Hel

[madohora2]

Hel (kaszb. Hél, niem. Hela) – miasto i gmina w województwie pomorskim, w powiecie puckim, położone na cyplu Mierzei Helskiej nad Morzem Bałtyckim. Według danych z 30 czerwca 2012 r. miasto miało 3 818 mieszkańców. Ośrodek turystyczny i kąpielisko nadmorskie, ośrodek rybołówstwa, garnizon Marynarki Wojennej z portem wojennym. Port morski Hel ma przystań rybacką, jachtową i żeglugi pasażerskiej

[madohora2]

[madohora]

Pewien pan na Helu
Zakochał się w przyjacielu
W tajemnicy to trzymali
Bo oboje się bali
A przecież takich jest wielu

[madohora2]

Gminę otacza Morze Bałtyckie, a od północnego zachodu na długości ok. 0,9 km sąsiaduje z miastem Jastarnia (jej częścią Juratą). Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 21,72 km². Miasto stanowi 3,7% powierzchni powiatu. Według danych z 2002 r. Hel ma obszar 21,27 km², w tym użytki leśne 87%. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa gdańskiego.

[madohora2]

[madohora2]

Od początków Helu do 1918 r.

Hel został po raz pierwszy wzmiankowany w 1198 r. jako kaszubska wieś o nazwie Gellen i ośrodek handlu śledzia. W jednej z duńskich kronik wspomniano, że uszkodzony statek króla Waldemara II Zwycięskiego osiadł na „Wyspie Hel”. W XIII w. wieś stała się jednym z najważniejszych centrów handlowych regionu, rywalizującym z pobliskim Gdańskiem. Zgodnie z przesłankami historycznymi już przed 1266 r. Hel posiadał prawa miejskie nadane na prawie lubeckim przez księcia pomorskiego Świętopełka II. Akt lokacyjny został potwierdzony przez Krzyżaków w 1378 r. (również na prawie lubeckim), gdy ci zajęli miasto, opanowując Pomorze Gdańskie. Początkowo miasto było położone około 1,5 km od dzisiejszego centrum. Mieściło kościół, szpital, ratusz, dwa rynki i mały port. Jednakże w XV w. półwysep zaczął się zmniejszać na skutek erozji i wkrótce miasto przeniesiono w bezpieczniejsze miejsce. W 1417 r. zbudowano kościół św. Piotra, patrona rybaków. Hel doświadczył okresu wzrostu, ale później ustąpił miejsca szybciej rosnącemu miastu Gdańsk. W 1466 r. król Polski Kazimierz IV przyznał Hel jako lenno władcom Gdańska, kończąc stuletnią walkę o dominację nad gospodarką Zatoki Gdańskiej. W 1526 r. król Zygmunt I Stary wycofał wszystkie przywileje przyznane wcześniej Helowi i sprzedawał miasto z półwyspem władzom miasta Gdańska. Od tamtej pory los Helu był związany z większym sąsiadem. W XVII w. i XVIII w. przedłużające się działania wojenne i klęski żywiołowe poważnie zaszkodziły miastu, którego populacja znacząco zmalała i w 1872 r. rząd nowo utworzonego państwa niemieckiego zniósł prawa miejskie, przyznane Helowi sześć wieków wcześniej. Upadek został powstrzymany w 1893 r., kiedy we wsi został zbudowany port rybacki. Stanowił on schronienie dla statków rybackich, ale także stał się popularnym celem wycieczek weekendowych dla mieszkańców Gdańska i Sopotu. W 1896 r. wsi przyznano status nadmorskiego uzdrowiska. W 1905 r. miejscowość liczyła sobie 604 mieszkańców, z czego 93,2% stanowili Niemcy, zaś 6,3% – Kaszubi. 91,6% ludności było protestantami.

[madohora2]

[madohora2]

Lata 1918-1939

Mimo zdecydowanej przewagi ludności niemieckojęzycznej, traktat wersalski przyznał miejscowość odrodzonemu państwu polskiemu. Dzięki strategicznemu położeniu u wejścia do Zatoki Gdańskiej, Hel stał się ważnym punktem na militarnej mapie kraju. W 1921 r. ukończono budowę linii kolejowej łączącej Gdynię z Helem, w 1922 r. do Helu dotarł pierwszy pociąg pasażerski, w 1931 r. otwarto port wojenny. W 1936 r. utworzono Rejon Umocniony Hel obejmujący przede wszystkim tereny należące do obecnie istniejącej gminy Hel.

[madohora2]

[madohora2]

Hel znajdował się na terenie Rejonu Umocnionego Hel, który bronił się do 2 października 1939 r.

[madohora2]

[madohora2]

Po 1945 r. Hel dostał status miejsca szczególnie ważnego strategicznie co wiązało się z tym, że na Hel mogli przyjechać tylko obywatele PRL (podobny status w ZSRR miał Władywostok). Obostrzenie w dostępie do Helu zniesiono dopiero ok. 1989 r., a same szlabany zniknęły dopiero w latach 90. XX w. (pozostałości rogatek znajdują się do dziś na drodze dojazdowej do miasta)[7]. W 1963 r. miasto odzyskało prawa miejskie. W 1979 r. miasto udekorowano Krzyżem Grunwaldu II klasy

[madohora2]

[madohora2]

28 listopada 2005 r. władze miasta Hel nadały tytuł honorowego obywatela kończącemu swą drugą kadencję prezydencką Aleksandrowi Kwaśniewskiemu, który wg opinii radnych spędzając swe urlopy na Helu przyczynił się znacznie do promocji miasta

[madohora2]

[madohora2]

Pochodzenie nazwy miasta nie zostało dotąd jednoznacznie wyjaśnione. W języku staropolskim nazwa Hel oznacza "wydmę, pustkowie, cypel", od której oprócz Helu miała się wywodzić również wcześniejsza nazwa Elbląga - "Helbląg".
Część badaczy wskazuje na jej źródło w językach germańskich. Na holenderskiej mapie z XVII w. cały półwysep nazywany jest Heel. Nazwę swoją zawdzięcza najprawdopodobniej żeglarzom – kupcom dążącym tutejszymi szlakami na tereny Prus (do Truso). Anton Englert – archeolog z Muzeum Łodzi Wikingów w Roskilde (Dania), wyjaśnia pochodzenie nazwy uwarunkowaniami geograficznymi. W języku duńskim bowiem „hæl” oznacza obcas buta (ang. „heel”, zaś tradycyjne duńskie nazewnictwo żeglugowe często posługiwało się odniesieniami do części ciała – np. „næs” – nos, „hoved” – głowa, „albue” – łokieć[potrzebne źródło].
Wg innej teorii nazwa wywodzi się od imienia nordyckiej Bogini zaświatów Hel, której miejsce kultowe znajdowało się zapewne na Mierzei Helskiej, bądź od starogermańskiego określenia piekła („heel”, kraj Bogini Hel), kojarzonego w germańskiej mitologii z zimnem. Uzasadniane jest to panującym na półwyspie klimatem, zimniejszym niż choćby na położonej bardziej na północ Gotlandii.

[madohora2]

[madohora2]

Port Hel – cywilny port morski nad Morzem Bałtyckim, w południowej części Mierzei Helskiej, położony w woj. pomorskim, w powiecie puckim, w Helu. Port w Helu stanowi bazę dla floty rybackiej i żeglugi turystycznej. Znajduje się tutaj przystań rybacka, jachtowa, pasażerska, a także morskie przejście graniczne, przez które odbywa się ruch osobowy i towarowy. Obsługuje je placówka Straży Granicznej z Władysławowa. W porcie przy nabrzeżu Rybackim cumuje morski statek ratowniczy typu R-27 "Sztorm 2" należący do Służby SAR. Zarejestrowana flota kutrowa w Helu w 2006 roku obejmowała 12 jednostek pływających, których łączna pojemność brutto wynosiła 1400.

[madohora2]

[madohora2]

Port Hel (przy współrzędnych 54°36′N 18°48′E ) jest położony w południowej części Mierzei Helskiej, przy zachodniej stronie cypla mierzei, przy wschodnim wybrzeżu Zatoki Puckiej. Port cywilny znajduje się w południowo-zachodniej części układu miejskiego, na południe od portu wojennego Hel oraz fokarium. Na wschód od portu w środkowej części cypla mierzei znajduje się Latarnia Morska Hel. Do portu Hel mogą wchodzić statki, których długość nie przekracza 80 m i zanurzenie 6,0 m przy średnim stanie poziomu wody w porcie. Na torze podejściowym i w porcie statki są obowiązane poruszać się z bezpieczną prędkością, nie większą niż 5 węzłów. Dla statków o długości większej niż 50 m pilotaż jest obowiązkowy. Do portu prowadzi tor wodny o głębokości technicznej 7,0 m, szerokości w dnie 60 m i długości 0,37 km do prawej główki wejściowej. Przystań jachtowa posiada 35 stanowisk dla jednostek sportowych i turystycznych o zanurzeniu maksymalnym 4,5 m. Ruchem statków kieruje Bosmanat Portu Hel podległy pod Kapitanat Portu Hel.

[madohora2]

[madohora2]

Granice portu cywilnego w Helu zostały określone w 1957 roku przez Ministra Żeglugi Infrastrukturą portową administruje Urząd Morski w Gdyni, a podmiotem zarządzającym jest spółka Skarbu Państwa – Zarząd Portu Morskiego Hel "Koga". Port Hel posiada 2 falochrony zewnętrzne: Zachodni o długości 615 m i Południowy o długości 180 m. Na główkach falochronów znajdują się stałe światła wejściowe zielone i czerwone. Wejście do portu usytuowane jest od strony Zatoki Puckiej. Port w Helu posiada baseny portowe, powstałe w wyniku podzielenia akwatorium pirsami. Port Hel stanowią 3 akweny: basen wejściowy (awanport) (o powierzchni 6,1599 ha), basen Rybacki (2,4175 ha) oraz basen Jachtowy (0,9750 ha). Od północno-zachodniego falochronu o łukowatych kształcie odchodzi pirs Rybacki, który oddziela basen Rybacki przy wschodniej części od basenu Jachtowego. Od wschodniej strony lądu odchodzi betonowy pirs Kaszubski, który nie domyka basenu Rybackiego a pozostawia wejście o szerokości 82 m. W Basenie Jachtowym zainstalowano pomosty pływające dla jednostek sportowych. Głębokość basenu Rybackiego waha się od 4 do 5 m, natomiast w pozostałej części portu głębokość waha się od 5 do 8 m. Od zachodniego falochronu w środkowej części portu odchodzi pirs Wewnętrzny, który wydziela przystań pasażerską w zewnętrznym basenie portowym. Łącznie w Porcie Hel znajduje się 1630 m nabrzeży a głębokość w porcie waha się od 4 do 8 m. W 2006 roku oddano do użytku usytuowany w porcie punkt informacji turystycznej, który dzięki swojej nietypowej budowie stał charakterystycznym punktem miasta. Kutry miejscowych rybaków pływają z sygnaturą HEL na burcie.

[madohora2]

[madohora2]

Pierwsze kotwicowisko dla rybaków na Helu zbudowano w 1883 roku na przybrzeżnej mieliźnie o szerokości ok. 350 m. W latach 1892-1898 kotwicowisko zostało rozbudowane w port o powierzchni 3 ha i głębokości 2,5 m. Zachodni falochron o łukowatym kształcie i długości ok. 320 m został zbudowany na bazie podwójnej drewnianej palisady, którą wypełniono wewnątrz kamieniami, na podkładce z faszyny. Następnie dobudowano do lądu wschodnie molo o długości 120 m. W 1921 roku drewnianą konstrukcję częściowo wymieniono na betonową. Wg danych z 1921 roku w porcie na Helu było zarejestrowanych 180 rybaków, a także 42 kutry motorowe i 175 rybackich łodzi żaglowo-motorowych. W 1922 roku Hel połączono linią kolejową z Puckiem. W 1923 roku zmodernizowano port zastępując drewniane elementy konstrukcji solidną betonową nadbudową, a także przedłużając zachodni falochron. W 1928 roku zostały rozpoczęte prace przygotowawcze do budowy portu dla Marynarki Wojennej, który od początku dysponował betonowymi nabrzeżami oraz głębszym basenem portowy

[madohora2]

[madohora2]