Jek graf von Fink zawściekł sia na sołtysów

[rita100]

Jek graf von Fink zawściekł sia na sołtysów.
A buło to w Dómrównie.
- Zidzita tan zamek ? Jeno mu tylo skrzydło łostało po wojnie z Hitleram.
Psianknie wyglónda tero w blaskach miesiónczka. Jek śwat śwatem na jinsze cele
bułi te krziżackie, junkierskie zamki wyrychtowane. Na srogie katowanie.
A namurowali jich tu, nastaziali na maziurskiej ziamni gajsto, a z wieży
kożdego zamku musieliśta bodaj dwie jinsze na nieboskłonach zidzieć. Graf
Ernest von Fink mnioł takich zamków pod sobó aze trzi i sztyrdzieści dworów w
Dóbrowieńskam, Ostródzkam i Niborskam.
Szpetnym człoziekam buł tan grof Ernest von Fink.
cdn

[rita100]

Mój dziod mojygo prodziada Mnikołaj Krajewski, sołtys wsi Elgnówko bez sitom lot
wojowoł z wścekłam grafem i złamać sia nie doł, a i pohańbić nomłodszej cery tyz
nie.
Graf chtóry buł psies na dziyweczki cnote, doziedziol sia co w Elgnówku kści
dziywcyna psiankna jek czorna malwa. Sołtyzioziu zaro nakazano abu dziywecke do
Dómbrówna do dworskich posług łodstazić.... Ziadomo czam sia te posługi w von
Finków kóńczułi. Sołtys Krajewski ni posłuchoł.
A buło to za Mocnygo Sasa, kedy ślochta polska puszczała pasa, a chop niepewny
buł niczygo.
Na jermarku w Dómbrównie chcioł grof Elżbietke porwoć, ale bracia łodbili
dziywcyne z rank rojbów. I tejże nocy sołtys Krajewski wywiózł cere do familiji
po polskiej stronie kordonu w Szreńsku i tam buła już łóna bezpsieczno.

[rita100]

Tydziań po tygodniu mnijoł. Grof sołtysa nie ruszoł.
I cias przyszed na żniwa, robota sia paliuła w rankach i tedy sołtys Krajewski
i podsołtys Meński musieli sia stazić w Płatynach do dworu grafa na dalsze
dyspozycyje.
Sołtysy wyrychtowali sztery pary kóni do sztyrech drabzinioków i z synami
pojecholi. Tam juz czkał ekonom grafiozia. Zajeżdzojta pod wrota sadu, żiwo !
- Pod wrota sadu ?
- A ini! Jebka papsierówki poziezieta do Kowna.
- Kany ?!
- Co kany! Do Kowna, na Litwe ?! - poziada sołtys
- Tera ?! W żniwny cias ?!
I noczła sia haja po dobroci. Sołtysi tłumaczo co tero je żniwny cias, ze żito
dorzniało, ze nimo takego prawa, coby poddanego gbura w cias siewów, żniw, łorki
na kraj śwata gnać... Nie na żarty sołtysi sia ciskali, a grzmniali jek gromy z
ciamnego nieba....
Ano! ekonom za gzizdoka, do wónsów przytchnół, dmucho i gzizdo... a tedy
przyleciało psietnastu drabów z kadykowymi pałami.... Szkoda godaki. Trza buło
jebka na drabznioki ładować. Przydzielono jam na kożdy wóz draba zbrojnygo coby
achtowoł przed hultajstwem. I w rejze.

[rita100]

Kedy w sentambrze gburowie nazod wrócili z pieruńskej rejzy, łobaczyli
po swych grundsztykach.
Ano, dzianki Bogu, bziołki, synozie i sójsiedzi łobrobzili wszistko jek
należy, eszcze łostała łozimina do roboti i młucka.
No, nic! Jekoś to bandzie!
Jekoś by buło, kieby na trzeci dzionek znowój ekonom nie przyloz w
gburstwo.
- Krajewski i Meński! Sofort, rychtować sia, pojedzieta tero z wełno do
Warszazi. Za trzi godziny mata stać przed lamusam w Pancerzynie.
- Toć siewy za pasam! - Krajewski goda
- W dupsie mawa wasze siewy! Jadzieta czy panu grafozi poziedać, ze ni ?
Co buło robzić, pojechalim.
W Warszazie pogodali sołtysi z kumotrami z mławskigo poziatu i
wysztyftowali psianknó skargę i królewckó poczto wysłali do regencji w
Królewcu. Niych Graf nie myśli, ze jest Panem Bogam! Ze wciórko mu
wolno!

[rita100]

Ba, ledwo co nazod z rejzy wrócili wandrownicy, a było to w semtembrze, ledwo co
skórznie zzuli i do muzy zasiedli w zagrodzie zrobiuł sia zielgi rumor. Som graf
w asyście dworzon i drabantów naziedza sołtysowo familije w zagrodzie.
- A ty buntowniku! - poziada grof - skargi na ma do Królewca psiszesz ?! Wołoć
lof cało zieś!
Zidzita tych tu woszych sołtysów Mnikołoja Krajewskiego i Barzosza Meńskiego ?
Zidzita jich, to fejn. A ziyta wy czygo sia łóni dopuścić śniali ? Nie ? Skarge
na ma, na swygo pana i dobrodzieja napsiasali do Krolewca.... No to jo zaro
łodpoziem na tó skarga.
Ściójgóńć jam portki ! Wynośta ławe z jizbu, żiwo !
- Ślachcic am je! Z zagrodowej bziednej, mławskiej ślachty. Nie wolno ma
chłostać, zielmnoży grafsie ! - goda Krajweski
- Jo tyż ! - godo podsołtys - Bończa-Meński am je ! Nie godzi sia ma bzić,
ziemożny panie !
- Ooooo!, panozie brazia szlachta.... polska, łapciata w mojich wsiach sołtysujo
? Bene! Gałganiorze ! Na kobiercu panom braciom zerżne sia skóry ! Wedle
polskiego prawa i łobyczji...Żywo!
Kopnóli sia dwa draby do jizby, ściójgli z wyrek psiankne kapy, wyneśli ławy na
dwór i.... przi rykach świstały kańczuki.
Łoraz graf pozieduje - stop!
Łóni só szlachto, nie godzi sia coby gołam dupo świycili... Mata eszcze skarge
i przedar na pu pergamin i kożdamu na dupa pokład pu pergaminu i tnijta póki na
sieczka supliki nie zetnieta.
Długaso świstały baty po zagrodzie sołtysa. Osmagano łobu sołtysów aze nie
zemdleli. Potam eszcze wziali sia za smaganie cołej familiji łod bziołek, synów,
cerek. Do krzi smagali. I to na łoczach coluśkiej wsi.
Znudzony tym juz grof, łodjechoł z orszakiem. Kiedy skrył sia juz za wigwałdzki
bór ludzia noczli wstawać ze szlochami. Stary Krajewski długo sia musioł lyczyć
i nojziancej gromiuł na grafa jek tilo sił mu ziancej prziszło.

[rita100]

A jednak nie ulegli grafowi. Po kilu dniach zeszli sia sołtysowie razem na
pogawandke i naradzali sia - co tu zrobzić ?
Umyślili jechoć do somygo Berlina ze skargą na grafa Finka do Jegomości Pana
Krola Pruskiego, Fryderyka Wilhelma Hohenzollerna.
Ano wandrowali tak bez sztyrnaście dzionków i z babzim latem stazili sia w
Berlinie meldujónc szyldwachozi, ze só z Ostpreussów i do Jegomości Pan Krola z
suplikó wandrujo. Mnieli szczajście, bo trasili na Kaszuba i bez godzinka z
kaszubska na mazurski tuplikowali.
- Młówisz, dziedek, ześ Pobój ?! A toc moja nana z Pobogów! - I swojaków galopem
do Hauptamana zaprowodziuł. Hauptamanem łokazał sia Slójzok Rogala.
A no , znowój szczajślizie sia stało, bo sia łokazalo co kedajś jekiś z von
Finków przeciw etykiecie zmalowoł.
Król łobejrzoł skarge i tak godao:
- Von Kotofitsch ! Poziedz jam po polsku, co jo tygo hundcwota moresu naucza! Jo
jamu dam bić masurische ślochata! Mensky und Krayewsky, jo ? Von und zu Elgenau,
jo ? Sehr gut! Dać jam po psiandzisiónt talarów na droge i niechoj noju
królewsko poczto curyk nozod .
Niech sia tam von Fink, tan fircyk w pludry sfajdał!
Przepsili goście z kamratami talary i chibko w tydziań do Ostródy przyfurgali. A
z Ostródy wynajantó kareto zajychali do Elgnówka.

Fejn jam musiało tam w Berlinie pujść bo monit pruskiego majestatu dotarł do
Dómbrówna. Do dóma Krajwskiego przyszedł listek ze stamplem von Finka:
... Entschuldigen Sie mich, Herr von Krayewsky und Herr von Mensky... Wybaczta
mi panozie Krajewski i Meński, mój nietakt w stosunku do Waszych, szlachetnie
urodzonych, Osób. Cołkam niepotrzebnie uniosłem się, Osoby Wasze cieleśnie
fatygując... (...)
Pana sołtysa Nikolausa von Krayewsky prosze, aby zechcioł powyższe pismo
gromadzie elgnowskiej publicznie poczytoć, taka jest bowiem wola Najaśniejszego
Pana i moja - Ernest von Fink."

- Weno wej ! - Patrzojta, ludkozie ! Noju sołtysów na zierzchu ! A zidzis, pysny
grofsie ! A zidzis !
Na zierzchu.... Czy abi na długo ?
Łopoziadajwa po porzóndku!

[rita100]

Łopoziadajwa po porzóndku
Żyło sia tedy sołtysom jek łu śwantego Mnikołoja za pazuchó. Po berlińskiej
kulpie graf von Fink znaku życia nie dowoł. Tak przeszła zima, ziosna, lato.
Na jysieni przyloz do sołtysa Krajewskiego leśniczy z Wigwałdu. Garniec psiwa
pospołu wypsili i tak bez coły dzionek oba po łobejściu ślypsiali.
- Jeno co łopału se sołtysie nie łobzorgowaliśta tyla co trza - goda na kóniec
leśniczy.
- Jek to nie łobzorgował-am i pokazał leśnikozi przybudówke z torfem.
- Ba ! A szczapy !
- I szczapy na rozpołke mom.
- Na rozpołke ! Ziycie, ze zima bandzie tango ? Juz wy sia sołtysie na to błoto
nie łoglóndajcie. Chto na Maziurach w borowym kraju, tygo używo ? Dziody !
Przyjeżdzojta do ma, sołtysie, po szczapy, z syrca woma radze.
- Toć... trzi, sztyry fury posuszu bym jo wzioł.
- Poszuszu ? Dla woju ?! Taki gbur, jek wy, pozinien dambzinó, ba ! bucynó polić !

Sołtys honorowe trzi dzionki łodczekoł, a potam kozał synoziu kónie zaprzangać
do drabzinioka i pojechoł do Wigwałdu. Leśniczy łosobiście zaprowadził w rewir i
kozał szczepy nakładać.
- Jedźta sołtysie, a jutro przyjeżdzojta po ziancej.
- A co sia należy ? - goda sołtys
- Łod woju ?! Jek naziezieta pu sójsieka, porachujewa sia. Do zidzenio! Do jutro !

Ba ! do jutra..... ale tero bandzie heca, posłuchajta

[rita100]

Ba ! do jutra... pożegnoł tak leśniczy i prazie jak sołtys z lasu sia wychyliuł
łod strony Płatyn wataha parobków konnych z ekonomem i grafem na czele łotoczyła
jich ze wszystkich stron.
Ooo! - graf sia uśnioł - Co zidza! Pan Nikolaus von Krayewsky moje szczepy krodnie.
- Nie krodne ! - Jek śwat śwatem żoden Krajewski nikomu wziórka nie ukrod! Som
leśniczy przyloz do ma i prosiuł coby szczepy kupsić.
- Kupsiułeś ? - Cytek mosz ? - pyto sia ekonom.
- Nijakego cytla ni mom....
- Ni jó ! Kupsiuł pon tlo zaboczuł psianiendzy doć.
Brać go - ryknuł graf - i do paki dómdrówskiego zamku.

Siuła ciasu mnineło, a Krajoziego doma ni buło. Trapsili sia dómownicy. Tak czy
łowak, siodaj na konia Janu (synie) i jedzić ku ojcu na przeciw - godo matula.
Jonek siod na oklep na konia i pokłusowoł do Wigwałdu. Tam potkał gajowego
- Kani jedzisz Jon?
- Po tatke.
- Ba! twoj tata w potrzasku... Grof go nasiodł na gościńcu z tam szczepam, co mu
leśniczy wydoł. Woju konie w Płatynach, a sołtysa pognali do Dómbrowna.
- Co wy mózita Dopatka! Toć tatulko łóne szczepy kupsiuł.
- Ba! Leśniczy tygo nie poswiadczuł, choć za jiglijo stojoł i chcichotoł....
Musiali sia namówzić.
Wartko Jon pojechoł do podsołtysa Meńskiego
- Ratujta! Tatke grof zaareśtowoł! Za łóne szczepy, co to tatulke leśniczy
namówziuł.
- O jasny grom! - porwoł sia Meński i pojechoł do leśniczego
- Panie leśny! - Jo długo klektoć nie bande! Jek jutro rano sołtysa nie najde
dóma, psisze list do Najjaśniejszego Pana! Mniarkujeta ? Poziedzta to gafoziozi!
Leśniczy pognoł do grafa poziedzieć.
Oooo!... patrzta jeno - rzecze grof - to pewno wspólnik złodzieja. I na drugi
dziań z rena w strone Englówki pojechoł okratowany powóz, a w środku w niam som
sołtys Krajweski siydzi. Zatrzymali się u wrót gospodarza Meńskiego, chycili
Barosza i cisneli do powozu.
Nim chto zdójżuł gromko ryknóńć w Elgnówku kónie pogalopowali w stone
ostródzkiego gościńca.
Zelazna klata w Ostródzie mnioła zmnienić kónie, a potem do samego Królewca
mnieli być łostazieni sołtysowzie.
Ludzie w Ostródzie pytali sia co to za jedni. Szandarm łodpoziedzioł, co to só
groźne rojbry i do somego zieńzienia w Królewcu jadó. To só rojbry i w
Królewiecu bando karani i ściańci....

[lelo58]

Ziytoj Rita to noju psiankno gyszychte splytosz,ło Dómbrównie,to uz nie Warnijo
ale jo tyz lejduje to mniasteczko,tero to uz je zioska bo nimo praw mniejskich,a
chtóren to bół tyn graf Ernst Finck von Finckenstein?bo jo mowam jiygo
łobrazeczek uz jemu kartoteke bandziem zakładać.Jo czajsto am jeździół do
Dombrówna ji nad jeziora,bo tamoj zaczyna sia rzyka Wel ji kajakami sia tam
pływo>Só psiankne dwa jyziora Dąbrowa Wielka i Dąbrowa Mała,a ziysz jek sie te
jyziora za Mniamca mnianowały?
Morgensee ji Abendsee,Poranne Jezioro i Wieczorne Jezioro a ziysz
daczemu,bo z Porannego jyziora słónko wyłaziło a w zieczorne jyzioro szło
spać.No to tero sobzie łobacz tygo psioruńskigo
grafa

[lelo58]

A tu je jego pałac w Dąbrównie,tlo barzo złotrowany,bo ziysz łóny sia wyniosły
te grafy po 1835 roku,jo rychtycznie nie ziam kedaj to buło łony zbankróptowały
te Fickensteiny po separacji ,tak mniarkuje brok poślypsiyć w
ksiojżki

[lelo58]

A tu je Dąbrówno,zamek Finck von Finckenstein je tu w prawem dolnam kónktu,to je
sztrosa łod Grunwaldu jek sia wjiżdzo do Dąbrówna,rychtyk za mostkiem bez
Wel.

[rita100]

Łoj, to Dąbrówno nie je zioskó tlo mniasteckiem. I rynek mo i ratusz i pałac i
kamnienice. Musze łobaczyć jek tero wyglónda Dóbrówno.

Lelo, a dzie bandzie Englówko ? Tam przecie só domy noju sołtysów.

Ale jutro bandziewa rejzowac w wozie drabziowym z klató i po Warmii.
To bandzie rejza z przigodami.

[rita100]

Dzieś mom ksiójżke ło Dómbrównie to łobacze tyż. Pewno po tym pałacu juz sladu
ni mo. Cy jest ? Tan von Fickenstein to mnioł gwołt dworów, tak godoł Mazur
Krajewski.

[rita100]

To ci je gaszynk. Prazie am mysloła, co jek skóńcze psisać gawande to lo mniana
mniejsowości sia bande pytoć. I to cy to aby rychtyczne mniano tygo grafa.
Dómbrówno to dzisioj Dąbrówno na Mazurach. No jó, to je na Mazurach , bo to
maziurskie gawandy.
Szpetny tan Ernst von Finck von Finckenstein, tak noma ślachte wychlostoł na
łoczach cołej zioski. Jek łón móg ? - do paki jygo wsadź ))) Ale sia nie bój,
Maziur se nie da w kasze dmuchoć.

Łobacz jeke śliczne mniana tych jyzior, zieczorne i porannne - to juz musowo być
tam psianknie. Ciykawe czy Dómbrówzianie ło tam ziedzó ? Jo mom obłend w
łoczach, bo cało Warnije chce poznać i Mazury, a to już no ma zielgie szaleństwo.

[gajowy555]

A Antykwariat Mazurski tyż w Dąmbrównie je i pón Waldemar Mierzwa fejn ksiójżki
noma flykuje

Zitoj Lelo !

[rita100]

Jadziewa dali
Rankam, nastampnego dzionka gemajny z sołtysami jecholi kele Gietrzołda, bez
most na Pasłance i noleźli sia na polskiej, królewskiej Warniji. W pu dnia byli
juz w Dobram Mnieście, a zieczoram byli juz w Ornecie. A lof tu łoraz koło jek
nie trzaśnie i benc. Zelazna klata stanuła czyli zatrzymała sia. Jedan gemajn
musioł poleź po kowola, a drugi achtowoł ziańźniów. Tamciasem kele klotki kupka
ludziów sia zebrała, a sołtysi w lament:
- Ludkozie kosiani ! Nie dajta dus krześcijańskich na zatracenie! Mym katoliki,
choć Mazury! Mym ślachta! Grof Fink noju niezinnych z zymsty do Królewca na
snierć abo ciajżkie ziańzienie posyło!
- Zamknijta pyski - ryczy gemajn
A tedy krew w Warnijokach zagorała i kedy gemajn z kowalem przycióngli, to jeno
po to, coby kłótke rozwarzyć i z ketów zieńzniów wypuścić z klaty. Zieźniowie
wyszli z klaty i ledwo stanuli na warnijskim bruku, krewcy mnieszczanie usadzili
tych gemajnów na kóńskie grzbiety i kadykami wyświencieli z mniasta precz.
Sołtysów z ziwatami zaprowadzono do burgera (burmistrza) i tam łóni noleźli
azyl, wikt i mniantkie z psierzynami łoża.
I znowój sołtysów buło na zierzchu !

[rita100]

I znowój z Dómbrówna poszły cytelki do Berlina jokobi potkał króla pruskiego
despekt i łobraza! Gwołt sia stał a godzi w prusko-polsko umowe eszcze z 1529
roku. W tyj umowie gwarantowano swobodny przejazd ziańzniów Jego Pańskiej Mości
bez polskie dziedziny. Kancelaryja berlińska nakozała sóndowi w Ostródzie i
burgerowi w Ornecie, tedy srogo łodstawić 'zbiegów' do mniejsca jich zamnieszkonia.
Zestrachał sia ksióndz i burger i zbziegów ukryli na smentarzu w Ornecie. Ale
mocne mrozy nastali i nie szło wytrzimać na smentarzu i tedy umyślił ksióndz co
brok łodstawić łónych do Elgnówki.
Łodzitujónc Mazurów tak ksióndz goda:
- Toć kozoł-am Palmowskiemu, co by was do łónego Elgnówka łodziós.... ale jek mu
sia w drodze zgubzita... Palmowski to ciepłe kluski... fujara jest Rocho
Palmowski, poziadam woma.

Tero łobaczyta jek sołtyziozie z Palmowskim jychali do dóm do Elglówka.

No jó ! Mogli uciekoć i nie roz, a mendel razy! Tan Palmowski poczciwe
chłopsisko, wlókł sia jek nieboskie stworzenie i pode kożdo karczmo robziuł
postój - jek godoł: gwoli rozgrzewki i z dobremi ludziami pokleptania. A bez
droge nie roz łoddawał lejce to Meńskiemu, to Krajewskiemu, a som mocno i
łokrutnie zorgowoł (chrapał). Jechalibi tak sołtyziozie z Palmowskim na skroj
śwata, ale cóż, keby graf Fink łostro gro i może familije jich zniszczyć.

[rita100]

Tak zajechali sołtyziozie do Elgnówka pod dóm. Patrzó, a z chaty wybziega
lejtnant Francek Rekowski i cisnuli sia wszyści w łobjancia, poklepali sia:
- Ziysz ciotyczny dziodek, com woma przyziózł ?! - Glejt łod króla! A w glejcie
stoi, co nie mo was Fink ani zianzić, ani chłostoć; tyle jeno co musita mu dwie
pocztowe fury w dalekó rejze - do Gdańska, Krolewca czy Elbinga dawać dozór nad
szarwarkami mieć, zbiegłych poddanych fitać i do Gilgenburga łodstaziać....
Dobry glejt, hę ?!
- Dziankuje psianknie panu królozi i tobzie, swojaku syrdeczny - ale... jo
żodnych pozinnoście grafozi łobsługiwać nie bande, póki satysfakcji za potrójne
krzywdy nie dostana! - poziedzioł Krajewski.
Na cześć córki mojej nastawał, potam skatowoł mojo cało familije, bez nijakiej
ziny za złodzieja łogłosiuł, mniandzy kóńmi do Dómbrówna gnoł, a potam kozał bez
cołyj kraj w żelaznej klatce wieź jek nogorszego rojbrata! Nie! Żodnego nakazu
grafa von Finka jo ziancej nie wykonam, choć by i kata przysłał.

[rita100]

No i cóż, przepsierali sia sołtysozie bez sztyry lota z grafem. Chłostoć już
jich nie śnioł, ale za niewykonane szarwarki i podwody sztrafami graf łokładał
bez litiości.
- Ooo!.. - godoł graf - Ślachetnie urodzon von Krayewski nie chce służyć Jego
prawo! Niych płaci... Na mojej ziamni siydzi, niych płaci!
I kedy ujrzoł Krajewski co je na progu rujnacji, wyprzedoł, co jeno móg, zabroł
cało familije i na polsko strone do Szreńska w mławskim poziecie wycióngnół.

- Tak, tak - pokiwoł komudnie Lelo z Gajowy, to tero pewno grafa von Finke je na
zierzchu!

- Oj nie - goda Rita - keby Mazur nie może, to mu kłobuk dopomoże. Von Fink na
zierzchu ? - ano łobaczyta dali.

[lelo58]

Zitoj Gajowy,jom tak i mniarkował co Ciebzie grypyra ficióła abo insze
choróbsko,zidzisz co bez Ciebzia na Warniji smutno,ty jesteś taki jak godał nasz
falorz,a łón łacinę fejn zno,ty jesteś szpirytus movens,a to łoznacza co
wciórkie zachy jido bez Woju rance.

[gajowy555]

Zitoj Lelo Grypyra poszła precz, bo jo am mniarkowoł, co tan falorz godał i nie tlo medykamenty łykoł, jano i tygo szpirytusa movensa tyż
Zidać pomogło, tak niech Waju komudno ni bandzie, bo na Warniji tlo radować sia łoddo!
Pozdraziom

[rita100]

To czyje na zierzchu je ? Falorza cy dochtora ?
Grypyra poszła precz, ale eszcze grof von Fink łostoł i von Kraywsky

[rita100]

- Fink na zierzchu ? Nie całkam, nie całkam.... Byłi sołtys elgnowski dobrobytu
zielgiego w łowym Szreńsku nie nolaz, ale i bziedy nie klepoł...
- A cy grafozi popuściuł ? Ha! troszka gańba ło tam godać... troszka to buło nie
po krześcijańsku, toć na wojnie jek na wojnie ! Przynanciuł sobzie Mnikołoj
Krajewski kłobuka. I to nie byle jakego kłobuka.
- Słyszeliśta cóś moze ło Grabosiu ?
Wzidzita, i to lof Graboś, kłobuk nad kłobuki, służuł nasamprzód bez dziesiańć
lot dziadozi mojego dzioda, potam synozi i wnukom. To noma bzieda nie dopsiekoła.
Z bziedó to starzy Krajewscy praco walczyli, nie kłobuczym kunsztem! Ziyta, ze
jek kłobuk zaiskrzi na dachu to dach płonie....

Sztyrdzieści dworów dzierżyli Finki wokół Dómbrówna, Ostródy i Niborka.... Ano,
ano! Co ziasna, jysień, w łowych terminach, krby to na zagrode i na psatwiska
Mnikołaja Krajewskiego wpadała hurma drabów z komornikam, bez długe lata w łowo
rocznice coś sia stało, paliło sia u grafa Finka...... A to bróg, a to stóg....
To dwór, a to bór.....
Wycióngnół Fink do dalekich krejsów - kajś pod Szus, pod Sztum.
A Krajewscy ? - Do Łolsztinka przycióngnół mój dziod i łod trzech pokoleń znowój
sidziymy, na swojyj maziurskiej ziamni.
Czyje na zierzchu, hę ?!

Kóniec
A w Elgnówku pamniańć ło tam juz zagasła.

[lelo58]

A tos ma Rita narobziuła kłopotu z tem grafam,brok tyle łó łonych Finckach
poziedziyc ji ło tych zioskach,co nie ziam łod czego zaczuńć.
Nojpsirw brok bandzie ło Dombrównie poziedziyc trzi słówka,bo te grafy to łony
jo,mnieszkoły w Dąbrównie.Tlo tero jo na szpecerek z mojam grafam Mnikołajem
lize,potam pogodowam,abo jutro,abo w poniedziołek bo łuz bande mnioł łurlaub,a
jutro do ma byzuchy fligram przyciójgno z Polski i jek zawdy bandziem glaskami
dzwónić.

[rita100]

Spokojniutko. Patrz tam jeno coby gość z figra, to nie buł w kapeluszu Bo to
ziysz na kapelusz to sia pozor tero ziankszy daje niżli wprzódy.
Tak to noczniewa łod Dąbrówki , bo tam mnieszkoł graf Finck i mnioł pałac i
zbankrutowoł.

Jo to mom szczajście, bo mój grof Fylek tlo spsi w ciepełku, a na dwór som
wyłazi, nie trza jygo trzymać jek Mnikołaja.

[lelo58]

Poziyc swojamu Felkoziu co na Inseli mnieszko barzo psiankno hrabzianka
ji to łurodzuna w samam Łolsztynku,barzo porzundna matula ji buła
sybirska arystokratka,łojczulek buł mniejscowy,mniarkuje co koci korunnik bo
ziancy jek roz to sia z moji hrabzianki matkom nie zidzioł.Tlo raz jedyn ji co
chcioł to zrobziół,zidzisz jek te mazurskie koty łostre só.

[rita100]

Poziedzioła am i pokazała am Fylkozi tó hrabzianke w budce tylefonicznej, ale
łón tlo zamrucoł o poszed dali. Jek to kocik, swojimi gościńcami łazi.
Lelo, to i żywizna na Maziurach jest wymnieszana ? Tu ci sibiraczka łazi, tu
holenderka, tamój polski korunnik )))))))
Nie poziam, psiankna mnieszanka je z tygo wszystkiego, jeno charaktery jinsze.
Jo tako persko arystokratke mniołam , kudły po ziamnie mnioła a frasunku kele
nij buło co nie szło ło siebzie zadbać jeno tlo ło kota dbalim. Aż musieliwa dać
jo kamratom, bo nie szło z persko kocino strzymać.

Pozdraziam Mnikołaja, psies to psies, i ta zierność psia coby ni buło.....

[rita100]

Alić w Dómrównie buł zamek rodu Finckenstein. Juz w 1316 roku zostoł
wyrychtowany. Zamek tan jednak nie łostoł sia. Potam w XVIIIw na tam mniejscu
wymurowano pałac Finkensteinów. Som Ernest von Finckenstein załozuł przepsiankny
park z oranżerió. Otoczono go murowanym parkanem, chtórego fragmenty pono do
dziś só widoczne. Naprzepsienkniejsza w tam parku buła aleja lipowa.

Dawni Dombrówno buło zielgim mniastem, po wojnie w 1946 Dąbrówno utraciło prawa
mniejskie. Mniato to mnioł gwołt klansk. Psiersz to buła w ciasie bitwy pod
Grunwaldam w 1410 roku, kedy to wojska Jagiełłowe oblenżyły mniasto , a potem
spalili. W ciasie wojen krzizacko-polskich mniasto przechodziuło z rónk do rónk.
Potam najazdy szwdzkie, a potam mniasto spalili Tatarzi. Potam wojska
napoleońskie, pruskie, francuskie i rosyjskie sołdaty stacjonowali. I w ciasie I
wojny śwatowej tyz stacjonowały wojska.
A w 1945 roku i Armia Czyrowna dokończuła dzieła spustoszenia.
Tak jek widzita, mniasto utaciuło prawa mniejskie.

[rita100]

Lof i karta jek wandrować z Dómbrówny do Elgnówka. Prowde godał Lelo, co só dwa
jyziora w Dómbrównie - jedno sia mnianuje Wschodzónce Słónceczki, druge
Zachodzónce Słóneczko Psiankny zidok musi być. A co ciykawe nicht prócz Lelo
tak tych jyzior nie mnianuje. A łóne rychtycznie majó taki fejnisty układ. Somi
łobaczta.

[rita100]

Łoj, nie zidać w tamtam wpise. Może tero łobaczyta fest.


schlesien.nwgw.de/board/download.php?id=4145

[lelo58]

Jo prowde psiszesz co Dąbrówno szczajścia nie mniało w swoji historii,bo to
wojny zawdy buły,tero to je rychtyczno dyra,kedajś buł psiankny rynek tero tlo
sia łostała płd-zach czajść,Rusy spalóły mniasto ji tak sia łostało,z zamku
Fincków tyż tlo czajść łostała.Kedajś buła tyż bana,do Łostródy mogłeś jechać
bez Marwałd,abo do Działdowa,po wojnie Rusy łozebrały bane,Dómbrowiaki sobzie
robzióły wice co Rusy wzieni tory do prostowania ji eszcze nie łodzieźli
curykam.Ji mowam w Dąbrównie bonóf tlo cuga ni łobaczysz,je psiankna zierza kele
bonófa,tako zisz coby zawdy woda do lokomotivy buła.A ło jo to Marwałd tyż buł
Fincków,barzo psiankna zioska,tamoj mnieszkoł Mrongowiusz.

[lelo58]

Za Mniamca Dąbrówno sia mnianowało Gilgenburg,jedne godajo co łod pruskiego
słowa ilgis,abo jakoś tak co łoznaczo długi,a drugie godajo co po staromniecku
Gilge łoznaczło lelije,datemu w herbzie Dąbrówna je lelija,jek to bywa z
mnianowaniem ciajżko naliźć prowde.Ło jednam ziemy na sztim co mniasto buło łod
1572 w rankach Fincków,łony sie mnianowały Finck,a potem bez łozenek z jakiemiś
ołtryjackimi von Finckenstainami sia zaczeni mnianować Finck von
Finckenstein.Wciórko buło łonych Fincków von Finckensteinów i Marwałd i
Samin,Zybułtowo,Grunwald i drugie eszcze majóntki,wciórko jem zlicytowali w 1831
roczku,nie ziam daczemu.To buła barzo mocna femelija w Łostprojsach,nojpsirsza
buła femelija Dohnów,a łone Fincki buły drugie,eszcze mnieli fejn pałac kele
Iławy w Kamieńcu,za Mniamca Kamieniec sia mnianował Finckenstein.

[lelo58]

Ło tu mowam łobrazik tygo pałacu Finckensteinów w Kamieńcu

[lelo58]

Rita nalozłaś nie rychtyczno karte tygo Elgnowa,w ty splytce je Elgnówko kele
Łolsztynka.Elgnowo je kele Dabrówna łó noju je z tem mnianowaniem barzo bez
historie wciórko pomnieszne.Elgnowo sia mnianowało Elgenau,a tam kaj mnieszkoł
von Krajewski to buło Elgnówko-Gilgenau.Łobacz sobzie na karcie samochodowej
Polski.Wciórko najdziesz i Elgnówko i Pancerzyn kele Szyldaka i Wigwajdy kaj tyn
szpetny leśniczy buł i Platyny.Tero to von Krajewski by chantnie do Platyn za
papsierówko swojam furwerkam jechoł,zisz daczemu bo rychtycznie za Łolsztynkam
szosyjo na Gdańsk brok jechać i z ty szosyji w prawo i łoż só Platyny,a na szosyji
rychtycznie przy tam skrańcie stojo fejn dziewczoki tlo łóny jaż
z Bułgarii przyciojgły,takie ziydzisz w tych Łostprojsach só
papsierówki.Mniarkuja co tero Krajewski do Kowna by z temi papsierówkami nie
dojechoł.

[lelo58]

Tam eszcze je w ty splytce ło Pancerzynie.Jek jem ekonom poziedzioł coby do
lamusa do Pancerzyna po ziołne jechali.Kedajś przy majóntkach lamusam mnianowano
taki magazyn,kaj buło ziarno,abo ziołna jek w Pancerzynie abo trzimali kuńskie
łuprzenrze,półszorki ji muńsztuki ji co eszcze drugiego.Tero lamus łoznaczo
rupieciarnie na tałałajstwo,kedajs buło jenaczy.Ło ty ziołnie tyż brok
poziedziyć dwa słowa.Bo noju Ernest Finck buł najziankszym producentam ziołny w
całech Prusiech,kto ziy czy to nie buła przyczyna łupadku dómbrowiackich
Fincków.Jego ludziska mnianowali Pasterz bo mnioł najzianksze stada łoziec ji
gwołt ziołny przedawoł do Gdańska a z Gdańska to ziołne botami wieźli do
jinszych krajów.Mogło być tyż tak że zniesienie pańszczyzny jem troche
zaszkodziuło,a mogło tyż być tak,że rozwój włokiennictwa w Anglii ji rozwój
hodowli łoziec na Inseli spraziół co noju Fincki sia łostały bankruptami.Bo w
XIX zieku nojziancy łoziec uż buło na Inseli.

[rita100]

Łoj toś mi wizje karty złotrował
Elgnowo to nie Elgnówko ? A takam szczajśliwa buła com nolazła Krajewskiego dóm.
Rychtycznie musza noleź to na mapie samochodowej.

Tero to jinsze ciasy, von Krayewsky zbzieroł by papsierówki na szosyji ji som do
Królewca łodstaział w zelaznej klacie Bo łón prawy obywatel buł.

[rita100]

Łobaczta, po prawej stronie je kort tenisowy.
Ale psiankny buł to pałac i łogrody psiankne.

[rita100]

A dzisioj tyn pałac w Kamieńcu tak wyglónda


pl.wikipedia.org/wiki/Pa%C5%82ac_w_Kamie%C5%84cu_Suskim

[rita100]

Rychtycznie, patrza i herbem Dóbrówno je lelija. Tak bzioła na czyrwonam tle.
Może być ilgis - długie, bo taki długasy tan rejon. Nie bez przyczyny tak
Prusowie zwali teren, a Mniemcy zachowali nazwe.
Toć daczemu nazwali Dabrówno , a nie - hohoho, wyszłoby Gilgówno - to byłoby
gorzej. Coś z dębem musiało być związane.
Jo bym nazwała Ilgistowo abo Iglistowo. Nie lepsi ?

No łobacz, jek to bez takó lygende można sia dużo doziedzieć ło kedajszych
ciasach. A ci Finckensteinozie to łod samiutkiech poczóntków prazie byli na tyj
ziamnicce. Mocny to buł ród i słwany. Siuła majóntków mnieli w Łostprojsach - a
daczemu zbankrutowali ? A dyć ziysz co rózniste armie przechodziułi , rózniste
fronty i ciajżko co je na takej ziamnicce cosik utrzymać w całości. Moze woleli
sia usunąć i w Królewcu spokojnie żyć.
Takie pałace brok utrzymać i ciójgle nakładac na nie. Tak i sia dzisioj goda, co
dom to studnia bez dna , jinaczej rozpadnie sia.

[rita100]

To znoczy co w Dabrównie je banof tlo torów nimo ? To co to za banóf jek tam
tero cugi nie jyźdzo ? Eszcze w 1910 roku Dabrówno buło prazie centrum
kolejowym. To bez to może utraciuła te prawa mniejskie. No bo jek mniasto bez kolei.
Poziam , co to mniejsce może być psianknó bazó wypadowo do turystyki. Bliskie
sójsiedztwo pól grunwaldzkich, Ostródy, Nidzicy, Olsztynka i Działdowa. Mówzisz
ło zierzy kolejowej, a jo eszcze pocytała co jest psiankna stara zwonnica
kościelna, a kedyś wchodziła w skład fortyfikacji mniasta. Pono eszcze stoi.

[rita100]

Finck von Finckenstein
pl.wikipedia.org/wiki/Finckenstein
Łoj siuła jich buło. Czytalista, co w tystamencie jich psisze co majóntek
dziedziczy tlo płeć manska Może bez to upadł ród ?

[lelo58]

Jo mniarkuje co terażniejsze mniano Dąbrówno to je tako fantazja ty Kómisji
Nazewniczej,to no ma póchnie za barzo Sienkiewiczam,ziysz
Grunwald-Jagiełło-dęby.W "Krzyżakach"je fragment ło Dąbrównie,ale to só wydania
powojenne,przeredagowane,tak jek Woju splytka ło Krajewskim.
Jekby my mnieli psirsze wydanie to byśwa ziedzieli jek Sienkiewicz mnianował
Gilgenburg

[rita100]

To bi trza buło noleź stare 'Krziżaki', a jo mom tlo "Łogniem i mnieczam" z 1927
roku chiba, jek pamnientom.
Mówzisz Lelo, co Dąbrówno to cysta fantazja. No żol co ło pruskiej nazwie nie
łostała mniejscowośc, bo to ji jyziora mniały takie mniana.
A jo nolazła am na karcie Elgnówko - rychtycznie je kele Łolstinka.

Nolazła am tyz karte samochodowo, zeskanowała i nowe karty tero powklejam. Tero
juz sia połapsie trocha.

[lelo58]

Zisz jom ślypsił w Słowniku Geograficznym Królestwa Polskiego,ji tamoj psisze
Dąbrówno-Gilgenburg,a czajsto mylnie podawane Gilenburg,tak je napsisane,zianc
polskie mniano Dąbrówno bułu w łuzyciu,jom mniarkował co to po wojnie wymyśliły
to Dabrówno.

[rita100]

Ciasem jedna literecka a zmnienia wciórko.
A tak wyglónda z lotu ptaka. Zidać jek je mniastecko mniandzy tami jyziorami.
Jek plumpka w kómpocie




mapy.eholiday.pl/mapa-dabrowno-dabrowno-ostroda.html

[lelo58]

Barzo psiankny łobrazik.To na psirszam planie to je Dąbrowa Mała,po mniecku
Abendsee,a to dali to je Dąbrowa Zielga Morgensee,a rychtik bez środeczek
Dąbrówna je barzo mniła rzyczka Wel,chtórna sobzie płynie jaż łod Dilewskiej
Góry,ta Dilewska Góra to je psiankna,z ni jaż dwie rzyki bzioro poczóntek Wel i
Drwęca,to musowo co to je zaczarowana góra.A na ty górze je gburstwo,abo dwa nie
bocza,ziam co kedajś tam mnieszkoł jedan Cygan ze swojo famelijo,to buło w
rokach sześciesióntych abo siedemdziesióntych.

[rita100]

Dylewska Góra, najzianksza na Mazurach i Warniji. Muszo tam być dwie góry, bo
niedaleczko je tyż Wysoka Wieś, a jek wysoka to musi być wysoczko
Cytała am dzieś ło Dylewskiej Górze lygende. A jekie jinsze mniana ma ta
Dylewsko Góra ? Jek ludzia jó nazywajó potocznie ?
Gwołt jest zaczarowanych gór i zamków.
Mózisz co ji Cygon tam mnieszkoł. Mnioł tabor ?

[lelo58]

Taboru tyn Cygan nie mnioł,ziysz w rokach 50-tych ji 60-tych kumunisty fitały
Cyganów ji zakazuwały jem z taborami po polski ziamni jeździc,dawały jem polskie
dowody łosobziste ji nadawały tytoły,datemu wciórkie polskie Cygany majo takie
psiankne polskie tytoły,Brzeziński,Kwiatkowski,Brzozowski.To buło
niesocjalistyczne,dyc godali co coły naród buduje swoje nowe szczajście a tu
jakieś Cygany nie ziadomo co robzio,jeżdzo swoiemi taborami,łony nie pasowały do
tygo psianknygo łobrazka.Dawały jem chałpy po mniastach,gburstwa,kredyty coby
tlo łóny sia łosiedliły, jo ji na zime sia łóny łosiedlały bo Cygan zimo nie
wandrował tlo dzieś na ziosce na komorze łó chłopa mnieszkoł,a jek psirsze
ksiotki łobaczuł,jek słóneczko łuz buło jek raz fein,tedy
zaprzóng kónia do swojygo psianknygo furwerka ji hajda w Polske,łostaziały te
gburstwa,te chałpy w mniastach,bo ziysz my mowam swojo natura Cygan tyż ma swojo
natura ji brok to rozumniec,nicht nie ziy chto mo recht,tedy brok jich buło
łostazic a nie siłó zaganiać.Tyn Cygan jek raz z Dilewski Góry nie buł fein
gburam,ale łón łóż nie wandrował.Poczkej zaro najda zierszyk Papuszy ło klejdzie
czyrwóno-bziołej,to buła barzo znana cygańska poetka

[lelo58]

Gdzie jest moja spódnica
ze wszystkich kwiatów świata

Panie, gdzie jest moja spódnica,
ta czerwona i biała,
ze wszystkich kwiatów świata?
Kto mi ją podarł na strzępy?
Gdzie ona jest, powiedzcie!
Mój Boże, taka śliczna była,
jakże mam ją zapomnieć?

Moje białe, czerwone i zielony lasy,
moje czarne wieczory,
godziny północne
już nic nie pamiętają
i nie wiedzą wcale,
gdzie chłopka jakaś,
a może Cyganka,
chodzi w mojej spódnicy,
śmieje się i śpiewa!

Panie, jak ja ją szyłam!
Jak ją układałam!
Daleko w górach, dolinach przystaję,
tu i tam się rozglądam:
gdzie jest moja spódnica
czerwona, biała, czarna,
ze wszystkich kwiatów świata?

I zawołałam: – co się stało?
Chcecie gdzieś zgubić suknię moją?
Jest ona jeszcze,
choć już bardzo stara.
Dawno ją szyłam sobie,
aż raz z rąk mi wypadła,
kiedy sen mnie zmorzył.
Alem się obudziła i wróżę ci, panie,
że ją znajdę jeszcze.

[lelo58]

A tu sobzie posłuchajta psiankny cygańskiy spsiywni,jek lejdujeta.
Tlo bóndzta cirzpliywe bo sia łod razu nie łodpalo.
www.youtube.com/watch?v=q1HkWJza_sY

[rita100]

To je prowda, co Cyganie muszo wandrować taborami, to mowajó w krzi. Jo tyż
pamnientom na łoczy taki tabor cygański pod lasam i to niedaleczko mojygo domu w
Wieliczce sia łosiad. Buło psiankne lato i psiankne nocki tedy, a muzika i tańce
po cołuśkiej łokolicy sia roznosiułi i łogniska i tańce i grajki. Alem malusia
buła i strachała sie, bo to ziysz, babula godała co ma porwió, bo dzieciuki
porywajó. Ooojoj, tak tyż am dzieś czytoła , w chtórnej ksiójżce ? Łoj, łazi mi
po głozie - jek taka dziywczyna łostała na wsi maziurskiej , bo jó taka zielarka
skryła przed Cyganami, bo ziysz, to dziywczyne ukrodli Cyganie i jó tak wozili z
sobó. I ta zielarka maziurska dzianki swojam ziołam tak zrobziuła, co skrywała
dziywczyne jek sia tlo Cyganie pojazili we wsi. Dzie jo to cytała ? - mom juz
skleroze. Ale przybacze sobzie kedajs, jek sia mocno skupsie
Mym sia bojeli Cyganów, bo to takie czari mari hocki klocki... trach i kokoszy
juz ni mo.

Ale Cygańsko muzyke mniłuje. Ni mo lepszejszej nad tymi tanecznymi rytmami.
A juz nobardzi mi sia lejduje jich tradycja chrztu dzieciuka. Niosó somi rodzice
dzieciuka do slebrzystego mniesiónczka i tak wyglónda tam chrzest.
Śpsiewajó mu łod urodzenia przi mniesiónczku.
No jó, znom trocha Papuszy ziersze.
Łoj, cygańskie rytmy.....

[kinokrasnal]

Co to znaczy wziórka? Szukam pochodzenia dziadka (był leśniczym/gajowym), urodził się w miejscowości Wziórki, ale nigdzie nie mogę znaleźć takiej miejscowości. A to słowo padło tutaj:

forum.gazeta.pl/forum/w,38446,91057019,91057019,Jek_graf_von_Fink_zawsciekl_sia_na_soltysow.html?p=91214795

[warnija]

W tej opowieści słowo "wziórka" można tłumaczyć jako "ziarnko" - nigdy nawet ziarnka nie ukradł .
Pozdrawiam

[gajowy555]

Jeszcze można poszukać w Antykwariacie Mazurskim "Retman" w Dąbrównie.
Pozdrawiam