Nowy Wiśnicz

[madohora]

W pobliżu Bochni znajduje się miejscowość Nowy Wiśnicz, który na pewno warto zwiedzić, miasto ma bardzo ciekawą historię i dla niej warto tam zajrzeć. Jedyny problem na jaki możemy napotkać to komunikacja. Niestety w ostatnim czasie z tym nie jest najlepiej.

[madohora]

A tak Wiśnicz był opisywany już w 1885 roku:

[madohora]

Wiśnicz 1.) Nowy , miasteczko, w pow. bocheńskim, 7 km. na płd. od Bochni, przy gościńcu do Limanowy. Okolica falista, o glebie glinkowatej, urozmaicona gajami i lasami liściastemi. Znany w dziejach jako pielesza możnego rodu Kmitów i pamiętny z przyjęcia Zygmunta i Barbary przez Piotra Kmitę 26 sierpnia 1550 r., jest Wiśnicz dziś małem, nieregularnie zabudowanem, brudnem miasteczkiem. Ciekawem jest przecie z powodu wspaniałych ruin zamku Lubomirskich, dawnego klasztoru karmelitów, z grobami Lubomirskich, zamienionego teraz na zakład karny, i pięknego kościoła parafialnego z r. 1620. Stare domy drewniane miasteczka, zniszczone przez wielki pożar w lipcu r. 1863, miały cechy charakterystyczne starej architektury drewnianej, której zabytki przechowują się jeszcze na obszarze podgórskim. W. leży w dolinie wzn. 283 mt. npm., u płd.-zach. stóp wzgórza zamkowego (351 mt.). Przepływa je potok, ma jący tu źródła a uchodzący z lew. brzegu do Uszwicy, dopł. Wisły. Oprócz parafii rzym.-kat. znajduje się w W. sąd powiatowy, notaryat, urząd poczt, i tel., szkoła ludowa 3-klas., apteka i kilka sklepów. Obszar wynosi 0'05 miriam.; na nim jest 465 dm. i 4084 mk. (1932 męż., 2152 kob.), między którymi 2690 rzym.-katol. a 1394 izrael. Gmina jest ubogą, posiada bo wiem małą realność i 400 złr. w obligacyach, potrzeby zaś opędza z poboru targowego, który w 1893 r. przyniósł 4659 złr. Ludność trudni się rękodziełami i drobnym handlem. Przed r. 1807 prowadzono tu dość żywy handel zbożowy, kupcy wiśniecy robili zakupy na jarmarkach w okolicznych miastach, gdy jednak pożar z r. 1863 zniszczył większą część miasta, przenieśli się do Bochni. Ruiny zamku, nakryte dachem, zajmują równinę w połowie wzgórza i panują nad osadą. Jestto czworobok piętrowy, wzmo cniony czworogrannemi i okrągłemi basztami. Szczególniej piękną jest baszta nad drogą z mia steczka do bramy wjazdowej, ozdobiona ogro mnym orłem jagiellońskim z ciosu. Na około zamku stoją mury forteczne z kazamatami, któ re mogły służyć także za stajnie i arsenał. Przed 20 laty leżały jeszcze przy bramie dwie armaty żelazne bez lawet, przypominające wiel kie moździerze, na wale zaś rosły wspaniałe lipy, teraz po części wycięte. Zamek był zbudowa ny w stylu odrodzenia, a mimo opuszczenia znać. po ruinach, że stanowił wspaniałą budowzniesioną nie tyle na fortecę ile na okazałą re- zydencyą. Wzniósł go Stanisław Lubomirski, na miejscu starożytnego zamku Kmitów, na po czątku XVII w. Podczas wojen szwedzkich za jął ten zamek, osadzony 35 działami, oddział szwedzki. Załoga kapitulowała, by nie narażać pysznego pałacu na zniszczenie, mimo to jednak część budowli została uszkodzoną, a nieprzjaciel, jak zapewnia Rudaw r ski, uprowadził znaczną ilość broni i 150 wozów łupu. W czasie kon- federacyi barskiej zajął zamek oddział ruski, przy czem mury zostały częściowo naruszone (z powodu eksplozyi beczki prochu). Mimo to jednak mieszkała tu ks. marszałkowa Lubomir- ska do r. 1780, poczem przeprowadziła się do Łańcuta. Po jej śmierci rezydował w nim jesz cze chwilowo Aleksander lir. Potocki i dopiero około r. 1850 został, z powodu pożaru, opuszczo ny zupełnie. Opodal od zamku, na tej samej gó rze, ale w miejscu nieco więcej wzniesionem, stoi duży budynek z kaplicą, niegdyś klasztor kar melitów, zbudowany w r. 1635 przez Stanisława Lubomirskiego. Tylko w kaplicy można widzieć ślady dawnego stylu i zabytki przeszłości w gro bowcach Lubomirskich, reszta uległa zupełnemu przekształceniu. Po zniesieniu klasztoru w r. 1783, umieszczono tu sąd kryminalny i więzienia, co trwało od r. 1786 do 1855, później urządzo no więzienie polityczne (r. 1863 i 1864), poczem przebudowano budynki z gruntu w 1868 i utwo rzono w nich zakład karny dla skazanych na ciężkie więzienie wyżej roku. Liczba więźniów wynosi do 800. Z dawnej świetności, o której wspomina Kuropatnicki „w Geografii Galicyi" (Przemyśl, 1786), nic nie pozostało. Piękne obrazy i wota zabrano w 1783 przy suppresyi klasztoru, pozostały tylko cynowe i drewniane trumny Lubomirskich, teraz bardzo zaniedbane. Czy istotnie był zamek połączony chodnikiem z klasztorem trudno się przekonać, jest jednak prawdą, że klasztor był tak samo jak zamek wa rownym, otoczony murem i rowem. Miasteczko powstało dopiero w XVII w. na obszarze staro żytnej osady. Między posiadłościami, które Andrzej, biskup płocki, nadał w XIII w. klaszto rowi w Staniątkach, za zgodą swych braci, znaj duje się wieś „Visnice“, z dodatkiem „totaliter“, pozwalającym się domyślać, iż wtedy już skła dała się z części oddzielnych. Dowiadujemy się o tern z aktu ks. Konrada, wydanego r. 1242 w Krakowie (Kod. Małop., II, 65). Zdawna już istniało na obszarze W. grodzisko (dotąd wzgó rze lesiste w okolicy osady nosi nazwę „Gród ka'), a przy nim zapewne targowisko na trakcie z W ęgier na Bochnią do Krakowa. Przybysze z różnych stron chętnie osiadali w takich punk tach, dających sposobność do prowadzenia obro tów handlowych czy pieniężnych interesów. Tą drogą zapewne urosła fortuna i znaczenie Kmi tów. W r. 1367 asystuje w Krakowie „Johanes Kraitha de Wysnicze haeres“ sprzedaży sołtystwa we wsi Prądnik, które nabywa niejaki Herman Krauz, mieszczaniu krakowski. Układ dokonany był wobec opata tynieckiego. Można- by ztąd wnosić, iż ten Jan Kmita zostawał w sto sunkach pewnych z mieszczaństwem krakow- skiem. W końcu tego roku spotykamy Jaśka Kmitę na starostwie sieradzkim. W dwa lata później inny może Jan Kmita, z dodatkiem „mi les' 1 , asystuje nadaniu przez króla Kazimierza przywileju na lokacyą miasta Przyrowa ,,provido viro Jacobo Rechiczki de Nagloricz heredi“. Widocznie wiec siedzą Kmitowie w Krakowie i dorabiają się majątku, może obrotami pieniężne- rai, a względów królewskich usłużnością. Zrę czny dworak ów Jaśko umie pozyskać sobie przychylność Elżbiety, na której dworze odgry wa wybitniejszą rolę. Sprawuje on urząd staro sty krakowskiego i giuie przy uśmierzaniu bójki wszczętej w mieście między Węgrami a Polaka mi. Wynagradzając to królowa Elżbieta dała podobno synowi zabitego Piotrowi starostwo łę czyckie. Trzymając się drogi przez ojca utoro wanej, nie opuszcza Piotr dworu, zyskuje wzglę dy królowej Jadwigi i otrzymuje kasztelanią lu belską (w r. 1385), a następnie w 1406 r. widzi my go wojewodą krakowskim. Syn czy syno wiec tegoż, także Piotr, piastuje godność kaszte lana lubelskiego w r. 1469 a wojewody krakow. i marszałka nadwor. 1501 r. Zapewne bratem czy blizkim krewnym Piotra był Stanisław, wojew. bełzki (r. 1501), żonaty z Katarzyną Tarnowską, ojciec najgłośniejszego z Kmitów Piotra, który żonaty był naprzód z Anną Gór- kówną, a następnie z Barbarą Herburtówna. Piastował on godność wojewody krakowskiego, marszałka kor. i posiadał starostwa: krakowskie, spiskie, przemyskie, kolskie. Zmarł 1553 r.’ w 76 r. życia. Na nim zakończyła się ta gałęź rodu Kmitów, która doszła fortuny wielkiej i go dności, uboższe odnogi istniały dłużej, jak o tein świadczy Paprocki. Zapewne istniał już wtedy w Wiśniczu dwór czy zamek, stanowiący rezy- dencyą człowieka, który starał się skupiać koło siebie wszystkich wybitniejszych ludzi swej epo ki i wywierał doniosły wpływ na sprawy polity czne a poniekąd i ruch umysłowy. W zamku tym podejmował on przez trzy dni (r. 1550) króla z żoną (Barbarą). Pozostałe dobra prze szły po Piotrze na potomstwo dwu sióstr, z któ rych jedna była za Stadnickim, a druga za Bar- zyin. Siostiżeniec Piotra, Stanisław Barzy, wo jew. ^krakow., otrzymawszy Wiśnicz, sprzedał r. 1590 Sebastyanowi Lubomirskiemu, kaszt, wojnickiemu. Seb. Lubomirski otrzymał od ce sarza Rudolfa dziedziczny tytuł hrabiego na Wi śniczu, jego synowi zaś Stanisławowi pozwolił Zygmunt III w r. 1616 założyć u stóp zamku miasto Wiśnicz na prawie niemieckiem. Prócz zwykłych ,praw wymienianych w przywilejach Słownik Geograficzny T. XIII, — Zeszyt 15 otrzymali mieszczanie prawo składu tow r arów prowadzonych z Węgier i na Węgry, głównie wina, miedzi i żelaza, uwolnienie od cel w całem państwie, trzy jarmarki doroczne i targi we wtorki. Po Lubomirskich odziedziczy

[madohora]

Rzeźba św. Floriana pochodzi z roku 1879. Na rynku postawiona została po pożarze w momencie powstania pierwszego oddziału wiśnickiej straży ogniowej. Figura stała bezpośrednio przy czynnej studni miejskiej, zwrócona frontem w stronę ratusza. Zawsze opiekowali się nią strażacy.

[madohora]

LEGENDA O DUCHU BARBARY RADZIWIŁÓWNY

[bobik-jedyn]

Straszna ta legenda o królowej, co została otruta przez świekrę...

Jak tu wierzyć teściowej ? 🙁

[madohora]

BO teściowa to "zła kobieta była"

[madohora]

[madohora]

Sąd Okręgowy w Tarnowie wyrokiem z dnia 24 stycznia 2019 r. podtrzymał orzeczenie Sądu Rejonowego w Bochni uznając, że Skarb Państwa nabył prawo własności zamku w Wiśniczu przez zasiedzenie. Skarb Państwa od lat toczył o zamek spór ze Zjednoczeniem Rodowym Książąt Lubomirskich („Zjednoczenie”). Zjednoczenie zapowiadało chęć złożenia skargi kasacyjnej do Sądu Najwyższego, niemniej wyrok sądu drugiej instancji jest prawomocny.

[madohora]

Jan Kmita z Wiśnicza (ur. ok. 1330, zm. 7 grudnia 1376 w Krakowie) – szlachcic polski herbu Szreniawa, zabity podczas tłumienia rozruchów wywołanych przez krakowskich mieszczan i drobne rycerstwo, skonfliktowanych z węgierskimi wpływowymi osadnikami.

[madohora]

Jan Kmita był protoplastą małopolskiej rodziny magnackiej, odgrywającej od XIV do XVI wieku istotną rolę w dziejach Polski.

[madohora]

Jako zdolnemu politykowi i znakomitemu organizatorowi, Janowi Kmicie powierzane były ważne i odpowiedzialne stanowiska – tak wojskowe, jak i administracyjne. Jego osobie powierzono starostwo generalne: ruskie, sieradzkie – sprawowane w latach (1351–1367), starostwo lwowskie – (1371) oraz starostwo krakowskie – 1375. Ponadto w imieniu króla Ludwika Węgierskiego sprawował on rządy nad ziemiami ruskimi w latach 1372–1375.

[madohora]

Pośród wielu sławnych członków rodu Kmitów wymienić należy Piotra Kmitę z Wiśnicza – marszałka wielkiego koronnego, a w latach (1477-1505) – wojewodę krakowskiego.

[madohora]

Istnieją dwie niepotwierdzone teorie dotyczące pochodzenia rodziny. Pierwsza z nich, autorstwa Adama Bonieckiego, polskiego heraldyka, zakłada, że funkcjonowały dwie gałęzie rodu. Jedna osiedlała się nad rzeką Szreniawą w powiecie proszowickim, druga – w szczyrzyckim. Data podziału rodziny nie jest znana, ale rzekomo miało to nastąpić przed przyjęciem chrześcijaństwa przez Polskę. Szreniawitów łączył wspólny herb, co miało oznaczać, że mieli również tych samych przodków. Drużyna (Szreniawa bez Krzyża), przedstawia zakola rzeki Szreniawy w formie litery S białej barwy na czerwonym polu. Z dewizą Patriam Versus (Zwróceni ku Ojczyźnie) jest używana przez przedstawicieli rodu.

[madohora]

Ważne były również zawierane małżeństwa. Przedstawiciele Lubomirskich dbali o to, żeby wiązać się z równie możnymi i bogatymi rodzinami. Umożliwiło im to rozszerzenie dóbr prywatnych, a nawet przejęcie części dóbr ostrogskich na mocy transakcji kolbuszowskiej z 1753 roku. Stanisław Lubomirski (1583-1649) ożenił się z Zofią Ostrogską, Aleksander Michał Lubomirski ożenił się Heleną Teklą Ossolińską, Krystyna Lubomirska wyszła za Albrychta Stanisława Radziwiłła, Józef Karol (1638-1702) był mężem Teofilii Ludwiki Zasławskiej, Teresa Lubomirska (zm. 1712) była żoną Karola Filipa, księcia neuburskiego, a Marianna (1693-1729) – Pawła Karola Sanguszki, marszałka wielkiego litewskiego.

[madohora]

Książę Stanisław Lubomirski, mąż Izabeli, przeszedł do historii jako gospodarz Warszawy. Wprowadził tu stałe oświetlenie ulic i za prywatne pieniądze utrzymywał oddział policji. Pragnął przede wszystkim zadbać o zdrowie warszawiaków, toteż zdecydował się na otoczenie miasta, po obydwu stronach Wisły wałem ziemnym, który miał początkowo chronić przed rozprzestrzeniającą się epidemią dżumy. W wale utworzono tylko trzy przejazdy, w których kontrolowano ludzi i wozy wjeżdżające do miasta. Później nasyp wzmocniony działami służył do obrony stolicy w czasie powstania kościuszkowskiego oraz listopadowego. Przez cały XIX wiek wyznaczał granice miasta. Aktem z roku 1770 wprowadził stałe nazwy ulic, co znacznie ułatwiło administrowanie miastem i jego funkcjonowanie porządkując sprawy meldunkowe czy ułatwiając dostarczanie korespondencji.

[madohora]

Książę Jan Tadeusz Lubomirski (1826-1908) założył Warszawskie Towarzystwo Dobroczynności. Był wieloletnim prezesem Instytutu Oftalmicznego w Warszawie(założonego przez Edwarda Kazimierza Lubomirskiego), który prowadził badania okulistyczne na poziomie europejskim. Z jego inicjatywy utworzono specjalne brygady, które pomagały leczyć wzrok ubogim osobom. Swoim pacjentom udzielały bezpłatnych porad.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

KAPLICA SKLEPIENIE

[madohora]

[madohora]

[madohora]

CELA WIĘZIENNA

[madohora5]

[madohora]

[madohora]

Piętro reprezentacyjne, tzw. „piano nobile”. Na tej kondygnacji znajdują się: sala balowa, komnata ze złoconym plafonem oraz taras widokowy z panoramą Nowego Wiśnicza.

[madohora]

ZŁOCONY PLAFON

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Partyzanci przejęli broń oraz amunicję, a także znaleźli klucze do więziennego magazynu broni, który splądrowali. Niektórzy z żołnierzy nieśli po 2-3 karabiny. Liczba sztuk broni była tak duża, że część otrzymali także uwolnieni więźniowie. Zdobyto 3 karabiny maszynowe, 5 automatów MP, 5 karabinów, 12 pistoletów, 21 granatów, amunicję w skrzynkach, kompasy, lornetki, plecaki itp.

[madohora]

Po zdobyciu więzienia otworzono cele uwalniając 128 więźniów politycznych. Więźniów kryminalnych skazanych za pospolite przestępstwa pozostawiono w celach, aby uniemożliwić im dokonywanie przestępstw na wolności, a także, by uniknąć wydania uczestników akcji za pieniądze. Uwolnieni więźniowie zostali wyprowadzeni przez partyzantów do okolicznych lasów, gdzie podzielono ich na grupy i rozlokowano w okolicznych placówkach AK. Część z nich zgłosiła chęć wstąpienia w szeregi Armii Krajowej, co zaaprobował dowódca I Batalionu 12 Pułku Piechoty.

[madohora]

Barokowy zamek z pięcioma basztami oraz dziedzińcem i arkadową galerią wzniesiony w XV wieku przez przedstawicieli rodu Kmitów, odkupiony przez Lubomirskich został przebudowany w barokową twierdzę. Wiśnicki zamek to typowy przykład rezydencji „Palazzo in fortezza” – pałac w środku fortecy.

[madohora]

Pomiędzy krzewami można dostrzec ule, a po przeciwległej stronie ogrodu, pasące się konie. Po Muzeum utworzonym w domu rodzinnym Matejki przy ul. Floriańskiej w Krakowie, oraz w Krzesławicach, gdzie Matejko mieszkał w późniejszych latach, wiśnicka „Koryznówka” jest trzecim w Polsce muzeum związanym z osobą wielkiego malarza.

[madohora]

W zachowanych księgach miejskich znaleźć można zapisy, świadczące o tym, że radni troszczyli się o to, by studnia była właściwie eksploatowana a także co pewien czas remontowana. Na starych planach rynku z połowy XIX wieku dostrzec można pojawienie się drewnianej zabudowy wokół studni. Zapewne zmieniła ona jej pierwotny wygląd. Zmiany podyktowane były także postępem techniki, który pozwalał ulepszać i ułatwiać pobór wody z dużej głębokości.

[madohora]

Każda miejscowość powinna mieć jakieś symboliczne miejsce, gdzie można czcić wszystkich znanych i nieznanych, którzy walczyli o wolność i niepodległość. W Wiśniczu takim miejscem jest pomnik pamięci przy drodze do zamku. Upamiętnia on fakt wywiezienia z wiśnickiego więzienia transportu więźniów do Oświęcimia oraz akcję uwolnienia więźniów przez żołnierzy Armii Krajowej.

[madohora]

[madohora]

Kapliczka św. Jana Nepomucena

Kapliczka znajduje się przy skrzyżowaniu ulicy Zamkowej z dojazdem do zamku i zakładu karnego, niedaleko Muzeum Ziemi Wiśnickiej, przed mostem na Leksandrówce.
Figura świętego umieszczona została w drewnianej, kapliczce z dwuspadowym krytym drewnianym gontem dachem. Kapliczka od frontu otwarta jest na całą szerokość otworem o ozdobnym wykroju, dekorowanym motywami wstęgowymi, w wejściu znajduje się furtka z ozdobnie wyciętych desek. Barokowa rzeźba św. Jana Nepomucena umieszczona została na drewnianym postumencie.

[madohora]

W roku 2016 wykonano remont kapliczki. Prace polegały m.in. na konserwacji rzeźby polichromowanej, elementów drewnianych ścian i zadaszenia z gontu kapliczki, konserwacji drewnianego płotka i elementów kamiennych, renowacji elementów metalowych. Prace zostały odebrane bez zastrzeżeń.

[madohora]

“Stanisław Klimowski artysta malarz i rzeźbiarz, urodzony w 1891 r. w Krakowie, zmarł w Katowicach w 1982 r., Wiśniczanin z wyboru ukochał tę ziemię, opiewając w swojej twórczości jej piękno”.

[madohora]

Kamienny posąg Chrystusa umieszczony na kolumnie znajduje się w pobliżu Muzeum Ziemi Wiśnickiej. Figura wzniesiona została w połowie XIX w. (1849r.) z fundacji Katarzyny Seitler z Wyrwiczów.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Niegdyś cmentarz okalał kamienny mur, którego niewielkie fragmenty można zobaczyć obecnie, już przed 1939 rokiem był on na tyle zniszczony, że nie stanowił żadnego zabezpieczenia. Kamień na naprawę ogrodzenia uzyskiwano z kamieniołomów miejskich, bezpłatnie lub po wpłaceniu wymaganej kwoty do kasy miejskiej. W ten sposób zdobywano również surowiec do wykonywania macew, tych najbardziej popularnych z piaskowca, do których przymocowywano metalowe daszki, aby je ochronić przed niszczącym działaniem deszczu.

[madohora]

Nieistniejące:
kościół Karmelitów pw. Chrystusa Zbawiciela z lat 1622–1630, zburzony przez Niemców w latach 1942–1944,

[madohora]

Przy skale znajduje się duża, trójkątna płyta kamienna. Na płycie oraz czapie grzyba wyryto kilka łacińskich imion i dat. Są to prawdopodobnie imiona zakonników z dawnego klasztoru Ojców Karmelitów w Nowym Wiśniczu, które wyryli zapewne w czasie wycieczki terenowej.

[madohora]

Są największą wychodnią na całym terenie Wiśnicko-Lipnickiego Parku Krajobrazowego. Są to ostańce wierzchowinowe (dokładniej twardzielce) – twardsze skały, które przetrwały erozję. Czas ich uformowania do obecnej postaci liczy się na kilkaset tysięcy lat (czas powstania samych skał to ponad 65 mln lat). Największy jednak wpływ na ich powstanie miała epoka lodowa, a zwłaszcza ostatnie zlodowacenie. Składają się z piaskowca istebniańskiego dolnej płaszczowiny śląskiej, powstałych w czasie późnej kredy. Skały te mają warstwową, gruboławicową budowę – składają się z ułożonych na przemian warstw piaskowca i łupków oraz zawierają domieszki kwarcu, miki i skalenia. Na ścianach grzybów skalnych występują rzadko spotykane struktury komórkowe i arkadowe. Warstwy łupków są bardzo cienkie. Wietrzenie ostańców trwa cały czas, z powierzchni kamieni osypują się ziarenka piaskowca, a czasami łuszczą się i opadają całe kawałki. Oprócz tych właściwych Kamieni Brodzińskiego występujących na jednym ze szczytów Paprotnej, istnieją jeszcze mniejsze grupy ostańców na całym wzgórzu. Mniej więcej co kilkadziesiąt metrów z ziemi wystają pojedyncze ostańce, lub grupy niewysokich grzybów skalnych, baszt, progów. W kierunku z północnego wschodu na południowy zachód przebiega tutaj bowiem warstwa twardzielcowych piaskowców istebniańskich.

[madohora]

Aktualnie muzeum administruje zamkiem w Wiśniczu oraz stanowi placówkę macierzystą dla Muzeum Mleczarstwa w Królówce, powstałego w 2009 roku. Ponadto w jego strukturach pozostają następujące placówki na terenie Nowego Wiśnicza:
Galeria ks. Stanisława Nowaka, mieszcząca się w remizie Ochotniczej Straży Pożarnej,
Stara Dzwonnica, wchodząca w skład kompleksu budynków wiśnickiej parafii,
Galeria „Fakt”, znajdująca się w podziemiach wiśnickiego ratusza.

[madohora]

Po bokach ołtarza głównego znajdują się obrazy św. Katarzyny i św. Wojciecha wykonane w 1693 r. przez malarza, który podpisał się na obrazie św. Katarzyny – Gregorius Stanarius, pinxit. Cennym zabytkiem świątyni jest także barokowa chrzcielnica pochodząca z XVII w., znajdująca się w prezbiterium. Nad zakrystią, na piętrze znajdował się dawny skarbiec, w którym przechowywano m. in. bogaty zbiór ksiąg. Prowadzą do niego schody, którymi można dostać się także na drewnianą ambonę z końca XVII w.

[madohora]

W świątyni istnieją cztery kaplice boczne, które mieszczą się na dwóch kondygnacjach. W kaplicy północnej (lewa strona) na dole znajduje się ołtarz św. Anny, obecnie poświecony Matce Bożej Nieustającej Pomocy, a w górnej kaplicy zachowano dawny ołtarz św. Mikołaja. W dolnej kaplicy południowej znajduje się ołtarz św. Antoniego Padewskiego, z umieszczonym współcześnie wizerunkiem Jezusa Miłosiernego, na piętrze zaś ołtarz św. Jana Nepomucena. Oba ołtarze dolne datuje się na początek XVIII w., górne natomiast odpowiednio na XVII i XVIII w.

[madohora]

Wiśnicz Mały – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie bocheńskim, w gminie Nowy Wiśnicz.

[madohora]

W 1595 roku wieś położona w powiecie szczyrzyckim województwa krakowskiego była własnością kasztelana małogojskiego Sebastiana Lubomirskiego.

[madohora]

Pan nam opowiadał jeszcze jedną - ale nie potrafię jej znaleźć - o królowej, która po baszcie jeździła na ośle

[madohora]

[madohora]

le na tym nie koniec, walory obronne "Zamczyska" sprawiły, że gródek został zamieszkany kolejny raz, w okresie średniowiecza, pod koniec XIII i w XIV wieku.
Nic w tym dziwnego - wystarczyło jedynie naprawić i nadsypać wiekowe wały, zbudowane przez "łużyczan".
Podczas prac wykopaliskowych znaleziono, pochodzącą z okresu średniowiecza, ceramikę, gwoździe, kości zwierzęce, a nawet żelazny topór oraz grociki strzał, podkowy i strzemiona końskie.
Zaobserwowane ślady spalenizny świadczą prawdopodobnie o tym, że funkcjonowanie grodziska zakończył gwałtowny pożar.
Grodzisko, po wieloletniej eksploatacji, wygląda po prostu, jak jajko na miękko z wybranym żółtkiem. Nie wiem, jak to inaczej opisać obrazowo. Chyba trzeba tam po prostu być i zobaczyć wszystko "naocznie".

[madohora]

Akcja uznawana była za bardzo trudną z powodu umiejscowienia więzienia w niedostępnym, pokarmelickim klasztorze oraz groźnego sąsiedztwa. W odległości 300 metrów od więzienia, w budynku szkoły stacjonowała jednostka 33. Batalionu SS, która była zmotoryzowana oraz dysponowała bronią pancerną. Operacja uznana została za bardzo ryzykowną i żaden inny oddział AK nie chciał się jej podjąć ani wziąć w nim udziału.

[madohora]

Na akcję wyruszył oddział dywersyjny 36 partyzantów AK z I Batalionu 12 Pułku Piechoty Armii Krajowej z Placówki „Łosoś” w Lipnicy Murowanej, dowodzony przez podporucznika Józefa Wieciecha ps. „Tamarow”. Polacy posiadali 2 ręczne karabiny maszynowe, 2 pistolety maszynowe MP, 4 steny, 1 pepeszę, 22 karabiny „Mauser”, 17 pistoletów oraz po 2-5 granatów dla każdego żołnierza

[madohora]

Akcja zakończyła się całkowitym sukcesem – nikt nie zginął, zarówno po polskiej, jak i niemieckiej stronie, a żaden z uwolnionych więźniów nie został schwytany przez Niemców. Dodatkowo uniknięto walki z niemieckimi żołnierzami z sąsiadującej z więzieniem jednostki SS.

[madohora]

[madohora]

Głównym miejscem przyciągającym uwagę turystów w Nowym Wiśniczu jest niewątpliwie zamek Kmitów i Lubomirskich, jedno z najcenniejszych w Polsce dzieł wczesnobarokowej architektury rezydencjonalno – obronnej.

[madohora]

Najstarsza część zamku została wzniesiona w XIV w. przez Kmitów. W XVI w. najsłynniejszy z rodu Kmitów, Piotr V, marszałek wielki koronny na dworze Zygmunta Starego, nadał mu cechy stylu renesansowego. Kolejna przebudowa zamku nastąpiła w latach 1615-1621 za czasów Stanisława Lubomirskiego, wg planów Macieja Trapoli. Około 1700 roku miała miejsce dalsza rozbudowa. Zamek opuszczony po pożarze w roku 1831 na kompleksową restaurację musiał poczekać do 1949 roku.

[madohora]

Korpus zamku, wczesnobarokowy z fragmentami renesansowymi, zbudowany jest na planie czworoboku z wewnętrznym dziedzińcem i zwieńczony pięcioma basztami. Od północno – wschodniej strony znajduje się kaplica z 1621 roku, a od południowo – wschodniej tzw. Kmitówka, pierwotnie w XVI w. budynek wolno stojący. Na II piętrze zamku, przy sali rycerskiej, znajduje się galeria widokowa.

[madohora]

[madohora]

Wystrój wnętrz obejmuje barokowe portale, obramowania okienne, dekoracje stiukowe, polichromie. Pałac otoczony jest fortyfikacjami bastionowymi o 5-bocznym narysie, z początków XVII w., mieszczącymi w kurtynie wschodniej wczesnobarokową bramę wjazdową.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

BRAMA WJAZDOWA DAWNIEJ********************BRAMA WJAZDOWA OBECNIE

[madohora]

Zamek w Wiśniczu – zamek położony na zalesionym wzgórzu nad rzeką Leksandrówką we wsi Stary Wiśnicz, wzniesiony przez Jana Kmitę w 2. połowie XIV wieku.

[madohora]

[madohora]

Wczesnobarokowy korpus zamku z elementami renesansowymi zbudowano na planie czworoboku z wewnętrznym dziedzińcem. Zwieńczono go czterema basztami w narożach. Od północno-wschodniej strony dobudowano kaplicę z kryptą grobową Lubomirskich, a od południowo-wschodniej wolno stojącą tzw. Kmitówkę. Na drugim piętrze, przy Sali Rycerskiej mieści się galeria widokowa. Budowla otoczona jest fortyfikacjami bastionowymi z bramą wjazdową z początków XVII wieku.

[madohora]

[madohora]

Miejsce związane z polską tradycją sztuki kulinarnej. Od XVII wieku popularne wśród szlachty stało się tzw. zebranie potraw w Compendium kuchmistrza księcia Lubomirskiego Stanisława Czernieckiego spisane na zamku w Wiśniczu i wydane w Krakowie, które do XIX wieku doczeka się dwudziestu wydań. Gdy w Polsce pojawiły się po raz pierwszy ziemniaki po zwycięskiej odsieczy Wiednia w 1683 roku, darowane Sobieskiemu przez cesarza Leopolda I z ogrodów cesarskich w Wiedniu, Czerniecki opracował dla dworu pierwsze potrawy z tertofelli, smażone i pieczone, jak nazywano wówczas kartofle lub ziemniaki.

[madohora]

[madohora]

Zamek ma nieregularny kształt. Na przełomie XV i XVI wieku był już czteroskrzydłowy i miał trzy wieże oraz otaczające go fortyfikacje ziemne z dwiema bramami. Po 1516 roku Piotr Kmita rozbudował zamek. Po jego śmierci w 1553 roku, zamek przeszedł na własność Barzów w 1566 roku po zrzeczeniu się praw do niego przez Stadnickich. W 1593 roku posiadłość kupił Sebastian Lubomirski. W latach 1615–1621 rozbudowy rezydencji podjął się jego syn Stanisław. Projekt barokowej przebudowy i umocnień bastionowych opracował dla niego Maciej Trapola. W efekcie przebudowy wiśnicki zamek stał się jedną z najokazalszych wczesnobarokowych rezydencji obronnych Rzeczypospolitej.

[madohora]

[madohora]

W czasie potopu szwedzkiego zamek poddał się bez walki Szwedom, ponieważ zabrakło dowódcy zgromadzonego w nim wojska. Wojska szwedzkie ogołociły zamek z całego wyposażenia i zniszczyły zabudowania. Po wycofaniu się najeźdźcy zamek ponownie był własnością Lubomirskich, jednak mimo prowadzonych prac nie został w pełni odrestaurowany

[madohora]

[madohora]

W połowie XVIII wieku przeszedł na własność Sanguszków, a potem Potockich i Zamoyskich. Po przejęciu przez zaborcę zamek zaczął podupadać, a w 1831 roku uległ pożarowi i został ostatecznie opuszczony. W 1901 roku został wykupiony od prof. Maurycego Straszewskiego przez Zjednoczenie Rodowe Lubomirskich, którzy rozpoczęli remont rezydencji. Od 1928 roku pracami kierował Adolf Szyszko-Bohusz, ale zostały one przerwane po wybuchu II wojny światowej. Po wojnie zamek przejęło państwo, a od roku 1949 prowadzone były prace przez Alfreda Majewskiego mające przywrócić mu całkowicie dawny wygląd.

[madohora]

[madohora]

Wzniesiony z kamienia na planie czworoboku XV-wieczny zamek pierwotny miał mur obronny z jedną (poch. z XIV w.), a później z dwiema wieżami. Dziedziniec od strony południowo-zachodniej zamykał piętrowy, jednotraktowy dom mieszkalny, z którym połączona była wieża zbudowana na planie kwadratu. Druga kwadratowa baszta, wysunięta poza mury obronne, broniła narożnika południowo-wschodniego. Twierdza zajmowała ok. 1500 m² powierzchni. W wyniku przebudowy dokonanej w XVI w. modernizacji i rozbudowie uległy pomieszczenia w części mieszkalnej oraz obwarowania. Postawiono dwie cylindryczne baszty narożne („Bona” – na narożniku zachodnim, „Nad Fontanną” – na narożniku północnym), pomiędzy którymi znajdował się wjazd do zamku. W l. 1615-1621 nastąpiła gruntowna przebudowa zamku. W jej wyniku budowla uzyskała niewielki dziedziniec wewnętrzny z piętrową loggią, otoczony trzykondygnacyjnymi budynkami mieszkalnymi stanowiącymi pałac zamkowy. Okna otrzymały ciosowe obramienia, a ponad 50 pałacowych wnętrz ozdobiły marmurowe i piaskowcowe portale, profilowane belki stropowe, polichromie ścienne, drewniane boazeria oraz marmurowe posadzki i glazurowane podłogi. Od strony północno-zachodniej umieszczono bramę wjazdową ozdobioną portalem. Budynek pałacowy stał na wzniesieniu, kilka metrów powyżej dziedzińca zewnętrznego. Narożne baszty podwyższono, aby górowały nad bryłą zamku. Przy wieży czworobocznej stanęła kaplica zamkowa zwieńczona kopułą. Obok bramy zbudowano nową wieżę na planie prostokąta. Natomiast od strony południowo-wschodniej powstał niski budynek kuchenny. Całość została otoczona fortyfikacjami bastionowymi w kształcie pięcioboku (bok o dł. 98 m). Rezydencję otaczał obszerny park ze zwierzyńcem i ogrody. Przebudowany obiekt reprezentował nowoczesną magnacką twierdzę typu „palazzo in fortezza”

[madohora]

[madohora]

Poprzednim właścicielem tego budynku był książę Jerzy Marcin Lubomirski (1738-1811), zasłużony szczególnie dla polskiego teatru. Finansował wystawianie sztuk rodzimych oraz europejskich, organizował liczne koncerty, bale, spotkania. Urządzane przez niego uroczystości były miejscem spotkań artystów oraz arystokracji z całej Europy, zaś w pamięci mieszkańców stolicy zapisał się jako organizator publicznych przyjęć połączonych z pokazami fajerwerków – Fokshali.

[madohora]

Izabela Lubomirska (1736-1816), księżna Marszałkowa przebudowała zamek w Łańcucie, zgromadziła kolekcje sztuki i biblioteki, zawierające setki dzieł z całej Europy i świata. Była aktywna politycznie, w swojej posiadłości w Łańcucie chroniła część dworu francuskiego w okresie rewolucji. Rozbudowywała rezydencje, stosując w nich często najnowsze rozwiązania architektoniczne. Zbudowała pałac w swoich dobrach na Mokotowie. Nadała nazwę tej dzielnicy Warszawy, określając swoją posiadłość Mon Coteau (Moje Wzgórze). Była miłośniczką teatru, położyła kamień węgielny pod budowę Teatru Narodowego w Warszawie. Utrzymywała szereg prywatnych scen w swoich pałacach. Pojęcie teatru w dziejach miało o wiele szersze znaczenie niż obecnie. Obejmowało nie tylko przedstawienia teatralne, ale również operę, kabaret czy przedstawieniami ekwilibrystyczne. Było medium, które silnie oddziaływało na zmysły widzów. Dla niej księżnej Izabeli Franciszek Karpiński napisał „Pieśń o Narodzeniu Pańskim”, znaną pod tytułem „Bóg się rodzi”. Na cześć jej córki Cyprian Kamil Norwid napisał panegiryk. Z rezydencji w Łańcucie wyruszył Tadeusz Kościuszko, który udał się do Krakowa i stamtąd rozpoczął powstanie w całym kraju.

[madohora]

Książę Marceli Lubomirski przez wiele lat wspierał twórczość Cypriana Kamila Norwida. Został uwieczniony przez poetę w lekturze „Białe kwiaty”. Książę Józef Lubomirski (1751-1817) był propagatorem uprzemysłowienia kraju i reform, zdolnym dowódcą wojskowym, kawalerem Orderów Orła Białego (najwyższego odznaczenia państwowego) i Świętego Stanisława. Popierał Konstytucję 3 Maja.

[madohora]

Po 1795 roku książęta Lubomirscy angażowali się w działania konspiracyjne i powstańcze, chociaż tracili za to kolejne dobra. Książę Jerzy Roman Lubomirski (1799-1865), właściciel Rozwadowa, wspierał powstania listopadowe i styczniowe, a na terenie swoich dóbr organizował szpitale dla rannych. Po upadku pierwszego z nich jego pałac stał się miejscem tajnych spotkań polskich patriotów, wraz z bratem wspomagał bowiem działania partyzanckie bohatera „Nocy Listopadowej”, płk. Józefa Zaliwskiego, podczas jego nieudanej próby wzniecenia kolejnego powstania (1833). Wykazywał również aktywność na polu społecznym i naukowym. Utrzymywał szkołę trywialną i przytułek dla ubogich (zgodnie z zapisem jego dziada, Jerzego Ignacego, fundatora licznych tego typu przybytków w podkarpackich włościach). Utworzył też dwie fundacje naukowe. Pierwsza zajmowała się zakupem przyrządów do badań, druga – nagradzała polskich autorów wybitnych prac naukowych.

[madohora]

W roku 1809 podczas wojny polsko-austriackiej prowadząc szturm na Sandomierz ginie 17 letni książę Marceli Lubomirski

[madohora]

Książę Aleksander Lubomirski (1802-1893) ufundował zakłady dla biednych chłopców w centrum Krakowa (dzisiejsza siedziba Uniwersytetu Ekonomicznego) i dziewcząt w Łagiewnikach (dzisiejsze sanktuarium, cenione przez Jana Pawła II, gdzie objawień doznała święta siostra Faustyna). W zakładach tych przygotowywano ubogą młodzież do dorosłego życia. Za darmo uczono praktycznych zawodów, które mogły być podstawą zatrudnienia w przyszłości.

[madohora]

Władysław Emanuel Lubomirski wspierał Gabinet Zoologiczny Uniwersytetu Warszawskiego. Książę inwestował w zakup pomocy naukowych, finansował wyjazdy pracowników uczelni, przekazał swoje kolekcje muszli. Sam zajmował się głównie florystyką, badał zachowanie roślin w zmienionych warunkach klimatycznych. Z jego zbiorów do dziś korzysta Muzeum Zoologiczne Instytutu Zoologii PAN.

[madohora]

Książę Stanisław Sebastian Lubomirski (1875-1932) w 1910 założył Warszawskie Towarzystwo Lotnicze Awiata. Z jego inicjatywy powstała na ziemiach polskich pierwsza cywilna szkoła pilotów i fabryka samolotów. Pierwsze lotnisko Aviaty mieściło się na Polu Mokotowskim, na terenie zajmowanym również przez wojsko carskie. Zgodę na jego używanie uzyskał Książę bezpośrednio od urzędników carskich.

[madohora]

Stefan Lubomirski (1862-1941) był inicjatorem utworzenia Polskiego Komitetu Igrzysk Olimpijskich (późniejszy Polski Komitet Olimpijski) i członkiem Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego. Był pierwszym prezesem PKOl. Kolejnym prezesem był jego kuzyn Kazimierz Lubomirski. Pasją księcia Stefana była także hodowla koni wyścigowych. W folwarku Widzów koło Częstochowy utworzył z braćmi najnowocześniejszą stadninę w Polsce.

[madohora]

Stefan Lubomirski był właścicielem spółki Warszawskie Koleje Dojazdowe, która stworzyła koleje wąskotorowe: osobowe i towarowe – grójecką, jabłonkowską i wilanowską. Koleje stanowiły jedyny nowoczesny środek transportu, jaki umożliwiał dotarcie mieszkańcom stolicy do fabryk położonych pod miastem i mieszkańcom terenów podmiejskich do stolicy. Linie budowane przez Lubomirskiego działały również w czasie II wojny światowej dowożąc zaopatrzenie do kontrolowanego przez władze okupacyjne miasta oraz pracowników do warszawskich biur i fabryk.

[madohora]

Stefan Lubomirski (1898-1948) w czasie okupacji był członkiem Związku Zachodniego. Znalazł się na liście do rozstrzelania, jednak zbiegł do Krakowa, gdzie się ukrywał. Za prowadzenie tajnej składnicy leków dla Armii Krajowej został aresztowany i przetrzymywany w więzieniu na Montelupich. Cudem uniknął rozstrzelania. Kiedy okupanci odkryli składnicę leków, wyznaczyli datę transportu całej rodziny, która miała trafić do obozu w Oświęcimiu.

[madohora]

Hieronim Lubomirski w wieku 17 lat został zamordowany na Pawiaku po akcji odbicia Jana Bytnara, pseudonim „Rudy”. Akcja odbyła się 26 marca 1943 r. Zorganizowana została przez specjalny Oddział Grup Szturmowych Szarych Szeregów i rozpoczęła współpracę Szarych Szeregów z Armią Krajową w zakresie odbijania więźniów i karania okupacyjnych władz więzienia.

[madohora]

Charytatywne tradycje rodu kontynuują jego członkowie tworzący Fundację Książąt Lubomirskich. Organizacja wspiera rozwój polskiej sztuki, nauki, rozwija projekty medyczne i edukacyjne. Zakres działalności organizacji to wspierania ekologicznego budownictwa, fundowanie stypendiów dla studentów, zakup sprzętu komputerowego i medycznego, wspieranie odbudowy szczególnie cennych zabytków. Prezesem Fundacji jest Jan Lubomirski-Lanckoroński.

[madohora]

W polu czerwonym krzywaśń srebrna. Klejnot: Lwia głowa na wprost, między dwoma rogami myśliwskimi z dzwonkami sokolimi złotymi.

[madohora]

Najwcześniejsze źródło heraldyczne wymieniające herb to datowane na lata 1464–1480 Insignia seu clenodia Regis et Regni Poloniae polskiego historyka Jana Długosza, który uznaje go za rdzennie polski. Zapisuje on informacje o herbie wśród 71 najstarszych polskich herbów szlacheckich we fragmencie: "Druszyna a domo Srzenyawa absque cruce in campo rubeo defert Genus Polonicum in effusionem pronum sanguinis, beati Stanislai reum."

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

WNĘTRZE ZAMKU W NOWYM WIŚNICZU

[madohora]

[madohora]

Monument swoim kształtem nawiązuje do tęczy, na łuku z brązu o rozpiętości 7,2 m umieszczony został napis: „Tym, którym Bóg, Honor i Ojczyzna ważniejsze były niż życie”. Tęcze przebija ponad 7 m długości miecz, na głowni, którego umieszczone zostały godła Polski i herb miasta Nowy Wiśnicz. Za tęczą umieszczone zostało sześć tablic, poświęconych m.in. uczestnikom powstań 1830 i 1863 roku, żołnierzom I wojny światowej, legionistom, ludności polskiej i żydowskiej – więźniom obozów koncentracyjnych.

[madohora]

[bobik-jedyn]

Tutaj w internacie "plastyka" spaliśmy...

Skromnie, ale więcej nie trzeba nam było wtedy...🙃

[madohora]

[madohora]

Dom, w którym w XVII wieku mieszkał nadworny architekt Stanisława Lubomirskiego Maciej Trapola znajduje się na wschodniej pierzei wiśnickiego rynku. Bardzo zniszczony budynek w 1998 roku poddany został gruntownemu remontowi. Wtedy też na frontowej ścianie budynku umieszczona została pamiątkowa tablica wykonana przez prof. Czesława Dźwigaja.

[madohora]

Uroczystość odsłonięcia tablicy odbyła się 22 września 1985 roku. Odsłonięcia dokonał jeden z najstarszych mieszkańców Wiśnicza, Jacenty Chodur. Tego dnia, do Wiśnicza przybył wieloletni przyjaciel Jana Brzękowskiego docent Jan Korpała, który w czasie spotkania przypomniał twórczość poety.

[madohora]

Pamiątkowa tablica autorstwa prof. Czesława Dźwigaja, z popiersiem Stanisława Klimowskiego pierwotnie znajdowała się na frontowej ścianie budynku rodzinnego artysty w centrum Nowego Wiśnicza. Wmurowana była 17 lipca 1992 roku. Obecnie znajduje się w Muzeum Ziemi Wiśnickiej.

[madohora]

Figura Matki Bożej Apokaliptycznej

Dzieło Czesława Dźwigaja – figura Matki Bożej Apokaliptycznej znajduje się na lekkim wzniesieniu po lewej stronie placu przy kościele w Nowym Wiśniczu.
Stojąca na półksiężycu postać Matki Bożej z rozłożonymi rękami, w aureoli z 12 gwiazd umieszczona została na postumencie z piaskowca z napisem:

„Matko Kościoła ocal Miłość, Pokój, Życie”

[madohora]

Z inicjatywy i staraniem Ochotniczej Straży Pożarnej w Nowym Wiśniczu figura została odnowiona i zakonserwowana. Otoczona jest ozdobnym łańcuchem z brązu, zawieszonym na kamiennych słupkach. Po obu stronach figury umieszczone zostały dwie płaskorzeźby z brązu przedstawiające drewniane domy Wiśnicza sprzed tragicznego pożaru w 1863 roku. Płaskorzeźby te wzorowane są na szkicach Jana Matejki a wykonał je wraz ze słupkami i ofiarował prof. Czesław Dźwigaj.

[madohora]

Pomnik ufundowany przez parafian w 75 rocznicę urodzin Ojca Świętego odsłonięty został 15 października 1995 roku.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Jeden znajdował się na wzgórzu pomiędzy zamkiem a dawnym klasztorem w linii prostej między dziedzińcem zamku i kościoła klasztornego. Miejsce jego lokacji znaczy dzisiaj „latarnia umarłych” – ceglany ośmiokątny cokół o wysokości ponad 2 m zwieńczony u góry kamiennym gzymsem, na którym znajduje się kapliczka z figurą Matki Bożej. Kapliczka występuje już na sztychu Pufendorfa z roku 1655 i jest oznaczona jako „statua”. Występuje także na mapie austriackiej z roku 1847. Według ustnych przekazów postawiona została na cmentarzu cholerycznym, na którym chowano poza murami zamku zmarłych na zarazę. Jednak fakt istnienia jej na mapie już w 1655 roku sugeruje, że cmentarz pochodził z okresu wcześniejszego. W trakcie poszukiwań natrafiono na dawną pocztówkę z roku 1900, na której kapliczka jest widoczna. Kapliczka swoim wyglądem nawiązuje do średniowiecznego motywu budowy kapliczek tzw. „latami umarłych”. Były to kapliczki budowane na słupach, nie różniące się od dawnych cylindrycznych lub wielobocznych słupów wyciosanych z kamienia, u których szczytu wykuty był na przestrzał otwór na latarnię. Latarnię taką stawiano dawniej na cmentarzach lub drogach rozstajnych, aby światłem swym rozpraszały ciemności i ich płomyk wskazywał duszom przystań wśród mroków. Światła palono w Adwencie, w wigilię Sylwestra, w Wielkanoc i Dzień Zaduszny. W późniejszym czasie w miejscu na latarnię zaczęto wstawiać świątki. Według przekazu mieszkańców Wiśnicza, we wnętrzu wiśnickiej „latami umarłych” stała figura Matki Bożej. Staraniem Towarzystwa Miłośników Wiśnicza kapliczka została odnowiona.

[madohora]

[madohora]

Cmentarz założono na wzgórzu, w południowej części miasteczka. Najstarsza informacja o wiśnickim cmentarzu żydowskim pochodzi z 14 czerwca 1641 roku. Cmentarz często wymieniany jest także w dokumentach z XVII i XVIII wieku, jako punkt orientacyjny, ułatwiający lokalizację domów oraz placów w transakcjach kupna i sprzedaży. Siedemnastowieczne pochodzenie cmentarza potwierdzają daty z najstarszych zachowanych macew. Przez przeszło trzysta lat był on miejscem pochówku Żydów z Wiśnicza oraz innych, nawet bardzo odległych miejscowości.

[madohora]

Wykonawcami nagrobków byli okoliczni kamieniarze. Przy północnej granicy cmentarza miał swoją pracownię Żyd – kamieniarz, znany wśród Polaków jako Lejbuś. Zlecenia, wymagające pewnego artyzmu, podejmowali natomiast bracia Stanisław i Alojzy Wójcikowie, prowadzący mały zakład kamieniarski w Olchawie.

[madohora]

Jednak nie wszystkie groby na cmentarzu wiśnickim oznaczono kamiennymi stelami. Nie położono ich na mogile grupy Żydów, którzy po wielodniowym ukrywaniu się zostali rozstrzelani przez Niemców w 1942 roku. Był to ostatni pochówek w wiśnickim „domu życia”. Latem 1942 roku żydowska ludność Wiśnicza została poddana akcji eksterminacyjnej. Po usunięciu Żydów Niemcy spalili ich mienie zgromadzone przed synagogą, a mieszkańcy Wiśnicza pod nadzorem okupantów przystąpili do rozbiórki obu bóżnic.

[madohora]

[madohora]

Położony na wzgórzu, z którego roztacza się rozległy widok na dolinę, w której leży miasteczko, na zamek i wzgórze klasztorne. Nie wiemy, kto był pomysłodawcą jego położenia, nie jest ono jednak przypadkowe, cmentarz jest przecież przedłużeniem włoskich ogrodów założonych kiedyś na stoku opadającym w kierunku zamku.

[madohora]

[madohora]

Nowy Wiśnicz uzyskał lokację miejską w 1616 roku, zdegradowany w 1934 roku, ponowne nadanie praw miejskich w 1995 roku. W latach 1976–1982 miejscowość była siedzibą gminy Nowy Wiśnicz-Lipnica. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. tarnowskiego.

[madohora]

W maju 2020 roku za pomnik historii uznany został zespół architektoniczno-krajobrazowy położony na obszarze Nowego Wiśnicza, Starego Wiśnicza i Leksandrowej z zabytkowym ratuszem i kościołem pw. Wniebowzięcia NMP, zamkiem i dawnym klasztorem oo. Karmelitów Bosych, w którym obecnie mieści się Zakład Karny Nowy Wiśnicz.

[madohora]

Obiekty wpisane do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego:
układ urbanistyczny,

[madohora]

kapliczka przydrożna św. Jana Nepomucena, drewniana, przy drodze do zamku z 2 poł. XVIII wieku.,

[madohora]

cmentarz żydowski,

[madohora]

[madohora]

[madohora]

PORTAL DRZWIOWY DAWNIEJ*****PORTAL DRZWIOWY OBECNIE

[madohora]

MAKIETY ZAMKU

[madohora]

[madohora]

Średniowieczne narzędzia tortur”

Od 8 grudnia wyjątkowa wystawa Włoskiego Stowarzyszenia Historycznego na Zamku w Wiśniczu

„Średniowieczne narzędzia tortur”

Kolekcja która będzie prezentowana na wiśnickim zamku jest owocem wieloletnich poszukiwań oraz działań kolekcjonerskich Włoskiego Stowarzyszenia Historycznego z Verony – Associazione Ricercatori Storici. Przedstawia metody stosowane w świetle prawa w procesach karnych w czasach gdy obowiązywała zasada: Confessio est Regina probationem ”przyznanie się jest królową dowodów”. Zachęca do refleksji i uświadomienia różnicy skuteczności kar na honorze istniejących wszak do dzisiaj (wzmianka prasowa, wykluczenia honorowe itp.), przedstawia „fenomen czarownicy”. Wystawa zawierająca ponad 50 eksponatów z ilustracjami, rycinami oraz bogatymi opisami, posiada duży walor poznawczy i pociąga do spojrzenia na ludzką naturę.

Należy podkreślić, iż obiekty oryginalne w zasadzie nie zachowały się. W niektórych muzeach w Europie odnaleźć można jedynie miecze katowskie, kajdany, pręgierze oraz nieliczne obiekty o niepewnym pochodzeniu. Obiekty są rekonstrukcją sprzętów, które można podzielić na kilka grup – do stosowania kar na honorze, do zadawania bólu i do egzekucji czyli jak mówiono wykonywania kary głównej. Narzędzia tortur były wykorzystywane przez katów specjalnie szkolonych do ich jak najbardziej efektywnego użycia.

Na wiśnickim zamku zobaczyć można najczęściej używane narzędzia wraz z ich opisami – łoże Madejowe, żelazną dziewice, kołyskę Judasza, bociana, wahadło, kozioł czarownic, gruszkę. Zwiedzający dowiedzieć się mogą na czym polegało ważenie czarownicy czy tortura wody.

Należy dodać, że tzw. „Czarna księga złoczyńców wiśnickich”, dokument historyczny, wymienia dwa miejsca w których w mieście były sale tortur – są to kazamaty wiśnickiego zamku i podziemia miejskiego ratusza. I właśnie do zamkowych kazamatów zapraszamy na tą wyjątkową wystawę.

[madohora]

[madohora]

Nowy Wiśnicz – miasto w woj. małopolskim, w powiecie bocheńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Nowy Wiśnicz. Położone jest na Pogórzu Wiśnickim przy drodze wojewódzkiej nr 965 z Bochni do Limanowej, w odległości 8 km od Bochni.

[madohora]

W maju 2020 roku za pomnik historii uznany został zespół architektoniczno-krajobrazowy położony na obszarze Nowego Wiśnicza, Starego Wiśnicza i Leksandrowej z zabytkowym ratuszem i kościołem pw. Wniebowzięcia NMP, zamkiem i dawnym klasztorem oo. Karmelitów Bosych, w którym obecnie mieści się Zakład Karny Nowy Wiśnicz.

[madohora]

Pod koniec 1939 roku Niemcy urządzili w dawnym polskim więzieniu karnym w Nowym Wiśniczu pod Bochnią przejściowy obóz filtracyjny, skąd kierowali osadzonych do obozów koncentracyjnych. Załogę stanowiło kilkunastu Niemców, którzy stale mieszkali na terenie więzienia. Pozostawiono także kilkudziesięciu polskich strażników z okolicznych wsi. Dzięki nim Armia Krajowa miała w więzieniu swoich informatorów i przed rozpoczęciem akcji posiadała dokładne plany obiektu, rozkład straży, grafiki służby, rozlokowanie więźniów w celach, a nawet kopie akt personalnych osadzonych

[madohora]

Przed rozpoczęciem akcji wyznaczony oddział sabotażowy przeciął kable telefoniczne uniemożliwiając wezwanie pomocy. Początkowo planowano rozpoczęcie akcji na godzinę 23.00, ale doszło do godzinnego opóźnienia. Dopiero o 24.00 akowcy stanęli pod główną bramą przebrani w mundury straży więziennej. Bezpośrednio pod bramę wysłano jednego żołnierza, który zmylił strażnika niemieckiego i wykorzystując jego dezorientację sforsował bramę, dzięki czemu partyzanci wtargnęli na wartownię. Tam rozbrojono zaskoczoną załogę: oficera oraz 9 wartowników. Opanowanie budynku odbyło się bez jednego wystrzału. Żołnierze AK związali strażników kładąc ich na podłodze.

[madohora]

Oddział dywersyjny I batalionu 12. pułku piechoty AK w akcji bojowej „Wiśnicz”:

dowódca: ppor. Józef Wieciech „Tamarow”, „Boruta” – dowódca I batalionu,zastępca dowódcy: por. Jan Szymański „Kresowy”, „Twardowski” – dowódca 2. kompanii, grupa szturmowa: sierż. Adolf Roman „Kosa” – dowódca 1. kompanii, por. Józef Kaczmarczyk „Turoń” – zastępca komendanta Obwodu „Wieloryb”, pchor. Eugeniusz Kowal „Efka” – adiutant dowódcy batalionu, kpr. Zbigniew Wyrzykowski „Maryśka” – szef 2. kompanii, grupa II rzutu: pchor. Edward Wieciech „Harnaś” – dowódca, kpr. Mieczysław Gos „Kukułka”, sier. Stanisław Żaczek „Łuszczyna”, podchorążowie: Szymon Skórka „Mars”, Szymon Gnoiński „Rabin”, Tadeusz Golemiec „Rydwan”, Aleksander Plewa „Cholewa”, Tadeusz Budacz „Tygrys”, Mieczysław Dychus „Brzoza”,
posterunek stały nr l: podchorążowie Wojciech Piotrowski „Paź”, Szymon Sufczyński „Tłok”,posterunek stały nr 2: podchorążowie Franciszek Wojciechowski „Orzeł”, Tadeusz Plewa „Nóż”, patrol zewnętrzny: plul. pchor. Stefan Mączka – dowódca, kpr. Antoni Kociołek „Krypeć”, Roman Stokłosa, Jerzy Cieczko „Skaut”, Szymon Plewa „Puchacz”, ubezpieczenie bramy: dowódca plut. pchor. Leon Szczerkowski „Lew” (dowódca I plu tonu 2. kompanii), zastępca – kpr. Ludwik Maciejewski „Zielony”, szeregowi Franciszek Michałek „Raj”, Władysław Łyszczarz „Cilcwa”, Ignacy Kanownik „Skórka”, Franciszek Wieciech „Bocian”, Andrzej Brzustek „Sak”, Stanisław Włodarczyk „Torka” oraz dwaj nieznani, łącznicy: pchor. Julian Wieciech „Skrzat”, pchor. Stefan Radzięta „Wicher”, odpowiedzialni za zerwanie połączenia telefonicznego: ppor. Andrzej Możdżeń „Sybirak” (dowódca I kompanii), plut. Aleksander Szafrański „Wróbel” oraz 7 innych żołnierzy 1. kompanii, których nazwisk oraz pseudonimów nie udało się ustalić

[madohora]

[madohora]

Głównym miejscem przyciągającym uwagę turystów w Nowym Wiśniczu jest niewątpliwie zamek Kmitów i Lubomirskich, jedno z najcenniejszych w Polsce dzieł wczesnobarokowej architektury rezydencjonalno – obronnej.

[madohora]

Wystrój wnętrz obejmuje barokowe portale, obramowania okienne, dekoracje stiukowe, polichromie. Pałac otoczony jest fortyfikacjami bastionowymi o 5-bocznym narysie, z początków XVII w., mieszczącymi w kurtynie wschodniej wczesnobarokową bramę wjazdową.

[madohora]

[madohora]

Fundator bogato wyposażył kościół w srebra, szaty liturgiczne i złote naczynia z kamieniami szlachetnymi. Uposażył fundację w dobra ziemskie i dekrety o nienaruszalności dóbr stałych i ruchomych z dnia 10 maja 1647 roku.
1 września 1655 roku Szwedzi zajęli zamek i klasztor, by w rok później przy opuszczaniu Wiśnicza podpalić kościół.

[madohora]

W okolicy zamku i klasztoru usytuowany jest drewniany dworek „Koryznówka”, w którym mieści się Muzeum Pamiątek po Janie Matejce. To miejsce, gdzie czas w symbiozie z naturą zatrzymał się w cichej zadumie. Wokół rozchodzi się przyjemny, charakterystyczny zapach impregnowanego drewna pomieszany z wonią okalającej dom roślinności.

[madohora]

W 1985 r. na mocy porozumienia z Wydziałem Kultury UW w Tarnowie „Koryznówka” stała się oddziałem Muzeum Okręgowego. Jej kierownikiem jest Maria Serafińska-Domańska. „Koryznówka” jest jednym z zabytków na II trasie (Region Nadwiślański) Szlaku Architektury Drewnianej.

[madohora]

Po gruntownym remoncie budynku, 15 sierpnia 2002 r. utworzone zostało w nim muzeum miejskie, którego celem jest gromadzenie i dokumentowanie pamiątek z historii ziemi wiśnickiej. Muzeum posiada kolekcję dzieł wiśnickich malarzy: Stanisława Klimowskiego, ks. Stanisława Nowaka, ludowego malarza Mariana Rojka. Jedna z sal w całości poświęcona jest twórczości malarskiej Jana Stasiniewicza, który ponad 20 lat przebywał na terenie ziemi wiśnickiej w starowiśnickich Zagrodach. W dwóch salach prezentowane są projekty pomników wiśniczanina prof. Czesława Dźwigaja, realizowanych w różnych miastach Polski, Stanach Zjednoczonych, oraz w wielu innych miejscach świata. Profesor przedstawia również w muzeum swój bogaty dorobek medalierski, rzeźby o tematyce innej niż religijna, projekty ołtarzy, witraży oraz szkice i rysunki. W 2006 roku ofiarował on także muzeum wiśnickiemu rysunki i szkice Nikifora. W środkowej części budynku gromadzone są regionalia, pamiątki z okresu II wojny światowej, medale, książki i stare dokumenty. Można zobaczyć fotografie Wiśnicza z początku wieku, oryginalne kajdany z wiśnickiego więzienia, a także podziwiać unikalną architekturę wnętrza dawnego szpitala. Jednym z cenniejszych eksponatów muzeum jest odnalezione 10 kwietnia 2006 r. na stadionie sportowym w Nowym Wiśniczu XVII-wieczne mosiężne działo armatnie będące niegdyś własnością Stanisława Lubomirskiego. Wiśnicka armata jest jedną z czterech należących do tego rodu, pozostałe 3 znajdują się obecnie na Wawelu, ale ta znaleziona w Wiśniczu jest najstarsza. Obok Muzeum Ziemi Wiśnickiej stoi pomnik Juliusz Kossaka, urodzonego i ochrzczonego w Nowym Wiśniczu.W muzeum organizowane są tematyczne czasowe wystawy oraz okazjonalne odczyty i referaty.

[madohora]

Początek historii parafii w Nowym Wiśniczu związany jest z rodem Lubomirskich. To Stanisław Lubomirski, założyciel miasta, ufundował wiśnicką świątynię. Parafia w Nowym Wiśniczu została wydzielona przez biskupa Marcina Szyszkowskiego 6 maja 1620 roku z parafii w Starym Wiśniczu. Kościół pw. Wniebowzięcia NMP konsekrował 11 sierpnia 1647 r. ks. bp Wojciech Lipnicki.

[madohora]

Wnętrze kościoła sklepione jest kolebkowo. W bogato złoconym ołtarzu głównym znajduje się obraz przedstawiający Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny. Lewy ołtarz boczny został poświęcony Najświętszej Maryi Pannie, a prawy — Sercu Pana Jezusa. Prezbiterium od nawy dzieli tęcza z Krzyżem podtrzymywanym przez putta. Organy i chór muzyczny na szerokiej arkadzie z wysuniętymi skrzydłami połączony jest z konfesjonałami.
Wyposażenie kościoła – ołtarz główny, ołtarze boczne, sedillia w prezbiterium oraz Ukrzyżowanie w tęczy pochodzą z trzeciego ćwierćwiecza XVII w. Kościół rozbudowano w XVIII w. W 1863 r. spłonęły dachy świątyni, w 1867 r. kościół odnowiono. Na uwagę zasługują także: częściowo drewniana, a częściowo mosiężna chrzcielnica z XVII w., zgodnie z nowymi przepisami liturgicznymi przeniesiona spod chóru obok prezbiterium, XVII-wieczne tabernakulum, witraże zaprojektowane przez Zygmunta Glogera a w 2005 roku uzupełnione w pozostałych oknach przez prof. Czesława Dźwigają, marmurowe epitafia: księdza Adama Sztametha z Nadrenii zm. 1679 r. Jana Knorowicza zm. 1710 r. oraz wykonane w brązie przez prof. Czesława Dźwigaja: ks. Józefa Białki, ks. Mariana Janiszewskiego. Również dziełem profesora jest wykonana z brązu, bogato rzeźbiona podstawa pod paschał. Na uwagę zasługują również obrazy: Ścięcie św. Jana Chrzciciela z XVII w., św. Józef w bocznym ołtarzu z XVII w., obraz pochodzący ze zniszczonego kościoła karmelitów bosych, św. Sebastian z XVII w. oraz stacje drogi krzyżowej.
W 1962 r. A. Marczyński wykonał polichromię wnętrza. W latach 70-tych XX wieku przeprowadzono konserwację wyposażenia kościoła pod kierunkiem Stanisława Stelmacha. W ostatnich latach w Kościele p.w. Wniebowzięcia NMP przeprowadzono pełen zakres prac konserwatorskich o charakterze zarówno technicznym jak i estetyczno – plastycznym.
W bocznej kaplicy Miłosierdzia Bożego umieszczona jest Pieta, obraz namalowany w roku 1925 przez Stanisława Klimowskiego. Własnością parafii w Nowym Wiśniczu jest również obraz Wskrzeszenie Łazarza, namalowany w 1867 r. przez Jana Matejkę.
Obok kościoła znajduje się zabytkowa plebania fundacji Lubomirskich z XVII w., z wieżą, która niegdyś pełniła funkcję dzwonnicy. Dzisiaj trzy dzwony ufundowane w 1957 r. rozbrzmiewają z dzwonnicy znajdującej się w kamiennym murze od strony zachodniej. Plac kościelny wraz z plebanią otoczony jest murem z dwoma kruchtami i wspomnianą wcześniej kamienną dzwonnicą.
Na placu kościelnym stoi pomnik Jana Pawła II ufundowany przez parafian w 75 rocznicę urodzin Ojca Świętego i figura Matki Bożej Apokaliptycznej. Oba monumenty są autorstwa prof. Czesława Dźwigaja. Na zachód od kościoła znajduje się pomnik Chrystusa Króla, ufundowany na Rok Jubileuszowy 2000, również autorstwa prof. Dźwigaja

[madohora]

Studnia miejska na rynku w Wiśniczu pamięta z pewnością czasy lokacji miasta. Zapewnienie wody dla celów socjalno-bytowych a także przeciwpożarowych było jednym z warunków, lokacyjnych. Wiśnicz spełnił je i studnia ta przez wiele lat była głównym miejscem poboru wody.

[madohora]

Ratusz ufundowany przez Stanisława Lubomirskiego, wybudowany został w latach 1616-1620. Pierwotnie był budynkiem parterowym z galerią oraz dachem w kształcie barokowej cebuli. Po pożarze w roku 1863 zostało dobudowane piętro oraz zmieniony kształt wieży. Obecnie jest ona kwadratowa o trzech kondygnacjach, mieści w sobie klatkę schodową oraz dojście do galerii.

[madohora]

[madohora]

Wiśnicko – Lipnicki Park Krajobrazowy utworzony w oparciu o rozporządzenie Wojewody Tarnowskiego z 1997 roku leży na terenie Województwa Małopolskiego, obejmuje głównie fragment Pogórza Wiśnickiego. Powierzchnia Parku wynosi 14 311 ha, położony jest on na terenie dwóch gmin Nowy Wiśnicz i Lipnica Murowana. Wraz z Ciężkowicko-Rożnowskim Parkiem Krajobrazowym i Parkiem Krajobrazowym Pasma Brzanki tworzy Zespołu Parków Krajobrazowych Podgórza w Tarnowie.

[madohora]

Park Krajobrazowy obfituje w ciekawe formy przyrody. Jedną z takich form jest Kamień Grzyb – skała zbudowana z piaskowca istebniańskiego kształtem przypominająca grzyba. Jest on wraz z otaczającym drzewostanem objęty ochroną. Wg legendy diabeł chciał przeszkodzić rozmodlonym zakonnikom rzucając na zakon kamień, ale pianie koguta uniemożliwiło mu ten zamiar. W miejscu gdzie spadł kamień powstał Kamień Grzyb. Można tam trafić wędrując oznaczonym w czerwcu 1960 roku niebieskim szlakiem turystycznym prowadzącym z Bochni do Rajbrotu przez Nowy Wiśnicz.

[madohora]

[madohora]

*

[madohora]

[madohora]

Mimo że zamek był doszczętnie zniszczony, obecnie jest w bardzo dobrym stanie. W jego wnętrzu wystawione są fotografie obrazujące wygląd zamku sprzed lat, oprócz tego w jego salach znajdują się XIX- i XX-wieczne meble, makiety różnych zamków oraz prace plastyczne uczniów nowowiśnickiego Liceum Sztuk Plastycznych. Do zwiedzania udostępniona jest również ogromna sala balowa, sala plafonowa z pozłacanym sufitem, sala akustyczna wykorzystywana kiedyś jako miejsce spowiedzi, kaplica zamkowa oraz krypta z ekspozycją sześciu sarkofagów (w tym Stanisława Lubomirskiego).

[madohora]

[madohora]

Legenda o „lotnikach”. Jest to najbardziej znana legenda związana z powstaniem zamku. Opowiada o zatrudnionych przy budowie fortecy jeńcach tureckich albo tatarskich, którzy zostali wzięci do niewoli podczas bitwy pod Chocimiem. Mieli oni próbować ucieczki przy pomocy skonstruowanych przez siebie skrzydeł, startując z góry zamkowej. Owi „lotnicy” nie zalecieli jednak daleko, a miejsca ich upadku zaznaczono kolumnami. Pierwsza kolumna znajduje się w Wiśniczu przy Liceum Technik Plastycznych i pochodzi z roku 1646. Druga kolumna z 1654 roku stoi w Kopalinach obok drogi. Trzecia kolumna ustawiona została w Bochni na Karosku i pochodzi z roku 1762. Czwarta kolumna, pochodząca z 1747 roku, została wzniesiona we wsi Łomna przy drodze do Lipnicy Murowanej. Jest na niej wyryty następujący napis: Przechodzący cłeku hac via dic Ave Maria.

[madohora]

[madohora]

Według Herbarza Polski Adama Bonieckiego, ojcem Jana Kmity był Jasiek Kmita z Wiśnicza, a wsią gniazdową rodu były Damienice w powiecie proszowickim pod Koniuszą. (W wielu publikacjach Jaśkiem określany jest również Jan Kmita).

[madohora]

Lubomirscy – ród książęcy herbu Szreniawa bez Krzyża wywodzący się jakoby, wedle legend rodowych, ze Szreniawitów lub Drużynnitów, żyjących w zakolach rzeki Szreniawy koło Proszowic w czasach Mieszka I. Twórcą potęgi rodu trwającej od lat 80. XVI wieku był żupnik krakowski i senator Sebastian Lubomirski.

[madohora]

Autorem drugiej teorii pochodzenia rodziny jest mediewista Władysław Semkowicz. W artykule „Drużyna i Śreniawa. Studyum heraldyczne” (wyd. 1900) pisał, że rodzina zamieszkiwała nad brzegami rzeki Szreniawy w powiecie szczyrzyckim, czyli na terenie ograniczonym strumieniami: Rabą, Stradomką z Trzciańskim Potokiem, Łososiną i Krzyworzeką. Semkowicz opisuje, że tam znajdowało się pierwotne terytorium rodowe Drużynnitów (przodków Lubomirskich, Wieruskich, Rupniewskich i Lasockich). Zaś herb przedstawia nie zakola rzeki, ale „krzywaśń”, czyli zakrzywioną laskę – oznakę władzy świeckiej lub biskupiej (pastorał). Oznaczałoby to, że rodzina wiele wieków przed przyjęciem swojego nazwiska pełniła znaczące funkcje związane z władzą.

[madohora]

Dalsze dzieje rodu Szreniawitów lub Drużynnitów miałyby być związane ściśle z dworem władców piastowskich. Jeden z był ponoć kanonikiem na dworze wawelskim. Osoby posługujące się tym herbem należały jakoby do bliskiego otoczenia Bolesława Śmiałego – jego przybocznej drużyny, o czym wspomina kronikarz Jan Długosz w „Rocznikach, czyli Kronikach sławnego Królestwa Polskiego”. Najstarszy dokument dotyczący rzekomo Lubomirskich ma pochodzić z XI wieku. Jest to dział majątkowy oblatowany (wpisany do ksiąg) w 1682 roku w Krakowie. Oryginał nie dochował się do naszych czasów. Istnieje tylko wzmianka w Metryce Koronnej pod wskazanym rokiem[4]. Kolejni członkowie rodu obejmowali stanowiska biskupów, funkcje centralne na dworze władców piastowskich, rozbudowywali swoje posiadłości inwestując w dobra ziemskie, głównie na terenie Małopolski. Jakub Lubomirski w XIV wieku pełnił funkcję pisarza grodzkiego.

[madohora]

Za protoplastę rodziny Lubomirskich, która wyodrębniła się z rodziny Szreniawitów uważany jest Piotr (zm. 1480), dziedzic Lubomierza, miejscowości od której przyjął nazwisko. Podstawy ekonomiczne rodziny były budowane na eksploatacji żup solnych w województwie krakowskim. Szyby były dzierżawione od władców Polski. Lubomirscy zakładali też prywatne kopalnie w województwie małopolskim. Twórcą potęgi ekonomicznej był Sebastian (ok. 1546-1613), który w 1581 roku został żupnikiem krakowskim. Było to pierwsze stołeczne stanowisko pełnione przez przedstawiciela rodu. Sebastian przy jego objęciu korzystał z poparcia króla Stefana Batorego. Sebastian otrzymał od cesarza Rudolfa II tytuł hrabiego na Wiśniczu w 1595 roku, w 1591 wszedł do senatu jako kasztelan małogoski. Otworzył prywatny szyb solny „Kunegunda” w Sierczy, który był eksploatowany przez około 100 lat. Znaczenie ekonomiczne rodu podniosło także w 1613 roku wniesienie w wianie przez Zofię Ostrogską 18 miast, 313 wsi i 163 folwarków do majątku Stanisława Lubomirskiego (syna Sebastiana).
Pieniądze zdobyte na handlu solą umożliwiły Lubomirskim udzielanie pożyczek nawet najbogatszym osobom w państwie. To z kolei umożliwiło zakup nieruchomości lub ich przejmowanie od niewypłacalnych dłużników. Rodzina przez wiele pokoleń budowała swoją pozycję ekonomiczną, pomnażając posiadany przez wieki majątek.

[madohora]

Najdawniejsze wzmianki dotyczące Lubomierza – rodzinnej miejscowości – zostały utrwalone w 1398 roku. Rodzinne włości, poczynając od Gdowa i Szczyrzyca, które były w posiadaniu rodu już w XIII wieku, znacznie się rozrosły. W XVII i XVIII wieku obejmowały między innymi Lubomierz, Nowy Wiśnicz, Bochnię, Wieliczkę, Łańcut, Baranów Sandomierski, Puławy, Rzeszów, Równe, Tarnów, Jarosław, Przeworsk, Janowiec nad Wisłą. Do dziś zamek w Nowym Wiśniczu jest własnością Zjednoczenia Rodowego Lubomirskich Wiele posiadłości znajdowało się na terenie największych polskich miast: Warszawy (np. Mokotów, Ujazdów (Warszawa), Czerniaków), Krakowa (Wola Justowska, Kamienica Pod Baranami), Rzeszowa (zamek) Sandomierza, Lwowa. Prestiż podkreślało utrzymywanie rezydencji w Dreźnie, Wiedniu, Paryżu. Członkowie rodziny byli określani mianem „właścicieli brzegu Dniepru”, ponieważ wiele ich posiadłości było skupionych na terenie dzisiejszej Ukrainy i Słowacji. Lubomirscy mieli wpływy polityczne, wojskowe i ekonomiczne, które koncentrowały się w głównej mierze w województwie krakowskim, sandomierskim, stanisławowskim i ruskim, aby w późniejszym czasie objąć cały teren Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Taki stan posiadania utrzymali do upadku państwa polskiego, kiedy została pozbawiona wielu włości na skutek kar za działalność niepodległościową.

[madohora]

Lubomirscy inwestowali w nieruchomości, kupując duże kompleksy dóbr. Świadomie dążono do ich skupiania w jedną, obszerną całość. Ekspansja terytorialna rozpoczęła się na terytorium rodowym położonym na południe od Krakowa i kierowana była w kierunku wschodnim. Wspólne dobra osiągnęły największy rozmiar za czasów Stanisława (zm. 1649). Była to trzecia co do wielkości fortuna w Rzeczypospolitej, mniejsza jedynie od ordynacji ostrogskiej i dóbr Radziwiłłów. Kupowano nieruchomości na własność oraz dzierżawiono bogate królewszczyzny, takie jak starostwo spiskie, sandomierskie czy sądeckie. Dochody z ziem dzierżawionych od króla były porównywalne z tymi z prywatnych włości.

[madohora]

W swoich dobrach wprowadzali wiele udogodnień i nowych rozwiązań. Swoje gospodarstwa rolne przestawiali na produkcję przemysłową, budując cukrownie, gorzelnie, fabryki. Wprowadzali równouprawnienie poddanych zezwalając Żydom na kupowanie nieruchomości w miastach prywatnych, budowę domów, nadawali im uprawnienia sądownicze. Zakładali szkoły i szpitale dla ludności chłopskiej, które utrzymywali z prywatnych dochodów. W swoich posiadłościach często zatrudniali osoby z najniższego stanu, dbając o ich wykształcenie, oferując miejsce zamieszkania, ubiór oraz oczywiście pensję wypłacaną wówczas zwyczajowo dwa razy do roku. Za wierną służbę nadawali im znaczne dobra w dożywotnie lub dziedziczne posiadanie.

[madohora]

Ród, początkowo mało liczny, uległ znacznemu rozrodzeniu, co sprzyjało podziałom posiadanej fortuny, ale umożliwiało łatwiejszy start polityczny, dzięki poparciu licznych osób na sejmach, w senacie czy na królewskim dworze. Kolejni przedstawiciele rodziny mogli także liczyć na wsparcie swoich krewnych w działaniach politycznych czy sądowych.

[madohora]

Rodzina podzieliła się na pięć głównych linii rodowych – wiśnicką (od Aleksandra Michała (1614-1677), łańcucką (od Stanisława Herakliusza (1642-1702), przeworską (od Aleksandra Michała, zm. 1675), rzeszowską (od Hieronima Augustyna (ok. 1647-1706) i janowiecką (od Jerzego Dominika (1665-1727). Najbardziej rozrodzona była linia przeworska, która dzieliła się na trzy gałęzie – dubrowieńsko-kruszyńską, równieńsko-przeworską i dubieńską. Liczni przedstawiciele tej linii żyją do dziś.

[madohora]

Członkowie rodziny między innymi dzierżyli urzędy marszałków, starostów, wojewodów, hetmanów. Czterech książąt Lubomirskich piastowało godność marszałka wielkiego koronnego: Jerzy Sebastian, Józef Karol, Stanisław Herakliusz i Stanisław. Działali w polityce: przewodniczyli sejmom, tworzyli prywatne wojsko, pełnili funkcje królewskich posłów na dworach Europy. Mieli decydujący wpływ na wybór monarchów. Byli również obrońcami szlachty, która często powierzała im swój głos na sejmach i podczas wyborów królów. Jerzy Sebastian był marszałkiem wielkim i hetmanem polnym koronnym, a mimo to zdecydował się na poparcie postulatów szlachty skupionej w rokoszu.

[madohora]

W 1647 roku Lubomirscy w osobie Stanisława uzyskali od cesarza Ferdynanda III dziedziczny tytuł księcia Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Sami kandydowali do korony. Hetman wielki koronny Hieronim Augustyn był jednym z kandydatów do tronu polskiego po śmierci Jana III Sobieskiego. Teodor Konstanty (1683-1745), wojewoda krakowski starał się o koronę po śmierci Augusta II Mocnego. Stanisław Lubomirski wojewoda kijowski, marszałek trybunału radomskiego, kandydował do tronu w roku 1764. Książęta Lubomirscy kandydowali również do objęcia korony czeskiej i węgierskiej. Jerzy Ignacy Lubomirski (1687-1753) ubiegał się o tron Węgier. W latach 1917–1918 książę Zdzisław Lubomirski był członkiem Rady Regencyjne. Ród książąt Lubomirskich spokrewniony jest niemal ze wszystkimi dynastiami panującymi w Europie. Rodzina Lubomirskich jest po kądzieli spokrewniona z rodem Piastów mazowieckich. Zofia Lubomirska była prawnuczką Anny Mazowieckiej, córki Konrada III Rudego, księcia mazowieckiego. Katarzyna Lubomirska (ok. 1585-1620) była żoną Konstantego Bazylego II, księcia Ostrogskiego, blisko spokrewnionego z Bolesławem IV, potomkiem Konrada Mazowieckiego.

[madohora]

Stanisław Lubomirski wsławił się dowodzeniem w bitwie pod Chocimiem w 1621 roku, stoczonej z siłami turecko-tatarskimi. Stanisław brał początkowo udział w bitwie na czele prywatnego pułku, ale gdy hetman Jan Karol Chodkiewicz zmarł – objął dowodzenie. Dość szybko doprowadził do końca oblężenia. Wielodniowa bitwa pod Chocimiem zakończyła się odparciem Turków 10 października 1621 roku.

[madohora]

NAJSTARSZA MAPA "STRATEGICZNA" NOWEGO WIŚNICZA

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

dom, Rynek 13, XVIII/XIX,
dom, Rynek 20, XVII, XX wiek.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

SALA HERKULESA

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Tego się nie da opisać żadnymi słowami, trzeba tam pojechać i samemu to "przeżyć"

[madohora]

[madohora]

ZACHOWANA GŁOWICA Z KOLUMNY

[madohora]

[madohora]

Wieś Wiśnicz w X wieku była własnością rodu Gryfitów, fundatorów między innymi klasztoru benedyktynek w Staniątkach. Około 1230 r. z nadania Gryfitów przeszła w posiadanie benedyktynek w Staniątkach. Wiśnicz znalazł się wśród wsi wymienionych w oficjalnych dokumentach osadniczych. Wynika z nich, że wieś powstała w wyniku decyzji nadanej przez króla Bolesława Wstydliwego. Jednym z dokumentów mówiącym o początkach wsi i parafii są rachunki świętopietrza z 1326 r.

[madohora]

SUFIT W JEDNEJ Z KOMNAT

[madohora]

FRESK NA JEDNEJ ZE ŚCIAN PRZEDSTAWIAJĄCY JEŹDŹCA NA KONIU (trzeba dużo wyobraźni by to zobaczyć w rzeczywistości a co dopiero na zdjęciu)

[madohora]

OFICERKI - MÓJ PRZEDMIOT POŻĄDANIA

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

sąd, obecnie liceum (PLSP), ul. Grunwaldzka 278 (Bocheńska 6) z lat 1911–1912,

[madohora]

cmentarz wojenny

[madohora]

Cmentarz znajduje się na cmentarzu komunalnym w Nowym Wiśniczu, w odległości około 700 m od skrzyżowania dróg w centrum Nowego Wiśnicza. Jest to na niewielkim wzniesieniu, po lewej stronie drogi nr 965 z Nowego Wiśnicza do Bochni

[madohora]

[madohora]

Skałki Chronowskie – grupa skałek w miejscowości Chronów, pow. bocheński, gm. Nowy Wiśnicz. Znajdują się w lesie, na szczycie wzniesienia o tej samej nazwie na obszarze Pogórza Wiśnickiego. Od zachodniej strony podnóże tego wzniesienia opływa potok Borowianka.

[madohora]

[madohora]

Kamień-Grzyb powstał z tzw. fliszu karpackiego – osadu żwiru, piasku i mułu na dnie morza, przynoszonego przez rzeki. Było to ponad 60 mln lat temu. Później prądy wodne przesunęły go kilkaset kilometrów na północ, a ruchy górotwórcze wypiętrzyły je tworząc Karpaty. Skałki Kamienia-Grzyba powstały w wyniku późniejszych ruchów osuwiskowych po zboczach gór (bloki piaskowców ślizgały się po plastycznych, znajdujących się pod nimi warstwach łupków). Przewężony u dołu kształt skały, przypominający grzyba powstał wskutek tego, że w dolnej jego części występowały bardziej podatne na wietrzenie piaskowce. Również występujące na powierzchni głazów niewielkie jamki, tzw. struktury arkadowe i struktury plastrowe, to miejsca, gdzie występowały łatwiej wietrzejące piaskowce. Piaskowiec istebniański, z którego zbudowane są głazy, zawiera w swoim składzie zlepieńce utworzone z otoczaków kwarcu i innych skał, oraz cienkie warstwy łupków.

[madohora]

szlak turystyczny niebieski – niebieski: Bochnia – Nowy Wiśnicz – rezerwat przyrody Kamień-Grzyb – Paprotna (obok Kamieni Brodzińskiego) – Rajbrot – Łopusze – Przełęcz Rozdziele – Widoma – góra Kamionna – Pasierbiecka Góra – Tymbark.

[madohora]

Obiekt znajduje się w lesie, w skałce o charakterystycznym kształcie grzyba skalnego. Skałka zbudowana jest z pochodzącego z górnej kredy piaskowca istebniańskiego. Jest pozostałością dawnego kamieniołomu. Z czasem w wyniku wietrzenia kształt skałki uległ modyfikacji. Od południowej strony u jej podstawy, pod okapem znajduje się spora nyża. Jej skaliste dno zwykle przysypane jest liśćmi. Obiekt w całości jest oświetlony światłem słonecznym. Skała Grzyb znana jest o dawna[3]. Znajdujący się w niej obiekt jaskiniowy po raz pierwszy pomierzył i opisał T. Mleczek w maju 2008 r. On też opracował jego plan.

[madohora]

Pomnik przyrody Kamienie Brodzińskiego znajduje się w województwie małopolskim, gminie Lipnica Murowana, na pograniczu miejscowości Lipnica Górna oraz Rajbrot. Położony jest na terenie Pogórza Wiśnickiego na podszczytowych partiach góry Paprotna (441 m n.p.m.), na obszarze Wiśnicko-Lipnickiego Parku Krajobrazowego. Kamienie znajdują się na niższym, północno-wschodnim wierzchołku Paprotnej (436 m n.p.m.) i jego zboczach.

[madohora]

Miejsce to było też od dawna odświętne dla miejscowej ludności. W czasie zaborów zbierali się tutaj podczas świąt, śpiewając religijne i patriotyczne pieśni ku pokrzepieniu serc. Już w 1938 r. z inicjatywy działaczy bocheńskiego oddziału Towarzystwa Tatrzańskiego nazwano te skały imieniem Kazimierza Brodzińskiego tworząc tutaj rezerwat przyrody. Obecnie ma on status pomnika przyrody, w planie jest jednak utworzenie geologiczno-leśnego rezerwatu przyrody o powierzchni 10,34 ha. obejmującego grupę skał wraz z fragmentem otaczającego je lasu.

[madohora]

Kamienie Brodzińskiego znajdują się w świetlistym lesie sosnowym z dużą domieszką brzozy brodawkowatej i niewielką domieszką dęba szypułkowego, dęba czerwonego i innych drzew. W runie leśnym obficie występuje borówka czarna i borówka brusznica, poza tym spotyka się kopytnik pospolity, bluszcz pospolity. Obficie rosną grzyby zbierane przez licznych tutaj grzybiarzy. W lesie występuje m.in. salamandra plamista, jest to jedno z najdalej na północ wysuniętych jej stanowisk w Polsce. Obok kamieni niewielka śródleśna polana, miejsce gdzie często urządzane są biwaki.

[madohora]

Teraz sobie uświadomiłam, że przecież już tam byłam...

[madohora]

[madohora]

Muzeum Ziemi Wiśnickiej w Nowym Wiśniczu – muzeum położone w Nowym Wiśniczu. Placówka jest gminną jednostką organizacyjną.

[madohora]

Muzeum jest obiektem całorocznym czynnym z wyjątkiem poniedziałków w sezonie turystycznym (maj - październik), a poza sezonem od wtorku do soboty. Wstęp jest płatny.

[madohora]

Zakład Karny w Nowym Wiśniczu – polski zamknięty zakład karny dla recydywistów, położony w miejscowości Leksandrowa. Zakład podlega dyrektorowi okręgowemu Służby Więziennej w Krakowie. Posiada obecnie 678 miejsca dla penitencjariuszy, a pełni w nim służbę 146 funkcjonariuszy oraz 30 pracowników cywilnych. W zakładzie prowadzone są również oddziały:
terapeutyczny dla skazanych uzależnionych od alkoholu,
półotwarty dla recydywistów.

[madohora]

W 1919 roku więzienie pozostawało pod zarządem wojskowym. Internowano w nim jeńców wojennych. 30 czerwca tego roku minister spraw wojskowych wyznaczył więzienie jako czasowy, centralny Wojskowy Zakład Karny oraz polecił przenieść do niego wszystkich więźniów wojskowych, skazanych prawomocnymi wyrokami sądów wojskowych na karę więzienia przekraczającą dwa miesiące. Dowództwa okręgów wojskowych w porozumieniu z Dowództwem Zakładu Karnego miały przekazać więźniów w terminie do 1 sierpnia. Dowództwo Okręgu Generalnego Kraków w terminie do 15 lipca miało przenieść z więzienia jeńców wojennych, natomiast Departament Wojskowo-Prawny Ministerstwa Spraw Wojskowych miał opracować tymczasowy regulamin wewnętrzny Wojskowego Zakładu Karnego w Wiśniczu.

[madohora]

Dnia 3 lutego 2020 roku miało miejsce uroczyste otwarcie nowego pawilonu, w którym będzie można osadzić 240 dodatkowych więźniów. W nowym pawilonie znajduje się 60 czteroosobowych cel. Pojemność całego zakładu karnego wzrosła z 438 do 678 osadzonych. Inwestycja rozpoczęła się w 2017 roku i trwała 2 lata.

[madohora]

[madohora]

SZLAK WĘGIERSKI

[madohora]

W 1595 roku wieś Wiśnicz Wielki położona w powiecie szczyrzyckim województwa krakowskiego była własnością kasztelana małogoskiego Sebastiana Lubomirskiego. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa tarnowskiego. Integralne części miejscowości: Pagórek, Podgródek, Strona Południowa, Strona Północna, Zagrody, Zalipie, Granice.

[madohora]

kościół parafialny pw. św. Wojciecha z 1520 roku, gotycki, ufundowany przez Piotra Kmitę, w ołtarzu gł. obraz Jana Matejki

[madohora]

[madohora]

Najstarsza organizacja działająca we wsi to Ochotnicza Straż Pożarna. Zawiązała się w 1890 r. Pierwsza, jednoklasowa szkoła istniała od 1877 r. i działała przy parafii. Murowaną szkołę oddano do użytku w 1094 r. Od 1966 r. we wsi działa państwowe przedszkole. Najpierw mieściło się ono w budynku starej szkoły, a od 1993 r. w Domu Parafialnym jako Przedszkole Samorządowe. Ważną rolę we wsi pełni budynek, w którym obecnie znajduje się filia Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Jana Brzękowskiego w Nowym Wiśniczu. Został on wybudowany przed I wojną światową. Początkowo mieściła się w nim mleczarnia, do której okoliczni rolnicy sprzedawali mleko. W jednym z pomieszczeń, po wojnie mieszkała nauczycielka tutejszej szkoły. Od 1955 r. mieściła się w nim Gromadzka Rada Narodowa, która funkcjonowała do 1971 r. a w latach 1955-1981Urząd Pocztowy, następnie przeniesiony do budynku na placu szkolnym. Niestety w 1998 r. pocztę zlikwidowano.

[madohora]

Pierwszy, zapewne drewniany kościół, ufundował prawdopodobnie na początku XIV w., właściciel Wiśnicza i okolicznych wsi – Jan Kmita. Świątynia nosiła wezwanie św. Katarzyny i była centrum życia religijnego parafii wiśnickiej odnotowanej po raz pierwszy w spisach świętopietrza z roku 1325. W podziemiach świątyni Kmitowie chowali swoich przodków.

[madohora]

W 1620 r. biskup krakowski Marcin Szyszkowski wyłączył z terenu parafii nowo założone miasto Nowy Wiśnicz i utworzył tam osobną parafię. Kościół i parafia starowiśnicka w znacznym stopniu utraciły hojną opiekę panów na Wiśniczu, którzy swoje zainteresowanie skupili na farze i kościele klasztornym w Nowym Wiśniczu. Z biegiem czasu z parafii starowiśnickiej wyłączano kolejne wsie w 1777 r. Łapczycę, w 1783 r. Brzeźnicę, w 1857 r.Chronów oraz w 1989 r. Kobyle.

[madohora]

Choć starowiśnicka świątynia przechodziła zapewne w ciągu wieków liczne remonty jej zasadnicza bryła nie uległa zmianie od czasów jej powstania.

[madohora]

Ołtarz główny wykonany w stylu barokowym pochodzi z XVII wieku. Znajduje się w nim obraz przedstawiający adorację Matki Bożej przez św. Annę i św. Wojciecha. Po obu stronach obrazu znajdują się figury Apostołów: Piotra i Pawła. Wspomniany obraz jest dziełem ucznia Jana Matejki Floriana Cynka, a został wykonany w 1890 r. na zamówienie ówczesnego proboszcza ks. Wincentego Wąsikiewicza. Jan Matejko przemalował i poprawił twarze a św. Wojciechowi nadał swoje rysy. W lewym dolnym rogu widnieje autentyczny napis słynnego artysty: “Komponował, o ile mógł poprawił, a głowy przerobił Jan Matejko”.

[madohora]

W lesie Słączka na terenie miejscowości Wiśnicz Mały przed ponad sześćdziesięciu laty, podczas II wojny światowej mieścił się magazyn broni AK okręgu bocheńskiego. Miejsce to oznaczone jest kamiennym obeliskiem. Pomnik powstał przed 40 laty, w 1967 roku. Wzgórze w wiśnickim lesie nazywane jest Wzgórzem Lecha.

[madohora]

WIŚNICKIE LEGENDY

[madohora]

Gródek w Kopalinach został wzniesiony około 2500 lat temu, przez ludność kultury łużyckiej.
Świadczy o tym, znajdowana na grodzisku, charakterystyczna ceramika: chropowate i grubo schudzane ułamki naczyń "roboczych" (jak my to nazywamy, "garów codziennego łużytku" ) oraz cienkutkie i pięknie grafitowane kawałki zastawy "stołowej" lub rytualnej. Kto raz je widział na żywo, nie pomyli ich z niczym innym.

[madohora]

Według danych uzyskanych 24 lipca od umieszczonych wewnątrz więzienia wywiadowców otrzymano informację o planowanym wywiezieniu osadzonych więźniów politycznych do obozu koncentracyjnego w Auschwitz, które Niemcy zaplanowali na 27 lipca. W związku z tym podjęto decyzję o przeprowadzeniu akcji odbicia więźniów w nocy z 26 na 27 lipca 1944 roku

[madohora]

Po zdobyciu więzienia otworzono cele uwalniając 128 więźniów politycznych. Więźniów kryminalnych skazanych za pospolite przestępstwa pozostawiono w celach, aby uniemożliwić im dokonywanie przestępstw na wolności, a także, by uniknąć wydania uczestników akcji za pieniądze[2]. Uwolnieni więźniowie zostali wyprowadzeni przez partyzantów do okolicznych lasów, gdzie podzielono ich na grupy i rozlokowano w okolicznych placówkach AK. Część z nich zgłosiła chęć wstąpienia w szeregi Armii Krajowej, co zaaprobował dowódca I Batalionu 12 Pułku Piechoty.

[madohora]

ROZKŁAD JAZDY POCIĄGÓW KATOWICE - BOCHNIA - BRZESKO OKOCIM

[madohora]

[madohora]

Na samą myśl się cieszę
Że odwiedzę Wiśnicz raz jeszcze
Jak nic się nie zmieni
Bo to dopiero na jesieni
A ja już dzisiaj w ręce klaszczę.

[madohora]

Pewna pani z Nowego Wiśnicza
Źle uróżowiła lica
Czy lustra nie miała
Czy się nie postarała
Ale tak chodzi po ulicach

[balzack]

Niy był żech

[madohora]

Książę Jerzy Sebastian Lubomirski (1616-1667) jako jedyny polski arystokrata podczas potopu nie złożył przysięgi Karolowi X Gustawowi. Udzielił schronienia Janowi Kazimierzowi w swej siedzibie (Starostwa Spiskiego) w Lubowli (dziś Słowacja) i rozpoczął kontrofensywę polskich wojsk. Użyczył prywatnego wojska, które walczyło pod Warką i odbijało Warszawę i Toruń, zajęte przez Szwedów. Swojego wsparcia w kampanii prowadzonej przez księcia udzielił Stefan Czarniecki. W 1660 roku książę Jerzy Sebastian Lubomirski na czele wojsk prywatnych i królewskich przeprowadził błyskawiczną kampanię zakończoną klęską sił rosyjskich pod Cudnowem i Połonką. Była to jedna z najlepiej dowodzonych kampanii militarnych w Rzeczypospolitej w XVII wieku. W roku 1661 doszło do rozluźnienia kontaktów z królem i w konsekwencji do rokoszu. Książę wycofał się na Śląsk i, zdegradowany przez sąd sejmowy, walczył o prawo do rehabilitacji. Udało się to jego synom.

[madohora]

Książę Hieronim Augustyn, członek zakonu joannitów, poświęcił swoje życie walce z Turkami – zagrożeniem cywilizacyjnym i kulturalnym dla całej Europy. Pokonał powstanie kozackie Piotra Doroszenki. W 1670 roku walczył z Ordą Krymską pod Bracławiem i Kalnikiem. W 1683 roku podczas bitwy pod Wiedniem jego oddziały jako pierwsze dotarły do bram miasta. Natomiast, Hieronim Augustyn wziął mało zaszczytny udział w bitwie pod Kliszowem między Szwedami a wojskami sasko-polskimi po stronie Augusta III.

[madohora]

W okresie I Rzeczypospolitej ośmiu przedstawicieli rodu pełniło funkcje generałów. Dwóch z nich brało udział w wojnie z carską Rosją, od której rozpoczęła się Insurekcja Kościuszkowska.

[madohora]

Książę Stanisław Herakliusz Lubomirski (1642-1702) do przebudowy swoich licznych rezydencji zatrudnił Tylmana z Gameren, późniejszego nadwornego architekta króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego. Był właścicielem rezydencji w Puławach, Czerniakowie (gdzie ufundował klasztor i kościół bernardynów) i w Ujazdowie (dziś część Warszawy). W końcu XVII wieku wybudował tu Łazienkę, która stała się początkiem Pałacu na Wodzie Stanisława Augusta Poniatowskiego i Ermitaż – zaplanowany jako miejsce medytacji i relaksacji. Był przyjacielem wielu artystów i mecenasów sztuki w całej Europie, o czym świadczy zachowana korespondencja. Kontakty łączyły go z dworem francuskim, hiszpańskim czy członkami rodziny Mediccich, co ułatwiało mu prowadzenie licznych poselstw i negocjacji w imieniu polskiego króla.