Pawłowice

[madohora]

Kościół katolicki pw. św. Jana Chrzciciela – jego budowę rozpoczęto w 1595 roku z inicjatywy Walentego Pawłowskiego
herbu Leliwa, właściciela Pawłowic, z pomocą finansową i organizacyjną jego brata Stanisława, biskupa ołomunieckiego
w latach 1579–1598. Projekt kościoła naszkicował murarz Bernhard z Ostrawy, budowę ukończono, jak
wskazuje data na zachowanym kamieniu zwornikowym w prezbiterium kościoła już w 1596, a prawdopodobnej konsekracji
dokonał biskup Pawłowski w 1597 roku. Protokół wizytacyjny z 1652 podaje jednak, że ani kościół, ani ołtarze
nie zostały wcześniej konsekrowane

[madohora]

Gospoda Henryka Steinera – jedna z kilku działających w XIX i XX wieku w Pawłowicach, nazwana gospodą „Henrykowego
Spokoju”, w następnych latach odkupiona prawdopodobnie przez dwór, jej dzierżawcami byli kolejno emerytowani
kamerdynerzy baronów Reitzeinsteinów, Sylwester Barczyński i Jan Markiton, po II wojnie światowej, już według
innych zasad, syn tego ostatniego, Karol Markiton. Budynek rozebrano, na jego miejscu usytuowano przystanek autobusowy,
a obecnie parking naprzeciw Urzędu Gminy.

[madohora]

Budynek Urzędu Kontroli Granicznej. Na początku XX wieku zorganizowano w Pawłowicach graniczny posterunek obserwacyjny, w którym zatrudniano starszego kontrolera celnego i trzech obserwatorów, w tym jednego konnego.

[madohora]

Kościół katolicki pw. św. Jana Chrzciciela z 1596 roku – rzadki w tamtych czasach przykład kościoła murowanego,
bowiem większość kościołów wiejskich budowanych wtedy na Górnym Śląsku była drewniana, tak jak pierwszy pawłowicki
kościół, który stał przy tzw. Kryskowym Krzyżu (pierwsza parafia w Pawłowicach istniała już przed 1293), w jego
wnętrzu mieściło się około 40 osób, a dwuspadowy dach kryty był słomą. Według niepotwierdzonych przekazów mógł
istnieć nawet do 1611 roku.

[madohora]

Pałac barona von Reitzensteina – widok z fragmentem parku i stawu. W sercu parku stał ośmiokątny, zadaszony punkt
widokowy, w jego pobliżu zaczynała się aleja akacjowa wiodąca z dziedzińca pałacu przez pola, aż do granicy majątku.
Inną budowlą była częściowo oszklona altana, miejsce spotkań mieszkańców i gości, w porze letniej często spożywano
tam śniadania. Najbardziej znanym pawłowickim ogrodnikiem był Nikodem Malosek, absolwent Królewskiego Instytutu
Pomologii w Pruszkowie na Opolszczyźnie, zatrudniony przez Elżbietę von Reitzenstein w 1923, pełnił obowiązki do
około 1935 roku.

[madohora]

Nowa katolicka szkoła oddana do użytku w 1903 roku z dwiema salami lekcyjnymi, czteropokojowym mieszkaniem
z kuchnią dla nauczyciela i dwupokojowym mieszkaniem dla nauczyciela kawalera. Do szkoły należało 0,75 morgi
ogrodu (około 19 arów). Na utrzymanie szkoły łożyła gmina i dwór, od 1907 gmina 122,62, a dwór 138,38 marek. Patronat
szkolny zgodnie z prawem sprawowali kolejni właściciele majątku Pawłowice

[madohora]

Kościół katolicki i stara szkoła z organistówką z 1845 roku. Pierwsza szkoła w Pawłowicach działała już w XVI wieku,
a w 1848 roku można jeszcze było oglądać „zawalony budynek szkolny z 1513 roku”. Pierwszym zanotowanym nauczycielem
był Kaspar Zak (Kacper Żak), zwany Sypienski (ok. 1620–1644), szkoła była wtedy jednoizbowa. W latach
20. XIX wieku, za czasów Gusnarów nadpsute ściany szkoły oblepiono od środka i na zewnątrz gliną, a w 1840 postanowiono
wybudować nową szkołę, którą przekazano do użytku w 1845 roku przy okazji wizytacji kanonicznej biskupa
pomocniczego Latuska. W latach 60. XIX wieku zatrudniono drugiego nauczyciela, w latach 90. trzeciego. W szkole uczyło się ok. 110 dzieci.

[madohora]

Nowa katolicka szkoła wybudowana w 1903. W 1945 roku budynek został częściowo zniszczony, a wielu dawnych
uczniów straciło życie na frontach II wojny światowej, w więzieniach i obozach. Część lekcji organizowano w starej
szkole, równocześnie trwała odbudowa „nowej szkoły”, do której dzieci wróciły w 1947 roku.

[madohora]

Nazwa Pawłowice pochodzi od imienia Paweł. Można przyjąć, że takie imię nosił pierwotny założyciel wsi, który prawdopodobnie w początkach XIII wieku osiedlił się na tym terenie. Najstarszy dokument, który wymienia Pawłowice datowany jest na 13 listopada 1281 r. Dokument mówi, że Książę Władysław, władca Księstwa Raciborsko Opolskiego nadał Wojanowi (Woynaus De Pawlowicz) 50 łanów frankońskich na terenie "Pawlowicz", by tu zorganizował nowoczesną wieś. Data 1281 nie określa momentu powstania Pawłowic, lecz potwierdza ich istnienie, co daje podstawę do twierdzenia, że miejscowość ta powstała wcześniej. O ile wcześniej - nie wiadomo. Nie wiemy również jak wyglądały Pawłowice zanim pojawił się tu Wojan. Przypuszcza się, że liczyły zaledwie kilka gospodarstw.

[madohora]

W 1293 roku syn i następca Księcia Władysława Książę Przemko - w dokumencie z dnia 25 października 1293 r. potwierdził ojcowskie nadanie ziemi Wojanowi i dorzucił kolejne 30 łanów. Wtedy - zgodnie z Prawem Kolonizacyjnym - wydzielono 1 łan na potrzeby proboszcza i kościoła. Rok 1293 należy przyjąć jako początek istnienia Parafii Pawłowickiej. Pierwszy kościół w Pawłowicach powstał najpewniej po 1293 roku, być może na przełomie XIII i XIV wieku. Na pewno był to kościół drewniany i nie wiadomo jak długo służył mieszkańcom Pawłowic.

[madohora]

.PAWŁOWICE

[madohora]

GOLASOWICE:

[madohora]

ROZKŁAD JAZDY PKP

[madohora]

W księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295–1305 miejscowość wymieniona jest w szeregu wsi położonych w okolicy Żor i Wodzisławia (ville circa Zary et Wladislaviam) w zlatynizownej formie Golos

[madohora]

W 1765 została założona miejscowa parafia luterańska z własnym, stojącym do dziś, kościołem. W XIX wieku właścicielami dóbr rycerskich w Golasowicach byli: Feliks von Wallhofen, Benon Lange, Reinhold Pinder, Georg Karl Stonawski. W połowie XIX wieku zdecydowaną przewagę w społeczeństwie golasowickim stanowili protestanci. Topograficzny opis Górnego Śląska z 1865 roku notuje, że mieszkający we wsi duchowny protestancki głosi kazania w języku polskim i tylko od święta daje również niemieckie kazania - "Der evangelische Geistliche, welcher am Orte wohnt, predigt in der Regel polnisch und nur an hohen Festagen deutsch". W 1903 Georg Karl Stonawski sprzedał pruskiemu Landsbankowi golasowickie dobra rycerskie. W 1911 powstał miejscowy oddział OSP

[madohora]

W lutym i marcu 1945 w wyniku walk pomiędzy wojskami radzieckimi i niemieckimi wioska została poważnie zniszczona i ograbiona. W latach 1945-54 wieś była siedzibą gminy Golasowice. W 1972 Golasowice weszły w skład utworzonej gminy Pawłowice. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa katowickiego.

[madohora]

Golaso ice, niem. Golassowitz, wś i dobra pow. pszczyński, o 25 kil. od Pszczyny. Dobra. dawniej własność Marklowskiego, składają się z 3 folwarków: Zamkowego (Schlosshof), Średniego (Mittelhof) i Górnego (Oberhof); mają 1774 m. rozl., w tem 1188 roli ornej, 450 lasu. Gorzelnia, browar. Zamek nad strugą
Piotrówką. Wś ma 67 osad, 1056 m. rozl., 2 kościoły: katol. i ewang., oraz szkołę ewang. Kościół katolicki z r. 1518 (1530 — 1654 był w ręku ewang.) jest filią Pielgrzymowic. E wangielicki jest parafialnym , około 1766 r.
wzniesiony, pastor odprawia służbę Bożą po polsku. Do G. należy kcrl. Charlottendorf: 20 osad, 166 m. rozl.

[madohora]

Wieś Golasowice istniała już w końcu XIII wieku. Potwierdza to dokument
wystawiony w 1293 roku przez księcia raciborskiego Przemysława dla sołtysa
Wojana z Pawłowic. Zapis dotyczący Golasowic znajduje się też w Księdze uposażeń
biskupstwa wrocławskiego, gdzie miejscowość wymieniona została jako Golos

[madohora]

Pisownia nazwy Golasowice ulegała różnym przekształceniom: Goleszowich,
Golasovitz, Gollassowitz, Gollasowitz, Golassowitz. Z nazwą wsi słowotwórczo spokrewnionych
jest wiele polskich i czeskich miejscowości: Goleszów, Goleszyn, Golaszyn,
Holašice, Holišovice.

[madohora]

Przez wiele wieków Golasowice były wsią rycerską. Pierwszym właścicielem Golasowic
był rycerz Jan zwany Judaszem, wymieniany w dokumentach z lat 1416, 1427,
1430, 1444, 1445. Około 1480 roku wsie Golasowice i Jarząbkowice nabył Mikołaj
Brodecki z Brodku k. Żor. Pod koniec XVI wieku Golasowice zakupił Walenty Pawłowski,
który urządził tutaj swoją siedzibę i trzykrotnie (1585, 1587, 1592) przyjmował
w niej brata – Stanisława, biskupa Ołomuńca. Jeszcze na początku XVII wieku Golasowice
należały do rodu Pawłowskich, co potwierdza zamieszczony niegdyś w kościele
golasowickim herb z inskrypcją „Erb Pany Anna Pawlowske z Pawlowicz a na Golasowicach
1606”. W latach 1620–1649 Golasowice należały do rodu von Kloch. W roku
1750 majątek przejęła rodzina Marklowskich. Otto Traugott von Marklowski był inicjatorem
budowy kościoła ewangelickiego w Golasowicach, gdzie 10 sierpnia 1765 roku
został poświęcony kamień węgielny pod nowy Dom Boży. Budowa świątyni trwała
dwa lata. Do dnia dzisiejszego w golasowickim kościele ewangelicko-augsburskim zachował
się herb Marklowskich. W 1770 roku Otto von Marklowski założył w ramach
kolonizacji fryderycjańskiej osadę, którą od imienia żony właściciela dworu nazwano
Charlottendorf. Kolonia była samodzielną jednostką administracyjną, posiadała samorząd,
wójta i własną herbową pieczęć gminną. Treść pieczęci nawiązywała do trudu
osadniczego – przedstawiała drzewo, siekierę i dom. Kolonia z biegiem lat zjednoczyła
się z Golasowicami. W 1783 roku, oprócz pańskiej siedziby, dobra Marklowskich
obejmowały dwa folwarki, młyn wodny, tartak, folusz, bielnik i cegielnię.

[madohora]

Pierwszy drewniany kościół w Golasowicach powstał na przełomie XIII i XIV wieku.
Około 1606 roku został rozebrany, zachował się dzwon z 1494 roku, który przeniesiono
do nowego kościoła. Nieznane są okoliczności i dokładny rok budowy tej
świątyni, której patronem był św. Marcin. Najstarsze opisy golasowickiego kościoła
filialnego znajdują się w protokołach wizytacyjnych z 1679 i 1688 roku. Kościół był
drewniany, długi na 29 łokci (15,08 metra), szeroki na 13 łokci (6,8 metra), miał
5 okien i 2 drzwi, w drewnianej dzwonnicy wisiały 2 dzwony. Ołtarz główny nie miał
tabernakulum i był poświęcony Narodzeniu Najświętszej Maryi Panny. Dwa ołtarze
boczne – św. Marcina i św. Barbary, podobnie jak ołtarz główny, nie były konsekrowane.
Kościół filialny w Golasowicach przetrwał burzliwe czasy wojen, był przebudowywany
i odnawiany (1794, 1904–1907, 1938), zaliczony został do zabytków
klasy zerowej, w niewyjaśnionych okolicznościach spłonął w 1973 roku.

[madohora]

W roku 1936 w Golasowicach były aż cztery szkoły. Państwowa szkoła katolicka
(tzw. organistówka) znajdowała się obok kościoła w parterowym, murowanym budynku
z roku 1868. Uczyło się w niej 101 dzieci z Golasowic i Jarząbkowic. W murowanym
budynku z 1870 roku, niedaleko kościoła ewangelickiego przy wjeździe
w obecną ulicę Sienkiewicza, mieściła się szkoła ewangelicka, do której uczęszczało
59 dzieci. Obok znajdował się nieduży budynek przedszkola, pracowała tam siostra
Rachela (Anna Szalbot) i nauczycielka Lasota. Szkoła wybudowana w 1868 roku na
tzw. Piórowicach służyła ewangelickim dzieciom z rodzin niemieckich. Ze względu
na skromne warunki lokalowe wybudowano w 1930 roku kolejną szkołę, do której
uczęszczało 216 dzieci. Prywatna placówka utrzymywana była przez Niemiecki Związek
Szkolny (Deutscher Schulverein) i rodziców płacących comiesięczne składki.

[madohora]

Wiele wydarzeń z dziejów Golasowic jest nieudokumentowanych, źródła historyczne
(np. kroniki) nie przetrwały okresu dwóch wojen światowych, a dokumenty
przechowywane w archiwach są mało rozpoznane. Należy jednak odnotować niektóre
wydarzenia w formie krótkiego kalendarium.

[madohora]

W walkach w czasie trzech powstań śląskich (1919, 1920, 1921) uczestniczyło
kilkudziesięciu mieszkańców wsi. W plebiscycie 20 marca 1921 roku, na 501 głosujących,
za Polską opowiedziało się 114 wotantów. W komisji plebiscytowej ze strony
polskiej zasiadali Wilhelm Burek i Jan Tekla. Tuż po plebiscycie część mieszkańców
skorzystała z prawa wyboru obywatelstwa i wyjechała do Niemiec. W tym samym
czasie w Golasowicach osiedlili się optanci polscy, którzy opuścili tereny przyznane
Niemcom (m.in. rodzina Stajszczyków).

[madohora]

W lutym i marcu 1945 roku, w wyniku walk pomiędzy wojskami radzieckimi
i niemieckimi, wieś została w 75% zniszczona i wyludniona. Na podstawie sprawozdania
Powiatowego Komisarza Ziemskiego w Pszczynie, aż 52 gospodarstwa
w Golasowicach uznano za poniemieckie. Właściciele zostali wysiedleni i wyjechali
na Zachód. Latem 1945 roku do Golasowic przybyły polskie rodziny chłopskie, wypędzone
przez władze sowieckie z Kresów Wschodnich. Kresowiacy pochodzili
z województwa tarnopolskiego, ze wsi Skorodyńce, Białobożnica, Byczkowce i Biała
Czortkowska. Napływowi mieszkańcy, po trudnym początkowym okresie asymilacji,
znaleźli wspólny język z miejscową ludnością w myśl zasady, że zgoda buduje,
a niezgoda rujnuje.

[madohora]

Walenty Pawłowski, właściciel dóbr w Golasowicach (od 1585 roku do początku XVII wieku), urządził siedzibę swych dóbr i przyjmował w niej brata, biskupa Stanisława Pawłowskiego