Bochnia

[madohora]

Oddział dywersyjny I batalionu 12. pułku piechoty AK w akcji bojowej „Wiśnicz”:

dowódca: ppor. Józef Wieciech „Tamarow”, „Boruta” – dowódca I batalionu,
zastępca dowódcy: por. Jan Szymański „Kresowy”, „Twardowski” – dowódca 2. kompanii,
grupa szturmowa: sierż. Adolf Roman „Kosa” – dowódca 1. kompanii, por. Józef Kaczmarczyk „Turoń” – zastępca komendanta Obwodu „Wieloryb”, pchor. Eugeniusz Kowal „Efka” – adiutant dowódcy batalionu, kpr. Zbigniew Wyrzykowski „Maryśka” – szef 2. kompanii,
grupa II rzutu: pchor. Edward Wieciech „Harnaś” – dowódca, kpr. Mieczysław Gos „Kukułka”, sier. Stanisław Żaczek „Łuszczyna”, podchorążowie: Szymon Skórka „Mars”, Szymon Gnoiński „Rabin”, Tadeusz Golemiec „Rydwan”, Aleksander Plewa „Cholewa”, Tadeusz Budacz „Tygrys”, Mieczysław Dychus „Brzoza”,
posterunek stały nr l: podchorążowie Wojciech Piotrowski „Paź”, Szymon Sufczyński „Tłok”,
posterunek stały nr 2: podchorążowie Franciszek Wojciechowski „Orzeł”, Tadeusz Plewa „Nóż”,
patrol zewnętrzny: plul. pchor. Stefan Mączka – dowódca, kpr. Antoni Kociołek „Krypeć”, Roman Stokłosa, Jerzy Cieczko „Skaut”, Szymon Plewa „Puchacz”,
ubezpieczenie bramy: dowódca plut. pchor. Leon Szczerkowski „Lew” (dowódca I plu tonu 2. kompanii), zastępca – kpr. Ludwik Maciejewski „Zielony”, szeregowi Franciszek Michałek „Raj”, Władysław Łyszczarz „Cilcwa”, Ignacy Kanownik „Skórka”, Franciszek Wieciech „Bocian”, Andrzej Brzustek „Sak”, Stanisław Włodarczyk „Torka” oraz dwaj nieznani,
łącznicy: pchor. Julian Wieciech „Skrzat”, pchor. Stefan Radzięta „Wicher”, odpowiedzialni za zerwanie połączenia telefonicznego: ppor. Andrzej Możdżeń „Sybirak” (dowódca I kompanii), plut. Aleksander Szafrański „Wróbel” oraz 7 innych żołnierzy 1. kompanii, których nazwisk oraz pseudonimów nie udało się ustalić

[madohora]

Znajdujące się około 6 kilometrów od Bochni, niepowtarzalne miasteczko z wysokiej klasy zabytkami architektury takimi jak: zamek, klasztor, ratusz oraz kościół parafialny z dzwonnicą fundowanymi przez Stanisława Lubomirskiego. Muzeum w dworku Koryznówka przechowuje pamiątki po Janie Matejce. Nieopodal centrum znajduje się odkryty basen.

[madohora]

Barokowy zamek z pięcioma basztami oraz dziedzińcem i arkadową galerią wzniesiony w XV wieku przez przedstawicieli rodu Kmitów, odkupiony przez Lubomirskich został przebudowany w barokową twierdzę. Wiśnicki zamek to typowy przykład rezydencji „Palazzo in fortezza” – pałac w środku fortecy.

[madohora]

Korpus zamku, wczesnobarokowy z fragmentami renesansowymi, zbudowany jest na planie czworoboku z wewnętrznym dziedzińcem i zwieńczony czterema basztami w narożach. Od północno – wschodniej strony znajduje się kaplica z 1621 roku, a od południowo – wschodniej tzw. Kmitówka, pierwotnie w XVI w. budynek wolno stojący. Na II piętrze zamku, przy sali rycerskiej, znajduje się galeria widokowa.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Na wzgórzu obok zamku mieści się klasztor Karmelitów Bosych (1621–1635), wymieniany w podręcznikach z zakresu historii sztuki polskiej jako wybitne dzieło wczesnego baroku. Wraz z imponującą świątynią pod wezwaniem Chrystusa Zbawiciela i fortyfikacjami bastionowymi był najwspanialszą fundacją Stanisława Lubomirskiego, wojewody krakowskiego. Wyróżnił się on w pierwszej połowie XVII w. wzniesieniem imponujących obiektów sakralnych i nowoczesnych twierdz we wschodniej Małopolsce Budowa kościoła karmelitów stanowiła wypełnienie ślubu złożonego przez magnata w oblężonym przez Turków obozie pod Chocimiem, we wrześniu 1621 roku.

[madohora]

Prace budowlano-architektoniczne prowadził aż do swej śmierci 30 grudnia 1637 roku nadworny architekt Lubomirskiego, Włoch Maciej Trapola. W 1630 roku 22 czerwca generał zakonu zezwolił przenieść nowicjat do Wiśnicza. 2 lipca 1642 roku, w Wiśniczu utworzono Kolegium Teologiczne, istniejące do kasaty klasztoru przez Austriaków. Od 1629 kościół i klasztor budowali jeńcy tatarscy wzięci do niewoli przez Lubomirskiego. Kościół konsekrowano 1 lipca 1635 roku.

[madohora]

W 1783 r. nastąpiła kasata klasztoru przez cesarza Józefa II. Dzieła sztuki wywieziono do Wiednia, a bibliotekę do Lwowa. W klasztorze usytuowano sąd i więzienie kryminalne. Świątynia pełniła funkcję kaplicy więziennej do 1939 roku.

[madohora]

W latach 1975-1980 przeprowadzono gruntowny remont dworku oraz jego wyposażenia i od 1981 r. dzięki staraniom właścicieli, utworzono w nim muzeum. Możemy oglądać w nim XVIII-XIX-wieczne meble, obrazy, szkice i różne przedmioty będące pamiątką pobytów Jana Matejki na wiśnickiej ziemi. Do zwiedzania przeznaczona jest część budynku z salonikiem oraz gabinetem Stanisławy Serafińskiej, autorki pamiętnika poświęconego artyście.

[madohora]

Początek historii parafii w Nowym Wiśniczu związany jest z rodem Lubomirskich. To Stanisław Lubomirski, założyciel miasta, ufundował wiśnicką świątynię. Parafia w Nowym Wiśniczu została wydzielona przez biskupa Marcina Szyszkowskiego 6 maja 1620 roku z parafii w Starym Wiśniczu. Kościół pw. Wniebowzięcia NMP konsekrował 11 sierpnia 1647 r. ks. bp Wojciech Lipnicki.

[madohora]

Wnętrze kościoła sklepione jest kolebkowo. W bogato złoconym ołtarzu głównym znajduje się obraz przedstawiający Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny. Lewy ołtarz boczny został poświęcony Najświętszej Maryi Pannie, a prawy — Sercu Pana Jezusa. Prezbiterium od nawy dzieli tęcza z Krzyżem podtrzymywanym przez putta. Organy i chór muzyczny na szerokiej arkadzie z wysuniętymi skrzydłami połączony jest z konfesjonałami.
Wyposażenie kościoła – ołtarz główny, ołtarze boczne, sedillia w prezbiterium oraz Ukrzyżowanie w tęczy pochodzą z trzeciego ćwierćwiecza XVII w. Kościół rozbudowano w XVIII w. W 1863 r. spłonęły dachy świątyni, w 1867 r. kościół odnowiono. Na uwagę zasługują także: częściowo drewniana, a częściowo mosiężna chrzcielnica z XVII w., zgodnie z nowymi przepisami liturgicznymi przeniesiona spod chóru obok prezbiterium, XVII-wieczne tabernakulum, witraże zaprojektowane przez Zygmunta Glogera a w 2005 roku uzupełnione w pozostałych oknach przez prof. Czesława Dźwigają, marmurowe epitafia: księdza Adama Sztametha z Nadrenii zm. 1679 r. Jana Knorowicza zm. 1710 r. oraz wykonane w brązie przez prof. Czesława Dźwigaja: ks. Józefa Białki, ks. Mariana Janiszewskiego. Również dziełem profesora jest wykonana z brązu, bogato rzeźbiona podstawa pod paschał. Na uwagę zasługują również obrazy: Ścięcie św. Jana Chrzciciela z XVII w., św. Józef w bocznym ołtarzu z XVII w., obraz pochodzący ze zniszczonego kościoła karmelitów bosych, św. Sebastian z XVII w. oraz stacje drogi krzyżowej.
W 1962 r. A. Marczyński wykonał polichromię wnętrza. W latach 70-tych XX wieku przeprowadzono konserwację wyposażenia kościoła pod kierunkiem Stanisława Stelmacha. W ostatnich latach w Kościele p.w. Wniebowzięcia NMP przeprowadzono pełen zakres prac konserwatorskich o charakterze zarówno technicznym jak i estetyczno – plastycznym.
W bocznej kaplicy Miłosierdzia Bożego umieszczona jest Pieta, obraz namalowany w roku 1925 przez Stanisława Klimowskiego. Własnością parafii w Nowym Wiśniczu jest również obraz Wskrzeszenie Łazarza, namalowany w 1867 r. przez Jana Matejkę.
Obok kościoła znajduje się zabytkowa plebania fundacji Lubomirskich z XVII w., z wieżą, która niegdyś pełniła funkcję dzwonnicy. Dzisiaj trzy dzwony ufundowane w 1957 r. rozbrzmiewają z dzwonnicy znajdującej się w kamiennym murze od strony zachodniej. Plac kościelny wraz z plebanią otoczony jest murem z dwoma kruchtami i wspomnianą wcześniej kamienną dzwonnicą.
Na placu kościelnym stoi pomnik Jana Pawła II ufundowany przez parafian w 75 rocznicę urodzin Ojca Świętego i figura Matki Bożej Apokaliptycznej. Oba monumenty są autorstwa prof. Czesława Dźwigaja. Na zachód od kościoła znajduje się pomnik Chrystusa Króla, ufundowany na Rok Jubileuszowy 2000, również autorstwa prof. Dźwigaja

[madohora]

W zachowanych księgach miejskich znaleźć można zapisy, świadczące o tym, że radni troszczyli się o to, by studnia była właściwie eksploatowana a także co pewien czas remontowana. Na starych planach rynku z połowy XIX wieku dostrzec można pojawienie się drewnianej zabudowy wokół studni. Zapewne zmieniła ona jej pierwotny wygląd. Zmiany podyktowane były także postępem techniki, który pozwalał ulepszać i ułatwiać pobór wody z dużej głębokości.

[madohora]

Ratusz ufundowany przez Stanisława Lubomirskiego, wybudowany został w latach 1616-1620. Pierwotnie był budynkiem parterowym z galerią oraz dachem w kształcie barokowej cebuli. Po pożarze w roku 1863 zostało dobudowane piętro oraz zmieniony kształt wieży. Obecnie jest ona kwadratowa o trzech kondygnacjach, mieści w sobie klatkę schodową oraz dojście do galerii.

[madohora]

Na parterze budynku mieszczą się sale obrad Rady Miejskiej, na piętrze Urząd Stanu Cywilnego oraz Miejska Biblioteka Publiczna im. Jana Brzękowskiego, a w piwnicach galeria i kawiarnia „Fakt” prezentująca w zmiennych ekspozycjach artystyczny dorobek mieszkańców ziemi wiśnickiej i uczniów Państwowego Liceum Sztuk Plastycznych.

[madohora]

Wiśnicko – Lipnicki Park Krajobrazowy utworzony w oparciu o rozporządzenie Wojewody Tarnowskiego z 1997 roku leży na terenie Województwa Małopolskiego, obejmuje głównie fragment Pogórza Wiśnickiego. Powierzchnia Parku wynosi 14 311 ha, położony jest on na terenie dwóch gmin Nowy Wiśnicz i Lipnica Murowana. Wraz z Ciężkowicko-Rożnowskim Parkiem Krajobrazowym i Parkiem Krajobrazowym Pasma Brzanki tworzy Zespołu Parków Krajobrazowych Podgórza w Tarnowie.

[madohora]

WIŚNICKIE POMNIKI

[madohora]

[madohora]

Stary Wiśnicz – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie bocheńskim, w gminie Nowy Wiśnicz.

[madohora]

Zabudowania i pola tej miejscowości znajdują się w dolinie potoku Leksandrówka i na wznoszących się po obu jej stronach wzgórzach Pogórza Wiśnickiego

[madohora]

Bochnia (z Podedwórzem i Wygodą), mia sto pow. w Galicyi, położone pod 38° 2' szer. półn. a 50° dług. wschód, od Ferro; posiada 1383 m. gruntu, 846 dni., 7480 mk., z tego 6508 rz. kat., 972 izraelitów. Siedziba c. kr. starostwa, sądu pow., urzędu podatkowego, no- taryatu, zarządu sanitarnego, oddziału straży skarbowej, posterunku żandarmeryi, urzędu pocztowego i urzędu telegraficznego, wydziału rady powiatowej, rady szkolnej okręgowej i komendy batalionu 60 landwery (obrony kra jowej). Ozdobny kościół parafialny (fara), wy budowany w r. 1253 pod wezwaniem św. Mi kołajii. Oprócz tego były 2 kościoły: domini kanów przerobiony w r. 1777 na gmach rządo wy, i franciszkanów, rozebrany w r. 1778. W salinach znajduje się kaplica św. Krzyża z soli wykuta, w której raz do roku, w wigilią Bożego Narodzenia, odprawiana bywa msza św. Na cmentarzu i w mieście istnieją 4 ka plice, w których w pewnych dniach roku od bywają się nabożeństwa. Założony przez gmi nę wr. 1846 szpital główny jest na 120 chorych urządzony. Majątek zakładowy szpitala skła da się z obligacyj prywatnych w kwocie 4400 złr. Istnieje także założony w r. 1872 przez burmistrza Komana Niwickiego z dobrowol nych datków, zakład ochronki celem wyżywie nia i wykształcenia 100 dzieci. Fundusz ubo gich św. Macieja, założony przez Macieja Jaro szewskiego w r. 1611, celem wspierania zubo żałych obywateli i mieszczan. Majątek tego funduszu wynosi około 12000 złr. w. a. dochód w r. 1877 był 1222 złr. Nakoniec zakład ubogich św. Antoniego, założony w r. 1357 przez króla Kazimierza W., celem zaopatrywa nia w potrzeby okaleczonych i do zarobku nie zdolnych górników, posiada majątek zakłado wy w realności i kapitałach do 50000 złi. a dochód w r. 1877 był 2854 złr. V B. ist nieją następujące zakłady naukowe: c. k. niż sze gimuazyum 4-klasowe, założone w r. 181 i przez cesarza Franciszka I; szkoła wydzia łowa 4-klasowa; szkoła wydziałowa 4-klasowa żeńska i szkoła ludowa etatowa męzka. Dla wspierania ubogich i moralnych uczniów gi- mnazyum założony został w r. 1868 przez dy rektora Biłousa osobny fundusz zapomogi z kapitałem zakładowym 1024 złr. Majątek sa mego miasta wynosi w obligacyach tylko 14077 złr., natomiast dochód roczny w r. 187 / był 48081 złr. W B. jest apteka, księgarnia i drukarnia; kasa oszczędności założona w 1873 z kapitałem 5000 złr. a już z końcem 1877 wynosił stan wkładek 147368 złr. B. leży pomiędzy wzgórzami niedaleko rzeki Baby i przerżnięta jest gościńcem rządowym wie deńskim. Stacya kolei zelaznej Karola Ludwika odległa jest od miasta o 2 kilometry; leży mię dzy stacyami Kłajem a Słot winą, o 38 kil. od Krakowa. B. ma wiele okazałych ka mienic, pomiędzy któremi odznacza się gmach rządowy, dawniej siedziba władzy obwodo wej a teraz wszystkich c. k. władz, i piękny ogród salinarny. Najpiękniejszą ozdobą B. jest jednak żupa solna, według Długosza od kryta w r. 1251 za czasów św. Kunegundy; z innych źródeł jednak okazuje się, że Mieclio- witowie część fundacyi swojej solnej otrzymali w B. już w r. 1198. Obecnie wydobywaną tutaj bywa sól kamienna, której pokład solo- nośny ma postać ogromnej soczewki, o ile zna na, około 4 kil. długiej, 96 metr. szerokiej a 452 grubej. Warstwy soli bywają zazwy czaj dosyć cienkie a skład całego utworu różni się tern od wielickiego, że nie ma wielkich brył soli zielonej, i że cały pokład stoi niemal pio nowo. Przy żupie urządzone są także kąpiele solne. (Obszerniej o kopalniach soli tutejszych ob. Wieliczka). Oprócz tego istnieje jeszcze młyn parowy, cegielnia parowa, dystylarnia spirytusu i browar zwyczajny. Cała ludność, dosyć zamożna, trudni się przeważnie przemy słem i handlem; targi tygodniowe i 15 jarmar ków, szczególniej na konie i bydło. Miasto założone zostało na podstawie przywileju Bo lesława V, wydanego w r. 1253 w Korczynie dla Mikołaja z Lignicy. Kazimierz W., urzą dziwszy żupę tutejszą, mniejszą zwaną, pomie ścił B. w liczbie miast, z których po dwóch raj ców przez króla wyznaczonych stanowiło na zamku krakowskim najwyższy sąd prawa nie mieckiego. Wojna szwedzka srodze musiała dać się Bochni we znaki, skoro lustracya z roku 1664 wspomina, że w niektórych cechach jest tylko po 2 rzemieślników. B. po dniosła się dopiero z końcem przeszłego wieku, po zajęciu Galicyi przez rząd au- stryacki. Jestto miejsce rodzinne Adama z Bochni, doktora fil. i med., rektora akademii krakowskiej w r. 1511. Powiat bocheński w Galicyi ma 1 miasto, 4 mka, gmin wiejskich 120, przełożeństw obszarowych 51, razem je dnostek administracyjnych 176. Bozległości 14,3214 mil. kwadr, austr. Ludności 90833. Miasto B., mka Lipnica Murowana, Niepołomi ce, Uście solne, Wiśnicz Nowy. W B. jest sąd. śledczy dla sądów powiatowych w B., Do bczycach i Wiśniczu. Czytaj o Bochni w dzie łach: Malte-Brun „Tableau de la Pologue an- cienne et moderne,“ Paris 1807; Krasińskie go J. „Opisanie Polski topograficzno-polityczne z w. XVI tłum. p. St. Budzińskiego. “ W ar szawa 1852 r.; Zollner J. K. „Briefe iiber Schlesien, Krakau, Wieliczka u. die Grafschaft Glatz im J. 1791,“ Berlin, 1792—1794; Gra bowski Am. „Kraków i jego okolice wyd. 4-te 1844.“ „Krótki opis Bochni i Wieliczki,“ Phi losophical Transactions 1760 Juli Nr. 61; Alth A. „Einige Hóbenbestimmungen in der Bukowina und den angraenzenden Landern.“ G. J. III Jahrg. 1852, 132—139; Schultes „Brief iib. Bochnia (Gehlens Journ. f. Chemie u. Phys. T. II 164—172); Moll’s Ephem. der Berg-u. Hiittenk. T. III; Thiirnagel „Bemer- kungen iib. Wieliczka u. Bochnia. “ (Karsten Archir. 1827, XII. 337 — 365); „Yon den Steinsalzgruben zu Wielicza u. Bochnia in Ga- lizien.“ Mag. f. die Bergkunde. 1791. VIII); Beudant, „Das Steinsalz von Wieliczka u. Bo chnia. “ (Keferstein, Teutschl. II. 166); Kmi ta J. Ach. „Symbola officialium et officiorum famulorumque Zuppae Bochnensis, nec non re- gum et zuppariormn inclytorum nonnullae anti- quitates. Accessit Joach. Vidiani de salis fodi- nis exegeticon. Grac. 1600; „Eodinae Bochnen- ses lucubrationibus poeticis illustratae (w dzieł ku: Liber poematum complectens Lechica admi- randa, auth. Andrea Kanon S. J.“ Crac. 1643); Schober, „Zween Versuche mit dem Barometer in den polnischen Salzgruben Wie liczka u. Bochnia angestellt den 7 u. 22 Noremb. 1743.“ (Hamburg Magaz. III 250); „Physi- kalische Nachricht iib. die Salzgruben Wieli czka u. Bochnia.“ (Hamb. Magaz. IV. 115). Zejszner L. „Pomiar barometryczny żupy bo cheńskiej w mies. marcu 1843 r. wykonany. (Bibl. Warsz. 1843 r.); Pietraszek J. Kr. „Kie dy kopalnie wielickie i bocheńskie odkryto? (Przegl. Iw. r. 13-ty 1846 r.); Hauch A., „Lagerungsverhaltnisse u. Abbau des Steinsalzla- gers zu Bochnia in Galizien“ (Geol. Jahrb. II Jahrg. 1851 Hft. 3)

Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego z 1880 roku

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]