Żory

[madohora]

TEGO ZNISZCZENIA DOKONAŁA NATURA I TO PRZED WIEKAMI

[madohora]

Od roku 1966 ze względu na rozwój przemysłu węglowego, Żory stają się terenem budowy. Przybywają nowe osiedla. Kościół nie może już pomieścić wszystkich wiernych. Po długich latach usilnych starań w roku 1978 parafia otrzymuje zezwolenie na budowę nowego kościoła na osiedlu. 29 XI 1981 następuje podział parafii. Zostaje utworzona nowa parafia p.w. św. Stanisława. B.i M.Tekst:Redakcja. Kościół św. Apostołów Filipa i Jakuba w Żorach stanowił i stanowi najdoskonalszy symbol życia duchowego miasta, a zarazem był i jest jego najważniejszym i najbardziej charakterystycznym założeniem architektonicznym. W prezbiterium jest pochodzący z 1690, słynący łaskami obraz Matki Bożej Miłosierdzia (Żorskiej), który po wojnie został przeniesiony z kaplicy Linków na ołtarz główny. Fragment ołtarza głównego wg projektu Zbigniewa Wzorka, wykonała artystka rzeźbiarka Janina Reichert-Tothowa. Płaskorzeźba ceramiczna naśladująca swoim charakterem średniowieczne nastawy ołtarzowe zachowuje podział na kwatery, których przedstawienia są logiczną wykładnią programu Maryjnego: idei orędownictwa, wstawiennictwa i opieki. Charakterystyczne wyszczerbienia cegieł występujące w dolnych partiach fasady upamiętniają obronność miasta. Ostrzenie broni o mury kościoła przed stoczeniem walki miało doprowadzić do zwycięstwa. Na murach kościoła od strony południowej w cegłach znajdują się podłużne i kuliste zagłębienia. Według jednej z teorii badaczy historii miasta, są to oznakowania grzebanych wokół kościoła osób. Po trzech pożarach, które niszczyły Żory i kościół w 1583, 1661 i 1702, a szczególnie po tym ostatnim, który miał miejsce 11 maja, każdego roku mieszkańcy Żor tego dnia wychodzą na ulice miastaz pochodniami uczestnicząc w procesji upamiętniające to wydarzenie i zanosząc modlitwy, by pożar już nigdy nie nawiedził tego miasta. W XVII wieku obok kościoła zbudowano krzyż Bożej Męki, który stoi do dziś. W 1824 roku powstaje cmentarz, przylegający od północy do kościoła, św. Filipa i Jakuba. Na cmentarzu znajduje się zabytkowy krzyż pokutny oraz nagrobki w formie neogotyckiej. Przy parafii współcześnie znajduje sie Katolickie Centrum Edukacji Młodzieży „Kana” Oddział Zamiejscowy w Żorach oraz Ochronka parafialna, Caritas i siostry boromeuszki

[madohora]

[madohora]

[madohora]

KAPLICZKA Z 1806 ROKU (zbieg ulicy Bramkowej i Murarskiej)

[madohora]

[madohora]

NIESTETY. TAK TEŻ

[madohora]

[madohora]

[madohora]

KRZYŻ WMONTOWANY W RÓG BUDYNKU

[madohora]

k. 1530 roku luteranizmu książęta śląscy przechodzą na luteranizm. Pierwszym ewangelickim duchownym w Żorach był ks. Wawrzyniec. Po jego odejściu do Opola, do Żor przybył ks. Marcin Szymborski.
W roku 1569 luteranie przejęli świątynię rzymskokatolicką w Żorach. W drugiej połowie XVI wieku większość mieszkańców miasta stanowili ewangelicy.
5 marca 1629 roku na mocy edyktu restytucyjnego króla Czech i Węgier oraz cesarza Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego Ferdynanda II Habsburga, dokonano katolikom zwrotu części dóbr zsekularyzowanych po roku 1552. Na mocy tego edyktu świątynia żorska powraca do wyznawców Kościoła rzymskokatolickiego.
W latach 1629-1822 obowiązywał zakaz odprawiania ewangelikom nabożeństw na Śląsku. Do 1670 roku w Osinach przebywał ks. Bernard Pragenius, który potajemnie odprawiał nabożeństwa dla ewangelików z Żor i okolic. 23 sierpnia 1670 roku został uwięziony i z rozkazu cesarza 17 grudnia wygnany z kraju.
17 stycznia 1822 roku burmistrz Rybnika Jökel polecił sporządzić informację co do ilości ewangelików mieszkających na terenie zarządzanego powiatu. Ustalono, że w tym czasie w Żorach było 40 rodzin ewangelickich.
Ksiądz z Rybnika pierwsze nabożeństwo odprawił w żorskim w ratuszu 4 czerwca 1827 roku w II Święto Zesłania Ducha Świętego.
W roku 1851 odradza się żorska parafia luterańska i w 1854 poświęca nowy kościół.
23 marca 1853 podjęto decyzję o powstaniu domu modlitwy, plebanii i szkoły. W tym celu parafia odkupiła od Bractwa Kurkowego dom strzelniczy za 3100 talarów.
22 października 1854 roku odbyła się uroczystość poświęcenia kościoła, którego dokonał ks. superintendent (biskup) Kern z Kluczborka.
4 sierpnia 1875 roku położono kamień węgielny pod budowę wieży kościelnej.
22 maja 1876 poświęcono wieżę kościelną wysokości 70 stóp oraz dwa dzwony.
12 sierpnia 1929 roku poświęcono kamień węgielny pod budowę nowego kościoła.
25 marca 1931 roku w parafii poświęcono nowy kościół, który otrzymał imię "Zbawiciela".
W 1945 roku kościół "Zbawiciela" w Żorach został bezprawnie przejęty przez katolików i utworzono w nim parafię rzymskokatolicką.
W 1950 roku dzięki staraniom administratora parafii, ks. Jana Karpeckiego, wyrokiem sądu parafia ewangelicka odzyskała utracone mienie i kościół.
5 sierpnia 1951 roku nastąpiło ponowne poświęcenia kościoła.
1 września 1961 roku nominację na administratora parafii otrzymał ks. Emil Kowala, który jako pierwszy duszpasterz po II wojnie światowej zamieszkał na plebanii.

[madohora]

[madohora]

plebania ewangelicka, 1906 r.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Żory - kiedyś i to się utnie
Tutaj znajdziesz krzyże pokutne
Do tego najstarszy cmentarz
Mam nadzieję, że to zapamiętasz.

[madohora]

Zielone przestrzenie: Żory posiadają liczne parki, ogrody i tereny zielone, które zapewniają mieszkańcom i odwiedzającym miejsce do relaksu i rekreacji na świeżym powietrzu.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

.

[madohora]

[madohora]

Nowoczesna infrastruktura: Inwestycje w nowoczesną infrastrukturę, rozwinięte centra handlowe, place zabaw i przemyślane planowanie przestrzeni publicznych mogą wpływać na wygodę mieszkańców i atrakcyjność miasta.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

RZEŹBA PIELGRZYMA - napis obok głosi: "Życie człowieka jest pielgrzymowaniem do Boga, do wieczności, do nieskończoności.
Jesteśmy Boży Pielgrzymi
Jesteśmy Boży Cyganie
.....
Twarz tego pielgrzyma jest też twoją

[madohora]

[madohora]

Żory zachowały owalnicowy układ urbanistyczny z rynkiem pośrodku. Prawa miejskie nadano Żorom w 1272 roku. W XV wieku miasto otaczały mury obronne z dwiema bramami. Przy rynku stoją domy z XIX i XX wieku. Niektóre z nich posiadają przesklepione sienie, inne kamienne portale nad drzwiami. Największe fragmenty murów znajdziemy na ulicy Męczenników Oświęcimskich. Mury znajdują się też pomiędzy wspomnianym na początku cmentarzem a dzisiejszą plebanią.

[madohora]

Specyficzną częścią historii miasta są liczne pożary, w tym m.in.:

1552 – spłonęła połowa miasta
1661 – spłonął drewniany kościół pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny
1702 – spłonęła doszczętnie drewniana zabudowa rynku i większości domów przy pobliskich ulicach
1807 – spłonął średniowieczny drewniany kościół pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny

Na pamiątkę pożaru z 1702, w jego rocznicę (11 maja), od ponad 300 lat obchodzone jest jedyne w Europie Święto Ogniowe, a do historii pożarów nawiązuje także otwarte w 2014 r. Muzeum Ognia.


To chyba ironia, że w mieście w którym tyle razy się paliło na półkach księgarni pojawiła się książka pod takim tytułem

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Ludność miasta: ogółem — 62,5 tys. mieszkańców (2019)
Gęstość zaludnienia: 961,0 os/km2 (2019)
Powierzchnia: 65 km2
Współrzędne geograficzne: długość geograficzna: 18°42′E, szerokość geograficzna: 50°03′N
Prawa miejskie: nadanie praw — 1272

[madohora]

Żory (cz. Žáry, Žárov, niem. Sohrau) – miasto na prawach powiatu w południowej Polsce, w województwie śląskim, historycznie na Górnym Śląsku.

[madohora]

Znaczenie nazwy miasta nie jest jednoznaczne i istnieją dwie teorie na ten temat. Pierwsza wywodzi ją ze staropolszczyzny, od wyżarzania, wypalania lasów co było pierwszym etapem zakładania stałej osady w danym miejscu. Wersja ta związana jest z pierwotną gospodarką żarową, która była elementem wylesiania terenu pod zasiedlenie. Topograficzny opis Górnego Śląska z 1865 roku wywodzi ją z kolei od polskiej nazwy ptaka żurawia. Odnotowuje to następujący fragment: „In den verschiedenen Urkunden wird Sohrau einmal Żoraw, dann Żora und auch Sora genannt. Der Name ist polnischen Ursprungs.”, czyli w języku polskim „W różnych dokumentach notowana jako Żoraw, później Żora, a nawet Sora. Nazwa jest polskiego pochodzenia.”

[madohora]

Według raportu Światowej Organizacji Zdrowia w 2016 roku Żory zostały sklasyfikowane jako 49. najbardziej zanieczyszczone miasto Unii Europejskiej

[madohora]

W 1837 roku miasto zostaje określone jako niewielkie: miał się w nim znajdować szpital, dwa kościoły katolickie, dwie bramy, a w 250 domach mieszkało 2800 osób

[madohora]

W latach 1919–1921 miały miejsce trzy powstania śląskie, w których brali udział również mieszkańcy Żor. W lutym 1919 roku na konferencji paryskiej Czechosłowacja wysunęła roszczenie terytorialne do Żor.

[madohora]

Po plebiscycie w 1921 roku i III powstaniu śląskim miasto znalazło się w granicach Polski jako część autonomicznego województwa śląskiego.

[madohora]

RYNEK W ŻORACH

[madohora]

Specyficzną częścią historii miasta są liczne pożary, w tym m.in.:

1552 – spłonęła połowa miasta
1661 – spłonął drewniany kościół pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny
1702 – spłonęła doszczętnie drewniana zabudowa rynku i większości domów przy pobliskich ulicach
1807 – spłonął średniowieczny drewniany kościół pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny

Na pamiątkę pożaru z 1702, w jego rocznicę (11 maja), od ponad 300 lat obchodzone jest jedyne w Europie Święto Ogniowe, a do historii pożarów nawiązuje także otwarte w 2014 r. Muzeum Ognia.

[madohora]

Muzealna ekspozycja zlokalizowana jest na parterze oraz w podziemiach budynku i podzielona na pięć stref tematycznych:

Okiełznanie żywiołu,
Przez antyk i wieki średnie,
Pali się,
Obszar duchowości,
Mędrca szkiełko i oko.

[madohora]

układ urbanistyczny

[madohora]

Początki pierwszego w Żorach kościoła nie są znane, jednakże przekazana tradycja mówi, że wieś żorska posiadała parafialny kościół. Fakt ten potwierdza historyczną dokumentacją z XII wieku. Papież Celestyn III mocą wydanej bulli w Lateranie dnia 9 kwietnia 1193 roku, biorąc pod opiekę klasztor Kanoników Regularnych na Piasku, we Wrocławiu, zatwierdza w jego uposażeniu wieś w Żarach (jak przez wieki było nazywane miasto, także występujące pod słowiańską nazwą „Żale”) z kościołem w łacińskim zapisie “Villam in zarist cum ecelesia”. Identyfikując kościół w Żalach z kościołem w Żarach możemy wnioskować, że mógł on powstać w pierwszych latach chrześcijaństwa Polski Bolesławowskiej. Pierwsze kościoły w Polsce, powstały bowiem w miejscach dawnych kultów pogańskich. Mówi o tym dokument Henryka Brodatego z 1175 r. dotyczący właściciela żarskiego folwarku magnata śląskiego Mikory. Istniejąca tam wzmianka mówi iż ów… “wyposażył kościół fundacji Piotra Własta ziemią, 25 końmi, 6 wołami i 30 świniami”. Kościół usytuowany był w południowym łuku murów obronnych (zbudowany tak jak one z cegły) w pobliżu ówczesnej Bramy Krakowskiej (dzisiejsze okolice Dolnego przedmieścia). Nad kościołem wznosiła się wieżyczka z jednym dzwonem. Przylegały do niego zakrystia i cmentarz[2]. Istnieją przypuszczenia, że z dokumentu dotyczącego zakonu sióstr norbertanek w Rybniku z 25 maja 1223, gdzie wymienia się „ecclesia de Sale”, czyli kościół w miejscowości „Sale”, iż może chodzić o kościół żorski. Są co do tego jednak wątpliwości, gdyż „Sale” może być także Solcą (osada na obecnym obszarze dzielnicy Doły w mieście Karwina).

[madohora]

Kościół ten był niszczony przez liczne pożary. Pierwszy większy był w 1583 roku. W czasie drugiego pożaru z 17 maja 1661 runęły sklepienia kościoła, spłonęły ołtarze, kościół uległ dużym zniszczeniom. Całe miasto zostało w większości spalone. Podjęte dzieło odbudowy ukończono w 1673 roku. W porównaniu z poprzednią budowlą wprowadzono tak wiele zmian, że pod koniec XVII wieku nazwano go - „nowy”. Pożary nawiedzały Żory jeszcze kilkakrotnie. W 1807 roku pożar zniszczył całkowicie kościół Wniebowzięcia NMP który nie został już odbudowany. Był on wówczas kościołem parafialnym, w związku z czym prawa parafialne połączono z kościołem świętych Filipa i Jakuba. Największe zniszczenia kościoła przyniosły nie charakterystyczne dla Żor i trwające przez wieki pożary, ale II wojna światowa. Z końcem tej wojny Żory były jednym z najbardziej zniszczonych miast w Polsce. Zniknęło prawie 80% zabudowy. Niemcy opuszczając miasto wysadzili filary kościoła doprowadzając tę starą gotycką świątynię do całkowitej ruiny. 5 maja 1946 r. biskup Stanisław Adamski wizytował zniszczony kościół. Jego odbudowa nastąpiła w latach 1946-1948, a poświęcony został ponownie 4 czerwca 1950 r. Pierwsza Msza św. w nowo odbudowanym kościele odbyła się w odpust parafialny ku czci Matki Bożej Różańcowej, w październiku 1950 roku. Następnie w 1962 roku bp. Juliusz Bieniek dokonał konsekracji nowego ołtarza i rekonsekracji kościoła. Parafia otrzymała wówczas relikwie świętych Apostołów Filipa i Jakuba.

[madohora]

Wnętrze kościoła, po zniszczeniach wojennych, odbudowano, według projektu profesora Zbigniewa Wzorka z Krakowa. Jego dziełem są trzy ołtarze i ambona z symbolami 4 ewangelistów. Główny ołtarz jest w trójkondygnacyjnej nastawie, umieszczony na ścianie apsydy prezbiterium. Ceramiczna płaskorzeźba pierwszej kondygnacji przedstawia ukoronowanie Matki Bożej, drugiej - świętych tysiąclecia, a trzeciej - kościół walczący. Nad głównym ołtarzem w zwieńczeniu symbol Trójcy Świętej, a pod nią figury patronów św. Apostołów Filipa i Jakuba. Na tle ołtarza umieszczony jest pochodzący z 1690 r. obraz Matki Bożej Miłosierdzia z dzieciątkiem Jezus. Niegdyś obraz znajdował się w kaplicy Linków, ale po II wojnie światowej przeniesiono go do ołtarza głównego. Z głównym ołtarzem harmonizują dwa ołtarze boczne marmurowe z figurami z drewna lipowego. Ołtarz Świętej Rodziny usytuowany jest po lewej stronie, natomiast po prawej stoją obok siebie św. Barbara, bł. Jadwiga i św. Katarzyna. Rzeźby i płaskorzeźby wykonała artystka rzeźbiarz Reichert- Tołthowa.

[madohora]

W czasie II wojny światowej dzwony kościoła farnego zrabowali hitlerowcy i przetopili je na działa i amunicję. Stąd też dopiero w 1948 r. obok wieży zainstalowano małą sygnaturkę, która dzwoniła na podniesienie. Po 10 latach proboszcz ks. Adam Bieżanowski zamówił dzwony w ludwisarni w Dąbrowie Górniczej. Żorscy parafianie zebrali na ten cel 5 wagonów złomu o wartości 80 tys. zł. Na przetop do ludwisarni trafiły stare garnki, piecyki żeleźniaki, a także zebrane na terenie Żor pozostałości po pociskach z okresu wojny. Odlano wówczas dzwony noszące nazwy: "Św. św. Filipa i Jakuba" (waga 1,6 t, średnica 1,4 m), „Matki Bożej” (waga 900 kg, średnica 1,1 m), „św. Józefa” (waga 620 kg, średnica 1,05 m) i „św. Barbary” (waga 490 kg, średnica 95 cm). Nowe dzwony po raz pierwszy uruchomiono 11 maja 1959 r. w dniu Święta Ogniowego połączonego z odpustem. W 2008 r. wymieniono 3 z 4 dzwonów, poza największym dzwonem "Św.św. Filipa i Jakuba". Zamówienie zrealizowała ludwisarnia Perner Passau w niemieckiej Pasawie.

[madohora]

plebania ewangelicka, 1906 r.

[madohora]

dawny Dom Ludowy „Sala Polska”, obecnie dom kultury, ul. Dolne Przedmieście 1 (XIX/XX w.

[madohora]

zespół domu, ul. Dworcowa 6, 1903 r. (dom, ob. szkoła muzyczna oraz ogród)

[madohora]

domy przy ulicy generała Szeptyckiego, z XIX wieku (nr: 4, 6, 9, 12, 19)

[madohora]

kapliczka przy ul. Rybnickiej z XIX wieku, w dzielnicy Rowień

[madohora]

[madohora]

cmentarz żydowski – 1818 r.