Brenna, Istebna, Koniaków

[madohora]

[madohora]

Brenna (dawniej Brina, Brena) – wieś w południowej Polsce, położona w województwie śląskim, w powiecie cieszyńskim, siedziba gminy Brenna, obejmującej również Górki Wielkie i Górki Małe

[madohora]

[madohora]

ŚWIĘTO KORONKI - Radio Katowice - 14.08.2020

[madohora]

[madohora]

W KOŚCIELE W BRENNEJ ODKRYTO XVIII WIECZNĄ POLICHROMIĘ - www.tvp.pl - 15.03.2024

[madohora]

ZAWODY RETRO ODBYŁY SIĘ W ISTEBNEJ - Radio Katowice - 23.02.2025

[madohora]

[madohora]

Znajduje się na wysokości około 420 m n.p.m. w górach Beskidu Śląskiego, w dolinie rzeki Brennicy oraz jej dopływów Leśnicy i Hołcyny.
Miejscowość składa się z kilku większych przysiółków i osiedli:
Spalonej – wzdłuż dolnego biegu Brennicy
Centrum – w wyższej części doliny Brennicy (pomiędzy wylotami dolin Leśnicy i Hołcyny)
Bukowej – w górnej części doliny Brennicy
Hołcyny – w dolinie potoku o tej samej nazwie
Leśnicy – w dolinie potoku o tej samej nazwie

[madohora]

Pochodzenie nazwy wsi budziło od dawna spore kontrowersje. Podawano m.in. jej pochodzenie od niemieckiego czasownika brennen – palić, palić się, co miało być związane z wypalaniem lasów pod grunty orne lub wypalaniem węgla drzewnego. W rzeczywistości nazwa pochodzi zapewne od starosłowiańskiego brnije, oznaczającego błoto[potrzebne źródło], gliniasty grunt, bagno i występuje po raz pierwszy w zapiskach z 1490 r. Badania lingwistyczne PAN jako etymologię nazwy wskazują na źródłosłów celtycki

[madohora]

Historia Brennej sięga przełomu XV i XVI w., kiedy to książę cieszyński założył hutę szkła opalaną drewnem z pobliskich lasów. Pierwsza wzmianka w aktach historycznych datowana jest na 30 czerwca 1490 r., kiedy to książę cieszyński Kazimierz II potwierdza, że Wawrzyniec z Pogórza zapisuje połowę wsi Pogórza i Brennej swej małżonce Salomenie z Vrchlabi. r. W 1565 roku książę cieszyński Wacław III Adam przekazał Brennę Wacławowi Wodzie z Kojkowic. Prawdopodobnie w tym samym czasie na polanach Brennej pojawili się wędrowni pasterze – Wołosi. Osadnicy, pochodzący z Wołoszczyzny i Siedmiogrodu – terenów dzisiejszej Rumunii, przynieśli ze sobą hodowlę kóz i owiec, które dostarczały mleka, sera, mięsa i wełny. Ten typ gospodarowania znacznie się rozwinął, wypasowi sprzyjały polany powstałe w wyniku karczowania lasów, natomiast górzysty teren i na ogóle nieurodzajna gleba nie zachęcały do opraw.
W 1621 roku była już wsią książęcą. Posiadała folwark z hutą szkła produkującą szkło proste i szklanki na piwo i wino. Pasterze na polanach zakładali szałasy i w 1755 istniały one na większości okolicznych stokach. Od połowy XVII w. do końca I wojny światowej była pod panowaniem Habsburgów. Mieszkańcy Brennej, podgrupa Górali śląskich, trudnili się przede wszystkim wypasem owiec i rolnictwem. Według austriackiego spisu ludności z 1900 w 384 budynkach w Brennej na obszarze 7817 hektarów mieszkało 2985 osób, co dawało gęstość zaludnienia równą 38,2 os./km². z tego 2466 (82,6%) mieszkańców było katolikami, 492 (16,5%) ewangelikami a 27 (0,9%) wyznawcami judaizmu, 2964 (99,3%) było polsko-, 7 niemiecko- a 13 czeskojęzycznymi. Do 1910 roku liczba mieszkańców spadła do 2963[5]. Według polskiego spisu z 1921 gminę zamieszkiwało 2833 mieszkańców, w tym 14 Niemców i 12 Żydów. Przyrost naturalny był wysoki i już w 1939 r. Brenna liczyła 3569 mieszkańców, niestety lata rozwoju przerwał wybuch II wojny światowej. W czasie wojny na terenie Brennej prowadzono aktywną działalność partyzancką, czemu sprzyjało ukształtowanie terenu. Wybudowano bunkier na Leśnicy gdzie ukryto bibliotekę i żarna. W 1942 roku doszło do rozbicia konspiracji, a jej dowódca Rudolf Heller został powieszony w Cieszynie 20 marca tegoż roku. Jednak stosunkowo szybko działalność partyzancka została wznowiona i już latem 1944 Pluton Brenna liczył 30 partyzantów. W tym samym roku wybudowano drugi bunkier Huta-Gromanica. Wiosną 1944 ruch oporu doznał poważnej straty gdyż na Klimorackich Pasiekach zginęli z rąk nazistów dowódca oddziału Karol Heller, jego brat Stanisław oraz Ludwik Kłósko. W związku z nadciągającą radziecką ofensywą 20 stycznia 1945 roku policja i urzędy niemieckie opuściły wieś. W trzy dni później Brenną zajęły polsko-radzieccy żołnierze. Jednak walki wciąż trwały, a hitlerowcy przystąpili do likwidacji partyzantów. W lutym 1945 palono żywcem Polaków jak i przebywających tam jeńców włoskich. Ostateczne wyzwolenie wsi nastąpiło w dwóch etapach – 4 i 30 kwietnia 1945 r. Po wojnie sytuacja powoli wracała do normalności i Brenna znów się rozwijała. Według spisu z czerwca 1952 Brenna liczyła 3637 mieszkańców, w tym okresie rozpoczęto elektryfikację wsi. W wyniku reformy administracji 1 stycznia 1972 utworzono gminę Brenna. W latach 1975-1998 miejscowość położona była w województwie bielskim.
W 1989 roku Brenna została odznaczona Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.

[madohora1]

Brenna to duża miejscowość wypoczynkowa w dolinie Brennicy

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

Parafia św. Jana Chrzciciela w Brennej - katolicka parafia w dekanacie skoczowskim, obejmuje większość obszaru Brennej. Utworzona w roku 1784 i należała do dekanatu bielskiego. W 1804 roku weszła w skład nowo utworzonego dekanatu skoczowskiego

[madohora1]

[madohora1]

Od początku powstania Brennej (XV wiek) pieczę duszpasterską nad miejscowymi mieszkańcami sprawowała parafia w Grodźcu Śląskim. Parafię tę po raz pierwszy odnotowano w spisie świętopietrza z roku 1447. W XVII wieku mieszkańcy Brennej uczęszczali do kościoła w Górkach Wielkich, który był kościołem filialnym parafii grodzieckiej. Pierwsza wzmianka o wybudowaniu drewnianej kaplicy w Brennej pochodzi z 1719 roku. Jej patronem został św. Jan Chrzciciel, a pierwszym duszpasterzem jezuita ks. Józef Roeller. Z czasem kaplica uległa ruinie, więc w 1762 roku została na nowo zbudowana przez ks. Franciszka Hirchenhanna. Na mocy polityki wyznaniowej prowadzonej przez cesarza Józefa II w 1784 roku utworzono parafię w Brennej, a pierwszym proboszczem został ks. Karol Szlosarek. 23 grudnia 1792 nadeszła zgoda władz na budowę nowego kościoła, który został poświęcony 21 sierpnia 1796. Kościół ten jest obecnie kościołem parafialnym.

[madohora1]

[madohora1]

Park Linowy Orla Perć znajdujący się w centrum Brennej proponuje trasy o różnym stopniu trudności. Na drewnianych słupach zawieszone są przeszkody takie jak kładki, liny, ściana wspinaczkowa oraz siatka.

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

Stary Groń.

[madohora1]

[madohora1]

Stary Groń (798 m n.p.m.) – ogólna nazwa dość długiego grzbietu górskiego w Beskidzie Śląskim na terenie Brennej. Grzbiet ten odchodzi w kierunku północno-zachodnim od kulminacji Grabowej w głównym grzbiecie Beskidu Śląskiego i rozdziela doliny Leśnicy i Hołcyny. Określany tą nazwą odcinek grzbietu jest prawie połogi, choć wąski; liczy on, pomiędzy stokami Grabowej a wzniesieniem Horzelicy, blisko 3 km długości. Północno-wschodnie stoki Starego Gronia, opadające ku dolinie Hołcyny, są strome i prawie w całości zalesione, natomiast bardziej połogie zbocza opadające ku dolinie Leśnicy, wystawione ku południowemu zachodowi, są pokryte licznymi polanami sięgającymi aż po grzbiet. Rozłożyły się na nich obecnie przysiółki Brennej (kolejno od południa): Grabowa, Pod Stary Groń, Na Tłoczki. Stary Groń jest najstarszym w Brennej ośrodkiem szałaśnictwa: pierwszy szałas założył tu w 1 połowie XVII w. niejaki Gawlas. Wypasy prowadzono na Starym Groniu jeszcze w latach 60. XX wieku, a jednym z ostatnich baców był tu 80-letni Józef Herzyk. Obecnie na polanach Starego Gronia niewielkie stadka owiec pojawiają się tylko doraźnie i nie co roku, a wypas nie ma już nic wspólnego z dawnymi tradycjami pasterskimi. Grzbietem Starego Gronia na całej długości wiedzie czarno znakowany szlak turystyczny z Brennej na Grabową. Na przełączkę (752 m n.p.m.) z kapliczką, na południe od spiętrzenia Horzelicy, wyprowadzają z Brennej znaki zielone.

[madohora1]

[madohora1]

Istebna

[madohora1]

[madohora1]

Istebna - w XVII wieku na ziemie te przybyli z terenów dzisiejszej Rumunii pasterze wołoscy. Dzisiaj Istebna to duża miejscowość turystyczna, która wraz z Koniakowem i Jaworzynką tworzy tzw. Trójwieś. Największą atrakcją jest Muzeum Regionalne "Chata u Kawuloka"

[madohora1]

[madohora1]

W latach 1899 - 1976 mieszkał tu słynny gawędziarz i muzyk Jan Kawulok - w chacie możemy podziwiać ekspozycję dawnych sprzętów oraz instrumentów muzycznych.

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

W Istebnej na Andziołówce znajduje się też galeria malarstwa i grafiki Jana Wałacha. Pracownia i galeria rodziny Konarzewskich oraz Izba Pamięci Jerzego Kukuczki. Na Kubalonce znajduje się drewniany kościół Podwyższenia Krzyża Świętego z 1770 roku oraz barokowo - klasycystyczny kościół Dobrego Pasterza z 1794.

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

Koniaków

[madohora1]

Koniaków leży u podnóża Ochodzitej (894 mnpm) i słynie z wyrobu miejscowych koronek, które można zobaczyć w Izbie Pamięci Marii Gwarek, Izbie Pamięci Kamieniarzy oraz Izbie Pamięci rodiny Łupieżowiec. Sztukę Ludową możemy podziwiać w Chacie na Szańcach. We wsi stoi kościół świętego Bartłomieja z 1900 roku.

[madohora]

BRENNA DLA TURYSTY

[madohora]

DNI KORONKI KONIAKOWSKIEJ - Radio Katowice - 11.08.2018

[madohora]

ZIMOWE ZAWODY FURMANÓW - Radio Katowice - 17.02.2019

[madohora]

ISTEBNA TO COŚ WIĘCEJ NIŻ RAJ DLA MIŁOŚNIKÓW SPORTÓW ZIMOWYCH - Moje Katowice - 10.12.2023

[madohora]

Brenna, w. gminna w woj. śląskim, w pow. cieszyńskim, w Beskidzie Śląskim, nad Brennicą (prawy dopływ Wisły) i jej lewym dopływem — Leśnicą;

[madohora]

[madohora1]

Górki Wielkie – wieś sołecka w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie cieszyńskim, w gminie Brenna, położona u wylotu doliny Brennicy. Powierzchnia sołectwa wynosi 1467 ha, a liczba ludności 3554, co daje gęstość zaludnienia równą 258,5 os./km² Górki zostały wymienione w spisie miejscowości Księstwa Cieszyńskiego już w 1305 r. Od 1417 r. władał nią szlachecki ród Pięćlatów. Podział na Górki Wielkie i Małe datuje się od XVI wieku. W roku 1521 wymienia się szlacheckie Górki Wielkie. Wieś od wieków była własnością kolejnych rodzin szlacheckich: Góreckich (1521-1697), Marklowskich (1734-1802), książąt cieszyńskich. Według austriackiego spisu ludności z 1900 w 124 budynkach w Górkach Wielkich na obszarze 1469 hektarów mieszkało 957 osób, co dawało gęstość zaludnienia równą 65,1 os./km². z tego 838 (87,6%) mieszkańców było katolikami, 114 (11,9%) ewangelikami a 5 (0,5%) wyznawcami judaizmu, 951 (99,4%) było polsko-, 5 niemiecko- a 1 czeskojęzycznymi[2]. Do 1910 roku liczba mieszkańców wzrosła do 1034. W 1931 na wzgórzu Bucze powstała Stanica ZHP, a następnie Centralna Szkoła Instruktorek ZHP. W samej wsi, niespełna 2 km dalej (Górki Sojka) działała Szkoła Pracy Społecznej ZHP. Do 1939 r. kierował nią twórca polskiego ruchu zuchowego, późniejszy żołnierz AK i wybitny pedagog Aleksander Kamiński (tablica pamiątkowa na budynku). W tym samym czasie organizował tu swoje młodzieżowe Uniwersytety Ludowe Józef Kret. W 1937 r., również na Buczu, rozpoczęła działalność druga w powiecie cieszyńskim Szkoła Gospodyń Wiejskich. Po II wojnie światowej oba obiekty harcerskie zajęto na cele lecznicze. Umieszczono w nich dziecięce sanatoria leczące choroby płuc i gruźlicę, które weszły później w skład Beskidzkiego Zespołu Leczniczo-Rehabilitacyjnego z siedzibą w Jaworzu. Sanatorium w Sojce zlikwidowano w 1999 r., natomiast Bucze od 2000 r. funkcjonuje jako samodzielny Dziecięcy Ośrodek Leczniczo-Rehabilitacyjny. W 1922 dawny dwór Marklowskich zakupił i zamieszkał w nim wraz z rodziną Tadeusz Kossak ze słynnej rodziny artystów-malarzy. W dworze tym mieszkała i tworzyła jego córka, pisarka Zofia Kossak-Szczucka, 2. voto Szatkowska. Ostatnie mieszkanie pisarki w domku ogrodnika (od 1957 r.) zamieniono na poświęcone jej muzeum biograficzne, będące oddziałem Muzeum Śląska Cieszyńskiego w Cieszynie. Grób pisarki znajduje się na miejscowym cmentarzu, a na kościele i domu katechetycznym umieszczono pamiątkowe tablice. W latach 1975-1998 miejscowość położona była w województwie bielskim. W Górkach Wielkich urodzili się Walenty Krząszcz (1886-1959) – nauczyciel wiejskich szkół, jeden z czołowych przedstawicieli cieszyńskiego pisarstwa regionalnego, oraz Franciszek Żertka - gawędziarz i pamiętnikarz.

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

Dwór, zbudowany w 1781 r. staraniem Heleny Maksymiliany Marklowskiej, zakupiony po I wojnie światowej przez Tadeusza Kossaka, spłonął w czasie II wojny światowej (w 1945 r.). Z założenia dworskiego ocalał tzw. domek ogrodnika (obecnie Muzeum Z. Kossak), nieliczne zabudowania gospodarcze (dziś bardzo zniszczone) oraz wiodąca do nich aleja 200-letnich lip i dębów.

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

Kościół parafialny pw. Wszystkich Świętych. Zbudowany został przez Góreckich mieszkańców zapewne w XVI w. Przebudowany w 1662 r. oraz kilkakrotnie odnawiany, zatracił większość cech gotyckich. Murowana, jednonawowa budowla, z silnie wydłużonym, półkoliście zamkniętym prezbiterium, posiada wystrój i wyposażenie barokowo-klasycystyczne. W murowanej bramce ogrodzenia płyta nagrobna Henryka Góreckiego herbu Kornicz, zmarłego w 1682 r. Obok kościoła cmentarz, na którym m.in. groby Zofii Kossak i jej męża Zygmunta Szatkowskiego (zm. 1976), a także Walentego Krząszcza

[madohora1]

Na stokach Góry Bucze wiosną kwitnie cieszynianka wiosenna i storczyk blady. Warto także zwrócić uwagę na ptaki - występuje tu m.in. pluszcz, zimorodek i dzięcioł duży. Strych kościoła Wszystkich Świętych zamieszkują chronione gatunki nietoperzy - nocek duży i podkowiec mały.

[madohora]

Miałam okazję pojechać w tą niedzielę co będzie, ale znowu powtarzać to samo. Za krótki odstęp czasu, może następnym razem się zdecydują. Dodatkowo miał dojść Skoczów i Cieszyn

[madohora]

[madohora]

....

Koniaków dawniej i dziś

[madohora1]

Koniaków – wieś sołecka w powiecie cieszyńskim w województwie śląskim, w gminie Istebna. Powierzchnia sołectwa wynosi 1469 ha[1], a liczba ludności 3595[2], co daje gęstość zaludnienia równą 244,7 os./km².
Tworzy wraz z Jaworzynką i Istebną tzw. Beskidzką Trójwieś. Jest najwyżej położoną wsią w Beskidzie Śląskim, leży na południowy zachód od Żywca i na południe od Wisły w historycznych granicach Śląska Cieszyńskiego. Koniaków jest znany przede wszystkim ze względu na produkcję koronkowych ozdób i części garderoby (ostatnio także bielizny).

[madohora1]

Osadnictwo na obszarze Koniakowa rozpoczęło się w pierwszej połowie XVII wieku. Prowadzone było ono przez mieszkańców Istebnej szukających nowych terenów pod łąki i pastwiska. Jako że były one dotąd porośnięte lasami, które tworzyły naturalną ochronę przed niepożądanym wtargnięciem obcych wojsk na teren Księstwa Cieszyńskiego (był to okres wojny trzydziestoletniej) osadnictwo to i związane z tym karczownictwo nie było mile widziane przez cieszyńskich Piastów, a księżna Elżbieta Lukrecja rozkazała swym leśnikom pierwsze tutejsze chałupy zburzyć. Za początek miejscowości uznaje się dziś rok 1712. Wtedy to na obszarze dzisiejszego Koniakowa wzniesiono pierwszych sześć stałych chałup. W następnych sześciu latach dołączyło do nich kolejnych dziewięć. Pierwsi osadnicy zajmowali się wyłącznie wypasaniem bydła i nierzadko popadali w konflikty z nadzorcami leśnymi. Gdy miejscowy system obronny stracił na znaczeniu, konflikty ustały. Samodzielna gmina powstała w 1816 roku, a za jej nazwę obrano Koniaków, nadać ją mieli osadnicy pochodzący z Koniakowa pod Cieszynem. W herbie umieszczono konia.

Według austriackiego spisu ludności z 1900 w 185 budynkach w Koniakowie na obszarze 1088 hektarów mieszkało 1069 osób, co dawało gęstość zaludnienia równą 98,3 os./km², z czego wszyscy byli polskojęzyczni, 939 (87,8%) mieszkańców było katolikami, a 130 (12,2%) ewangelikami, 2200 (99,5%) było polsko- a 11 (0,5%) niemieckojęzycznymi[3]. Do 1910 roku liczba budynków wzrosła do 196 a mieszkańców do 1120[4].

W wyborach do austriackiej Rady Państwa w 1911 roku wygrali tutaj polscy kandydaci narodowi, zdobywając 159 głosów (99,4%); na socjalistów został oddany 1 głos; nikt nie głosował na kandydata „ślązakowców”[5].

W lipcu 1920 roku miejscowość decyzją Rady Ambasadorów znalazła się w granicach Polski.

W okresie międzywojennym rozwinęło się tu narciarstwo. W 1923 odbyły się pierwsze zawody, w których uczestniczyło 46 dziewcząt i chłopców.

W latach 1945-1954 miejscowość była siedzibą gminy Koniaków, a w latach 1975-1998 położona była w województwie bielskim.

[madohora1]

Cieszyńskie Towarzystwo Fotograficzne razem z Gminnym Ośrodkiem Kultury w Istebnej oraz Zamkiem Cieszyn zorganizowali wystawą pod nazwą Koniaków wczoraj i dziś. Fotograficy wybrali przyniesione przez mieszkańców Koniakowa archiwalne zdjęcia po czym...z aparatem fotograficznym wybrali się w teren i starali się zrobić w miarę dokładne zdjęcie okolicy jaka została uwieczniona na archiwalnym zdjęciu. Jak sami mówili głównie wybrali te obiekty, które przetrwały. Tak więc na zdjęciach możemy zobaczyć kościół i zaobserwować jak się zmienił, szkołę, charakterystyczne budynki a nawet krajobraz utrwalony dawniej i dzisiaj.

[madohora1]

[madohora1]

I nasuwa się pytanie - czy zawsze zmiany te są zmianami na lepsze? Osądźcie państwo sami

Jerzy Pustelnik

[madohora1]

[madohora1]

[madohora]

[madohora]

WIOSNA NA TRÓJSTYKU - Radio Katowice - 02.05.2019

[madohora]

*

[madohora]

ROZKŁAD JAZDY POCIĄGÓW KATOWICE - WISŁA GŁĘBCE

[madohora]

Mówiłam pewnej pani z Brennej
Że droga prowadzi nie tędy
Lecz ona nie słuchała
Bo "lepiej wiedziała"
A nawet znawcy popełniają błędy!

[madohora]

[madohora]

[madohora1]

[madohora1]

[madohora1]

Koniaków dziś

[madohora1]

[madohora1]