III Powstanie Śląskie

[madohora]

[madohora]

W PONIEDZIAŁEK KONFERENCJA O OBRAZIE POWSTAŃ ŚLĄSKICH - Gość - 18.11.2019

[madohora]

NARODOWY DZIEŃ POWSTAŃ ŚLĄSKICH - www.prk24.pl - 07.06.2022

[madohora]

W KATOWICACH ZAMKNIĘTO DWA OGRÓDKI PIWNE - www.konkret24.pl - 07.06.2022

[madohora]

NOWE ŚWIĘTO PAŃSTWOWE - Wyborcza - 07.06.2022

[madohora]

MAMY NOWE ŚWIĘTO PAŃSTWOWE - Radio Opole - 07.06.2022

[madohora]

Dawniej z państwem polskiem
ściśle był zw iązany;
B y ł on częścią Polski
całe długie wieki,
Doznając obficie
szczęścia i opieki.
Z tego w ięc w ynika,
że Górnoślązacy,
M y tutejsi ludzie,
m y także Polacy.
A więc kto tej p ra w d y
ciągle się zapiera,
T en od Niem ców chyba
srebrniki (papierki) pobiera!
J ak ó b ciężko w estchnął,
długo szukał słow a;
J a k je znalazł, krzy k n ął:
Ja sn a mi jest głowa!
Już nie będę nada!
z oszustam i chodził,
Ani polskich braci
kiedykolw iek zwodził;
B łędne me poczucie
od tej chwili ‘zgasło;
Od dnia dzisiajszego

[madohora]

O lud polski i skarby polskie.
(Przemówienie n a wiecu śląskim
we Lwowie, n a dziedzińcu ratuszowym
dnia 25 sierpnia 1919, urządzonym
przez Komitet Obrony N arodowej
w celu zorganizow ania pomocy
dla powstańców i uchodźców górnośląskich).
Istnieje na Górnym Śląsku legenda, iż gdy
Polska zm artw ychw stanie, obudzą się w górach
śląskich śpiący rycerze królowej Jadwigi i połączą
Śląsk z Polską. Legenda ta staje się dziś rzeczyw
istością — powstali rycerze pracy, wyszli
z podziemi śląskich, z kopalń węglow ych polscy
górnicy a z hut i fabryk polscy robotnicy —
i chwycili za broń, bo już dłużej znieść nie mogli
rozw ydrzonej buty pruskiej. Obiecywano, że zapowiedziana
komisja koalicyjna, która miała objąć
rządy na Górnym Śląsku i spraw ow ać je aż do
wyniku plebiscytu, przyjedzie w połowie sierpnia.
Termin ten minął, a przyjazd komisji stał się w ątpliwy,
gdyż ani Ameryka, ani Francja nie podpisały
dotąd traktatu pokojowego a potem nastąpić
m a ostateczna ratyfikacja, po której dopiero w 14
dni Koalicja m a zająć Górny Śląsk.
Niemcy takim stanem rzeczy zachęceni zostali
do większych szykan i okrucieństw względem Polaków.
Miara cierpliwości się przebrała, położenie
było rozpaczliw e, w podnieceniu i w zburzeniu zdecydow
ano sie na ostateczność k rw aw ej ro zp raw y ,
Do tego też P ru sa c y dążyli, ażeb y mieć m ożność
w ym ordow ania i w yw iezienia co św iatlejszyek
i g orętszych p rzyw ódzców polskich.
P o w stan ie się n iestety nie udało, bo pom oc
zbrojna Polski, której się p o w stań cy spodziew ali,
nie m ogła być do starczo n a z pow odów dyplom atycznych.
Z tego sobie N iem cy także dobrze zdaw
ali sp raw ę i w szelkim i sposobam i prow okow ali
do w ybuchu zbrojnego, a najbardziej „czerw ony
h a k a ty sta “ H órsing, obecny w ielkorządzca i kat
Górnego Śląska.
W ina z a przelaną k re w na G órnym Śląsku
spada w p ierw szy m rzędzie na P ru sak ó w , ale b a rdzo
w iele zaw iniła też koalicja, k tó ra jako najw
y ższa w ład za polityczna dziś na św iecie, nie n ak
azała Niemcom zap rzestan ia szy k an i prow okacji,
0 któ ry ch b y ła poinform ow ana p rzez delegatów
górnośląskich. T rzeb a było dopiero now ego krw i
ro'zlewu, b y na k rzy k rozpaczy ludności śląskiej
1 p rotestu Rządu Polskiego posłano tam . . . jeszcze
jedną misję — w ęglow ą (!), k tó ra m a zap ro w adzić
porządek!
O t i sedno rzeczy — Koalicja zajm uje się G órnym
Śląskiem tylko o tyle, o ile chodzi o w ęgiel,
ale straszn y los ludu śląskiego m ało, jak dotąd,
ją obchodzi. Komisja w ęglow a w y jech ała tam p o
to, b y nakłonić górników śląskich do dalszej p racy,
ażeby nie ucierpiała produkcja w ęgla i ek sp o rt
tegoż na żądanie Anglii na Zachód jako zad atek
niem ieckich odszkodow ań w ojennych. — --------
R obotnik polski zaś na G órnym Śląsku pragnie
p raco w ać dla P olski a nie na sp łatę długów
państwa niemieckiego i bogacenie się kapitalistów
pruskich. Na ’zdobytych przez się w czasie walk
pow stańczych kopalniach zatknęli górnicy poiską
chorągiew narodową — na znak, że Polsce
)e chcą oddać i dla Polski w ęgiel z nich w yd ob ywać.
Jeśli koalicja chce mieć w ęgiel śląski, to
musi w ziąć naprzód w skuteczną obronę robotników
polskich przed zbirami pruskimi.

[madohora]

Następna linia obronna powstała na wysokości Wielmierzowic, Krasowej, Zalesia Śląskiego i Popic i główne walki miały miejsce na zachodnich i północno-zachodnich przedpolach Masywu Chełmskiego. W trakcie walk, według meldunku gen. Hoefera, niektóre z niemieckich batalionów zachowały jedynie od 10 do 15% swoich pierwotnych stanów osobowych. Po południu 21 maja powstańcy wyparli oddziały niemieckie z Kalinowa, Poznowic, Sprzęcic i ze stacji Kamień.

[madohora]

22 maja powstańcy śląscy odbili też Raszowę i Daniec, natomiast w rejonie Januszkowic 2 pułk zabrski kpt. Cymsa powstrzymywał próby sforsowania Odry.

[madohora]

Pod koniec dnia 23 maja, w związku z niepowodzeniem zwrotu zaczepnego w centrum frontu, powstańcy śląscy zajmowali pozycje na wysokości: Krośnicy, Izbicka, Otmic, stacji Kamień, Kalinowa, Księżego Lasu, Olszowy, Popic, Klucza, Zalesia Śląskiego, Łąk Kozielskich, Raszowej i Januszkowic. Aby uniemożliwić przysyłanie posiłków w rejon Góry Świętej Anny 23 maja Niemcy zaatakowali również na południu Górnego Śląska pod Olzą. W następnych dniach walki były mniej intensywne, a 25 maja dowództwo Selbstschutzu przedłożyło propozycję zawieszenia broni.

[madohora]

W tych latach pracowałam u księcia na Świerklańcu, mieszkając w pałacyku pod nr. 11. Docierały do nas gazety plebiscytowe. Czytając (...), pragnęłam nauczyć się gramatyki polskiej.
I przyszło mi z pomocą ogłoszenie w Gazecie Tarnogórskiej, w którym J. Nowak zapowiadał kurs języka polskiego. Zaraz też skorzystałam, zgłaszając się osobiście w Księgarni Polskiej.
Był to mój pierwszy kontakt nawiązany z tą polską placówką kulturalną.
Dojeżdżając dwa razy tygodniowo z Świerklańca, pilnie się uczyłam, a Jan Nowak przeważnie mnie wywoływał do tablicy. (...) Było nas na tym kursie 60 osób, przeważnie urzędnicy z Spółki Brackiej.

[madohora]

Z KATOWICKIEGO POMNIKA ZNIKNĘŁY NAPISY - Gazeta.pl - 06.05.2014

[madohora]

url=https://dziennikzachodni.pl/katowice-powstania-slaskie-w-filmie-literaturze-piesni-w-poniedzialek-1811-konferencja-naukowa-na-wydziale-teologicznym-us/ar/c1-14586285]POWSTANIA ŚLĄSKIE W FILMIE, LITERATURZE, KONFERENCJA NAUKOWA NA WYDZIALE TEOLOGICZNYM - Dziennik Zachodni - 18.11.2019[/url]

[madohora]

KONFERENCJA DOTYCZĄCA POWSTAŃ ŚLĄSKICH - www.ekai.pl - 18.11.2019

[madohora]

PREZYDENT O III POWSTANIU ŚLĄSKIM - Wyborcza - 03.05.2021

[madohora]

NARODOWY DZIEŃ POWSTAŃ ŚLĄSKICH - Nasze Miasto - 07.06.2022

[madohora]

USTANOWIENIE TEGO ŚWIĘTA JEST ISTOTNE DLA CAŁEJ POLSKI - Radio Opole - 07.06.2022

[madohora]

TWARDOCH. PO CO KOMU TEN NIESZCZĘSNY DZIEŃ POWSTAŃ - Wyborcza - 20.06.2022

[madohora]

ODSŁONIĘTO TABLICĘ PAMIĄTKOWĄ - RadiEm - 20.06.2022

[madohora]

Przed świtem 23 maja powstańcy zdobyli Kamień, Kamionek, Siedlce, Poznowice i Kalinowice, jednak ich natarcie zostało wkrótce powstrzymane na skutek ognia niemieckiej artylerii. Powstańcy odbili też Lichynię, Raszowę, Krasowę, Januszkowice i Wielmierzowice oraz Łąki Kozielskie. Następnie powstańcy skoncentrowali się na zdobyciu Leśnicy, o którą prowadzono ciężkie walki wręcz. Jednocześnie oddziały niemieckie zaatakowały i zajęły Dolną, Olszową i Klucz. Następnie oddziały z Bawarii natarły przy wykorzystaniu artylerii i kawalerii na powstańców pomiędzy Leśnicą i Lichynią. W Lichyni, Leśnicy, Kluczu, Zalesiu walczono o poszczególne budynki. Podobnie ciężkie walki miały miejsce w rejonie Januszkowic, Krasowej i Łąk Kozielskich.

[madohora]

Jan Talaga ćwiczył młodych zuchów w Towarzystwie Gimnastycznym "SOKÓŁ". Po utworzeniu tych kółek oświatowych rozpoczęła się praca dla przyszłej Polski. A pracowano z wielkim zapałem. Bibliotekę ludową odwiedzało wielu obywateli chętnych do zapoznania się z literaturą polską, a Jan Nowak nie szczędził sił i nawet po wioskach jeździł i rozdawał bezpłatnie elementarze polskie. Kobiety wiejskie potem same odwiedzały księgarnię i chętnie nabywały książki polskie i zapoznawały się z historią Polski, o której przecież w szkołach niemieckich były źle poinformowane.(...)

[madohora]

POWSTAJE FILM O POWSTANIACH ŚLĄSKICH - Radio Katowice - 26.06.2014

[madohora]

OBCHODY 120 LECIA MIASTA SOSNOWCA ORAZ PRZYŁĄCZENIA GÓRNEGO ŚLĄSKA DO POLSKI - Radio Katowice - 05.06.2022

[madohora]

NOWE ŚWIĘTO PAŃSTWOWE - Interia - 07.06.2022

[madohora]

POWITANIE WOJSK POLSKICH W 1923 - Interia.pl - 27.06.2014

[madohora]

Mam na ten wątek materiały
Muszę przypilnować by gdzieś nie wyleciały

W 5 rocznicę Plebiscytu-Polonia Nr 22 z marca 1926

[madohora]

I znowu obchodzimy rocznicę plebiscytu, owego dnia pamiętnego gdy ludność polska Górnego Śląska raz jedyny w swych dziejach miała możność dać świadectwo prawdzie, złożyć wyznanie swej wiary narodowej i zadecydować o swoim losie politycznym na długie czasy. Wiemy doskonale, że wbrew martwej literze prawa traktatów międzynarodowych wola ludu naszego nie była nieskrępowana. W ręku naszych przeciwników pozostał cały aparat administracyjny, przewaga ekonomiczna oraz wiele sympatii wśród tych którzy mieli być gwarantami nieskrępowanej niczem swobody wypowiadania się i decydowania o swej przynależności ludności Śląska. Górny Śląsk jako jedno z najważniejszych środowisk przemysłowych środkowej Europy stał się wówczas przedmiotem najzaciętszych walk politycznych mocarstw. Nasz niemiecki współzawodnik a wczorajszy wróg wojenny aliantów w tej walce o Śląsk zdołał sobie pozyskać wśród nich cichych lecz wytrwałych przyjaciół. Wystarczy tu tylko wspomnieć Lloyd George'a i jego politykę dla nas wrogą. Z drugiej strony myśmy liczyć mogli tylko na szczerą przyjaźń Francji, która w swych posunięciach ani na włos nie odstępowała od litery przepisu traktatów i na pomoc słabego wówczas nad wyraz państwa polskiego. Polska po niedanym odparciu nawały bolszewickiej była tak osłabiona i tak zajęta własnymi trudnościami i troskami, że nie miała możności przyjścia Śląskowi z pomocą, w tym stopniu jakby tego pragnęła i jak tego sytuacja wymagała. O finansowej i gospodarczej sile Polski świadczył fakt, że Niemcy na Górnym Śląsku markami polskiemi oblepiali mury kamienic. Jeśli mimo to ludność polska w swej większości wypowiedziała się za Polską świadczy to na wieki o jej czystym i bezinteresownym patriotyzmie. Obok niezmiernych skarbów w głębi ziemi naszej spoczywających lud polski w wianie przyniósł Polsce nieoceniony skarb moralny. Objawił się on potem podczas III Powstania, protestu z bronią w ręku, przypieczętowanego krwią serdeczna przeciwko usiłowaniom sfałszowania woli ludu objawionej podczas plebiscytu. Objawił się on potem w chwili przejmowania Śląska przez władze polskie, gdy ludność nasza z entuzjazmem bez granic witała wkraczającego żołnierza polskiego. Było to zaiste piękne wiano które Śląsk przyniósł Polsce. Zbyteczną jest rzeczą przypominać cośmy przynieśli Polsce w wianie pod względem materialnym. Nie wróciliśmy na łono Matki jako hołysze. Objąwszy Górny Śląski Polska uzyskała dopiero podwaliny swego stanowiska. Głównym źródłem energii jako głównego czynnika wytwórczości od połowy XIX wieku jest węgiel kamienny i pozostanie nim na liczne jeszcze wieki mimo wielkich przewrotów gospodarczych i mimo konkurencji mu stwarzanej przez węgiel "biały". Zapasy węgla w naszej ziemi spoczywające stawiają nas na jednym z najprzedniejszych miejsc w Europie a Polska energię potrzebną do podtrzymania wytwórczości mogłaby pokryć w całości przez użytek swego węgla nie uwzględniając energii siły mięśni swej ludności.

[madohora]

W tej dziedzinie stoją przed nami otworem nieomal nieograniczone możliwości rozwoju. Przemysł węglowy u nas może i nie powinien się kończyć na eksploatacji, konsumpcji i sprzedaży surowca. W innych krajach obecnie robi się poważne badania około dalszego rozwoju przemysłu węglowego a mianowicie w kierunku przemiany węgla kamiennego na węgiel "płynny" ,który by się rozprowadzało po całym kraju w kierunku koksowania nawet drugorzędnych gatunków węgla kamiennego oraz w stosowaniu nowych metod w przetwarzaniu derywatów węglowych na siarczan amonu, syntetyczny alkohol itd. Wystarczy wskazać na to, że przeróbka pobocznych produktów węglowych według nowych metod mogła z czasem pokryć nie tylko całe zapotrzebowanie amoniaku naszego rolnictwa ale w dodatku jeszcze pozwalałaby eksportować poważne ilości tego nieocenionego środka dla podniesienia kultury rolniczej. Warto podnieść, że mimo trudności finansowych i przesilenia gospodarczego na Kopalniach Skarbowych w Knurowie zaczyna się stosować najnowsze metody w przetwarzaniu derywatów węglowych, że na innych kopalniach robi się próby koksowania także gorszych gatunków węgla. Dał Śląsk Górny Polsce rozwinięty przemysł żelazny a nieomal monopol na cynk o innych bogactwach nie wspominamy. Nowoczesna kopalnia węgla produkująca 1.000.000 ton rocznie daje zatrudnienie 5.000 - 6.000 robotników czyli innemi słowy taki warsztat pracy powinien swobodnie wyżywić 25.000 - 30.000 ludzi. Liczba żyjących z tego warsztatu wzrasta o jakie 40% na które składają się ludzie którzy dostarczają żywności i odzieży ludności górniczej, który służą w administracji komunalnej i państwowej.
Powyższe wywody dostatecznie wyjaśniają gospodarcze i społeczne znaczenie węgla śląskiego jako warsztatu pracy i źródła dochodów ludności oraz wzrostu dobrobytu kraju. Jakie znaczenie dla państwa na wypadek wojny mają węgiel i żelazo pouczyła nas ostatnia wojna światowa (chodzi o I wojnę). O znaczeniu węgla w tym wypadku pisze wybitny francuski znawcza przemysłu węglowego p. de Peyerimhoff między innymi tak:
[siz=10]Posiadanie rezerw tego surowca (węgla) głównego źródła wszelkiej energii jest pierwszym warunkiem niepodległości nowoczesnego państwa. Wojna nowoczesna jest nie tylko starciem dwóch narodów lecz walką technik dwóch krajów. Starcie dwóch największych armii świata łącznie armii sojuszników w gruncie rzeczy było walką wysokich pieców Westfalii przeciw piecom Anglii i Francji, przeciwko gazowniom dwóch trzecich części Europy, przeciw nafcie Kalifornii, Meksyku i holenderskich Indii[/size]

[madohora]

P.de Peyerimhoff ma zupełną rację. Wydaje nam się że w Polsce nie docenia się znaczenia przemysłu węglowego na wypadek wojny, jak go nie doceniano dostatecznie podczas wojny światowej. Wojna jest stanem wyjątkowym, nieszczęściem narodów i ludzkości. Normalnym stanem narodów jest ich pokojowe współzawodnictwo, jest praca i wytwarzanie dóbr dla podniesienia kultury i dobrobytu ludzkości. W tej dziedzinie węgiel odgrywa pierwszorzędna rolę. O jego znaczeniu polityczno - światowym wyżej wspomniany jyż p. de Peyermhoff pisze tak:
Państwa nie są równomiernie obdarzone materialnymi dobrami. Aczkolwiek liczba ludności i jej duchowe i moralne przymioty również decydują o poziomie dobrobytu narodu to widoki na przyszłość poszczególnych narodów zależne od skarbów ziemi zasadniczo są różne. Dla przykładu uprzytomnijmy sobie trudności, które muszą pokonywać takie Włochy z powodu braku węgla i żelaza, mimo wielkiej pracowitości rosnącej liczbowo ich ludności aby utrzymać swe stanowisko w rodzinie mocarstw. Stwierdzić dalej należy że ani państwa Bałkańskie ani Turcja, Egipt, Afryka Północna, Jugosławia, Węgry i dzisiejsza Austria nie mogą się spodziewać odegrania wybitnej roli w świecie. A przeciwnie jakie widoki na przyszłość mają Czechosłowacja lub Polska! Niemcy, Anglia mimo ciężarów wojennych, mimo wielkiego przesilenia w przemyśle mają świetne widoki przed sobą. To jest przyczyna wyższości bogatej w węgiel północnej części świata nad południowa. To jest przyczyna wielkiego rozwoju Północnej Ameryki ale także źródłem niebezpieczeństwa spoczywającego w porozumieniu Chin, bogatych w węgiel i ludność z przedsiębiorczą Japonią

[madohora]

Tak wyglądało wiano moralne i materialne, który przyniósł Górny Śląsk Polsce łącząc się z Macierzą na wieki. Czyśmy sami to wiano należnie ocenili czy Rzeczypospolita na niem się poznała? Nie zaszkodzi w ten dzień dzisiejszy w dzień uniesienia patriotycznego spojrzeć prawdzie w oczy, zrobić rachunek sumienia, poznać błędy swoje aby je w przyszłości naprawić. Wobec tego stwierdzić nam wypada, że psychoza wojenna i plebiscytowa z jej wszystkime zboczeniami zbyt długo trwała i przemożny wpływ miała u nas po ustaleniu prawowitych władz polskich na Śląsku. Niestety i ona dziś jeszcze od czasu do czasu przejawia się i utrudnia przywrócenie praworządnego życia politycznego na Śląsku. Aby Śląsk mógł być dla ludności i państwa naszego tem czemby mógł być cze, być powinien musi zapanować bezwzględne poszanowanie prawa i praworządny tryb życia. Ta powojenna psychoza oraz walki partyjne zmarnowały w wysokim stopniu moralne wiano patriotyzmu polskiego, które lud nasz przyniósł Polsce. Zapasy partyjne niestety nie toczyły się zawsze o znaczenie Śląska jako warsztatu pracy naszego ludu jako o najważniejszej części fundamentów mocarstwowego stanowiska Polski lecz były raczej wynikiem ubierającej się w płaszczyk patriotyzmu niskiej i nie przebierającej w środki demagogii dobijającej się stanowisk, godności i dochodów bez wielkiego nakładu pracy. Taka walka partyjna musiała zatruć nasze życie publiczne, osłabić siły naszej odporności a co najgorsza jest jedną z głównych przyczyn tego że Śląsk dotychczas nie stał się dla ludu i dla państwa naszego tym czym być powinien. Nie są tu bez winy rząd i sejm. Mam wrażenie, że żaden z naszych rządów dotychczasowych nie znał Śląska i należycie i nie doceniał jego znaczenia dla Polski. Znamiennym jest że kierownicy naszej polityki gospodarczej i skarbowej wszędzie lubią jeździć i wypowiadać się jeno Śląsk omijają skrzętnie. Na Śląsku się niestety mówi, że Berlin zna lepiej Polski Śląsk od Warszawy. Wiele jest w tem prawdy. Gdyby tak nie było nie byłoby się popełniało tyle fatalnych błędów w naszej polityce gospodarczej i finansowej, które zupełnie niepotrzebnie pomnażały nasze trudności wynikające z ogólnego przesilenia gospodarczego na kontynencie. Fatalne następstwa tych błędów aż do ostatniej chwili popełnianych odbijają się w dziedzinie politycznej w sposób niezmiernie szkodliwy pod względem wewnętrznym. Następstwa te pod względem wewnętrznym i zewnętrznym osłabiają uświadomienie narodowe i państwowe ludności śląskiej i stanowią poważne zapory dla gruntownego zespolenia Śląska z państwem względem zaś zewnętrznym zachęcają propagandę Berlina do atakowania naszej zachodniej granicy do nieustannych usiłowań oderwania Śląska od Polski. W rocznicę plebiscytu w dzień wielkich manifestacji narodowych w stoicy województwa śląskiego warto zrobić rachunek sumienia i zwrócić uwagę na grożące niebezpieczeństwa

Wojciech Korfanty - Paryż 20 marca 1926 roku

[madohora]

Udział polskiego duchowieństwa w plebiscycie

(....) Takim przyczynkiem do historii plebiscytu i powstań na Śląsku jest bezwarunkowo sprawa tzw. Sekcji Teologicznej. Jej historia zamienia się bez wszystkiego na historię udziału całego polskiego duchowieństwa górnośląskiego w akcji plebiscytowej. Po załamaniu się potęgi niemieckiej i zawarciu rozejmu w jesieni 1918 roku gdy zeszła i nad Górnym Śląskiem jasna jutrzenka nadziei że ta prastara ziemia piastowska powróci na łono wyzwolonej macierzy zawiązał się za główną inicjatywą biskupa częstochowskiego ks. Kubiny Śląski Związek Akademicki z którego wyłoniła się jako specjalny oddział tzw. Sekcja Teologiczna zaliczająca niebawem do swego grona prawie wszystkich polskich księży górnośląskich. Zaczęto wspólnie z towarzystwem Świętego Jacka i z utworzonym tymczasem Polskim Komitetem Plebiscytowym w najrozmaitszych miejscowościach urządzać kursy i odczyty, pracowano z całym pierwszym zapałem i rozmachem nad uświadomieniem ludu. Lecz wnet związek Akademicki stracił całą swą aktywność i swe znaczenie. Sekcja Teologiczna natomiast pod kierownictwem ks. Kapicy i ks. Kubiny nie ustawała w pracy aczkolwiek trudno jej było podołać wzrastającym z każdym dniem zadaniom, zwłaszcza że brak jej było odpowiedniego technicznego aparatu, szybkiego i bezpiecznego kontaktu z Komisariatem Plebiscytowym a przede wszystkim brak księdza, który by mógł całkiem poświęcić się tej pracy. Dopiero gdy ks. Lewek na kilkakrotne i usilne nalegania tak komisarza plebiscytowego posła Korfantego jak całego duchowieństwa w tej Sekcji Teologicznej zorganizowanego w porozumieniu się z śp. Ks. prymasem Dalborem zdecydował porzucić swe stanowisko w Berlinie i przybyć na Śląsk do pracy plebiscytowej obejmując z dniem 1 października 1020 roku kierownictwo Wydziału Kościelnego przy Polskim Komisariacie Plebiscytowym i równocześnie sekretariat sekcji teologicznej nastały odpowiednie warunki do systematycznej pracy.

[madohora]

Taka unia personalna okazała się dla sprawy narodowej nader szczęśliwą. Najściślejszy kontakt pomiędzy Komisariatem Plebiscytowym i Sekcją Teologiczną względnie duchowieństwem polskim był zapewniony: sekcja miała do dyspozycji swojej cały obszerny aparat Komisariatu kierownik Wydziału Kościelnego przy Komisariacie zaś był jako sekretarz Sekcji faktycznym jej kierownikiem i miał zawsze poza sobą zwartą falangę całego duchowieństwa polskiego. Teraz dopiero można było systematycznie pracować np. zbierać potrzebne materiały, odpierać niezliczone kłamstwa niemieckiej prasy plebiscytowej zwłaszcza centrowej, opracowywać najrozmaitsze memoriały, wysyłać wg potrzeby delegacje, oddziaływać na Wysokiego Komisarza Papieskiego, na Komisję Międzysojuszniczą i na inne instancje. Z obitej działalności niech wolno mi będzie przytoczyć przynajmniej kilka szczegółów. Wskutek obszernego memoriału przyznała nam Komisja Międzysojusznicza osobnego doradcę kościelnego celem kontrolowania pruskiej Rejencji Opolskiej w swych pociągnięciach polityczno - kościelnych. Usiłowany przyjazd biskupa wrocławskiego ks. kardynała Bertrama na teren plebiscytowy który by się był w każdym razie a nawet wbrew woli ks. kardynała Bertrama zamienił na potężną manifestację polityczna na korzyść Niemiec został udaremniony. A gdy ks. kardynał Bertram wydał swe znane rozporządzenie z dnia 20 listopada 1920 roku które uniemożliwiło polskim księżom prawie wszelką pracę plebiscytową zapewniając równocześnie dzięki wytworzonym wskutek wynaradawiającej polityki pruskiej stosunkom górnośląskim wszelką możliwość wpływania na lud powstała sekcja jak jeden mąż i nie zawahał się ani na chwilę potępić jako niesprawiedliwe owe rozporządzenie swej przełożonej władzy, oświadczając jednak z drugiej strony, że mimo bólu serca zachowa należytą karność kościelną. Wrażenie tej jednomyślnej rezolucji spokojnej w tonie ale energicznej w rzeczy popartej natychmiastowa odpowiednią akcją całego episkopatu polskiego i Sejmu i Rządu Warszawskiego było ogromne. Skutek ostateczny był ten że rozporządzenie to zostało zmienione przez nowego Wysokiego Komisarza Papieskiego Monsignre Ogno i aczkolwiek nie formalnie ale faktycznie zniesione.

[madohora]

Z Monsignorem Ogno utrzymywała Sekcja bardzo żywe i z początku bardzo przyjazne stosunki. Zręcznemu jej zachowaniu zawdzięcza się że Monsignore Ogno nie potrzebował żadnego polskiego księdza zasuspendować w funkcjach duchownych natomiast popadło z niemieckiej strony kilku księży w suspensę. Ale też Sekcja dbała nie tylko o polityczne sprawy lecz starała się również o moralno - religijne podniesienie ludności. Dlatego popierała według możności misje ludowe, które odprawiali w rozlicznych parafiach bądź to XX Jezuici, bądź też XX Misjonarze lub Salezjanie. Najkrytyczniejsze ale też najświetniejsze czasy przebywała Sekcja podczas trzeciego powstania górnośląskiego. Pamiętnym pod tym względem było przede wszystkim jej zebranie z dnia 16 czerwca 1921 roku w Król Hucie, gdzie pomiędzy innymi sprawami wydano osobną odezwę do ludu górnośląskiego i uchwalono uroczysty protest do wszystkich narodów kulturalnych w sprawie okrutnego prześladowania polskich księży po niemieckiej stronie oraz telegra do Ojca św. w tejże sprawie.
Prasa niemiecka i duchowieństwo niemieckie starały się wciąż a wciąż przedstawiać ludowi naszemu powstanie jako zbrodnię niesłychaną. Wobec tego stwierdza duchowieństwo polskie że widzi w powstaniu nie zbrodnię ale bohaterską walkę o najdroższe dobra każdego narodu szlachetnego o wolność i niezależność ojczyzny, których prawie nigdy nie odzyskuje się bez krwi ofiary. Odezwa ta ubolewa nad strasznymi skutkami takiej walki i wzywa ludność do wyrwania i ofiarności do karności i wiary w ostateczne zwycięstwo dobrej sprawy. W proteście narodów kulturalnych stwierdza owe zgromadzenie, że podczas trzeciego powstania aż do tej pory po niemieckiej stronie: zamordowany został wprost w bestialski sposób jeden ksiądz a drugi po okropnych katuszach dogorywa w więzieniu, że gwałtem uprowadzono wśród rozmaitych znęcań 8 księży, że o losie dalszych 10 zagrożonych księży brak wszelkich bliższych wiadomości, że splądrowano niektóre plebanie i znęcano się nawet nad krewnymi i domownikami polskich księży. W telegramie do Ojca Św. wskazano również na powyższe zbrodnie i proszono o jego interwencję i opiekę. Staranie się około polskich księży - uchodźców, których liczba nawet po zlikwidowaniu powstania nadal jeszcze rosła i doszło do przeszło 50 zajmowało i w następnych miesiącach bardzo żywo naszą sekcję. Również mężnie wystąpiła Sekcja przeciw Monsignorowi Ogno, który odcięty od wszelkich komunikacji z polskim duchowieństwem ma podstawie jednostronnych i wprost fałszywych informacji wydał był pod koniec czerwca 1921 roku osobny list papieski krzywdzący w niepomierny sposób duchowieństwo polskie. Spór ten zaognił się dosyć mocno. Monsignore Ogno zagroził nawet rozwiązaniem Sekcji Teologicznej. Tymczasem ta wystosowała jeszcze obszerny memoriał do Rady Ligi Narodów, obradującej nad podziałem górnośląskiego terenu plebiscytowego podkreślając w nim wszelkie prawa ludu polskiego do swej gleby tubylczej i prosząc żeby względy wysokiej polityki i względy na szyby i kominy niemieckich właścicieli nie zaćmiły względów na najwyższe i najdroższe dobra polskiej ludności tubylczej. Nadszedł wreszcie 20 października roku 1921, dzień decyzji Rady Ligi Narodów nad losami Górnego Śląska. Sekcja Teologiczna rozwiązała się. Lecz Sekcja Teologiczna była już spełniła swoje zadanie, jej dalsze istnienie nie było już koniecznością. Nie mała jest jej zasługa w odzyskaniu przynajmniej znacznej części Górnego Śląska dla Polski. Bez wszelkiej wątpliwości wynik plebiscytu byłby zupełnie inny, gdyby polskie duchowieństwo liczebnie słabe ale silne swą organizacją nie było stanęło na wysokości swego zadania, gdyby jemu nie było się udało przełamać przepotężnych wpływów Kurii Wrocławskiej i zgermanizowanego duchowieństwa na nasz lud górnośląski tak bardzo do księdza przywiązany i go słuchający.

Polonia Nr 22/1926

[madohora]

Polski Komisariat Plebiscytowy w Bytomiu
(Spis organizacyjny)

A. Centrala
Komisarz plebiscytowy - W.Korfanty
Zastępcy komisarza poseł - śp Rymer, poseł Biniszkiewicz, marszałek Wolny
Wydział prezydialny i sekretariat Komisarza pleb. adwokat dr. Włodzimierz Dąbrowski
Wydział administracyjny: adw. Kempka
Wydział statystyczny: starosta dr. Potyka
Wydział organizacyjny: dr. Konkiewicz, później Dzierżyński
Wydział prawny: marszałek Wolny
Wydział oświatowy: profesor Haciński
Wydział prasowy: poseł Rybarz
Wydział przemysłu i handlu: Dr. Diamand
Wydział propagandy zagranicznej: Dr. Rakowski (w Paryżu)
Wydział ekonomiczny: Dr. Hauke
Wydział pocztowy: Dyrektor Kunze
Wydział kolejowy: Dr. Wilczek
Wydział do spraw francuskich (Redakcja Messager) Dr. Górski
Wydział prezydialny i sekretariat: Dr. Dąbrowski
Wydział gospodarczo - rachunkowy: Dr. Matejczyk
Wydział rolniczy: Niegolewski
Kółka rolnicze: Kupilas
Wydział górniczy: inż. Kiedroń
Wydział szkolny: ks. Lewek
B
Sekcja kobiet: posł. Stęślicka
Powiatowy:
Pszczyna: Komisarz: poseł Kędzior
Doradca pow. poseł Mildner
Rybnik: Komisarz: Dr. Biały
Doradca pow. adwokat Różański
Katowice: Komisarz: Dr. Jarczyk
Doradca pow. Dr, Gónik
Bytom: Komisarz: Dr Hlond
Doradcy: adw. Wiener i kUDERA
Gliwice: Komisarz: burmistrz Orlicki
Doradca: Dr. Styczyński
Tarnowskie Góry Komisarz: apt. Gajdas
Doradca: Dr. Hyla
Lubliniec: Komisarz: Hamulok
Doradca: Buliński
Oleśno: Komisarz: Dr. Kołoczek
Doradca: Gawroński
Kluczborek: Komisarz Macura
Doradca: Olearczyk
Opole: Komisarz: Kęda
Doradca: starosta Dr. Lerch
Wielkie Strzelce: Komisarz: aptekarz Michalski
Racibórz: Komisarz: Strzoda, Dr. Rostek
Doradca: Dr.Dudzik
Koźle: Komisarz: Dr. Golus
Doradca: Dr. Potyka
Głogówecz: Komisarz: Dr. Obręba
Doradca: Dr. Sobota

[madohora]

Zebrania i wiece plebiscytowe
Podczas walki plebiscytowej na Górnym Śląsku wyjeżdżałem przez pewien czas po kilka razy tygodniowo do miast i większych miejscowości Górnego Śląska z referatami na zebrania i wiece Oberschlesische Volkspartei. Jak wiadomo partia ta łączyła w sobie Górnoślązaków czujących się Polakami ale nie mówiących już po polsku. Partia ta miała dosyć licznych zwolenników pomiędzy starszymi Górnoślązakami, natomiast młodzież odnosiła się do niej niechętnie i wrogo. Gdy pewnego dnia przyjechałem samochodem z Bytomia do Wielkich Strzelec na zapowiedziane tam zebranie Obersclesiche Volkspartei stwierdzić musiałem że tamtejszy prezes tej partii który zwołał to zebranie musiał się ukrywać z powodu licznych pogróżek jakie otrzymywał od Heimatstreuerów. Jeden z funkcjonariuszy polskiego komitetu plebiscytowego na powiat strzelecki zaprowadził mnie na salę na której odbyć się miało zebranie. Sala była pełna ludzi, wyłącznie mężczyzn a podpadło mi że większa część zebranych a podpadło mi że większa część zebranych miała strój heimatreuterski tj. owijacze na łydkach, szal koło szyi z sięgającymi na plecy końcami i czapka szoferska. Funkcjonariusz komisariatu strzeleckiego nadmienił że rzeczywiście większość z. ebranych to wrogo nam usposobieni. Mimo to przystąpiłem do wygłoszenia referatu.

[madohora]

Zebrani początkowo słuchali spokojnie, dopiero po jakimś kwadransie zaczęły się tu i ówdzie prawdziwe okrzyki sprzeciwu a po kilku minutach zaczęli wyć, ryczeć ażeby mnie zagłuszyć. Zwróciłem im uwagę na to że taki sposób dyskusji nie świadczy o wysokiej kulturze reprezentowanego przez nich kierunku poczem się uspokoili i pozwolilu mi jeszcze kilka minut mówić. Następnie jednakże znowu zaczęli wyć i krzyczeć; grupy stojące bliżej estrady zaczęły się wdrapywać na scenę i podskakiwać do mnie z laskami i pałkami gumowymi. Przy takich warunkach musiałem referat skończyć i zejść ze sceny na salę. Tutaj otoczyli mnie przeciwnicy i podnosili laski i pałki do bicia mnie wyjąć przy tym(...)Na sali było obecnych dwóch żandarmów pruskich. Przystąpiłem do nich i oświadczyłem że stawiam się pod ich obronę i proszę o wyprowadzenie mnie z sali. Żandarmi zawezwali zebranych do opuszczenia sali i do odczepienia się ode mnie, po czem jeden z haimattreuerów wstąpił na krzesło i zawołał w języku niemieckim "otwieram zebranie związku górnośląskich hermattreuerów" Jeden z żandarmów zabronił mu jednak wygłoszenia mowy, oświadczając że zebranie to jest nieprawne i niezgłoszone. Kilku h. odezwało się do mnie w języku polskim: "dlaczego pan agitujesz za Polską? Przecież my też jesteśmy Polakami a jednak nie chcemy należeć do Polski!" Odpowiedziałem im na to że nie są Polakami ale renegatami i zaprzańcami poczem pod eskortą żandarmów udałem się przez miasto do miejsca gdzie czekał na mnie samochód. Horda H. szła za nami wyjąc bezustannie (...)Podobnie poszło mi na zebraniach w Opolu, Tarnowskich Górach i w Główku. Natomiast w innych miejscowościach mogłem zwykle wygłosić swój referat bez przeszkód a w następującej dyskusji dać wyjaśnienia na zarzuty podnoszone przez mówców z obozu przeciwnego.

[madohora]

W referatach moich nie obiecywałem słuchaczom że przez przyłączenie Górnego Śląska do Polski na skutek oddania ich głosów za Polską uzyskają raj na ziemi, że będą mieli wielkie dochody, mało pracy, mało podatków itp. Przeciwnie podkreślałem zawsze że w Polsce raju mieć nie będziemy, że będziemy musieli pracować, oszczędzać i płacić podatki ale że jednak osiągniemy to za czym od wieków wzdychali nasi ojcowie, praojcowie, mianowicie wolną ojczyznę. Mówiłem niemal na każdym zebraniu; "wolimy żyć w wolnej Polsce o chlebie i wodzie niż w niewoli pruskiej o mlek i miodzie" Wskazywałem często na przykład Izraelitów, wyprowadzonych przez Mojżesza z niewoli egipskiej jak na puszczy szemrali na swojego wodza że ich oderwał od garnców z mięsem w Egipcie i każe im się tułać po puszczy o głodzie i chłodzie. Krótko mówiąc w przemówieniach moich wytaczałem przeważnie argumenty idealne nie pomijając naturalnie także strony materialnej przyłączenia Górnego Śląska do Polski. Natomiast niemieccy mówcy czy to po referatach czy w dyskusji operowali niemal wyłącznie argumentami materialnymi przedstawiając Polskę jako kraj ubogi i biedny wyzyskiwany przez nieudolną polską gospodarkę. Na argumenty idealne mówcy mieli tylko krótkie słowa pogardy. Dzisiaj Niemcy w swoich gazetach wytykają że podczas walki plebiscytowej przepowiadali nam, że po przyłączeniu Śląska do Polski popadniemy w nędzę i powtarzają aż do znudzenia że jeżeli obecnie na Górnym Śląsku jest bezrobocie i bieda to przyszło to tylko według ich zapowiedzi co przyjść musiało. W ten sposób na przykład wyraził się też senator Szczeponik przy pamiętnym odczytywaniu swojego memoriału w Sejmie Śląskim na posiedzeniu w dniu 5 marca 1926. Mniej więcej to samo wytykają nam też piśmidła rynsztokowe wychodzące na Górnym Śląsku w języku polskim jak Głos Górnego Śląska. Wmawiają w nas niesłusznie że obiecywaliśmy ludności górnośląskiej podczas walki plebiscytowej złote góry gdy Śląsk dostanie się pod panowanie polskie i że świadomie ją okłamywali.

[madohora]

(...) Nasz lud śląski, który przy głosowaniu w plebiscycie oświadczył się większością głosów za przyłączeniem Śląska do Polski nie jest jeszcze zupełnie zmaterializowany i zachował sobie swoje ideały z których jednym z najszczytniejszych jest wolna i niepodległa a wielka silna Ojczyzna. chociaż chwilowo idzie nam ciężko na Górnym Śląsku to jednak lud nasz woli żyć w e własnym państwie o chlebie i wodzie aniżeli w niewoli pruskiej o mleku i miodzie. Wytrzymamy i jezW referatach moich nie obiecywałem słuchaczom że przez przyłączenie Górnego Śląska do Polski na skutek oddania ich głosów za Polską uzyskają raj na ziemi, że będą mieli wielkie dochody, mało pracy, mało podatków itp. Przeciwnie podkreślałem zawsze że w Polsce raju mieć nie będziemy, że będziemy musieli pracować, oszczędzać i płacić podatki ale że jednak osiągniemy to za czym od wieków wzdychali nasi ojcowie, praojcowie, mianowicie wolną ojczyznę. Mówiłem niemal na każdym zebraniu; "wolimy żyć w wolnej Polsce o chlebie i wodzie niż w niewoli pruskiej o mlek i miodzie" Wskazywałem często na przykład Izraelitów, wyprowadzonych przez Mojżesza z niewoli egipskiej jak na puszczy szemrali na swojego wodza że ich oderwał od garnców z mięsem w Egipcie i każe im się tułać po puszczy o głodzie i chłodzie. Krótko mówiąc w przemówieniach moich wytaczałem przeważnie argumenty idealne nie pomijając naturalnie także strony materialnej przyłączenia Górnego Śląska do Polski. Natomiast niemieccy mówcy czy to po referatach czy w dyskusji operowali niemal wyłącznie argumentami materialnymi przedstawiając Polskę jako kraj ubogi i biedny wyzyskiwany przez nieudolną polską gospodarkę. Na argumenty idealne mówcy mieli tylko krótkie słowa pogardy. Dzisiaj Niemcy w swoich gazetach wytykają że podczas walki plebiscytowej przepowiadali nam, że po przyłączeniu Śląska do Polski popadniemy w nędzę i powtarzają aż do znudzenia że jeżeli obecnie na Górnym Śląsku jest bezrobocie i bieda to przyszło to tylko według ich zapowiedzi co przyjść musiało. W ten sposób na przykład wyraził się też senator Szczeponik przy pamiętnym odczytywaniu swojego memoriału w Sejmie Śląskim na posiedzeniu w dniu 5 marca 1926. Mniej więcej to samo wytykają nam też piśmidła rynsztokowe wychodzące na Górnym Śląsku w języku polskim jak Głos Górnego Śląska. Wmawiają w nas niesłusznie że obiecywaliśmy ludności górnośląskiej podczas walki plebiscytowej złote góry gdy Śląsk dostanie się pod panowanie polskie i że świadomie ją okłamywali.

[madohora]

(...)Nasz lud śląski, który przy głosowaniu w plebiscycie oświadczył się większością głosów za przyłączeniem Śląska do Polski nie jest jeszcze zupełnie zmaterializowany i zachował sobie swoje ideały z których jednym z najszczytniejszych jest wolna i niepodległa a wielka i silna ojczyzna. Chociaż chwilowo idzie nam ciężko na Górnym Śląsku to jednak lud nasz woli żyć o chlebie i wodzie aniżeli w niewoli pruskiej o mleku i miodzie. Wytrzymamy i jeżeli my nie doczekamy się dobrych czasów to przygotowujemy je dla naszych dzieci, które nam wdzięczne będą za to żeśmy przez nasze głosowanie uratowali przynajmniej część polskiego Górnego Śląska dla Macierzy Polski.

Kempka - adwokat i poseł na Sejm Śląski

Polonia Nr 22/1926

[madohora]

Wspomnienia z Król Huty

Walka z każdym dniem stawała się zaciętszą. Zebrania i wiece sypały się. Dokonywało się techniczne przygotowanie do samego głosowania. Największą naszą troską byli emigranci, którzy jednak nie mieli głosować i to jednocześnie z nami. Niemcy dysponując przemożnymi środkami i wpływami na tych emigrantów, którzy dawno zapomnieli że na Śląsku się rodzili, mieli w dodatku w ręku swojem kontrolę nad urzędami, dostarczającymi potrzebne emigrantom do głosowania dowody. Najgorzej było w Król Hucie. Tu było zameldowanych aż 5 tysięcy emigrantów z tego trochę z Małopolski i Królestwa, dużo z Niemiec. Na próżno wskazaniem nie tylko komisariatowi ale również francuskiemu kontrolerowi w Królewskiej Hucie na niemożliwość przeprowadzenia przez jedno jedyne tylko biuro kontrolne tych pięciu tysięcy emigrantów razem z 10 tysiącami świadkami, mającymi potwierdzić ich prawo do głosowania w tak krótkim czasie, proponowałem podzielenie tej pracy na dwanaście biur. Dodać należy, że emigranci nasi w Polsce nie byli należycie uzbrojeni w dokumenty, niektórzy zapomnieli nawet datę i rok urodzenia tak że trudno było w księgach urzędu stanu cywilnego zaleźć ich. Nic nie pomogło że przyjechali zaopatrzeni bogato w żywność dowodząc że Polska bogata w żywność i warto za nią głosować.

[madohora]

Ostatnio odbywały się wiece. Poszedłem przysłuchać się Niemcom na sali Redena, mało a byłoby mi się dostało gdy mnie zauważyli. Na wiecu naszym odbywającym się równocześnie na sali obecnego Domu Polskiego zastałem przemawiającego naszego mówcę bojowego P. Dr. Bortha. Sala szczelnie zapełniona. Mówca ostro stawiał żądanie głosowania za Polską, ci którzy nie głosują za nią nie mogą jeść chleba tej ziemi. Szmer od części niezadowolonych już drażni naszą straż, która nie chce dać się zaskoczyć, powstaje zamieszanie o bójka krótka. Mówca musi przerwać ale wnet ciągnie dalej i kończy. Towarzyszy mu burza oklasków i owacje na cześć Polski. Przy bufecie widziałem jak opatrywano jednego rannego w bójce Polaka, który się żalił że od swoich dostał. Widzi pan odpowiada opatrujący go pokazując guz na czole, mnie także się dostało do swoich mimo że jestem ich komendantem. Śmiali się wszyscy. Wracając do miasta zauważyliśmy że ulica główna obecna Wolności czarna jest od ludzi, którzy koncentrowali się przed hotelem nazywającym się obecnie Hotelem Polskim a wtenczas jeszcze Reichshof. To Niemcy wychodząc z Redena zademonstrowali przed naszą twierdzą. Zauważyłem że kraty przed paru dniami sprawione już były założone celem utrudnienia ataku. Przy bramie czuwał jeden z naszych wiarusów, uzbrojony w porządny kij. Jak wypadł i puścił kij w ruch to jak przed Achillesem tłum się cofał aż niemki nawet się oburzały na swoich obrońców. Emigranci nasi przyjeżdżają! W tryumfie prowadzeni są przez służbę obywatelską do naszego ogniska i przygotowanych kwater. Przyjeżdżają także z dalekich stron aż z Rzymu przyjechała siostra Asumpta z domu Hermańska ze Stowarzyszenia Nazaretanek. Ostatnie jeszcze ustne instrukcje do naszych członków komitetowych i biur wyborczych i dzień 20 marca 1921 roku nadchodzi. Odświętnie ubrany każdy z nas udaje się do swojego lokalu głosowania, gdzie przestrzega się przepisów regulaminu głosowania skrupulatnie pilnują obie strony. Gdy wieczorem bez incydentu znaczniejszego głosowanie zamknięto główne biuro w magistracie ożywiło się. Wychodzi na chwilę nasz przedstawiciel w komitecie głównym p. Klemens Dubiel i woła do mnie: Zdaje się, że mamy 10% głosów.

[madohora]

Wiedziałem, że przesolił ale znak to jednak był zły bo liczyłem na 40% jednak emigranci przeważyli szalę na naszą niekorzyść. Obliczenie ostateczne daje 20% głosów za Polską. Prawda że nierówna była to walka. Gdy wyszedłem na ulicę spotkałem grupę Niemców śpiewających. W Reichsohfie czekała nasza wiara na wynik. Oczekiwanie to malowało się na każdej twarzy. Zła byłaby dla nich nagroda za wytężoną pracę i poświęcenie gdyby pokazać im niezadowolenie z rezultatu tej zwłaszcza w naszym mieście nierównej walki. Kopalnie rządowe i huta od zawsze były twierdzą niemczyzny i one obok urzędów państwowych i samorządowych wpływa swój rzuciły na szalę. To też żartem odpowiadam na pierwsze pytania i sięgam do telefonu po rezultaty z sąsiednich gmin. Niedługo nastrój się zmienia i otucha wstępuje znów w serca nasze. Czekamy dosyć długo na rezultat cały. Tymczasem w Lomnicu komisarz główny ze sztabem swym gorączkowej pracy zestawia wyniki i robi obliczenia aby już wyznaczyć linię wysuniętą daleko pod Opole i nad brzeg Odry o którą toczyć się będzie walka następna

Tomasz Skowronek - Królewska Huta - 20 marca 1926 roku

[madohora]

[madohora]

Japończyk i Urbanek

Między całą plejadą korespondentów pism zjeżdżających z wszystkich stron świata na Ślask był także Polak p. K. żyjący od lat 15 w Japonii, władający językiem japońskim nieźle, chodzący drobniutko jak Gejsza i mający już wygląd syna kraju kwitnącej wiśni. Siedząc przy kolacji w towarzystwie komisarza Korfantego, p. Wolnego dzisiejszego marszałka - u którego p. K. zamieszkał zaproponowaliśmy mu by się jednostronnie informował tylko też komisarza niemieckiego dawniejszego wójta z Rozbarku Urbanka odwiedził i o zamiarach jego się dowiedział. Wójt Urbanek przyjął go nazajutrz z wyszukaną grzecznością i udzieliwszy mu cennych informacji przesłał mu poza tym do hotelu całą partię afiszów, broszur, pism ulotnych, książek które oczywiście jako prezent przeszły w posiadanie P.K. gdyż chyba sam Urbanek nie przypuszczał by ten stos P.K zabierał z sobą do Japonii. Nam p. Urbanek zrobił olbrzymią przysługę gdyż rzeczy tych nie można było w żaden sposób otrzymać a były one dla nas cennymi wskazówkami. Chciał i Urbanek coś uzyskać lecz każdego Amerykanina lub Anglika z Rixdofu pod Berlinem to już na schodach Korfantego pies Moritz poznawał. Tresowany był na H. a wywąchał i tych pseudoamerykanów i nieraz porteczki im przygryzł nim się do komisarza Korfantego dostali.
Jag

[madohora]

[madohora]

[madohora]

PRZEMILCZANA HISTORIA PEWNEGO POWSTAŃCA - Gazeta.pl - 16.04.2015

[madohora]

W OPOLU UCZCZONO ROCZNICĘ WYBUCHU III POWSTANIA ŚLĄSKIEGO - Wyborcza.pl - 02.05.2015

[madohora]

MARSZ POWSTAŃCÓW ŚLĄSKICH W KATOWICACH - Dziennik Zachodni - 02.05.2015

[madohora]

MUZEUM POWSTAŃ ŚLĄSKICH ZAPRASZA - Radio Katowice - 02.05.2015

[madohora]

[ul=http://www.radio.katowice.pl/zobacz,11078,Rocznica-Powstania-Slaskiego.html#.VUU_mPntmko]ROCZNICA POWSTANIA ŚLĄSKIEGO - Radio Katowice - 02.05.2015[/url]

[madohora]

ROCZNICA POWSTANIA ŚLĄSKIEGO - Radio Katowice - 02.05.2015

[madohora]

ROCZNICA III POWSTANIA ŚLĄSKIEGO - Radio Katowice - 03.05.2015

[madohora]

KLASÓWKA Z POWSTAŃ ŚLĄSKICH - Dziennik Zachodni - 15.09.2015

[madohora]

Sosnowiec podczas plebiscytu

Dzień 20 marca 1920 roku miał zadecydować o losach Polski i o jej stanowisku. W dniu tym odbyć się miał plebiscyt na Górnym Śląsku. 30 milionów serc polskich drżało w dniu tym niepewności i obawie czy aby w strasznej atmosferze gwałtów, zbrodni i przekupstwa zdoła zatryumfować sprawiedliwość u ujawnić się w czynie niespożyta siła ducha polskiego. Wiec w całej Polsce niezwykłe panowało podniecenie: oczekiwano wieści zza Brynicy duszą i sercem biorąc udział w rozgrywającej się tam kampanii. Nasze modły gorące kierowały w tym dniu rękami co rzuciły do urn głosy; nasze uczucia i myśli stężałe w jedno wielkie pragnienie zwycięstwa kierowały krokami braci naszych na Śląsku. Naszemu zakątkowi zaszczytna przypadła rola bo my tu w Zagłębiu Dąbrowskim byliśmy tem okiem Polski, które patrzyło niemal bezpośrednio na przebieg plebiscytu, my byliśmy uchem co wsłuchiwało się w burze ludzkich głosów i wyławiało z niej głosy miłości i przywiązania do Polski. My też pierwsi usłyszeliśmy głośny okrzyk tryumfu. My pierwsi, najbliżsi sąsiedzi i bracia Ślązaków z którymi przeżyliśmy dni walki o wolność, którym w dniach klęski i niepowodzeń szliśmy z pomocą, na jaką nas stać było i dla których wreszcie byliśmy szafarzami owoców ofiarności wszystkich wiernych synów Polski. My pierwsi usłyszeliśmy wielki hymn zwycięstwa. Więc też i radość nasza w chwili tej była niezmierną i objawiała się w żywiołowych manifestacjach. Nad ranem 21 marca gdy doszły nas wieści o wyniku obwieściliśmy o tym dekorując stację kolejową w Sosnowcu ogromnym napisem "Śląsk nasz!". A rano ludność Sosnowca zapomniawszy o swych przekonaniach partyjnych ruszyła z chorągwiami i sztandarami na cmentarz gdzie ma mogile poległych walczących o wolność Śląska oddano cześć bohaterom. Chyliły się przed pomnikiem sztandary wszystkich barw i odcieni. (...)Śląsk wolność odzyskał! A choć nie dano nam korzystać w całej pełni z owoców zwycięstwa, choć pokrajano żywy organizm Śląska to jednak radosne wspomnienie dnia plebiscytu żyje w nas i w każdą rocznicę myśl nasza wraca do tej niezapomnianej chwili gdy na ulicach Sosnowca panował ruch niezwykły tu bowiem zatrzymywali się Ślązacy dążący kolejami ze wszystkich stron Polski na plebiscyt by przed rozstrzygającą walką zebrać się w sobie i odetchnąć atmosferą miłości bratniej i wiary w zwycięstwo słusznej sprawy. Przed oczami stają nam uwijający się członkowie komitetu spokojny prezes Sądu Okręgowego Opęchowski, niestrudzona p. Waśniewska, uśmiechnięty dr. Falkowski, rozgorączkowany inż. Michel baczący na wszystko nadkomisarz Strzelecki, zapracowany P. Kucharski i wielu, wielu innych. A wśród zgiełku i krzyku niekiedy wprost jarmarcznego głośnym echem rozbrzmiewa nazwisko Korfantego, wymawiane z czcią, jako wodza doświadczonego, który zdobywa Śląsk dla Polski...
W.M

[madohora]

[madohora]

[u]Ziemia Cieszyńska a plebiscyt górnośląski[/i]

Rozstrzygnięcie Rady Ambasadorów z 28 lipca 1920 roku sparaliżowało niejako Śląsk Cieszyński. Granica jaką środkiem kwitnącej tej jednostki narodowej, politycznej i gospodarczo - społecznej wykreślono, krwawiła i daleka jeszcze była od zasklepienia. Ludność żyła w apatii a stan jej można by przyrównać do rodziny, na którą spadł cios nagłego zgonu najbliższego i która uwierzyć nie może i nie chce że strata jest nieodwracalna i niczem nie odrobiona. Czepiano się choćby cienia nadziei i nim żyto. Tytaniczna walka jaką prowadził Śląsk Górny o odłączenie się od Rzeszy Niemieckiej i przyłączenie do pnia macierzystego - budziła w części te nadzieje. Wyobrażano sobie, że gdy walka ta się skończy zwycięstwem naród zwróci swą uwagę skupioną wyłącznie na Katowicach i Bytomiu ponownie na Karwinę, Suchych, Boguminę, Jabłonkowie, na owych 200 000 wiernego Polsce rolniczego ludu polskiego oderwanych przemocą od Polski. Przypuszczano, że jeśli granica Górnośląska sięgnie poza Racibórz aż hen ku Opolu tym samym zagrożona będzie bogumińska flanka Śląska Cieszyńskiego i stanie się nie do utrzymania dla Czechów strategicznie i gospodarczo. Łudzono się że szeregi powstańców górnośląskich po stoczeniu zwycięskiej walki nad Odrą przejdą poza Olzę i zatkną sztandary Rzeczypospolitej nad Ostrawicą. Takie to były nastroje Śląska Cieszyńskiego w chwili rozgrywania się ostatecznej walki o przynależność państwową Staropolski. Była ta walka zarazem pociechą dla złamanych nadziei, upokorzonych ambicji Cieszyniaków. Plebiscyt Górnośląski był przeciwieństwem cieszyńskiego. W Cieszynie co głowa to rozum, tysiące pomysłów krzyżujących się i przekreślających nawzajem to szarpanina sumienia i patriotyzmu lokalnego z interesem ogólnopolskim, który zabraniał rozstrzygać walkę na własną rękę, zbrojnie, jakkolwiek siły te stały w pogotowiu za Białką jakkolwiek bojówek pełno było (10.000 na samym tylko Śląsku Cieszyńskim) bojówek czekających tylko na hasła do skoku naprzód. Na Śląsku Górnym jedna dyktatorska głowa, skoordynowanie wysiłku w jednym ręku potężne środki materialne i w przeciwieństwie do Maneville w Cieszynie - Le Rond na czele wojsk koalicyjnych potężna pomoc sojusznika w przeciwieństwie do wspomagania Czechów przeciwko nam w 1920 roku w Cieszynie. To też balsamem prawdziwym na cieszyńskie rany niezagojone był przebieg plebiscytu górnośląskiego i jego zwycięstwo. Dzień 21 marca trzymał Cieszyn w takim samym naprężeniu, w jakim żył Bytom czy Katowice. Zwycięstwo głosowania ludowego przyjęto w Cieszynie z taką samą radością jak na Górnym Śląsku. Znaczyło ono zarazem zmianę ustroju prawno - politycznego przekreślenie 150 lat historii Ziemi Cieszyńskiej statut bowiem organiczny wypracowany w tragicznym lipcu 1920 roku w Warszawie, przewidywał połączenie Ziemi Cieszyńskiej z Śląskiem Górnym. Dzień 21 marca 1921 roku zostanie po wieczne czasy pamiętnym na Śląsku Cieszyńskim.

[madohora]

100 ROCZNICA PRZYŁĄCZENIA GÓRNEGO ŚLĄSKA DO POLSKI - www.e-teatr.pl - 17.06.2022

[madohora]

[madohora]

Pięć lat minęło

Pięć lat zginęło już z wieków skarbnicy
Kiedy lud śląski wstąpił w bój bezkrwawy
By wygnać wroga z Piastowej ziemicy
Kolebki ojców swych i dziadów sławy
By gospodarzem zostać w własnej chacie
Gdzie obcy rządził według swojej woli
A naród śląski w niewolniczej szacie
Parobkiem jeno był na własnej roli

Pięć lat minęło już jak naród cały
Wziąwszy za oręż "Wolność" jedno słowo
Runął na pruskie fortece i wały
Silni Jedności mocą piorunową...
Jak zatknął sztandar na wrogów popiele
W biel orła ozdobny i krwi amaranty
Ten kogo naród postawił na czele
Tęsknot i pragnień swych - Wojciech Korfanty

Pięć lat minęło jak do polskiej duszy
Słonkiem spłynęło starej prawdy znamię
Że jedność - siła której nic nie skruszy
Że jedność - siła której nic nie złamie
Że połączywszy ramię do ramienia
Związawszy serca wszystkie węzłem brata
I wszystkie myśli i wszystkie sumienia
Możemy z posad ruszyć bryłę świata....

Pięć lat minęło. Jesteśmy u siebie...
Na swoich śmieciach i o własnej sile
Gospodarzymy na ojczystej glebie
A choć nielekkie są dorobku chwile
Choć nieraz bieda zagląda do chaty
Nic wiary w Jutro w nas nie zakolebie
Bo kto jest wolny ten już jest bogaty!
Daje krew, trud, znój dla swoich, dla siebie!

Jotes

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

POWSTAŃCZA KLASÓWKA - Radio Katowice - 26.04.2018

[madohora]

WIEŃCE DLA KORFANTEGO - Wyborcza - 18.08.2020

[madohora]

II POWSTANIE ŚLĄSKIE - Radio Katowice - 19.08.2020

[madohora]

[madohora]

OBCHODY SETNEJ ROCZNICY PLEBISCYTU NA GÓRNYM ŚLĄSKU - Radio Opole - 20.03.2021

[madohora]

SETNA ROCZNICA WYBUCHU III POWSTANIA ŚLASKIEGO - Polskie Radio - 01.05.2021

[madohora]

III POWSTANIE ŚLASKIE - Radio Katowice - 01.05.2021

[madohora]

100 ROCZNICA POWSTANIA ŚLĄSKIEGO - Moje Katowice - 03.05.2021

[madohora]

POCZTA POLSKA WPROWADZI DO OBIEGU ZNACZEK UPAMIĘTNIAJĄCY III POWSTANIE ŚLĄSKIE - www.tvp.pl - 04.05.2021

[madohora]

TRYPTYK POWSTAŃCZY - www.vox.pl - 24.06.2021

[madohora]

OBCHODY 3 MAJA I POWSTANIA ŚLĄSKIEGO - Radio Katowice - 03.03.2018

[madohora]

POWSTANIA ŚLĄSKIE - Radio Katowice - 18.03.2018

[madohora]

IMIELIN. SZLAKIEM POWSTAŃCZYCH SKRZYDEŁ - Gość - 30.04.2019

[madohora]

ŚWIĘTO KONSTYTUCJI 3 MAJA I ROCZNICA III POWSTANIA Radio Katowice - 03.05.2019

[madohora]

SETNA ROCZNICA POWSTAŃ ŚLĄSKICH - Radio Katowice - 15.05.2019

[madohora]

POWSTAŃCZY POCIĄG JEDZIE DO WARSZAWY - Dziennik Zachodni - 16.05.2019

[madohora]

PREMIER. POWSTAŃCY ZOSTAWILI NAM LEKCJĘ NA PRZYSZŁOŚĆ - www.tvp.info - 18.05.2019

[madohora]

CHŁOPCY W TYM WIELKIM POWSTANIU - PROJEKT, KONKURS - Nasze Miasto - 03.06.2019

[madohora]

BIEG BOHATERÓW UŚWIETNIŁ OBCHODY 100 ROCZNICY III POWSTANIA ŚLĄSKIEGO - Radio Katowice - 05.07.2021

[madohora]

PROGRAM II. Wszechpolskiego Zjazdu Filatelistów podczas I. Wszechsłowiańskiej Wystawy Filatelistycznej w Katowicach od 5. — 13. maja 1S34 r. SOBOTA, DNIA 12. V. 34 r. Otwarcie Zjazdu o godz. 19-tej w hotelu Europejskim. Porządek obrad: •
1) Zagajenie i przywitanie gości
2) Wybór przewodniczącego i sekretarza Zjazdu.
3) Zbadanie mandatów delegatów przybyłych na Zjazd.
4) Sprawozdanie z działalności tymczasowego Zarządu.
5) Wybór nowego Zarządu.
6) Sprawa utworzenia kapituły odznaczeń dla zasłużonych filatelistów polskich i postanowienia nadania medalu.
7) Sprawa podania do władz centralnych o wydanie zarządzenia ochronnego przeciw fałszerzom urzędowo wyda nych znaczków pocztowych, urzędowych stempli i naklejek.
8) Sprawa wysyłki telegramów hołdowniczych.
9) Uchwalenie czasu i miejsca następnego Zjazdu,
10) Wolne wnioski.
11) Zakończenie obrad.
DOTACJE NA RZECZ WYSTAWY: Toruński Związek Filatelistów . . . .Zł. 340.
— Dyr. Artur Bernstein ... . „ 100

[madohora]

ABP SKWORC O JÓZEFIE RYMERZE - www.ekai.pl - 29.05.2022

[madohora]

BĘDZIE NOWE ŚWIĘTO -www.och24.pl - 05.06.2022

[madohora]

USTANOWIONO NARODOWY DZIEŃ POWSTAŃ ŚLĄSKICH - Kronika 24 - 07.06.2022

[madohora]

KATOWICKIE OBCHODY PRZYŁĄCZENIA GÓRNEGO ŚLĄSKA DO POLSKI - www.nettg.pl - 14.06.2022

[madohora]

ZMIANY W KOMUNIKACJI MIEJSKIEJ W KATOWICACH - Radio Eska - 15.06.2022

[madohora]

MARSZ POWSTAŃ ŚLĄSKICH - Nasze Miasto - 29.04.2015

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Powstańcy, gdyby mogli (gdyby żyli) to sami by wsiedli na rowery. Zastanówcie się "co wypada a co nie wypada"

[madohora]

BIAŁO - CZERWONE FLAGI NA ULICACH - Radio Katowice - 09.08.2019

[madohora]

POCIĄG DO ŚLĄSKA - Wyborcza - 12.08.2019

[madohora]

A czemu nie Zabrze?

[madohora]

BIEG WOLNOŚCI - Dziennik Zachodni - 18.11.2019

[madohora]

*

[madohora]

SYMBOLICZNE OBCHODY III POWSTANIA ŚLĄSKIEGO -03.05.2020

[madohora]

DWUDZIESTY CZERWCA NARODOWYM DNIEM POWSTAŃ ŚLĄSKICH - www.historia.org.pl - 19.06.2022

[madohora]

INSCENIZACJA Z OKAZJI 100 LECIA WŁĄCZENIA CZĘŚCI GÓRNEGO ŚLĄSKA DO POLSKI - www.e-teatr.pl - 20.06.2022

[madohora]

PIERWSZE OBCHODY NARODOWEGO DNIA POWSTAŃ ŚLĄSKICH - www.noweinfo.pl - 20.06.2022

[madohora]

J a k b y tam szalały
grad i nawałnica!
Czemuż w yw ołali
now e zaburzenia
W górnośląskich miastach?
Nie do uwierzenia,
Ile polskich dom ów
strasznie spustoszyli!
J a k sobie P ru s a c y
dziko postąpili!
He naszych braci
zn ó w pokaleczyli!
P a n a Mielęckiego
ohydnie zabili!
W te d y lud spokojny,
lecz tak zagrożony,
Zmuszon był do walki,
do samoobrony.
Czemuż to Prusacy
tak nam wyrządzają
I sprawiedliwości
w cale już nie znają?
Dlatego, że Ślązak
nie chce być w niewoli,
Nie chce już pogardy
i tego co boli;
D latego, że w iedzą,
że nasz lud zw ycięży
I n areszcie zrzuci
kajdany i w ięzy.
T aki „d o b ry " P ru sa k !
I to w łaśn ie w chwili,
W której od nas pragnie,
b y śm y go lubili!
Ale m oże pow iesz,
że Niem cy stw orzyli
Autonomię dla nas,
czem się przysłużyli.
L ecz m ów ić: „stworzyli",
to tylko m ów ienie,
To niem iecka chytrość,
to stra sz n e złudzenie!
N iem cy nic nie dali,
tylko obiecali
Jak ieś głosow anie,
by głupich złapali;
Obiecali, Kuba,
gdzieś po plebiscycie,
G dy znów m ożna dostać
batem należycie!
Choć w tak w ażnej chwili
P ru sa k nam nie sprzyja,
R ów noupraw nienie
ch y trz e w ciąż omija.
Chcesz, by my i dzieci
doszli do znaczenia,
Musim sobie życzyć
z Polską połączenia!
O na już nam dala
sam odzielność chętnie,
I przez nią życzenia
spełnia umiejętnie.
S zanow any będzie
język nasz ojczysty,
W iarę m ożna w y zn ać
w sposób u ró czy sty ,
Na sejmiku w łasnym
będziem obradow ać,
Jak w przyszłości trzeb a
szczęście sw e budow ać.
W końcu długie lata
w naszej P olsce now ej
Ślązak jest zw olniony
od służby w ojskow ej.
M y tylko przy P olsce
będziem podniesieni,
Z pozostałym . Niem cem
rów noupraw nieni.
Stwierdza to historia,
że nasz Śląsk kochany

[madohora]

.102 ROCZNICA WYBUCHU III POWSTANIA ŚLĄSKIEGO- www.msn.com.pl - 03.05.2023

[madohora]

W latach 1901-1908 był członkiem Ligi Narodowej, w ramach której współpracował z Romanem Dmowskim. Od 1901 r. pracował jako redaktor naczelny "Górnoślązaka". W 1902 r. trafił do więzienia we Wronkach za publikację artykułów "Do Niemców" i "Do moich braci Górnoślązaków". W latach 1903-1912 i 1918 był posłem do Reichstagu oraz pruskiego Landtagu (1903-1918), gdzie reprezentował Koło Polskie.

[madohora]

T šínská ta krásná zem.
(Zpívá sejsko »Bílá Hora, erný les.«)
1. T šínská ta krásná zem
po p edcích je odkazem,
nesmí cizí Polák rváti
naši zem, naši zem!
2. Kde d m našich p edk stál,
kde náš otec pracoval,
nesmí vládnout cizí Polák
nikdy dál, nikdy dál!
3. Haví kope v hloubi jam,
všude naše zem tam,
pod T šínem musí býti
slezský lid pánem sám

[madohora]

Piotr z obedyencyi cingulum całuje,
Śpieszy; Ojciec Gwardyan w myśli swej stosuje
Co rozkazać, co czynić. Wszedł do zakrystyi;
Tam braciszek Alfonsy, bliski profesyi,
Otwiera szafy śnieżnej bielizny: ornaty
Złote, srebrne, przegląda, (przed mnogiemi laty
Haftowały je ręce hrabianek!) z wstęgami
Mszały nowe i stare, z złotem! brzegami,
Zapełniły rząd długi. Tam ampułki szklane,
Monstrancya, kielichy suto pozłacane,
Cyboryum z srebra olbrzymiej wielkości,
Na złotym bandalerzu przez tłumy, ludności
Noszony, głośno śpiewa o mnóstwach spowiedzi.
Inne znowu naczynia ceniane i z miedzi
Czyściuteńkie, po listwach chędogiej framugi
Niecierpliwie czekają na Boże usługi.

[madohora]

GÓRNY ŚLĄSK I WYDRĄŻENI LUDZIE - Onet - 30.03.2024

[madohora]

DZIEŃ POWSTAŃ ŚLĄSKICH - Radio Jura - 20.06.2024

[madohora]

NARODOWY DZIEŃ POWSTAŃ ŚLĄSKICH - Gość - 20.06.2025

[madohora]

Nigdy nie przypuszczałem, żeby nasz klasztor mógł stać się kiedykolwiek kwaterą takiej awanturniczej bandy. Chcieli wprawdzie i powstańcy w klasztorze ulokować swój sztab, ale na moją prośbę, żeby respektowali to święte miejsce i nie profanowali go zakwaterowaniem żołnierzy, okazali tyle wyrozumienia, że od swych zamiarów odstąpili, gdyż kwater było pod dostatkiem we wsi. Zupełnie inaczej było z Niemcami. Ci nie prosili o kwatery w klasztorze, tylko kategorycznie ich żądali (...) Zobaczyłem Rajski Plac wypełniony regularnym wojskiem niemieckim. W jednolitych mundurach, hełmach, jednakowo uzbrojonych w karabiny zwykłe i maszynowe, w maski gazowe i ręczne granaty. Stali jak mur - rząd za rzędem, w odpowiednich odstępach. Podkreślam, że było to regularne wojsko - przynajmniej od 2500 do 3000 chłopa. Zatem regularne wojsko walczyło po stronie niemieckiej i spowodowało przełamanie polskiego frontu pod Gogolinem, a więc nie formacje Selbstschutzu, ani Bawarczyków, tylko regularne wojsko. Zawsze się dziwiłem, że Polacy tej okoliczności lepiej na swoją korzyść nie wykorzystali.

Kolumban Sobota, we wspomnieniach o zajęciu Góry Św. Anny przez Niemców

[madohora]

Na drugi punkt planu przypadło założenie kółka śpiewackiego pod przewodnictwem Wincentego Zubra. Kasyno Obywatelskie, któremu przewodniczył Jan Bondkowski, urządzało swoje spotkania w hotelu "Pod Ulem", któremu ówczesnym właścicielem był Karol Majowski.

[madohora]

W PIĄTEK NA ŚLĄSKU BĘDZIE KURSOWAŁ POWSTAŃCZY TRAMWAJ - Dziennik Zachodni - 28.04.2016

[madohora]

ROCZNICA III POWSTANIA ŚLĄSKIEGO - Nasze Miasto - 28.02.2016

[madohora]

III POWSTANIE ŚLĄSKIE - Gość - 29.04.2016

[madohora]

OBCHODY ROCZNICY III POWSTANIA ŚLĄSKIEGO - Radio Katowice - 02.05.2016

[madohora]

TRZY SKRZYDŁA POMNIKA ZAPŁONĘŁY NA CZERWONO - Nasze Miasto - 03.05.2016

[madohora]

ROCZNICA POWSTANIA ŚLĄSKIEGO - Radio Katowice - 16.08.2016