jasno płonie, nich śwaci
I jasnym niych bandzie twój dziań.
I psieśń mniyj na ustach,
Wesoło niych brzmi,
Niech w śwanto radosne przemienia
Powszechnych wysiłków twych dni.
Z psieśniczkó na ustach
Skroś mrok i ciań
I zierz, co radosnym sia stanie
Nobardziej posampny twój dziań.
Mniej jeden z serdecznych tych słów,
Co zmarszczki na czole wygładza;
A eśli spytajó, to mów,
Że psieśń płoszy troski i żale,
Gdy śmiało rozbrzmiewa w twej chacie;
Mniej słónce w swym syrcu,
Odwagę w niem mniej,
A fejn ci bandzie i lżej.

na gware przerobziła am
"Gazeta Mazurska"1930

[tralala33]

Ładnie

[rita100]

Tralala, to je chyba nopsiankniejszy zierszyk Kajki.
I psiankne zdanie - mniej słónce w syrcu.

[rita100]

Pokój wieczorny

Jek przyjemny zieczór mi,
Kedy zwon na zierzy brzmi,
A wdzięczny mniły dzwiank
Wzywa na Anioł Pański
Lud wierny, chrześcijański
Do pokornych Bogu dzięk.

O, jek wdzięczny zieczór mi,
Kedy miasiónczek blaskiem lśni
Na szyrokiej przestrzeni
I gwołt tych śwatełek
Podobnych do perełek
Błyszczą w tej nocnej cieni.

I ustaje znój i trud,
Który tłoczy dziennie lud,
Po codziennej wrzawie
I wśród wieczornej ciszy
Gazetę lub wypisy
Przeczytam rad na bance.

Gdy sennych marzeń mocy
Przychodzą mi na łoczy
I może mię śpsik miły,
I wpośród sennych marzeń,
I życia, i róznych zdarzeń
Przybywa nowej siły.

I dziecinnych trosk ciężary
Umorzą senne mary
Po całodziennej pracy,
Gdy świta dzionek miły,
Nabywam nowej siły,
Gdy Bóg pozwolić raczy.

"Mazur" 1928 nr5

[rita100]

Mazurski ludu nasz,
Gdzie szumi ciemny las
I gdzie sterczą pasma gór,
Jeziora strebrzyste,
Wody przezroczyste
Wokoło ciemnisty bór.

Mazurskie wsze plemię
Ceniło swą ziemię
Przez tak wiele stuleci,
Czcili ojców gwarę
I świętą swą wiarę
Jak jednej matki dzieci.

Macierzyńską gadką
Modlił się syn z matką,
I Bóg im miłościwy był,
Lecz z biegiem czasu
Wśród trudu, hałasu
Lud rzucił swą gadkę w tył.

Szepczą nasze bory
Tęskliwe utwory
Nad zgonem naszej gadki;
Sypią jej mogiły,
Choć walczym nad siły -
Zabrali już nam dziatki.

Czemuż, ludu mniły,
Jakby łuż bez siły
Własne nie kochasz plemię ?
Czemuż twoje dziatki
Wstydzą się swej gadki,
Hańbią mazurską ziemię ?

Niech zalśnią Mazury
Jak ksieżyc zza chmury
Ciemnej burzliwej nocy,
Aby nowa siła
Wespół nas wzmocniła
I dodała pomocy.

Niechaj zabrzmi smiele
W domu i w kościele
Mniły dzwiank noju mowy,
Aby Boża siła
Lud nasz umocniła
I ożył w nas duch nowy.

"Mazury" 1928 nr32

[rita100]

Cześć woma, sławni Warmiacy

Tan ziersz nopisał Kajka no Warnijoków. Kedajś Mniemcy wszystko robzili by
poróżnić Warnijoków z Mazurami, wykorzystując róznice religijne. Michoł Kajka
dał w tym zierszu wyraz przyjozdnym stosunkom.

Cześć woma, sławni Warmijacy,
Co nie łoszczandzacie pracy
Ani tyż żodnego trudu
Ku nauce swygo ludu.

Hańba temu, chto sia brzydzi
Swojej mowy, jyj sia wstydzi

(...)

I tak storzy i tak młodzi,
Szanujcie zianc jek sia godzi
Waszó macierzyńską mowe,
W niyj mowacie strawy zdrowe.

[rita100]

Już wróciłeś, maju miły,
Ku nam z dalekiej przestrzeni,
Co nabywa nowej siły
I na nowo się zieleni.

Niby w piersi pogrążone,
Co w zimowym śnie drzemało,
Znów na nowo orzeźwione,
Aby ciebie przywitało.

Maju, co tylko raz w roku
Nawiedzasz tu nasze strony,
Pełen wdzięku i yroku,
Bądź nam pozdrowiony !

Olsztyn

[rita100]

O przyszłości wiosny

Witaj ku nam, wiosno życia,
Co przychodzisz gdzieś zza morza,
Co wywodzisz wsio z ukrycia,
Świecisz blaskiem jako zorza.

Witają cię niwy, knieje
I też wszystko bez wątpienia,
Gdy wiatr z twoich warg zawieje
I obudzi wsio z uśpienia.

Wszystkozaś ku tobie sprzyja,
Wszystko głowy swe podnosi,
Jakaż wdzięczna melodyja
Zasię powrót wiosny głosi.

I wstęuje w serca ludu
Jakiś powab zaś radosny,
Bo cień zimowego trudu
Zgasił zasię powrót wiosny.

(...)
Kraków (zbiór)

[rita100]

My witamy ciebie, wiosno,
Acz tak późno przychodzisz,
Co uwieczniasz niby w niebie,
Żywot wdziękiem twym słodzisz !

Tęskni za twoim przybyciem
Wszelki ptak i polny zwierz,
Aby tchnęło nowym życiem
Wszystko zasię wzdłuż i wszerz.

Choć przychodzisz z groźną miną,
Jeszcze zima nas ciemięzy,
Niechaj wdzięki twe zasłyną,
Rozwiąż srogiej zimy więzy.

Ciebie rolnik oczekuje
Czasu pożądnego,
Ziarno do siewu gotuje,
Kiedy pora jest do tego.

(...)

I zaś wędrowne ptacy,
Co zza morza przybyły,
Przy pilnej jego pracy
Głoszą przy nim śpiew miły.

Śpiew ich wdzieczny, radosny
Przyjemnym toniem płynie,
Zwiastuje powrót wiosny,
Ku Stwórcy dzięką płynie.

Olsztyn

[rita100]

Mój ojczysty mazurski las

Czego też on nie ma dla nas,
Ten ojczysty, mazurski las.
Jagód i grzybów w bród, po pas -
Obdarza w letni, ciepły czas.
Czego też nie ma on dla nas,
Ten ojczysty, mazurski las.

Czego też nie ma on dla nas,
Ten ojczysty, luby las.
Wiązką gałęzi on nieraz
Darzy w jesienny, chłodny czas.
Czego też nie ma on dla nas,
Ten ojczysty, luby las.

Czego też nie ma on dla nas,
Ten ojczysty, mazurski las.
Błogosławieństwem darzy nas
W zimowy czy to letni czas.
Nic piękniejszego już nie masz
Jak mój ojczysty, mazurski las.

"Kalendarz dla Mazurów" 1939

[rita100]

Czyś ty słyszoł ło niam bracie ?

Taki psuankny ziersz nopisoł Teofil Ruczyński ło Kajce. Chto ni zno Kajki ?
Kożden zie co tan rychtyczny Mazur psisoł ziersze. Buł łón cieśla i ciajsto
strofy rychtowoł na deskach. A co to buły cziasy zielgiej germanizacji Kajka w
skrycie ziersze łukłodał a ludzia sia bardzo z tych strofów lejdowali.

Yś ty słyszoł ło niam bracie,
Co ziersze psisywoł,
Co w mazurskiej mnieszkoł chacie,
Kajka sia nazywoł ?

Buł to Mazur szczyry, prawy,
Kochał lud i łany
I no noju mazurskiyj sprawy
Duszó buł łoddany.

Kochał godke swó łojczytó,
Ziersze w nij psisywoł
I jó duszą swó czystó
Kochać nakazywoł.

Wśród łudranki, ciajżkiej doli
Braci swojich krzpesił,
Że sia skóńczy cias niedoli,
Że jam bandzie lepsi.

Słał jam słowa, słał psiosenki,
Take ziejskie, proste,
Spośród trudu i łudręki
Z duszy znej wyrosłe.

Nie doczkał Kajka swej ziamni
Zorzy łupragnionej,
W cias wojenny, chmurny, ciamny
Łodzitoł sia w zieczne strony.

Dzisioj brzmió jamu nad mogiłó
Dzwianki maźiurskiej mowy,
Chtórą kochał całą siłą
Czcił jó ziersza słowy.

Dziś jamu śpsiewa polne ptasze
Wszistkie te psiesniczki,
Które wyrychtowoł w tamtam ciasie
Ziamni swej łudranki.

1946